¶ R. Primi libri. ¶ De iuſticia et iure. Folio Secundo ¶ De Iure naturali gencium et ciuili. Tercio. ¶ De iureꝑſonarum. v ¶ De ingenuis. v. ¶ De libertinis. ¶ Qui et ex quibꝫ cauſis manumittere n̄ pn̄t. vj ¶ De lege fuſia canina tollenda. vj vij ¶ De his qui ſui vel alieni iuris ſunt. viij ¶ De patria pt̄ate. viij ¶ De iuſtis nupcijs ix ¶ De adopcionibus Decimo ¶ Quibꝫ mōis ius patrie poteſtatis ſoluitur. xij ¶ De tutelis. ¶ Qui teſ. tutores dare pn̄t. xiiij ¶ De legittima agnatorum tutela. xiiij ¶ De capitis diminucione. xv ¶ De legittima prōnorum tutela. xvi ¶ De legittima parentum tutela. xvj ¶ De fiduciariatutela. xvj. ¶ De attiliano tutore vel de eo qui ex iulia et ticio dabatur lege. xvj ¶ De auctoritate tutorum. xvij ¶ Quibus modis tutela finiatur. xviij ¶ De curatoribus. xviij ¶ De ſatiſdacione tutorum vel curatorum. xix ¶ De excuſacionibus tutorum vel curatoꝝ xix ¶ De ſuſpectis tutoribꝫ. xxj ¶ R. Secundi libri. ¶ De reꝝ diuiſiōe. xxij De rebus corporalibus et incorporalibus. xxvij ¶ De Seruitutibus. xxviij De vſufructu. xxviij. ¶ De vſu ⁊ hītacione. xxix ¶ De vſucap. et long. temp. preſcrip. xxx ¶ De donacionibus. xxxj ¶ Quibus alienare licet vel non. xxxij ¶ Per quas ꝑſonas nobis ius acquiritur. xxxiij ¶ De teſ. ordi. xxxv ¶ De teſ. militari. xxxvj ¶ Quibus nō eſt ꝑmiſſum facere teſtamētū. xxxvij ¶ De exhereditacione libertorum. xxxviij ¶ De heredibus inſtituendis. xxxix ¶ De vulgari ſubſtitucione. xij ¶ De pupillari ſuſtitucione. xi ¶ Quibus modis teſtamentū infir. xli. De inofficioſo teſ. xliij. ¶ De h̓e. qͣli. ⁊ dr̄a xliiij ¶ De legatis. xlv ¶ De adepcōe legatorū. ¶ De lege falcidia. l ¶ Defideicōmiſſarijs li ¶ De ſingulis rebus per fideicō. relictis liij De cōdicillis. liij
5 ¶ R Tercij libri. ¶ De heditatibus q̄ ab inteſtato deferunt̉. liiij ¶ De legittima agnatorum ſucceſſione. lvij ¶ De ſenatus conſulto terculiano. lviij ¶ De ſenatus conſul. orficiano. lixi ¶ De ſucceſſione cognatorum. lix ¶ De gradibus cognacionum. lx ¶ De ſeruili ꝯgnacōe. lx. ¶ De ſuc. libertoꝝ. lxj. ¶ De aſſignacione libertorum lxii. De eo cui lib̓tatis cābona addiciuntur. lxim ¶ De bonoꝝ poſ. lxij ¶ De acqͥſicōe ꝑ arro. lxiiij De ſucceſſione libertorū q̄ fiebant ꝑ bonoꝝ ven dicōs et ex ſona. ꝯſul. claudiano. lxv. ¶ De obligacionibus. lxv ¶ Quibus modis re contrahitur obligacio. lxv. ¶ De verborum obligacione. lxvij ¶ De duobꝫ reis ſtipulādi et promittendi lxviij. ¶ De Stipulacione ſeruorum. lxviij ¶ De diuiſione ſtipulacionum. lxviij ¶ De inutilibus ſtipulacionibus. lxix ¶ De fideiuſſoribꝫ. lxxij. ¶ De lr̄arū obliga. lxxiij ¶ De obligacione ex conſenſu. lxxiij ¶ De empcione et vendicione. lxxiij ¶ De locacione et conductione. lxxv. ¶ De ſocietatē. lxxvi. ¶ De mandatis. lxxvi. ¶ De obliga. q̄ quaſi ex cōtractu naſcunt̉ lxxviij Per quas ꝑſonas nobis obligacō acq̓rit̉. lxxix ¶ Quibus modis tollit̉ obligacio. lxxix ¶ R. Quarti libri. ¶ De obli. q̄ ex delic. vel quaſi delic. naſcūtur. lxxx Quid ſit furtum. lxxx ¶ De vi bonorum raptorum. lxxxij De lege acquilia lxxxiii ¶ De iniurijs. lxxxiiij ¶ De obligacionibꝫ q̄ ex qͣſi delicto naſcūtur. lxxxv De actionibus lxxxvj. ¶ Quod cū eo qui in aliena poteſtate ē negocium geſtum eſſe dicitur. xcvi De noxalibus actionibus. xcviij ¶ Si quadrupes pauperiē feciſſe dicatur. xcviij. ¶ De his per quos agere poſſumus. xcviij ¶ De ſatiſdacionibus. xcviij ¶ De perpetuis et tꝑalibus actionibus et que he redibus et contra heredes tranſeunt. xcix ¶ De excepcionibꝫ. c. ¶ De replicacionibus. ej De interdictis. cſ ¶ De pena temere litigancium De officio iudicis. ¶ De publicis iudicijs ciiij

N nomine dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i Imꝑr ceſar flauꝰ iuſtinia nus. alamanic̄. franc̄. ger manicus. acticꝰ. guanda licus. africuſ. pius. felix. in clitꝰ victor ac triūphator ſꝑ auguſtꝰ cupide legum iuuentuti. Incipit liber primꝰ domini. Iuſtiniani Imperatoris inſtitucio num ſeu elementorum
Mperatoriaꝫ maieſtatē n̄ ſolū armis decoratā ſed ec legibꝰ oportꝫ eſſe armatā ut vtrūqꝫ tp̄s ⁊ belloꝝ ⁊ pa cis recte poſſit gubernari ⁊ princeps romanꝰ victor exiſtat. n̄ ſoluꝫ in hoſtilibꝰ prelijs. ſed ec per legitti mos tramites calumnian cium iniquitatem expellat ⁊ fiat tam iuris religioſiſ ſimus ꝙͣ victis hoſtibꝰ tri ſumphator magnificus ¶ Quoꝝ vtramqꝫ viaꝫ cum ſummis vigilijs ⁊ ſumma ꝓ uidencia anuente deo ꝑfeci mꝰ. Et bellicos quid̓ ſudo res nr̄os barbarice genſ noīe dn̄i nr̄i hieſu xͣ. Ex hͦ nota ꝙ x̄anus fuit. al̓s n̄ poſſet imꝑare id eſt imꝑij iuriſdictōꝫ exerce̓. vt in autͣ. iuſiur̓. qd̓ p̄ſtat̉ in pnͥ. ibi. et ꝯīcator eccīe. coll̓. ij. vbi d̓r ꝙ qͥlibꝫ ad mīſtrator dꝫ iurare ſe eſſe ꝯicatorē ſct̄e ⁊ catholice eccīe ſic ci al̓ fac̄. i. ſil̓imō vt. C. de of. p̄. pre. aff. l. in noīe dn̄i. ⁊ in autͣ. de armis in pnͥ. col. vj. ex hͦ ſequit̉ bonū iniciū. melius mediū. ⁊ optimꝰ finis vt in autͣ. quō. opor. in principio coll̓. i. b ¶ Imꝑator ceſar. a ceſare auguſto qͥ reg nabat tꝑe natiuitatis xp̄i. Vnde illud. exijt edictum a ceſare Au guſto. vt deſcriberet̉ vniuerſus orbis. i. vt quilibet extimaret boͣ ſua et exinde quilibet imꝑato r dc̄s eſt ceſar uel ceſar qꝛ fuit ceſus de ventre matris ſue. c ¶ Flauꝰ. qꝛ tl̓is er at coloris. nam rubens. d CIuſtinianꝰ. qꝛ fuit filius iuſtini. vt. jͣ. de donac. §. eſt et aliud ⁊ .jͣ. qͥbꝰ n̄ ē ꝑ. fa. te. §. penl̓. ſꝫ in dec̓. di. xvj. .c. habeo libeꝝ. d̓r ꝙ fuit filius ꝯſtantim. ſꝫ forte ibi loquit̉ de alio iuſtīano ꝙͣ h̓. vel d̓r ꝙ fuit filius ꝯſtan tim. qꝛ ſucceſſit ei in regno. vel d̓r a iuſti cia quam ſꝑ coluit. et ſubditis iniunxit colendam. vt. C. de ſum. tri. et fi. ca. l. i. e ¶ Alamaīcꝰ. hͨ noīa ⁊ oīa ſeq̄ncia noīa ſūt ab euētu ſibi īpo ſita vtputa qꝛ vicit affricoſ ⁊ ſic d̓ alijs vt ī autͣ d̓ hr̓. ⁊ falc. f ¶ Ac g̓manicꝰ hͨ ſūt noīa ꝓuīciaꝝ qͣs deuicit rī pnͥ. col. i. g ¶ Pius. a pio antonio vt ī aūtͣ. vt lib̓ti. de ce. col. vj. §. ſi qͥs at. al̓s eſt. §. facimus h ¶ Victor. in fugādo hoſtes i ¶ Ac felix. a ꝟtute aī. l̓ felix. i. ꝓſper qꝛ oīa ſibi ad votum k ¶ Inclitꝰ. ageſtis mag̓ficis. accur. floren ſuccedebat l ¶ Triumphator. poſt victoriam ꝯbet imperator m ¶ Sꝑ auguſtus. qꝛ hꝰ dꝫ eſſe ꝓpoſiti qͥli vt augeat. lꝫ hͦ n̄ ſꝑ faciat vt in diffinicōe mr̄monij. vt. jͣ. de pa. po. in pnͥ. lꝫ interd̓ diuidat̉. vt C. de repu. l. ꝯſenſu. ſic et in diffi nicōe iuſticie. vt. jͣ. de iuſticia et iure. in pnͥ. ẜm jo. n ¶ Cupide. ſcilicet mittit ſuam graciam et hunc librum o ¶ Seu elem̄toꝝ. more recte ſcribenciū p̄mittit ꝓhe. in qͦ reddit lectorē. attētū docilēet beniuolū. attētū. cū dic̄ fū mis vigilijs. nā ꝑ hͦ ꝙ ip̄e vigilauit r̓ddit nos attētos vt vi gilare dēamꝰ. nā ius ciuile vigilātibꝰ ſcriptū ē. vt. ff. que ī frau. cre. l. pupillꝰ ī fi. ⁊ ibi ſūma ꝓuidēcia vt. jͣ. ꝓx. docilē cū dic̄. et cū ſacͣtiſſi. ꝯſt. antea. ꝯ. ⁊c̓. vt. jͣ. e. oēs. docilē em̄ fac̄ qͥ ſūmaꝫ rei breuit̓ ꝯp̄hendit. nā ꝑ hͦ ꝙ ip̄e abbreuiauit poter̄t āmodo faciliꝰ edoceri. beīuolū .i. bo ne volūtatis ad diſcend̓. vbi dic̄. et q̄ in pͥoribꝰ ec̄ tꝑibꝰ et i. ſūma itaqꝫ oꝑe vt. jͣ. e. §. cūqꝫ. et. §. ſūma itaqꝫ. etē. imꝑatorē qͥ eſt ī ma Aꝑatoriaꝫ maieſtateꝫ. id eſt. ieſtate. vt C. d̓ leg̓. et ꝯ. l. digͣ. ſil̓is eſt loq̄ndi ornatꝰ. jͣ. qͥ. mo. ius pa. po. ſoluit̉. §. filiꝰ. i̓ īꝑatoriā celſitudīeꝫ. et noͣ ꝙ ātiphori zat rn̄dendo ad tacita qt̄ōꝫ hāc. ſcꝫ qͣre īꝑator n̄ fac̄ ꝙ ſuū ē ſcꝫ armis intēde̓. c̄ milites magiſ arma ſcire ꝙͣ iura oꝑtet vt. C. de iur̓ deli. l. ſāctimꝰ. ad qd̓ rn̄dꝫ īꝑatoriam. accur.
q ¶ Decoratā. q̄rit̉ qͣre qd̓ erat armoꝝ attribuūt legibꝰ ⁊ econtͣ. ℟n̄. vt on̄deret alteꝝ alt̓iꝰ auxilio ſꝑ ege̓. vt C. de no. co. ꝯfir. in pnͥ. vel dic ꝓpͥe ponit. nā arma ſūt ad decorē leges ſūt ad armand̓ vn̄ d̓r. militāt nāqꝫ. ꝯcͣ vt C. d̓ aduoc̄. diuer. iu. l. aduocati. l̓ iō ſic poſuit vt euitet̄ malꝰ ſonꝰ ver boꝝ ſcꝫ cathephaton. id eſt turpis ſonꝰ r ¶ Oportet. id eſt oportunum eſt. s ¶ Armatā. ſcꝫ ad hāc vtilitatē q̄ ſeqͥtur ac. t ¶ Et belloꝝ. ⁊ ſic qͦ ad yſum armorum. u ¶ Et pacis. ſic quo ad vſum legum. x ¶ Gubernari. alteꝝ cum legibus ſcꝫ tp̄us pacis. alterum armis ſcꝫ tꝑe belli. y ¶ Et princeps. ſcꝫ imperator accur. z ¶ In hoſtilibꝰ. qͥ ſūt hoſtes d̓r. ff. de cap. et poſtil. re. l. hoſtes a ¶ Per lt̄imos tͣmiteſ .i. legeſ q̄ ſūt via gͣdi endi. ſic̄ tramites eun di. ẜm jo. bn̄ dico ca lumniantes puniri ꝑ leges. nam in crimini bus ſiue ordi. ſiue exͣ ordinem ad ſil̓itudinē ſupplicij punitur calū niator. vt. C. d̓ accu. I. fi. et. ff. ad turpil. l. .i. et in priuatis et in exͣordinarijs crimini bus oēs calumnioſi ꝓ qͣlitate admiſſi plectunt̉ Iteꝫ in ciuilibꝰ punit̉ mō pecuīa ria pena. mō ſacr̄o calūnie. mō nota infamie. vt. jͣ. d̓ pe. te. li. ꝑ tōtū. et. jͣ. de acc̓. §. ſiqͥs agēs. et. C. d̓ plus. pe. l. vnica et de iud. ꝓperand̓. §. et ſiqͥdeꝫ vbi punit̉ ꝯtūax in expenẜ l̓ dic ꝙ vij. gn̓a penaꝝ vocat lt̄imos tͣmites. vt. ff. de penis l. vj. in fi. et l. vij. et viij. l̓ dic ꝙmgr̄atus vocat tramites. per qͦs iura reddunt̉. nā paꝝ valent iura in ciuitate nͥ eſſent qͥ execucioni mandarēt. vt ff. de ori. iur̓. l. ij. §. pꝰ origineꝫ qui ec̄ puniunt in criminalibus puniunt in ciuilibꝰ ⁊ expēẜ et in viatico. vt. ff. de iud. eū q̄ꝫ. q̄ vltīa verior eſt. accur. b ¶ Calūnianciuꝫ. calūniator eſt qͥ falſa crimīa ſcient̓ inten dit. vt ff. ad turpil. l. i. in pnͥ. et fa. ad hͦ. ff. de his qͥ no. in fa. athletas. §. calūniator. qͥd at̄ ſit pͥuaricator ⁊ tergiu̓ſa tor d̓r in predc̄is legibꝰ yfieri religioſū ꝑ leges. nā ip̄e c. ¶ Religioſiſſimꝰ. no quē ſūt ſacre. vt C. de leg. et ꝯ. l. legēs. Itē noͣ h̓ qͣtuor ꝓporcionalia ſcꝫ arma. vſus armoꝝ victoria triūphus. Itē leges. vſus legū. calūnie pulſio et d ¶ Quoꝝ vtrāqꝫ. ſi iſta dn̄t eſſe in pnͥcipe tuᵐ xiur̓ religio iuſtiniane quid feciſti. ℟. qͦꝝ vtramqꝫ accur. Aantibꝰ et n̄ dor e ¶ Summis i. cū ſūmo labore f ¶ Vigilijs. qͦ ad leges. nā ius ciuile vigi miētibꝰ ſcriptū eſt. vt. ff. q̄ in frau. cre. pupillꝰ in fi. et ff. de pec. l. in ſūma g ¶ Prouidēcia ſcꝫ qͦ ad arma. et no. tres hoīs ſtatus me moria p̄teritoꝝ. ſcīa pn̄ciū. prouidencia futurorum. h ¶ Annuente deo. deo gr̄as refert cuius triumphum me ruit obtine̓. vt C. de of. p. pre. affri. l. i. in pnͥ. i ¶ Et bellicos. qd̓ ꝯiunctī dixerat. ddº vtramqꝫ viam. etc̄. nunc diuidit ddº primo qual̓r ſe habuit circa arma. accur. k Barbarice. barbari ſt̄ qͥ exͣ roͣnū īꝑiū ſt̄ ⁊ maxīe hoſtes l ¶ Deducte. de nouo. Accurſius.

I F
tes ſub iuga nr̄a deducte ꝯgnoſcunt ⁊ taꝫ affrica ꝙͣ alie innu̓oſe prouincie pꝰ tanta tꝑm ſpacia nr̄is vic torijs a celeſti numine pre ſtitis iteꝝ dicioni romane nr̄oqꝫ addite imꝑio ꝓteſ tant̉. ¶ Oēs ꝟo ppl̓i legibꝰ tam a nobis promulgatis ꝙͣ ꝯpoſitis regūtur. ¶ Et cuꝫ ſacratiſſimas ꝯſtōnes anteaꝯfuſas in luculentaꝫ ereximus ꝯſonanciaꝫ tunc noſtraꝫ extendimus curā ad immenſa prudencie ve teris volumina ⁊ opus ec̄ deſperatū quaſi ꝑ mediuꝫ profundum euntes celeſti fauorē iam adimpleuimꝰ ¶ Cūqꝫ hͦ deo ꝓpicio per
actum eſt tribuniano viro magnifico mgr̄o exq̄ſtori ſacri nr̄i palacij. necn̄ theo philo ⁊ dorotheo viris illu ſtribus an̄ceſſoribus nr̄is quoꝝ oīm ſolerciam ⁊ le gum ſcīam. et circa nr̄as iuſſiones fidem iā ex mul tis reruꝫ argum̄tis acce pimus ꝯuocatis his man dauimꝰ ſpecial̓r vt ip̄i nr̓a aucͣtate noſtriſqꝫ ſuaſioni bus inſtōes ꝯponerent vt liceat vobis prima legum cunabl̓a n̄ ab antiq̓s fabu lis diſcere ſed ab imꝑiali ſplendore appete̓. et tam aures ꝙͣ animi veſtri nihil inutile. nihilqꝫ perperam poſitum. ſed quod in ip̄is
b ¶ Affrica. q̄ erat awandalis ꝑ c. v. ānos occupata. lꝫet roma ab ip̄is wandalis erat capta et ornam̄ta imꝑialia ex inde ī affricaꝫ tͣnſlata. vt C. d̓ of. p̄fec. p̄. affri. l. i. c̓ca pnͥ. c ¶ Tam affrica. ſub qua multe prouincie continentur. d ¶ Prouīcie. ſic ꝯſtrue tā affrica ꝙͣ alie innu̓abiles ꝓuīcie e ¶ Iteꝝ addite. id eſt adiuncte dicioni rōne .i. iuid ictioni nr̄oqꝫ imꝑio pꝰ tanta f ¶ Proteſtant̉. nr̄is uictorijſ a cel̓. nu. p̄ſi naꝫ iſte ꝓuincie prius fuer̄t de roͣno imꝑio. poſt deſierūt et poſt centū. v. ānos redier̄t vt h̓ qn̄ dicit iterum. et poſt tāta tꝑm ſpa cia. ⁊cͣ. vt. C. de off. prefec. p̄. affri. l. i. g ¶ Oēs vero vſqꝫ huc dixit qual̓r bellicam curam habuit. nunc qualiter legalem. h ¶ Promulgatis .ſ. a nobis et dic. et de nouo Et promulgare eſt equitatem rudem et nature occultam iu ris laqueis innodare in ꝯponendo ſecus in promulgādo. ꝯpone̓ auteꝫ eſt difficile pro mulgata in ordinem ꝯꝑendioſe redigere. i ¶ Vt ꝯpoſitis. ſcꝫ ab alijs qͣs reformamꝰ in nieliꝰ. l̓ dic ꝯpoſitis a nob̓. q. di. ꝯpilatis a nob̓qͣſi ſil̓ poſitis a no bis qͣles ſūt leges. ff et. C. et alioꝝ imꝑatoꝝ. ſuas em̄ et ꝓmulgauit ⁊ ꝯpoſuit k ¶ Confuſas. ſcꝫ in tribus cōdicibus poſitas. greg. theo doſiano. et hermo. vt C. de no. C. ꝯfir. l. i. in pn. accur. l ¶ Conſonanciam. ſcꝫ in vnum cōdicem quem non hēmus. ſꝫ ex eo factus eſt iſte quem habemus. Accur. m ¶ Tunc. ſic tꝑibus reuelati ad ſūmaꝫ iuris em̄dacionem ꝓperamus. vt C. de ve. iur̓. enu. circa pnͥ. n ¶ Tunc nr̄am extendimus .i. ſtatim poſt ꝯpoſicionem il lius cōdicis fecimus digeſta. accur. floren̄. o ¶ Curā. vt nulla ꝯtͣrietas poſſit reꝑiri. nulla ſr̄uacua ſil̓i tudo. ut C. deve. iur̓ enu. c̓ca pnͥ. A ſuum ⁊ duomilia p ¶ Volumīa. nā erāt decieſcētenamilia libroꝝ ⁊ alie mul te leges. vt C. deve. iur̓. l. ij. §. ſꝫ cū oīa. ⁊ in ꝓhe. ff. §. ⁊ āna q ¶ Et opꝰ deſꝑatū .ſ. aꝯſtātino. naꝫ ⁊ꝯſtantinus voluit hͦ face̓ ſꝫ n̄ potuit. perit em̄ oīm legū tͣmitē qͥ ab vrbe ro. r ¶ Profund̓ re/ ꝯdita ⁊ romuleis dn̄dit tꝑibus ita eſſe ꝯfuſū vt in infinitū extendat̉ et nullius humane nature ca pacitatē ꝯciuderetur. C. de ve. iur̓ enūc. l. i. in pnͥ. ſ ¶ Celeſti. ⁊ hͦ totū fecīꝰ ⁊ .ſ. belloꝝ viā celeſti fauore adim s ¶ Adimpleuimꝰ. pꝰdigeſta ⁊ pꝰ pͥmā ꝯpoſicōꝫ īpleuit C. qꝫ n̄ hemus tn̄ an̄ ꝯpoſicōꝫ. C. qͣꝫ hēmus. vnde ꝙ h̓ d̓r qn̄ꝫ per cōdiceꝫ corrigit̉ vt facit de āno vtili qͥ obtinet ẜm hunc libꝝ. ec̄ in reſt. mi. et maioꝝ. vt. jͣ. de act. §. rurſus. ſe cus eſt per cōdicem in dictis reſtōibꝰ vt in C. d̓ tēp. reſ. l. fi. Itē in ſcd̓a eꝰ ꝯpoſicōe facit mencōꝫ inſtōnum. iam ꝯpo ſitaꝝ vt C. de em. iuſti co. et ſcd̓a eꝰ edicōe. l. fi. t ¶ Cunqꝫ hͦ. ſcꝫ volumina digeſtoꝝ et cōdicis. u ¶ Propicio .i. coadiuuāte d̓o v ¶ Peractū eſt .i. ꝯpletuꝫ x ¶ Tribuniano. ſꝫ hͦ nomen et ſeq̄ncia ſūt dt̄i caſus ⁊ ec̄ dc̄o
ꝯuocatis ⁊ ꝯſtruunt̉ cū illo verbo infertus mandauimus y ¶ Exq̄ſt ori. pro ſuo ſimplici ponit̉ ſcꝫ q̄ſtore Noꝙͣ tribꝰ modis d̓r q̄ſtor. pͥmo ille qͥ q̄rebat pecuīas t̓butoꝝ ꝑ md̓m ⁊ ẜuabat. ſcd̓o ille qͥ p̄erat capitalibꝰ cauẜ. tercio qͥ ſtabat vt legeret libros pͥn̄cipales qͥ candidatꝰ pnͥcipis dicebat̉ et ita hͦ tercio mō accipioh̓. vt. ff. de offi. q̄ſtoris. l. i. ī fi. et de orig. iur̓. l. ij. q deinde cum erarium vel dic ẜm jo. ꝙ iaꝫ fu it in illo offō. ſꝫ nunc non eſt. inde exq̄ſtor. .i. exͣ q̄ſturaꝫ poſitus vel dicas tercio eſſe nomen dignitatis. vt ꝯſul. vt. C. de aduoc. diuer. iu. l. peticio. et ibi egredientem z ¶ Recn̄. no due nega ciones faciūt vnam af firmacōꝫ. vt h̓. vt. ff. de ꝟ. ſig. l. ex duobus a ¶ Illuſtribus. qͣtuor ſūt ordines digͥtatum maximi vt ſuꝑilluſtreſ magni vt illuſtreſ. me dij vt ſpectabiles. mi nimi vt clariſſimi. qd̓ ſpecifica vt in autͣ. de ap. §. i. ij. iij. et. iiij. coll̓. iiij. et in autͣ. vt ab illuſtribus ⁊ qͥ ſupͣ eos ſūt col̓. v. ſunt et infimi. vt defen. ci. ⁊ magiſtratus. munici. et iſti non habent me rum imperium. ſed ſu periores ſic. b ¶ Anteceſſoribus. ſcīa vel etate. l̓ qꝛ fuerant cum precedentibꝰ imꝑatoribꝰ c ¶ Quoꝝ. h̓ eſt interpoſicio vſqꝫ illuc. ꝯuocatis. ⁊c̓. et noͣ ꝙ in tribus h̓ ꝯmendant̉ qͥ ſūt huic arti intenti. eligendꝰ ē em̄ talis mgr̄ qͥ in ſe laudabilē vitā ꝓbis moribꝰ mōſtrauit et docēdi ꝑiciaꝫ. facūdiā dicēdi īt̓pretādiqꝫ ſubtilitatē co piā diſc̓nēdi ſe hr̄e patefecerit vt C. de ꝓfeſſo. qͥ inciui. cō l. i. li. xij. Itē in fidelitate. naꝫ ex qͦ hactenꝰ fideles extiter̄t preſumit̉ ꝓ eis. ff. d̓ re mili. l. n̄ oēs. §. a barbar̓. de p̄teritis em̄ ſumimus ꝯiecturā ad fut̉a. ff. de accu. l. ſi cui. §. hijſdeꝫ et qn̄qꝫ occultaꝫ ꝯiecturā ſumimus ad p̄teritū vt. C. ad. l. iuliā. de adul̓t. l. ſi hij qui. nā ſolers a ſolon d̓r qd̓ eſt totū et ars tis. Iteꝫ in legum magiſtra ſcīa et in fidelitate d ¶ Argum̄tis. et ex iuſtis rebꝰ l̓ negocijs q̄ ſūt ī argum̄ta vn̄ dic̄ ꝓu̓biū. opus laudat mgr̄m. ſic in antͣ. de moͣchis. §. e ¶ Accepimus .i. recepimus ſanctimus f ¶ Suaſionibus .i. in boͣ ꝑte. al̓s in mala. vt ff. de ſer. cor. l. i. §. ſuadere. et. C. de fur. et ſer. cor. l. ſiqͥs perſuaſerit. g ¶ Inſtōes. iō ſic dc̄as. qꝛ in ſtatū ro. iur̓ nr̄aꝫ erigt̉ intel h ¶ Vt liceat vob̓. loquit̉ iuuenibꝰ ꝯligēciaꝫ vt. jͣ. t. i. §. is i ¶ Cunabula. ꝑ ſil̓e loqͥt̉. qꝛ ſic̄ in cunabul̓ infātes primo morant̉. ita iur̓ acceptor inſtituta prīo lege̓ dꝫ. ſic ff. d̓ of. pre. p̄. l. i. §. his cunabul̓. nibꝰ erāt fabl̓e q̄ fabl̓e nͨ ꝟa AFabl̓is. qͥa ī antiqͥs inſtō/ necꝟiſil̓ia ꝯtīebant. ẜm tulliū l¶ Ab imperiali. ab imperatore qui ſplendet. m ¶ Inutile. quo ad animum vel nihil inutile. i. nihil inuſi tatum vt pꝫ ex eo vt dicit. jͣ. prox. ſꝫ quod. etcͣ. n¶ Perperā. qͦ ad aures. vel dic. .i. male poſitū ⁊ ꝯtra iue. o ¶ In ip̄is. i. in ip̄a rei veritate l̓ in his q̄ qͦtidie emergere pn̄t. n̄ at̄ inueniunt̉ hic ea q̄ nō pn̄t euenire. qꝛ de his non

F
reꝝ obtinet argumētiſ ac cipiant ¶ Et qd̓ in priori tꝑe vix pꝰ qͣdriennū prio ribus ꝯtingebat. vt tunc ꝯſtōes imꝑatorias lege̓nt hoc vos a primordio īgre diamini digni tanto hono re. tantaqꝫ r̓ꝑti felicitate vt inicium vobis ⁊ finis le gum erudicionis a voce principali ꝓcedat ¶ Igit̉ poſt libros quinquagīta digeſtoꝝ ſeu pandectaꝝ. in quibꝰ om̄e ius antiquū collectuꝫ eſt quos ꝑ eund̓ viꝝ excelſum tribunianū necnon et ceteros viros illuſtres et facundiſſimos ꝯfecimuſ in hos quatuor li bros eaſdeꝫ īſtōes partiri iuſſimꝰ vt ſint tociꝰ lt̄ime ſcīe prima elem̄ta quibus breuiter expoſitum eſt. et ꝙ antea obtinebat. et ꝙ poſtea diſſuetudine mnum
bratum ab imꝑiali reme dio illuīatum eſt ¶ Quas ex oībus antiqͦꝝ inſtitucio nibus. ⁊ precipue exꝯmen tarijs gay nr̄i taꝫ inſtituci onū. ꝙ reꝝ qͦtidianarum alijſqꝫ multis ꝯm̄tarijs ꝯpo ſitas cum tres viri pruden tes predc̄i nobis obtuler̄t ⁊ legimus ⁊ ꝯgnouimus. ⁊ pleniſſimū nr̄arū ꝯſtitucio nū robur eis accōmodaui mus. ¶ Suma itaqꝫ ope. et alacri ſtudio haſleges nō ſtraſ accipite ⁊ voſmetip̄oſ ſic eruditos oſtendite. vt ſpes vos pulcerrima foue at toto lt̄imo oꝑe ꝑfecto. poſſe eciam noſtram rem publicam. in ꝑtibus eꝰ vo bis credendaꝫ gubernari. De iuſticiā et iure. Vſticia eſt ꝯſtans ⁊ ꝑpetua volūtas ius ſuuꝫ vnicuiqꝫ
curant legiſlatores. vt in autͣ. vt ſine prohi. ma. et debi. et credi. §. qꝛ vero col. vj. et. ff. del̓. et ſe. co. l. iuta. et l. fi. p ¶ Legerēt. nā et olima pnͥcipio legebāt imꝑiales ꝯſtōes ſcꝫ inſtōes antiqͣs. vt in prohemio. ff. §. diſcipuli. q ¶ Primordio .i. tm̄ primo anno ꝓficietis ꝙͣtum proficie batis in quatuor. et nota ꝙ adu̓latur nobis imperator. r ¶ Vt miciū .ſ. lib̓ iſte s Finis. l. codex. nā pͥmo āno inſtōes legi dn̄t in quinto legitur codex. vt in ꝓhemio ff. §. pro reſponſis. ibi quibus ſi bene. t ¶ Pnͥcipali .i. pnͥci pia. et noͣ ꝙ h̓ ſcīa ca put hꝫ et finem. lꝫ in alijs artibus hͦ n̄ ſit lꝫ viliſſime fuit vt in ꝓ hemio. ff. §. ſꝫ qꝛ u ¶ Igitur. ita ꝯtinua ẜm jo. qꝛ p̄dc̄oꝝ vi roꝝ ſcīaꝫ et aucͣtateꝫ ꝓbauimꝰ nec ꝑalios poterāt ꝯmodius ex pediri. igit̉ mandat ꝑ eos diuidi vl̓ quia ab imꝑiali ſplendore appetit̉. et iō mandat diuidi vt meliꝰ poſſit intelligi ff. de ꝟ. ſig .l. ij. §. quibuſcunqꝫ x ¶ Quinqͣginta. qui ꝯprehendunt̉ int̓. ff. vetus et inforciatū. et tres partes et. ff. nouū dig̓. ideo d̓r di geſtoꝝ. qꝛ oīa ibi de cidenda dirigunt̉ et ſoluuntur. Accur. y ¶ Seu pandectarū a pan qd̓ ē totū ⁊ dec ten ꝙ eſt doctrīa. qꝛ ibi eſt doctrīa oīm iur̓ ꝯſultoꝝ vt C d̓ve. iu. enū. l. ij. §. ſꝫ cum omnia. infi. et vt h̓ ſequitur. z ¶ Quos. ſcꝫ quinquaginta libros dig̓. a ¶ Et ceteros ſcꝫ. xv. ex ꝑmiſſu iuſtimani electos. vt. C. de ve. iur̓ enu. l. i. §. ij. et. l. ij. §. que omnia b ¶ Eaſdē inſtōes .i. ead̓ īſtituta yn̄ collige hūc libꝝ ſūptū exvoluīe. ff. l̓ ꝓp̓e dic̄ inſtōes qͣs mādauit fieri nūc mandat ꝑtiri. nā ꝑticio aīm legētis īcitat. m̄teꝫ ītelligētis p̄parat mēoriam artificioſe t̓format vt. jͣ. del̓. §. ſꝫ n̄ vſqꝫ. ⁊. ff. d̓ ex c ¶ Prīa elem̄ta. qꝛ ſic̄ ex qͣtuor elem̄tis oīa cep. doli. l. i. corꝑa ꝯficiunt̉. vt t̓ra. et aqͣ et igne ⁊ aere .i. ex vibꝰ hoꝝ qͣtuor elem̄toꝝ totus md̓us gub̓nat̉. ita h̓ liber ꝯp̄hendit oīa iura Et noͣ ꝙ t̓ra ē frigida et ficca. aqͣ frigida ⁊ hūida. ignis calidꝰ ⁊ ficcꝰ. aer calidus et humidꝰ. nat̉am prīe hꝫ melācolia. ſcd̓e .ſ. aq̄ fleuma. ignis colera. ſāguiſ rn̄dꝫ aeri d ¶ In quibus ꝯſtōibus. accur. e? Obtinebat .i. erat in vſu et n̄ deſijt ⁊dineꝫ l̓ ꝑ ꝯtͣriam f ¶ Diſſuetudīe. nōo legē tolli ꝑ diſſuetu ꝯſuetudinem et iteꝝ eand̓ ꝯſuetudinē ꝑ ſr̄ueīentē. l. tolli. ſic. ff. d̓ ſepl̓. vi. l. iij. §. diuꝰ. et in aucͣ. d̓ hr̓. et fal. §. i. al̓. §. ſꝫ qm̄ ⁊ h̓ ſubicit ab imꝑiali. ⁊c̓. et ē optimū exemplū C. de iud. rem n̄ nouā g. Quas ſcꝫ inſtōes et accipe. legimꝰ et ꝯguimꝰ ſcꝫ eſſe compoſitas ex oībus. Accurſ. floren.
h. ¶ Gay nr̄i. ꝯm̄tatoris dico fac̄tis ſuꝑ libros jnſti. ātiqͣꝝ i ¶ Cum tres. interpoſicio eſt k ¶ Quotidianaꝝ. liber erat ſic appellatus. eo ꝙ in ſingl̓is diebus gerenda a mgr̄atibus ꝯtinebat qual̓r iudicarent l Sumam oꝑe ꝙͣtum ad corpus. Vnde pamphilus. alias Oracius. Labor improbus omnia vincit. m ¶ Et alacri. affectio enim oꝑi tuo nomen imponit. vt. C. ad. l. cor. deſi. l. i. ff. d̓ fur. .l. qui iniurie. niLeges .ſ. inſtōnum o ¶ Ondite .i. ita pro ficite in hoc libro vel ita moribꝰ informati ſitis. nam boni moreſ pluſqͣꝫ diuicie oꝑant̉ vt. ff. de tu. et cu. da. ab his ſcire. §. i. et. ff. de ver. oblig. ſiquis fu. in fi. pi Vt ſpes. ⁊ hͨ ſpes fit de nob̓. nr̄am rem pu. poſſe gubernari q ¶ Et vobis. i. a vob̓ credendis lectis eciā alijs libris vel ſi hēs credendam. id eſt cō mittendam vobis da tiue legitur et hͦ dico le. op. perfec. id ē cuꝫ qͥnquennio legeritis naꝫ tunc opus conſu matur vt in ꝓhemio ff. §. ꝙ qꝛ ſolutum. et ꝙ dicit in partibꝰ eˢ ideo eſt qꝛ multe ſūt ꝑtes eꝰ. vt p̄fectura ꝯſulatꝰ ⁊ alie. vt pꝫ ex ꝯtͣctibꝰ. d̓ of. iud̓. .ff. et in eodem. r ¶ Perfecto .i. lectis alijs libris. g ¶ Nr̄aꝫ. al̓s vr̄am t ¶ Eius. reipū. ccreditur ẜm prīaꝫ expoſicōꝫ. l̓ ſi ha u ¶ Credendis .i. qꝛ betis credendam. dic vt in glo. sͣ. x ¶ De iuſticia et iure. iuſtinianus tractaturus iura ppl̓i ro. premittit de iuſticia et iure q̄ eſt mr̄ iur̓. ⁊ ideo ab ea īcipit ſic et obligacio mr̄ eſt actōis vt. ff. de ꝓcur. lꝫ. §. ea obliga cio. et iō ꝑmittit̉ in tͣctatū vt. jͣ. de ob. in pnͥ. ⁊ d̓ act. in pr. y ¶ Et iur̓. ſcꝫ ꝙ iuſticiam proſequit̉ vt miniſter vel filius ſꝫ quare de hͦ ponitur in ℟ ca cum nihil in tex. dicat̉ diffini endo lꝫ diuidendo. ſic rn̄dent qͥdam. ideo n̄ ponit in tex. de iur̓. ne gͣuaret rudes aīos. ẜm py. ꝙ nihil ē. l̓ dic hͦ pleꝝqꝫ fieri vt aliqͥd ponat̉ in ℟ ca. qd̓ in tex. n̄ ponitur. vt. C. de relig. nā nihil in tex. ibi d̓r de ludo alee. l̓ dic qd̓ eſt veriꝰ vt diffiniatur vt dicemꝰ. jͣ. e. t. §. iur̓ precepta in glo. Vſticia. h̓ iuſticie diffinicio pt̄ ītelligi d̓ dina iuſticia L. q. d. dina iuſticia eſt volūtas ꝯſtās ⁊ ꝑpetua ⁊c̓. ẜm hͨ ꝟba in ea poſita ſūt plana. ſꝫ nonne iuſtū fuit ꝙ tātū datū fuit mͥcenario in ſero venienti ꝙͣtū illi qͥ mane ven̓at. qd̓ tn̄ dei iuſticiā laudat vt ff. de an. l. l. ij. et de ꝟ. ſig. §. cꝰ cuꝫ ℟ illd̓ dinū miſticed̓r. q. d. tm̄ hēbit de ꝑadiſo ille qͥ decedit in hͦ vltīo ſeculo ſi faciat bonū ꝙͣtū ⁊ ille qͥ deceſſerit ī prīo ſecl̓o. l̓ dic ẜm jo. ꝙ de fragili hoīs iuſticia loquitur. q. d. iuſticia hūana vel q̄ eſt in hoīe eſt volūtas ꝯſtās. etc̓. et ẜm

M
tribuens FIuris prudēcia eſt diuinaꝝ atqꝫ hūanaꝝ rerum noticia iuſti atqꝫ in iuſti ſciencia ¶ His ergo generaliter cognitis ⁊ in cipientibus nobis exponē iura ppl̓i rōani ita maxīe vident̉ poſſe trādi ꝯmodi ſſime ſi primo leui ac ſimpli civia. pꝰ deinde diligenti ſſima atqꝫ exactiſſima int̓ pretacōe ſingula tradant̉ Alioqnͥ ſi ſtatim ab inicio rudem adhuc et infirmuꝫ aīm ſtudioſi multitudinē ac varietate reꝝ onerau̓i mus duoꝝ alteꝝ a̓ deſer torem ſtudioꝝ efficiemus aut cum magno labore eꝰ ſepe et cum diffidencia q̄
plerumqꝫ iuuenes auertit ſerius ad id perducemus. ad qd̓ leuiori via ductus ſine magͣno labore eius. ⁊ ſine vlla diffidencia matu rius perduci potuiſſet ¶ Iuris precepta ſunt hͨ. ho neſte viuere. alteꝝ n̄ lede̓ ius ſuum cuiqꝫ tribuere. ¶ Hꝰ ſtudij due ſunt poſi ciones publicū ⁊ priuatū Publicū ius ē qd̓ adſtatū rei ro. ſpectat ¶ Priua tum ē quod ad ſingulorū vtilitatē ꝑtinet ¶ Dicend̓ igitur de iure priuato qd̓ eſt triꝑtite collectum. eſt em̄ xenat̉ralibꝰ p̄ceptis. a̓ gencium aut ciuilibus
hͦ illa duo ꝟba ꝯſtans et ꝑpetua abiciūt̉ exͣ. qꝛ hoī non pn̄t ꝯuenire. cū ſcriptū ſit ꝙ ſepcies in die cadit iuſtus. et ideo nunꝙͣ in eod̓ ſtaru ꝑmanet vt ī autͣ. de n̄ ali. aut ꝑmū. §. vt at̄. jtē ꝙ in fi. dic̄ jus ſuū vnicuiqꝫ tribuens. intellige ꝙͣtū ad affectōꝫ qꝛ ad actū n̄ pt̄. q. d. hn̄s affectum tribuendi ſic sͣ in ℟ cā prohemij d̓r de auguſto. et ſicut de matrimonio. quod eſt indiuiduum ut. jͣ. de pa. po. in pnͥ. lꝫ interdum diuidat̉. vt pꝫ in. C. de repu. .l. ꝯſenſu. Vel tercio expone vt in ſumma hꝰ ti. Vt volūtas. .j. mens ꝯſtans ꝑpetua. qͣſi habitus m̄tis bo nus. ſꝫ tullius ſic diffi nit. Iuſticia eſt habi tus animi ꝯī vtilitati ſeruata ſuam cuilibet tribuens dignitatem ẜm pla. iuſticia ē vir tus que plurimū pt̄ in his q̄ minimū pn̄t. vel prout ego credo Iuſticia eſt aī ꝯgrua diſpoſicio in ſingulis rebꝰ recte diiudicās a ¶ Tribuēs. vt hone ſte viuat ſibi. et ſic al teꝝ n̄ ledat. ȳmo pro ficiat. vel dic ius ſuū id eſt hoīs meritum. b ¶ Noticia. pt̄ recte legi et illa dictio ſcīa eſt ablatiui caſus. vel econtra ſit nomīatiui caſus et hec dictio no ticia ſit ablatiui caſuſ ſic. jͣ. ti. i. ī pnͥ. ſꝫ nūqͥd ẜm hͦ oꝑtꝫ ꝙ qͥcūqꝫ vult prudēs l̓ iut̓ ꝯſultꝰ eſſe debeat theologiaꝫ lege̓. ℟ n. n̄ in corꝑe iuris hͦ oīa inueniunt̉ vt C. de ſū. tri. et fi. ca. et. C. de ſacroſa. ec. et de ep̄i. et cle. aut̓. de multis. vbi ſpecial̓r de diuinis tra ctatur. Itē que eſt dr̄a inter iuſticiaꝫ et ius. et iuris prudē ciam. ℟. iuſticia eſt virtus. ius eſt eꝰ virtutis executiuum Iurie prudencia eſt ſcīa illiꝰ iur̓. jtem iuſticia ē ſūmū bonū ius mediuꝫ. juris prudencia infimū. itē iuſticia vult tribue̓ vnicuiqꝫ ius ſuū. ius ꝟo coadiuuat. jur̓ prudēcia docet qͣl̓r c ¶ His gͦ. nūc vult dice̓ qͣl̓r leges ſūt docēde pilid̓ fiat d ¶ Cognitis .i. poſita diffinicōe iuſticie iur̓. ⁊ iur̓ prudēcie e ¶ Et incipientibꝰ. datiue pn̄t legi cū ꝟbo. jͣ. vident̉ l̓ abla tiue vt ſuꝑius reſpiciat ⁊ hͨ verior Aibri ī ꝑſoͣ iuſtinam f ¶ Nobis. loquūt̉ ꝯpilatores hꝰ qͥ dꝫ exponi per eos. g ¶ Tradi. ſcꝫ iura ppl̓i romani i ¶ Simplici quo ad ſnīam h ¶ Leui. qͦ ad verba k ¶ Diligentiſſimꝫ qͦ ad ſubtilia verba l ¶ Atqꝫ exactiſſima. qͦ ad ſubtilem materiam et ſnīam m ¶ Interp̄tacōe .i. facili ſnīa n ¶ Que. ſcꝫ dr̄a o ¶ Auertit. no ꝯtra inconſtanciaꝫ ſic. ff. de ꝓcur. in cae. in pnͥ. Vn̄ ſalomon. tria ſūt mihi incognita et qͣrtū qd̓ peītꝰ ignoro. via colubris ſuꝑ lapidē. via auis volantis in aere via nauis in medio maris. qͣrtū difficilius via iuuenis ī ado leſcencia ſua. vn̄ dant̉ in inte. reſt. eoꝝ facilitatibꝰ vt. jͣ. de hr̓. qͣli. et diff. §. ſciendum. Accurſ. p ¶ Maturius. h̓ noͣ ꝓuerbiū. qͥ vadit plane vadit ſane. q ¶ Iuris p̄cepta .i. iur̓ p̄cipiencia p̄cipiūt aliqͥd qd̓ ꝑtīet ad aliquod iſtoꝝ triū. nam n̄ om̄e ius precipit. ȳmo qͦddā
punit. quoddā vetat. quoddam ꝑmittit. vt. ff. de le. et ſe. con. l. legis. quoddaꝫ ꝯſulit. vt ff. de rei ven. l. is qui. qͦddā hortatur. vt. C. de tranſac. age. r ¶ Honeſte ſcꝫ ꝙͣtum ad ſe. q̄ honeſtas et c̓ca mr̄imonia ē. vt. ff. de ri. nup. l. ſp. et circa mores ſeruatur. vt. ff. de tu. et cu. da. ab his. l. ſcire oportꝫ. §. penl. Accurſ. flo. ⁊ Alteꝝ. vn̄ illd̓ qd̓ tibi non vis fieri alij non feceris. vt in de cretis. in pnͥ. g ¶ Suū ius. vt n̄ ſo lum n̄ ledat ſꝫ ec̄ adiu uet. nam n̄ ſufficit ab ſtine̓ a malo. niſi fiat qd̓ bonū eſt. vt ar. in dec̓. lxxxvj. di. c. n̄ ſa tis. ſꝫ nōne hͨ ꝟba ac cipiunt̉ hic ſicut sͣ in diffinicōe iuſticie. in fi ℟. n̄ ymo ibi h̓tria ꝯprehendit. h̓ at̄ illd̓ ſolū qd̓ exͣ duo prima relinquit̉. et noͣ ꝙ in hͦ reprobo opi. py. et alioꝝ qui dixer̄t. ꝙ in hͦ titulo n̄ diffinie bat̉ ius qd̓ eſt ars bo ni et equi. cꝰ merito quis nos ſacerdotes appellat. nam dico ꝙ hec verba que h̓ ſunt tantūdem preſtāt nā ꝙ h̓ dicit precepta iu ris. per hͦ dicit ars cū ars ſit collectio p̄cep toꝝ. jtem per hoc ꝙ dicit honeſte viue̓ al teꝝ n̄ ledere. valꝫ tm̄ ꝙͣtum boni et equi. Item per hͦ ꝙ dicit ius ſuum vnicuiqꝫ tribuere. colligo. cꝰmerito qͥ nos ſacerdotes ap. i. ſacra iu ra cuilibet miniſtrantes. vt hic. et. ff. e. l. i. ij. ℟º. ſ ¶ Hꝰ ſtudij .i. artis adipiſcende per ſtudium t ¶ Due ſūt poſicōs .i. ſpēs ẜm p. ſꝫ ẜm aꝫ. ſic .i. ſuꝑ duobus gnibus n̄ ſpēbꝰ ponit̉ hͨ ars ſtudio diſcenda. nec em̄ placꝫ ꝙ ex multitudinē reꝝ multa dicant̉ iura. ſic em̄ dice̓t̉ ius aliqd̓ eqͥnū qd̓ ſuꝑ eqͦ tͣctaret. alid̓ aſininū et ſic de ſingul̓ ſꝫ ego credoꝙͣ iſte n̄ fuit p. intellc̄s ſꝫ ille qͥ ē p̄ceptoriſ mei u ¶ Rei roͣne. et ꝯſiſtit in ſacerdotibꝰ ⁊ mgr̄atibꝰ vt ff. e. l. i. .§. publicā ⁊ ī autͣ. vt li. ma. et aui. §. qꝛ ꝟo. col. viij. et. C. d̓ ſū. tri. et fi. ca. int̓ claraſ. ⁊ ff. d̓ ori. iur̓. l. ij. §. pꝰ origīeꝫ x ¶ Spectat. ſcꝫ pnͥcipal̓r. nam et ſinguloꝝ eſt vtilitas reꝫ publicam conſeruari. Accur. y ¶ Pertinet ſcꝫ pnͥcipalr̓ ſcd̓arie at̄ ad pu. vtilitatē ꝑtīet expedit em̄ reipub. ⁊cͣ. vt. jͣ. de his qͥ ſūt ſui l̓ ali. iur̄. §. p. z ¶ Priuato. ſꝫ qͥd de publico ℟º. n̄ dicet in hͦ libro. ſꝫ. ff. de iur̓ fiſ. et C. e. t. et in alijs ti. ſeq̄n. et fere ꝑ oēs tres libroſ cōdicis vbi d̓ iur̓ publico tͣctat̉. et nunqͥd ille ē triꝑtite col lectū. ℟n̄. ſic vt ſtatī dicaꝫ et ex eis p̄ceptis. Cū gͦ ead̓ ſint exempla pub. et pri. qͣre de pͥuato tm̄ dixit qd̓ eſt triꝑtite collectū. ℟. qꝛ plura erat de eo pͥuato dicturꝰ. itē cū feci ſſet hunc libꝝ cā rudiū nolebat eos multū aggͣuare quod feciſſet ſi tractaſſet de iure publico in hͦ libro z ¶ Triꝑtite. in iure em̄ priuato vt in ſuo toto triꝑtita ſūt p̄cepta nat̉alia vt h̓ neīeꝫ cū alteriꝰ dāno fieri locupletem vt. ff. de ꝯdic. inde. nā nat̉a. jtē genciū vt ꝙ qͥſqꝫ ob tutelā ſui corꝑis fecerit iur̓ feciſſe extimet̉ vt. ff. e. l. i. ij. et. iij. jtē

l
De iure nat̉ali gē. et ciui. Vs naturale eſt qd̓ nat̉a oīa aīalia docuit ¶ Nam ius iſtud non ſolū hūani gn̓is ꝓp̓m eſt ſed ⁊ omniū animalium. que in celo q̄ in terra. que in mari naſ cuntur. ¶ Hinc deſcendit maris atꝫ femīe ꝯiugacō quam nos matrimonium appellamus. Hinc lib̓oꝝ procreacio et educacio Videmus etem̄ cetera aīa lia iſtius iuris periciā cen ſeri. ¶ Ius aūt ciuile vel gencium ita diuiditur. Oēs ppl̓i qui legibus vel moribus regunt̉ ꝑtem ſuo ꝓp̓o. partim cōmuni iure omnium hominum vtunt̉. Nam qd̓ quiſqꝫ ppl̓us ipſe ſibi ius ꝯſtituit. id ipſius
ꝓprium ciuitatis eſt voca turqꝫ ius ciuile. quaſi ius ꝓprium ipſius ciuitatis. ¶ Qd̓ vero naturalis racio inter omnes gentes ꝯſti tuit id apudoēs ꝑeque cu ſtodit̉. vocauitqꝫ ius ge cium quaſi quo iureom̄es gentes vtuntur. ¶ Et po pulus itaqꝫ ro. ꝑtim ſuo ꝓ prio. ꝑtim ꝯn̄i iure oīm ho minu vtitur que ſingula qͣ lia ſunt ſuis locis ꝓpone mus. ¶ Sꝫ ius quid̓ ciuile ex vnaquaqꝫ ciuitate ap pellatur veluti athenienſi um. Nam ſiquis velit ſolo nis vel draconis leges ap pellare ius ciuile athemē ſium non errauerit. ſic em̄ et ius quo romanus ppl̓s vtitur ius ciuile rōanoꝝ
ſunt precepta ciuilia. vt precepta de vſuc. de pͥuata vtili tate eſt vſucapio. vt. jͣ. de vſuca. in pnͥ. ibi ne dn̄ia. ⁊c̓. ⁊ ſic publicū eſt ex eiſdeꝫ exemplis. et pone ead̓ exempla vt ecce a iure naturali vt non locupletetur cū iactura alterius reſ publica a iure gen. vt li. reip̄ū. ꝓpulſare iniuriam. Idem a iure ciuili. vt reſp. vſucapiatur ſicut priuatus. que extra ponentur. jͣ. ſtatim in iure priuato. accur. a ¶ Naturalibus. id ē iuris naturalis. b Aut genciū .i. pre cepta iur̓ gen. c ¶ Aut ciuilibus. pre ceptis. Accur d ¶ De iur̓. naturali. dictuꝫ eſt sͣ ꝙ ius pri uatum eſt collectū ex nat̉alibus preceptis genciū ⁊ ciuilibꝰ nūc de eis dicit et primo de iure naturali Vs naturale eſt quod natura .i. deus. et nō minatiue ⁊ ablatīe pt̄ legi. ſic sͣ. t. i. ⁊ noͣ ꝙ qͣtuor modiſ iuſ nata le ponitur. qn̄qꝫ pro iur̓ genciū vt. jͣ. d̓ reꝝ di. §. ſingl̓oꝝ. qn̄ꝫ ꝓ iure pactoꝝ. ⁊ ſic ꝓ iur̓ p̄torio. vt. ff. de pac. l. i. qn̄ꝫ ꝓ eꝰ ꝯtͣ rio ſcꝫ pro eoꝙreſcin dit pacta. vt reſtōne minoꝝ. vt. ff. d̓ mi. l. .i. qn̄qꝫ pro inſtinctu nature vt h̓. et. ff. e. .l. j. §. ius aūt nat̉ale. ẜm canones. ius nat̉a 1 le d̓r quod ī lege mō ſayca vel in euangelio ꝯtinetur vt in pnͥcipio decretoꝝ. ⁊ iſtd̓ qd̓ h̓ ē nt̄i caſus. qn̄ꝫ hͨ dictio nat̉a ē ablatī caſus ⁊ eꝯtͣ eſt accuſatiui. qn̄ꝫ nat̉a eſt nt̄i. et tūc dic̄ nat̉a .i. deus f ¶ Nā ius. bn̄dico oīa aīalia. nā ius iſtud. ⁊c̓. n̄ ſolū ē hoīm ſꝫ ꝯn̄e oīm aīaliū g ¶ Huami. i. hoī. ribꝰ ⁊ aere naſcūt̉ h ¶ In celo. i. ī aere vt aues q̄ in arbo vt. jͣ. d̓ re. di. §. apiuꝫ i ¶ In terra. vt fere beſtie q̄ ſuis luſtris .i. cubiculiſ naſcun tur. et ec̄ q̄dam aues et ſi in qualibet alia aqͣ k ¶ Que in mari. vt piſces. id̓ dico naſcuntur. Accur. i¶ Hīc .i. ab hͦ iur̓ nat̉ali .ſ. d̓o qͥ prīo adā eueꝯiūxit ⁊ ī ꝑadi ſo deliciaꝝ poſuit m ¶ Maris .i. maſculi n ¶ Coniunctio .i. aīoꝝ n̄ corꝑm. vt ff. de re. iur. nupc. o ¶ Appellāꝰ mr̄imoniū .i. effectū mr̄imonij. et ſic no. ꝙ mr̄i. moniū qͦ adorigīeꝫ ē de iur̓ nat̉ali .ſ. deo vt h̓ d̓r d̓ iu. gē. ec̄ dici pt̄ qꝛ ab eo receptū. de iur̓ ciuili ec̄ dici pt̄ qꝛ formā ei adiūxit et ſolēnitatē vtꝫ. jͣ. de nup. ꝑtotū ti. c dic̄ a qͥbꝰ nup cijs ſit abſtinend̓. ⁊ ff. de ritu nup. ꝑtotū vn̄ dꝫ dici de iur̓ ci uili vt. ff. de iuſt. et iur̓. l. ius ciurle tur ad lib̓oꝝ ꝓcrea p ¶ Hinc lib̓oꝝ. nā deus oꝑa cionē ⁊ nat̉alis inſtinctus q ¶ Et educacio. nā hͦ iur̓ ſcꝫ nat̉ali mouet̉ parēs ad educaci one filioꝝ ſuoꝝ pociuſqͣꝫ alienoꝝ vt. ff. vn̄ lib̓i. ſcpͥto ī fi. r ¶ Cetera .i. ec alia preter hoīes s ¶ Iuris ſcꝫ nat̉alis. de qͦ loqͥm̉. ex eo em̄ ꝙ auis volat. pi ſcis natat. gallina oua calefacit. mouent̉ iſto iure nat̉alia. t ¶ Ius aūt. diuidit̉ .i. vnum ab altero ſic ꝯgnoſcitur. ¶ Et moribꝰ. nā qͥdaꝫ ſūt qͥ regūt̉ tm̄ moribꝰ ⁊ ec̄ qͥdam qͥ
nͨ moribꝰ nͨ legibꝰ ⁊ ec̄ qͥdā legibꝰ tm̄ci n̄ moribꝰ vt hoīeſ x CCōi. i. eo iur̓ ꝙ ē ī ꝯī apd̓oēs ſiue ſcpͥtū ſit ſiue n̄ jAſilueſtreſ y ¶ Ius ciuile vt ſūt ſtatuta terraꝝ que iura municipalia dicuntur. vt C. de eman. lj. l. i. et ſic &r ad dr̄am iuris natu ralis et iuris gencium. et ita accipitur hic. Secundomodo d̓r ius ciuile lex. xij. ta. vt ff. de iuſt. et iure. l. ius ciuile. §. hic igitur. Tercio d̓r iuſciuile omne ius qd̓ n̄ eſt pretoriuꝫ. et ſic accipitur. ff. de iuſti. et iur̓. l. ius ciuile. in pnͥ. §. iuſ pre. Quarto d̓r diſputacō pruden tum. q̄ fuit facta ſuꝑ .l. xij. ta. vt. ff. de ori. iur̓ l. ij. §. hͨ diſputacō ẜm jo. Quīto qͥcquid ſcriptū hēmus de iur̓ d̓r ius ciuile. vt cū d̓r eſt em̄ ſanctiſſima reſ ciuilis ſapīa q̄ precio nūmario n̄ eſt eſtīata vt. ff. de var̓. ꝯg̓. l. i. .§. proinde Sexto d̓r cienſ adicit̉ aliquid gri nat̉ali vt in mr̄i mipnio mō diximus. Ydetrahit̉ iuri nat̉ali vt in vſucapionibus vt. jͣ. de vſuca. in pnͥ. l̓ additur iuri genciū vt in tutela inuenta a iure ciuili original̓r vt. jͣ. de tutel̓ in pnͥ. §. .i. l̓ detrahitur vt in pt̄ate ẜuoꝝ reſtricta ut. jͣ. de his qͥ ſui l̓ ali. iur̓ ſūt. §. ſꝫ hͦ tꝑe. hoc em̄ ius ciuile d̓r vt ff. ciuile .i. ℟º. et hec exempla ſunt ibi notata de iuſti. et iure. l. ius z ¶ Qd̓ ꝟo nat̉alis. no ꝙ ius gen. nat̉ali rōe ē inductū vt h̓ ⁊. j. d̓ re. di. §. ſingl̓oꝝ vn̄ ē ius īmutabile vt. jͣ. e. §. ſꝫ nat̉alia a ¶ Vtunt̉. vt eſt religio erga deuꝫ. vt ꝑntibus et patrie pareamꝰ vt ꝯtra violenciaꝫ reſiſtamus. vt ff. de iuſ. et iur̓ l. i. in fi. et l. ij. jtem ꝯuenciones ſiue pacta q̄ apd̓ oēs gēteſ valēt vt. jͣ. e. §. ius at̄ genciū. et ff. de pac. l. iur̄ ge. in pnͥ. b ¶ Et ppl̓s itaqꝫ. qꝛ oīs ppl̓s vtit̉ ptī iur̓ ꝯī ⁊cͣ. itaqꝫ ⁊ ppl̓s c ¶ Que ſingula. ſcꝫ iura genciū et ciuilia qͥbus proͣnus vtunt̉ ciues roͣni. jͣ. de reꝝ. di. §. ſingl̓oꝝ vſqꝫ ad fi. ti. vbi d̓r qͣliter acquirunt̉ dnīa iur̓ gen. jtem. j. de vſuc. et in t. ſe. quibus d̓r qual̓r acqͥrunt̉ dn̄ia iur̓ ciuili. et ẜm hͦ refert̉ ad ꝓximū dc̄m et illd̓ intelligas de iure ciuili roͣnoꝝ gn̓ali vl̓ al̓r dic ꝓponemus. jͣ. e. t. §. pe. vbi dices alteꝝ variabile vt ciuile. alteꝝ n̄ vt genciū. et ẜm hͦ n̄ refert̉ ad ꝓx. dc̄m. ſꝫ ad id qd̓ dix sͣ. nā. etc̄. et ec̄ ꝙ ꝟo. etcͣ. ꝯdi. §. ſingl̓oꝝ ar̓fert̉ d ¶ Proponemꝰ. ſꝫ vbi ℟. forte. jͣ. de re. n̄ ad ꝓx. dictum ſꝫ ad id ꝙ dc̄m ē. nā qd̓ qͥſqꝫ ⁊cͣ. et ī qd̓ ꝟo. aus hr̄e. ſꝫ e ¶Sꝫ ius qͥd̓. ⁊c̓. diximꝰ at̄ ppl̓os ꝯn̄e et ꝓpͥmꝰ ius qͥd̓ ciuile f ¶ Appellat̉ .i. nomē iſtiꝰ ciuitatis vbi fem ē ius ciuile dꝫ ei g ¶ Solonis. noīa ſūt ꝯpoſitoꝝ ſtatutoꝝ ī illis imponi ciuitatibus. ſicut ſi appellat quis ius ciuile bonon̄. ſtatutū a ꝯpoſitoribus inuentuni et ꝯcilio ꝯfirmatum h ¶ Non errauerit. ȳmo bn̄dixerit. i ¶ Sic em̄ ius quod pro ſe tm̄ ꝯpoſuer̄t alias eſſet gn̓alis lex. vt. jͣ. eo. §. lex eſt. et de hͦ ſcꝫ iur̓ ciui. gn̓ali pt̄ hic loqui.

I.
appellamus. l̓ ius qͥritum quo quirites vtuntur. Ro mani em̄ a romulo. quiri tes a quirmo appellantur ¶ Sed quociens n̄ addimꝰ nomen cꝰ ſit ciuitatis no ſtrū ius ſignificamꝰ ſicuti cū poetaꝫ dicimus. nec ad dimus ei nomen ſubaudit̉ apd̓ grecos egregius ho merus apud nos virgiliꝰ Ius autem genciū omī humano generi ꝯmūe eſt Nam vſu exigente ⁊ hūa nis nccītatibus gētes hu mane iura q̄daꝫ ſibiꝯſtitu erunt. bella etem̄ ortaſunt ⁊ captiuitates ſecute ⁊ ſer uitutes q̄ ſunt naturali iu reꝯtrarie Iure em̄ nat̉ali omnes homines ab inicio liberi naſcebantur ¶ Et ex hoc iure genciuꝫom es pene contractus introdu cti ſunt vt empcio ⁊ vendi cio. locacio et conductio ſociētas depoſitū. mutuū et alie innumerabiles. Conſtat em̄ ius nr̄m quo vtimur aut ex ſcripto aut
ex n̄ ſcripto ut apud gre cos fomay. monoy ¶ Scri ptum at̄ ius eſt lex. plebi ſcita ſenatuſconſulta. pnͥ cipum placita. igr̄atuuꝫ edicta. rn̄ſa prudentum ¶ Lex eſt quod populus ro manus ſenatorio ingr̄atu interrogante veluti ꝯſule conſtituebat ¶ Plebiſci tum eſt quod plebs ple beio magiſtratu interro gante veluti tribuno ꝯſti tuebat. ¶ Plebs at̄ a po pulo eo differt quo ſpēs a genere. Nam appellacōe populi vniuerſi ciues ſig nificantur. ꝯnumeratis ec̄ patricijs et ſenatoribus. ¶ Plebis at̄ appellacōne ſine patricijs et ſenatori bus ceteri ciueſſignifican tur Sed ⁊ plebiſcita lege ortenſia lata non minus va lere ꝙͣ leges ceperunt ¶ Senatuſconſultum eſt quod ſenatus iubet atqꝫ ꝯſtituit Nam cū auctus ē ppl̓s romanus in eū modū vt difficile ſit in vnū eū vl̓
⁊ ¶ ius qͥritū. pro eod̓ lꝫ noīa mutetTa qͥriſ qd̓ ē haſta qꝛ b ¶ Aqͥrmo qͥ fuit eoꝝ rex. dē̄s. magͣ haſta ī belloytebat̉ c ¶ Ciuitas. ſꝫ ſimpl̓r d̓r ius ciuile d ¶ Qr̄ꝫ ſcꝫ ronoꝝ ꝑ excellēciā. eſt ꝓp̓m l̓ gn̓ale ſi eſt fa e ¶ Ius ſcꝫ ciuile roͣnoꝝ ꝓp̓m ſi ctum vt ſit gn̓ale f ¶ Virgilius. id̓ in apl̓o. nā paulus in dina ſcript̉a intell̓ Item vbi d̓r ſapiens intelligitur ſalomon g ¶ Ius aūt. at̄ ꝓſed et repetit d̓ iure gē. vt aliquid addat. h ¶ Hūano. ſꝫ nunqͥd pl̓a humana gn̓a ſūt. ℟n̄. non. expone gͦ .i. omnibus hoībus. i ¶ Nam vſu. ab inicio em̄ pauci erāt hoīes et indiguer̄t tn̄ aliqͦ ꝯī vſu. et qn̄ plures fuer̄t tunc magis ſu as ꝯſuetudīes hēbāt et ſtatuta. puta vt nullus vinea l̓ ortuꝫ alterius intͣret. et hͦ ſequit̉ ⁊ ꝓbat̉. ff. de iuſ. et iur. l. ex hͦ iure k ¶ Gella. ſꝫ quo a iu re deſcendit bellū cū ſit a iur̓ ꝓhibitum vt ff. de vlufru. l. eqͥſſi mū. ℟ n. loquit̉ de eo qd̓ a ppl̓o rōno eſt in dictum hoſtibꝰ vt ff. de cap. et poſtil. re. l hoſtes. §. in bello. jtē pulſare violenciā qd̓ eſt licitum. vt. ff. de iuſt. et iur. l. vt vim ⁊ ff. de vi et via ar. l. i. .§. vim vi cū modera mine tn̄ vt C. vn̄ vi. l .i. et ff. de iuſti. ⁊ iu. l. iure. accur. l ¶ Ab inicio. ſꝫ nūqͥd hodie Quidam dicūt ſic. Nos contra. nam ſeruus naſcitur vt. jͣ. d̓ iur̓ ꝑ. §. ſerui. et d̓ na. reſti. l. interdum. in Gene. pene dic̄ ꝓpt̓ .iiij. ꝯtractus vt ſt pulacōꝫ. vt. jͣ. de act. §. de ꝯſtituta. Item lr̄aꝝ obli. vt. jͣ. d̓ lr̄aꝝ obli. Item ꝓpter ꝯtractum emphiteoticū. vt. jͣ. loc. §. adeo. item ꝓpter ſpon. lar. jͣ. de donac. ꝓpter nup. vt ī autͣ. vt ſpon. lar. §. i. et. ij. Et noͣ ꝙ h̓ d̓r oēs ꝯtͣctus eſſe de iure gencium ſꝫ n̄ oēs obligacōes. nā que ex maleficio vel quaſi ſūt. n̄ ſūt de iur̓ gencium. ſꝫ vel a lege. xij. ta. vel alia lege. n ¶ Innu̓abiles. i. n̄ facile ad nu̓andū abiles vt. jͣ. de re. corp. o ¶ Conſtat em̄ ius nr̄m. i. ciuile ro. de qͦ et īcor. ī pnͥ. diximus sͣ e. §. ſꝫ ius. Large vocat̉ ius ciuile ius. qͥcqͥd ſcpͥtū hemꝰ de iure gn̓ali. vt diximꝰ sͣ e. in glo. vt ſūt ſta. ⁊ c. ibi quinto. ⁊cͣ. Item quicquid habemus de moribus hic ꝯpre hendit ſcꝫ gn̓alibus vtꝫ ex inferioribus p ¶ Ex ſcripto. de hoc dicit vſqꝫ ad. §. jͣ. ex non ſcripto. et de non ſcripto ibi dicit Accur q ¶ Vt. pro ſicut.
e ¶ Apud grecos. nam ⁊ grecivtebant̉ iure ſcripto et non ſcripto. vt. jͣ. e. §. et non ineleganter. g ¶ Lex eſt. hͨ diffinicio qͦ ad ſnīaꝫ ꝯcordat cū ea q̄ eſt. ff. d̓ le. et ſe. ꝯ. l. i. lꝫ qͦ ad ꝟbadiſſenciat. Diffinit̉ ⁊ aliomō Lex eſt ſanctio ſancta iubēs honeſta ꝓhibēs ꝯtͣria. q̄ ſumit̉ ex lege greca. ff. de le. et ſe. ꝯ. l. ij. Itē diffinit̉ terciomō vt in alia lege greca colli gitur in e. ti. t ¶ Veluti. exemplifi catiue ponit̉. nam fa cta ꝯuocacōe ppl̓i ro. ingr̄atus ſcꝫ ſenatus n̄ totꝰ ſꝫ qͥ maior erat oībus. interrogabat ppl̓i ſcꝫ conſul. an ſic placeret. et ſic ad libi tum ppl̓i fiebat vt. ff. de orig. iur. l. ij. u ¶ Conſule. nam ꝯſul vice ſenatoꝝ interro gabat ppl̓i et ſic ipſi ſenatores videntur ī terrogare. nā qui ꝑ alium facit ꝑ ſe face̓ videtur. vt. ff. de vi et via ar. l. i. §. deieciſ ſe. et. ff. d̓ admi. tu. l. ita at̄. §. geſſiſſe. nā recte oīa nr̄a facimus qͥbus a nobis aucͣtas impartitur. vt. C. de ve. iu. enu. l. i. ꝟ. oīa. x ¶ Plebiſcitū. veluti exēplificatiue ponit̉ vt sͣ. §. prox. erat em̄ vnus noīe tribunus qͥ preerat plebeiorum mgr̄atui qui interro gauit plebeios vt ff. de ori. iur. l. ij. et mul tas leges habemꝰ de his. vt de l. acqͥ. vt. jͣ. ad l. acqui. §. ceterū ⁊ .§. hͦ tn̄ ⁊ ne preſides accipiant nͥ eſculenta vt ff. de off. ꝓcon. l. ſolent. §. fi. et. ff. de of. prefi. §. plebiſcito y ¶ Plebs a gn̓e. eſt at genus quod pre dicatur de pluribus dr̄ntibus ſpecie. vt aīaliū aliud rōnale alid̓ irrōnale. et ſic ſe hꝫ ppl̓s vt ſeqͥt̉ ad nobiles et ignobiles. Spēs at̄ q̄ p̄di catur de pl̓ibus dr̄ntibus nu̓o. vt hō alius ticius alius ſeiꝰ ſic ſe hꝫ plebs. nam minores tm̄ comprehendit. vt ſequit̉ a EEc̄. q. d. n̄ ſolū plebei appellacōe ppl̓i ꝯnu̓ant̉ ſꝫ ec̄ pat̓cij b ¶ Patricijs. qͥ erant quaſi patres principis vt. jͣ. qui. mo. ius pa. po. ſol. §. filiꝰ turminus valere quaſi loco ſūpto c ¶ Sꝫ ⁊ plebiſcita videba ab aucͣtate. qꝛ maiorē patrici orum et ſenatoꝝ aucͣtas. vt C. de leg. hūanū. et ff. d̓ eden. I. ſiqͥs ex ar. §. i. ſꝫ hͦ ſublatum eſt ꝑ legem latā ab ortenſio rege vt ſequit̉. et ff. de ori. iur̓. l. ij. §. deinde cū eſſent d ¶ Ortenſia ꝯpoſuit inter nobiles et plebeios. et int̓ eos ſic ſtatuit ꝙ valeret plebiſcitum e ¶ Senatus. ꝯſtituit. nam poterat face̓ legem vt h̓. et. ff. de leg. et ſe. ꝯſul. l. non ambigitur

.I.
ꝯuocare legis ſanctiende ca equuꝫ viſum eſt ſenatū vice ppl̓i ꝯſuli ¶ Sed qd̓ principi placuit legis hꝫ vigorem cum lege regia que de eius imꝑio lata ē. ppl̓s ei et in eum omne im perium ſuum ⁊ pt̄atem con. ceſſit. ¶ Qd̓cunqꝫ igit̉ iꝑ̄a tor pepl̓aꝫ ꝯſtituit l̓ ꝯgno ſcens decreuit vel edicto precepit legē eſſe ꝯſtat ¶ Hee ſunt que ꝯſtōnes ap pellantur ¶ Plane ex hiſ quedam ſunt perſonales. que nec ad exemplum tra hunt̉. qm̄ n̄ hic princeps vult. Na quod obmeritū indulſit alicui. l̓ ſi cui penā irrogauit. vel ſi cui ſine ex emplo ſubuenit perſonaꝫ non tranſgreditur. Alie at̄ cū gn̓ales ſint omnes ꝓculdubio tenent ¶ Pre toꝝ qͦꝫ edicta n̄ modicaꝫ obtinent iuriſ auctoritate
¶ Hoc ec̄ ius honorariū ſolemus appellare. ꝙ qui honores gerunt. id eſt ma giſtratus auctoritatem huic iure deder̄t Propo nebant et ediles curules edc̄m de qͥbuſdam cauſis qd̓ edc̄m iuris honorarij porcio eſt ¶ Rn̄ſa pruden tum ſunt ſme et opinioneſ eorum quibus permiſſum erat iura condere. Nam antiquitus ꝯſtitutuꝫ erat vt eſſent qui iura publice interpretarentur quibus a ceſare ius reſpondendi datum ē qui iuriſconſulti appellabantur quoꝝ oīm ſentencie ⁊ opiniones eaꝫ aucͣtatem tenebant vt iu dici recedere a rn̓ſo eoruꝫ n̄ liceret vt eſt ꝯſtitutum. ¶ Ex non ſcripto ius ve nit quod vſus aꝓpbauit. nam diuturni mores con ſenſu vtencium ꝯprobati.
CLegiſnā id̓ ē ſi ex alia qꝛdifficile erat tot hoīeſ ꝯueīre. ac. g ¶ Conſuli .i. interrogari. nā antea ppl̓s interrogabat̉ vt sͣ. e. t. §. plebiſcituꝫ. vt ſicut ppl̓us interrogabat̉ prius ſic poſtea ſenatores qui centum erant nu̓o interrogabantur a ꝯſule vt C. de petic. here. l. fi. in pnͥ. Accur. h. ¶ Sed quod placuit cā faciendi ꝯn̄em legem. al̓s n̄ eſſet lex ꝯnīs vt ſequitur ⁊ C. de ſen. l. ex ſtipu lacione. nam ibi d̓r. n̄ oīs vox iudicis eſt ſē tencia. et ſic non oīs vox principis eſt lex i ¶ Hꝫ vigorem .i. lex eſt et ꝓ lege ſeruat̉. k ¶ Imꝑiū. tͣnſferēdo de ppl̓o ad pnͥcipē nā fuit facta ſuꝑ regio. .i. īꝑio tranſferendo l ¶ Regia. hac lege cautū fuit vt pt̄as le gis faciēde tranſiret de ppl̓o ad principeꝫ vt h̓. et. ff. de ori. iu. l. ij. §. deinde cū eſſet et. §. nouiſſime. et fac̄ ad hoc. ff. de conſti. pn̄. l. i. vbi ſūt eadeꝫ ꝟba et hanc legē re giam n̄ hēmus. nam facta fuit ſuꝑregio. .j. impio tnſferendo m ¶ Populus. ei quo ad honorem. et in eū quo ad onus. n ¶ Cōceſſit .i. tͣnſtu lit. ſic vt ip̄e ppl̓s am modo n̄ heat ſibi hoc ius. ſic. C. deve. iure enu. l. ij. §. ſꝫ hoc et d̓ leg. et ſe. ꝯſul. l. fi. ſꝫ alij dicunt. ꝙ adhuc ppl̓s pt̄ face̓ legem ⁊ ꝙ d̓r ſolum principeꝫ hͦ poſſe. veꝝ eſt ſolꝰ id eſt nullus alius ſo lus. ẜm℟. o ¶ Per epl̓aꝫ. vt. jͣ. d̓ his qui ſūt ſui vel alie. iur. §. dn̄oꝝ ⁊ ff. de ꝯſtit. princi. l. i. accur p ¶ Decreuit. vt. C. eo ſi imꝑialis. q ¶ Edicto. vt. C. e. l. ij. et de ſcd̓is nup. l. hac edictali r ¶ Legem gn̓alem quā potes ꝯgnoſcere qͣtuor modis. vt C. de legi. et con. l. leges vel ſpecialem vt ſequitur. s ¶ Hec ſūt ſcꝫ q̄ ꝯſtituit imꝑator ſūt clauſe. al̓ oēs ſūt t ¶ Perſoͣles. dumō iur̓ corꝑe n̄ gn̓ales. vt C. de no. C. u ¶ Alicui. penā merenti. ꝯfir. l. vnica. in. §. fi. x ¶ Obmeritū qꝛ multū ẜuierat pnͥcipi. et iō aliꝙͣ penā quā debat ille pati ꝓpter delictum qd̓ forte fecerat ei remiſit. y ¶ Irrogauit. ſꝫ maiorem ꝙͣ eſſet dignus vt pena eꝰmētꝰ ſit multoꝝ. vt ff. de penis. aut facta. §. fi. z ¶ Sine exemplo .i. vt alij ſumerent exemplum a ¶ Subueīt. vt cl̓icis in quibus multa ſūt ſpēalia ut ī autͣ. vt cl̓i. a p̄. ꝓpͥos ē. ⁊ C. de ep̄is et cle. c̄ clicis. et l. oīs qͥ ⁊ cū rie et alijs. vt C. de le. et ꝯ. l. ij. ſꝫ nunqͥd intelligit̉ ſine ex emplo ſubuenire ſi cui ſimpl̓r reſcribat. ℟n. ſic dūmō n̄ ſit ibi aliqd̓ ſignū ex his qͣtuor q̄ dicunt̉. C. de le. et ꝯ. l. iij. b ¶ Non tranſgredit̉. ff. ꝙ qͥſqꝫ iur̓. l. i. ꝯtra. ſꝫ diſtingue
an ad ſui poſtulacōꝫ ſit ꝯceſſuꝫ. qͦ caſu tͣnſgredit̉. vt ibi al̓ n̄ vt h̓. vt ff. ꝙ qͥſqꝫ iur̓. .iij. ſꝫ ſic ſoluitur aliud. Contra. C de fruc. et li. ex le. fi. vel ad vtrumqꝫ. ꝯtͣ qd̓ ad aliud exten ditur. hͦ non eſt dicere vt alius hēat priuilegiū. l̓ meliꝰ lꝫ egrediatur ꝑſonam. n̄ eſt tn̄ gn̓ale ius. nec videt̉ alius ſcꝫ aduerſarius ꝓrſus cū ſit ꝯtingens occaſione ꝯtrouerſie c ¶ Tenent .i. ligant d ¶ Pretoꝝ qͦꝫ edicta q̄ ſcripta erant ī albo ptoꝝ vt ff. de iur̓. o. iud. l. ſiquis. id quod primo ℟. e ¶ Non modicam. ſed magnam f ¶ Qd̓ qui .i. ideo qꝛ. g ¶ Magiſtratus. ſcꝫ ip̄i pretores vt. ff. d̓ iuſt. et iur̓. l. ius aūt pretoꝝ. et l. ſcꝫ h ¶ Deder̄t. vt. ff. de ori. iu. l. ij. §. eod̓ tꝑe i ¶ Proponebāt. cauẜ vt de morboſis ⁊ vici oſis aīalibus vt pꝫ. ff. de edi. e. l. i. k ¶ Bonorarij. qͣliter ℟. qꝛ ediles erant ex ptoribꝰ ut. jͣ. d̓ di. ſti. .§. p̄torias. et ff. d̓ ꝟ. obli. l. v. §. p̄torias l ¶ Rn̄ſa ſme. ſnīa eſt firmata. ⁊ indubitata ℟. ẜm jo. m. ¶ Opimōes. opīo ē cum dubitacōne. ℟º. ẜm jo. n ¶ Publice .i. quaꝝ interp̄tacio fiebat pu blica aucͣtate ꝯceſſa a principe. vt vlp̄. ppͣ et ſil̓es qͥ fecerunt le ges. ff. de ori. iur. l. ij .§. pꝰ originem o ¶ Aceſare auguſto vt sͣ. j. ℟º. Accur. p ¶ Vt iudici ſcꝫ nulli q Conſtitutum .i. ſicut ip̄i ꝯſtituerunt. r ¶ Ex n̄ ſcripto. venit de iure ſcripto vidimus ꝙ in ſex ꝑtes diuiditur. ſequitur de non ſcripto. vt sͣ. e. §. ꝯſtat s ¶ Diuturni. ſcꝫ ꝙͣto tꝑe vſus facit mores vel ꝯſuetudinē ℟º. x. an. vt ff. qͥ et a quibus ma. li. l. cū fideicō. §. ariſto. lꝫ ſꝫ qͦſdaꝫ exigit̉ tp̄s cꝰ n̄ extat memoria. ar. ff. d̓ aqͣ plu. ar. .l. i. ī fi. et ff. de aqͣ cōti. ⁊ eſti. l. iij. §. ductꝰ ⁊ C. q̄ ſit lō. ꝯ. l. ꝯſuetudīes. et C. de ſacroſāc. ec. l. fi. jtē q̄ d̓r lōga pꝫ in ℟ca. C. e. et ff. e. lōga. aut. x. an. d̓r. vt. jͣ. de vſuc. §. i. ſeqͥt̉ ꝙ. x. an. fit robuſta. ſꝫ nunqͥd ſemel ſufficit vt. jͣ. x. ānos. ℟ n̄. ymo dꝫ adminꝰ bis ẜm eum iudicare. vt C. de e. au. l. iij. in fi. l̓ q̄rimoniaꝫ. l̓ libellū poſitū ꝯtͣ ꝯſuetudinē tl̓eꝫ ſꝑne̓. vt. ff. de le. et ſe. ꝯ. l. cū de ꝯſuetudinē. nūqͥd g iudicat ex emplis. ℟º. n̄. vt C. de ſen. l. nemo iudex. et fa. ff. de of. p̄ſi. ſꝫ lꝫ. ſꝫ ex ꝯſuetudine que approbat̉ exemplis. et ſic ꝯcedit̉ aliud per obliquū qd̓ directo n̄ ꝯcedit̉. ſic et ff. q̄ res pig. ob. poſ. l. ariſtin fi. ſic econtra peto ex ꝓmiſſione que pro miſſio probat̉ ex longo vſu. vt ff. de vſur. cū de in rē ꝟſo g ¶ Cōſenſu. al̓s n̄ pt̄ eſſe ꝯſuetudo. cum dicat̉ qͣſi ꝯīs ꝯſue tudo et error ꝯſuetudīeꝫ īpediat vt ff. d̓le. ⁊ ſe. ꝯ. ꝙ n̄ rōn

II
legē imitantur ¶ Et n̄ in elegant̓ in duas ſpes ius ciuile diſtributū eſſe vid̓r na origo eiꝰ ab inſtitutis duaꝝ ciuitatuꝫ athenaꝝ ſcꝫ et lacedemonioꝝ flux iſſe videtur. ¶ In his .n. ciuitatibus itaagi ſolituꝫ erat vt lacedemonij quidē magis ea q̄ pro legibus obẜuaret meorie mādarēt athenienſes vero ea que ī legibus ſcriptaꝯprehendi ſſent cuſtodirent ¶ Sed naturalia quidem iura q̄ apud omnes gentes ꝑeq̄ obẜuantur diuina qͣdam prouidēcia conſtituta ſꝑ firma atqꝫ immutabilia ꝑ manent. Ea vero que ip ſa ſibi queqꝫ ciuitas conſti
tuit ſepe mutari ſolent. l̓ tacito ꝯſenſu populi. vel alia pꝰ ea lege lata Om̄e autem ius quo vtimur vel ad perſonas pertinet vel dares l̓ad actiones. ⁊ priꝰ de perſonis videamꝰ. Nā parum eſt ius noſcere. ſi ꝑ ſone quarum cauſa conſti tutum eſſe ignorentur ¶ De iure perſonarum. Vmma itaqꝫ diuiſio de iure perſonarum hec eſt ꝙ omnes homīes aut liberi ſunt aut ſerui. ¶ Et libertas quidem ex qua eciam liberi vocantur eſt naturalis facultas eiꝰ quod cuiqꝫ facere libet. niſi quod vi aut iure ꝓhi betur. ¶ Seruitus at eſt
a ¶ Imit ant̉ .i. tm̄vꝫ vbi lex ſcriptan̄ eſt ꝙͣtum vbi lex ſcri pta eſt Et noͣ tres virtutes ꝯſuetudinis. imitandi legē vt h̓ interpretandi legem vbi lex eſt dubia. vt ff. e. ſi de inter pretacōe in fi. jtem corrigendi. vt ff. de leg. et ſe. ꝯ. l. de qͥ bus in fi. et. jͣ. e. §. ea ꝟo. qd̓ diſtingue aūt eſt gn̓alis ꝯſuetu do ꝑ totū md̓m. et tūc vincit legē vbiqꝫ vt ff. e. de quibus .§. fi. aut ſpecialis. et tūc vincit legeꝫ in eo loco vbi eſt vt ff. ꝯīa p̄dioꝝ. l. uenditor. §. ſi ꝯſtat. dummō poſt legē fuerit inducta. al̓ vincit̉ a lege ſuꝑ ueniēte vt. ff. d̓ ſepl̓. vio. I. iij. §. diuus. in alio aūt loco ꝯſuetu do ſpe cialis n̄ vincit legem. vt C. e. l. con ſuetudinis ⁊ hͨ ẜm jo. ⁊ P. lꝫ alij al̓r diſtinx erunt. b ¶ Et non. h̓. §. ꝯnīs eſt ad duo ſcꝫ dicta. sͣ ad ſcpͥtū ⁊ n̄ ſcriptuꝫ ideo bn̄ eſt hic. §. c ¶us ciuile. large ac ciꝑe vt no. ī. §. ꝯſtat. d ¶ Origo. i. lex. xij. ta bl̓a q̄ fuit origotociꝰ iuris. et principium. e ¶ Inſtitutis .i. ordi nam̄tis. nam ro. ppl̓s x. viros ꝓiſto iure mi ſit qui. x. tabl̓. ebur neas retulerunt tam de iure ſcripto athe nienſium ꝙ n̄ ſcripto lacedemonioꝝ. Sed qꝛ poſtea aliquid de erat qd̓ emendacōeꝫ deſid̓abat data fuit pt̄as per vnū ānū His. x. viris vt ius ⁊ leges corrigerent addendo ⁊ detͣhen do ⁊ ſi opꝰ eēt int̓p̄tarent̉ ⁊ ī ea facerēt qͥ duas tabl̓aſ addi der̄t ⁊ lex ſic. xij. ta ex accreſcēti dc̄a ē vt ff. d̓ ori. iu. l. ij. §. i. f ¶ Sꝫ naturalia. h̓. §. pt̄ intelligi de iure nat̉ali primeuo qͦ mouentur oīa alia ad aliqͥd faciend̓. vt no. sͣ e. t. §. i. in pn̄. ſꝫ ꝙ dicit immutabile eſt ꝯtra id quod de ſeruitute d̓r que eſt ꝯtra ius naturale et tn̄ preualet. vt sͣ e. §. ius autem. ſꝫ dic n̄ derogatur obhoc. lꝫ non ſeruetur in illo caſu. nā ni hilominꝰ equū et bonū eſt. Et eod̓ mō rn̄deo ad illd̓ qd̓ d̓r .jͣ. de ca. di. §. ꝙ at̄ qd̓ eſt ꝯtra. l̓ ibi n̄ tollit̉ ꝯgnacio ſꝫ ius ſuccedendi. jtē eod̓ mō vt prius rn̄deo ad illd̓ qd̓ de vſuc. d̓r .jͣ. de vſuc. in pnͥ. qd̓ ꝯſtat eſſe ꝯtra ius nat̉ale. vt ff. de ꝯdi. inde. l. naꝫ nat̉a. l̓ dic ꝙ iſte. §. loqͥtur de iur̓ gentiū qd̓ pꝫ ex illa lr̄a ꝙ apud oēs gentes vt sͣ. e. §. ꝙ vero naturalis g ¶ Cōſtituit .ſ. d̓ ꝯſuetudīe ſpēali. l̓ lege inuīcipali ſcpͥta. h ¶ Tacito .ſ. ꝯtͣria ꝯſuetudīe vt ff. d̓ le. ⁊ ſe. ꝯ. l. d̓ qͥbꝰ ī fi. i ¶ Vel alia .i. ꝯtͣrio ſtatuto. et ſic reddūt̉ ſingl̓a ſingul̓ k ¶ Omne. qͥd ſit ius et qual̓r diuidat̉ dixit. nunc dr̄aꝫ inter ip̄a iura ponit Ade hͦ bene d̓r. jͣ. in toto primo libro vſqꝫ l ¶ Vel ad perſonas. ad ti. de rerum diuiſione m ¶ Ad res. de hͦ d̓r. jͣ. li. ij. et. iij. vſqꝫ ad ti. de ob. n ¶ Ad actiones. de his d̓r. jͣ. de actionibus. o ¶ Perſone. nam hō eſt res digͥſſima creat̉aꝝ vt ff. d̓ edil. e. l. iuſtiſſime. vn̄ ouidius. Prona q̄ cū ſpectāt aīalia ſingl̓a terrā. Os hoī ſublime dedit celūqꝫ videre Iuſſit. ⁊ erectos ad ſidera tolle̓ vultꝰ. et in Virgilio. Celeſtiſqꝫ origo illi ē
p ¶ Igrent̉. et ſic ſtatim ponit de iure ꝑſonaꝝ. ⁊ noͣ h̓ ꝙ digͥora p̄ponēda ſūt. ſic. jͣ. de bo. poſ. §. alia ꝟo. et ꝑ hͦ facīꝰ multas formacōes tituloꝝ q ¶ De iure ꝑſonaꝝ ℟ca. Vnima. i. prima. qꝛ et alie ſequūt̉ vt. jͣ. de his qͥ ſūt ſui l̓ ali. iur. in pnͥ. et. jͣ. de tutel̓ in pnͥ. Vel i. maxīa .i. qꝛ partim eſt de iure nat̉ali. vt libertas. et ꝑtim de iur̓ ge. vt ſeruitus. quorum vtrunqꝫ ſcꝫ ius nat̉a le et gencium. antiqͥ us eſt iure ciuili. vt .jͣ. de reꝝ di. §. ſingu loꝝ. vel dic ſūma. i. breuiſ. ſic. jͣ. d̓ obl. §. i. r ¶ Hoīes. ſꝫ pone ꝙ h̓ fuerunt duo hoīes vnus liber et aliꝰ ſer uus. hec ꝓpoſicio eſt falſa. dic ꝙ pl̓is or̄o ꝯuertitur in ſingula rem. et tunc eſt vera et n̄ fallit vt ff. d̓ ꝯdi. ⁊ de. l. falſa. §. fi. ⁊ ff. de peti. here. diuꝰ in fi. et de ori. iur. l. ij. §. exactis. et de ꝟ. ſig. n̄ eſt. Contra ſingl̓a ris pro pl̓i vt e. t. l. in ſumma. ff. de teſt. tu. ſi q̄ſita. §. i. ⁊ dich̓ queſtiones poſitas. ff. e. l. iij. s ¶ Aut ſerui. ſꝫ quid de ſtatu libero vid̓r. liber. vt. ff. ſi ex noxa cā agat̉. l. fi. Sꝫ ꝯtra eſt. vt. ff. de ſta. lib̓. .l. ſtatu liber. Item quid de aſcrip ticio vel cenſito vid̓ꝫ ꝙ ſerui ſint. vt C. de agri. et cen. l. fi. l. xj. et C. in q. ca. ccͣ tu. l. fi. ſꝫ ꝯtra eſt ẜm jo. Licet alij al̓r diſtinxerunt cuꝫ pn̄t fieri clerici. et ꝯtra dn̄oꝝ voluntatem. qd̓ n̄ eſt in vere ſer uis. vt C. de ep̄i. et cle. l. iubemus. §. ſeruos. et in autͣ d̓ ſan ctis ep̄is. §. aſcripticios. iteꝫ in dubio ꝓ libertate iudicand̓ eſt. vt ff. de re. iuris. l. libertas. et qd̓ in ꝯtrarijs legibus ꝯtinetur. loquitur qͦ ad ẜuicia qͥbus eſt aſtrictus. qͣre po tuerunt et facere teſtamentū et ferre teſtimonium ⁊ alios actus ciuiles exercere. nec alienari pn̄t ſine ſolo. vt C. de agri. et cen. li. xi. l. quemadmod̓. Item qͥd de moͣcho vel re gulari canonico. ℟ n̄. liberi ſunt et ideo pn̄t redde̓ teſtimo nium. quod dic vt diximus in autͣ. de mona. §. cogitand̓. lꝫ qͦ ad actꝰ qͦſdaꝫ fingant̉ mortui vt in autͣ. de moͣ. §. illd̓ ⁊. F. ſiqͥs at̄ coll̓. li. et in autͣ. de nup. §. ſꝫ occaſionem. col. iiij. t ¶ Libertas. hec diffinicio tribus modis pt̄ legi. pͥmo ẜm vr̄. vt diffiniatur libertas eo iure qͦ inuenta eſt .i. nat̉ali et ſic ẜm hͦ ſunt liberi. nam et ip̄i pn̄t facere qd̓ volunt. niſi qd̓ vi. i. de facto vel iure. ſcꝫ qͦlibet prohibeantur. et hec verba ex qͣ liberi. etcͣ. pn̄t eſſe de diffinicōe. nam et ip̄i lib̓i vocantur ẜm idem ius vt. jͣ. de libe. §. i. Alij dicunt diffiniri libertatem liberi n̄ libertatem ſerui. qꝛ ex prima vocantur ſcꝫ hodie liberi. non ex ſcd̓a ſcꝫ quam hn̄t ſerui Eſt g liber tas alia in ſeruo. alia in libero. et ẜm eos verbum vi expo nitur vt prius. ſꝫ nec prima nec ſcd̓a placet. ꝙ ſerui ſint ho die aliquo iure liberi. cum ius gencium in hͦ derogaueritiū ri nat̉ali vt. jͣ. §. ſeruitus. et expone vi. i. iure genciū quod quadam neceſſitate induxit ſeruitutem. ſcꝫ ꝑ captiuitateꝫ

I
ꝯſtō iuris gencium qͣ quiſ dominio alieno ꝯtra natu ram ſubicitur. Serui aūt ex eo appellati ſunt ꝙ im peratores captiuos vende re iubent. ac per hͦ ſeruare nec occidere ſolent. Et qͥ eciam mancipia dicti ſunt eo ꝙ ab hoſtibus manuca piuntur ¶ Serui autem. aut naſcuntur. aut fiunt. Naſcuntur ex ancilliſ nr̄iſ Fiunt autem iure genciū id eſt ex captiuitate. aut iure ciuili c̄ hō liber maior .xx. annis ad preciuꝫ parti cipandum ſeſe venundari paſſus eſt ¶ In ẜuoꝝ ꝯdici one nulla eſt dr̄a In liberiſ aūt multe drn̄e ſunt. a̓ em̄ ingenui aut libertini ſunt De Ingenius hubrica Ngenuus eſt iſ qui ſtatim
vt natus eſt liber eſt. ſiue ex duobus ingenuis mr̄i monio ꝯſtante editꝰ ē ſiue ex libertinis duobus ſiue ex altero libertīo ⁊ altero ingenuo. ¶ Sed et ſiquiſ ex matre naſcitur libera patre vero ẜuo ingenuus nihilominus naſcitur quē admod̓ qui ex mr̄e libera et incerto patre natus eſt qm̄ vulgo ꝯceptus eſt. ¶ Sufficit autem li beram fuiſſe matrem eo tempore quo naſcitur licꝫ ancilla conceperit. ¶ Et econtrario ſi libera ꝯcepe rit. deinde ancilla facta pa riat. placuit eum qui naſci tur liberum naſci ¶ Quia ndꝫ calamitas matris ei nocere qui in vtero eſt Et ex his illud queſituꝫ ē
vt sͣ t. i. §. ius at̄. et iure ſcꝫ ciuili qn̄ maior. xxv. ānis vendit ſe ad p̄ciū ꝑticipand̓ vt. jͣ. §. ẜui. qͣi. d. qͥlibet liber eſt lib̓. nͥ fiat ſeruus iure gen. l̓ ciuili. et hͨ ꝟba ex qͣ liberi. ⁊cͣ. non oꝑtet ꝙ ſint de diffinicōe ſꝫ q̄ndaꝫ effcm̄ lib̓tatis demr̄ant u ¶ Conſtō .i. vnū de ſtatutis iur̄ gē. nā ⁊ alia ml̓ta ſtatuit ius gen. vt sͣ t. i. §. ius at̄. ſꝫ hodie dici pt̄ ẜuitꝰ de iure ci. formacōe naꝫ al̓ olim et al̓ hodie eſt h̓pt̉aſ vt. jͣ. de hiſ qͥ ſui l̓ali. iur̓. §. pe. et fi. qͣre ē d̓ iur̓ gē. inuencōe. ſꝫ ci uili formacōe vt ff. d̓ iuſt. et iur̓. l. ius at̄ x ¶ Nat̉aꝫ qꝛ d̓ iur̓ nat̉a li lib̓i naſcebant̉. ac. y ¶ Sn̄io. aliqn̄ ſine do minio vt. ff. d̓ re. di. l .j. §. i. ⁊ ff. ꝓ d̓relicto I. fi. et adde ff d̓ ſtip. ẜ. l. ꝙ ẜuꝰ ⁊ ff. de li ber. c. ſuis vſufruc. z ¶ Conͣ nat̉aꝫ .i. ꝯtra ius naturale. cū eo iu re oēs liberi ſūt. vt. jͣ. de liberti. §. i. ⁊ gͣ t. i. .§. ius autem a ¶ Seruare. no ẜuū dici a ẜuādo ẜm pͥ. ſꝫ tabellio d̓r ẜuꝰ publi cus a ẜuiendo vt. ff. d̓ adopcione l. nec es ⁊ l. n̄ al̓r. et ff. rē pup. ſal. fo. l. ij. qͥ tn̄ ẜuus n̄ pt̄ eſſe vt C. de ta bulis gn̓ali. li. x. b ¶ Capiuntur. ff. de ſta. ho. l. iiij. in fi. c ¶ Fiunt ex accidēti ſerui. Accur. d ¶ Ex ancillis. lꝫ pa trem libeꝝ hēant vt .jͣ. t. i. et C. de rei ven. l. ꝑtū Quid ſi ex aſſcripticio et lib̓a ℟º. ſeqͥt̉ ventreꝫ vt in aut. ꝯ. q̄ aſſcripti. ⁊ li. mū. §. i. col. v. e ¶ Captiuitate. q̄ occaſiōe belliꝯtingūt qd̓ ē de iur̓gē. vt sͣ. t. ꝓ. §. ius at̄. tercius modus vt C. de aſſigͣcō e tollen f ¶ Iure. ⁊ eſt da. l. i. §. pe. ⁊ ē qͣrtꝰ vt ꝑ ingͣtitudīeꝫ r̓uo cacōis ī ẜuitutē vt ī autͣ. ut lib̓ti decet̓o. §. i. ī fi. ⁊. §. illd̓ ꝟo g ¶ Maior. in qͦ fc̄o ſunt qͣtuor neceſſaria ſcꝫ ꝙ ſit maior. xx an. vt h̓. et C de lib̓. ca. l. ſi per miniſteriū Itē ⁊ vt eo aīo p̄ cij capiat ꝑteꝫ vt h̓. et C. de lib̓. c. l n̄ iō Itē ⁊ ꝙ vere hēat ꝑteꝫ vt ff. qͥbꝰ adlib̓. ꝓcla. lꝫ. l. i. Item ꝙ vendat ig̉ranti cō dicōꝫ venditi. vt ff. de lib̓. ca. l. lib̓is. §. ſiqͥs ſciens. Item et quintum vt h̓ ſciat ꝯdicōꝫ ſuam vt ff. ſiqͥs ingenuꝰ eſſe di. l. ij. et ſiqͥd eoꝝ defuerit iure ꝯī ꝓuocat in ingenuitatē. al̓ n̄ poterit prouocare in ingenuitatem. ec̄ ſi manumittat̉ vt ff. de ſta. ho. l. hō lib̓. et ff. de lib̓. c. l. c̄ pacto. niſi redde̓t preciuꝫ et dn̄s ſponte acciꝑet. nec ec̄ dn̄s acciꝑe ꝯpellit̉ p̄ cium. lꝫ qͥbaꝫ ꝯtradicant vt ff. ſi inge. eē di. l. ij. i. ℟º. et C. qn̄ lꝫ ab ep̄. di. l. i. et. jͣ. t. i. in fi. Sed nunqͥd hꝫ ī integ. re. cū ſit minor. xxv. an. maior tn̄. xx. an. ℟º. n̄. qꝛ n̄ eſt mutāda tanta ſolennitas. et qꝛ n̄ eſt locus reſtōnū vbi res mutat ſta tum prorſus amittendo. vt ff. de mi. ſi ex cauſa. §. pamp. ⁊ ff. de in integ. reſt. l. diuus. Sed nunqͥd patri vel affini ꝑ mittitur reuocacio. vel per offm̄ iudicis vel per rei vendi. vtriem. cū ad eoꝝ ignominiam reſpiciat. vt ff. de rei ven. l. et de liber. ca. l. i. ij. iij. et. iiij. ℟. non vt ff. de capi. di. l.
tutelas. §. ſi libertate. lꝫ quidau dixerunt ꝯtra. ar. dictaꝝ I. ſꝫ certe non mutauerat ſtatum ſꝫ mutare volebat. h ¶ Venūdari. i. ſi qͦlꝫ alioti. paciat̉ ſe tͣnſferri ī aliū. qd̓ ē vni ſi aliqd̓ lucꝝ ſenciat vt ff. d̓ liber. ca. ſi vſufru. §. in ſū. et C. de liber. c. ſi miniſterium. et ff. de liber. ca. ſi vſufruc. i ¶ In ſeruoꝝ. nulla dr̄a. Sed videtur ꝯtra. nam quidam ſunt in dignitate. qͥ dam non vt. jͣ. de īiur. .§. ſꝫ pena. et ff. d̓ vſu fruc. et ſiquid. §. i. jtē quidam ordinarij. qͥ dam vicarij vt. jͣ. qͥ cuꝫ eo. §. cum autem Iteꝫ alij veteran alij noui cij. vt ff. de edilic. e. l fi. et ff. de public. l. interdum. Sꝫ dic ꝙ nullus eſt magis ſer uus ꝙͣ alter. lꝫ. qͦ ad actus et quo ad mili cias et ſimilia ſit dr̄a. lꝫ olim magis vnꝰ ꝙͣ alter eſſet ſeruus. vt C. de nu. iur. qui tol. l. vna. nam olim qui dam habebant dn̄iuꝫ in ſeruis. qͥdeꝫ plenū quidam ſemiplenum k ¶ Multē. quidam ponunt h̓ falſam no tam vt duo ſint mul ta. ar. ff. ad ſil̓. l. i. §. hoc ℟ p. Sed c̓te ībi ſunt tria appellata n̄ duo tm̄. dic gͦ ꝙ qua tuor ſūt differencie li beroꝝ hominum. vt ingenui et libertini. et latini et dediticij. vt h̓ ⁊. jͣ. t. i. de liber. .§. libertinoꝝ. ar. ff. vi bo. rap. l. iiij. §. i. ij. ℟º. pro prīa eſt in autͣde depoſitis. et de denūciacionibꝰ ī cū et multa. ac. ¶ De ingenuis ℟ ca Agenuus qn̄qꝫ aliter. qꝛ per ſentenciam vt ff. de ſta. ho. l nigenuū Item ꝑ reſtōꝫ nataliū. vt ff. de reſt. natalium m ¶ Ex duobus. ſic ꝯſtrue ſiue ex matrimonio ſubaudi ꝯſtan te duobꝰ ingenuis editis. etcͣ. et ſic expone oīa ſeq̄n. capl̓a n ¶ Ex altero. ſic C. de oꝑi. liber. l. ꝙ ex tibera o ¶ Naſcitur. ẜm ſe. p ¶ Nihilominus. qꝛ ven tris ſtatus ſꝑ ꝯſideratur. vt hic et in autͣ. que ꝯſtitncō ex aſſcrip. §. i. coll. v. et C. de rei ven. partuꝫ. niſi in caſu. vt C. de ſeruis fugi. l. fi. et niſi in murilegulo. vt. C. de mu rilegulis. l. qui cum patre. li. xi. et l. hij qui. et hͦ iure roͣno ſecus iure longobardoꝝ. qꝛ ſꝑ in deteriorem ꝑtem ſtatuſ ꝯtrahitur. niſi ſit matrimonium. aliud ſi concubinatus. nā tunc ſeruatur ius romanum. q ¶ Libera puta meretrice. r ¶ Sufficit ꝙͣtum ad ꝯdicionem. ſecus ꝙͣtum ad honores vt ff. de ſenato. l. filiam. et liberoſ. §. fi. et ſecus quo ad pa triam. vt ff. ad munic. l. aſſumpcio. §. filius vt ff. man. ſꝫ pro curatorem. §. pro ſocio. et l. id quod. §. ſi filiꝰ et ff. de neg. ge. ſed an vltro. s ¶ Calamitas qͣſi cadamitas. qꝛ iteꝝ fuit facta ancilla. t ¶ Ex his. hucuſqꝫ dixit qual̓r ꝯtingat nigenuitas. nunc qualiter perſeueret. u ¶ Lib̓aꝫ mr̄eꝫ. fa. ad hͦ C. ſi mā. ita fu. ali. vt ma. l. fi. ſi iuxͣ

IA
ſi ancilla pregnans manu miſſa ſit. deinde ancilla fa ctapeꝑit libeꝝ aūt ſeruuꝫ pareat. ⁊ marcellus ꝓbat libeꝝ naſci. ſufficit em̄ ei qͥ in vto eſt liberā mr̄eꝫ l̓ me dio tꝑe habuiſſe qd̓ ⁊ vni ē ¶ Cum at̄ ingenuus aliq̓s natus ſit n̄ officit ei in ẜui tute fuiſſe ⁊ poſtea manu miſſum eſſe. Sepiſſime em̄ ꝯſtitutū eſt natalibꝰ non officere manumiſſionem. De liberturis hubrim: Ibertini ſunt qui ex Aiuſta ẜuitute manu miſſi ſunt. ¶ Manumiſſio autem eſt dacio libertatiſ naꝫ qͣidiu aliquis ſīerui tute eſt. manu et poteſta ti ſuppoſitus eſt. et manu miſſus liberatur domini poteſtate. Que res a iure gencium origineꝫ aſſump ſit. vtputa cum iure natu rali omnes homines liberi naſcerentur. nec eſſet no ta manumiſſio cum ſerui tus eſſet incognita. ſed poſtquam iure gencium ſeruitus ingenuitateꝫ in uaſit ſecutum eſt bn̄ficiuꝫ manumiſſionis. Et ē vno ꝯi nomine omnes homines
appellarentur iuregenciū tria gn̓a eſſe hoīm ceperūt liberi et his ꝯtrarium ẜui. ⁊ tercium genus libertini qui deſierant eſſe ſerui ¶ Multis auteꝫ modis ma numiſſio procedit a̓ ex ſa cris ꝯſtōnibus in ſacro ſā ctis eccleſijs. aut vindca. ā̓ inter amicos. a̓ ꝑ epl̓am a̓ꝑ teſtam̄tū a̓ aliam quā libet voluntatē vltimam manumittūt̉. ¶ Sꝫ ⁊ alijs modis libertas ẜuo ꝯpete̓ pt̄. qui tam ex veteribus ꝙͣ ex noſtris ꝯſtōnibus in troducti ſunt.¶ Serui ꝟo a dominis ſepe manumit ti ſolent adeo vt vel in tͣn ſitū manumittantur velu ti cū pretor aut preſes a̓ ꝓ conſul in balneum l̓ in the atꝝ eat. Libertinoꝝ aūt ſtatus triꝑtituſ antea fue rat. Naꝫ qui manumitte bant̉ mō maiorem ⁊ iuſtaꝫ libertatem ꝯſequebantur ⁊ fiebant ciueſ romani mō minorem et latini ex lege iunia norbana fiebāt mō inferioreꝫ ⁊ fiebāt ex lege eliaſcencia dediticoꝝ nu̓o ¶ Sed dediticiorum qui dem peſſima ꝯdicio iaꝫ ex
b ¶ Aedio tꝑe. ff. de acq̓. re. do. adeo. §. cū q̄ ſpectanda cOfficit. n̄ pꝰ manumiſſiōꝫ tl̓em qͥnq̄nnio ſteterit vt ff. fi inge. eē di. l. ij. ſꝫ illd̓ hodie correctū e vth̓a C. vbi cā ſta d ¶ In ſeruitute .i. in ſtatu ẜuili Itus. ifi. e ¶ Manumiſſum. ſcꝫ de facto. Accur. flo. f ¶ Natalibus .i. ingenuitati. que probat̉ ꝑ natales. Erant at̄ natales ſcript̉e cū annis dn̄i ⁊ p̄coniza te q̄ dicebant lucium eſſe natū et ingenuū et deinceps ſic erat n̄ tūc ꝯtͣdiceret̉ vn̄ ⁊ in legendis ſct̄oꝝ inti tulat̉ nt̄itas ſct̄i nicō lai qn̄ morit̉. qͣſi tūc naſcat̉ nunꝙͣ moritu rus. et ſcribt̉ geſta. in vita ſancti nnicolai. Et ſcript̉a illa d̓r na talis eiꝰ ⁊ qd̓ fecerit in vita intitulat̉ tl̓is ſancti. l̓ dic ꝙ natale appellat̉ prīa nt̄itas q̄ eſt de iure naturali et oēꝫ hoīeꝫ dic eſſe li beꝝ. vn̄ d̓r ſeruꝰ iſte reſtituit̉ natalibus. .i. illi libertati quam hꝫ de iure nat̉ali. ff. d̓ nat. reſt. l. ij. ⁊ ff. d̓ ſta. ho. l. imꝑatores g ¶ Office̓. nͥ vendid̓it vt sͣ. t. j. §. pe. cūc em̄ n̄ redit in ſtatū pͥmuꝫ vt ff. de ſta. ho. hō li ber que eſt ꝯtͣ. ac. h ¶ De lib̓tinis ℟ ca Pbertimi ſunt ex iuſta. .i. vera. ſic econt vt. jͣ. t. i. §. ſemel Vel iuſta qꝛ adeo iu ſte ẜuier̄t dn̄o vt me ruer̄t manumitti. Vl̓ dic iuſta. qꝛ eſt d̓ iur̓ gen. vt sͣ. t. i. §. ſerui tus. et ff. de iuſ. ⁊ iur̓ manumiſſiones k ¶ Seruitutē ⁊ huiꝰ manumiſſi filius eſt ī genuus vt sͣ t. i. ī pnͥ. licꝫ gramatici dicant eum libertinum Sed et manumiſſum liber tinum dicunt. ac. l ¶ Manuīſſio .i. detec cio ẜm ir. et ff. d̓ acqͥ. re. do. l. adeo. §. cum quis in fi. Vel dic ẜm pla. jo. et Azo. quia dat libertatem. quam prius ille ſeruus non habebat al̓ non diceretur dari. vt. jͣ. de act. §. ſic itaqꝫ. Sed opponit̉ aut quam habebat ei dabat. et ſic illi quidem nulla rema net cum non habeat niſi vnam. aut quam non habebat. qd̓ eſt abſurdum. Sed dic ꝙdat quod non habebat. et hͦ ple rumqꝫ ꝯtingit ꝙ quis dat quod non hꝫ. vt. jͣ. qui ali. li. §. i. et ff. de vſufruc. l. ꝙ nr̄m. et ff de acqͥ. re. do. l. non nos. ac. m ¶ Et pro id eſt n ¶ Prati. ff. de iuſti. et iur. al̓ manumiſſiones ex hͦ.
o ¶ Que res. id eſt manumiſſio. ac. p. Et cum tria gn̓a. ſꝫ erat vnum et addita ſunt tria. g ſunt qͣtuor. ℟. non ſequitur nam ſi habeas tres filios et naſcat̉ hodie vnus incipis hr̄e quartum. et prius hēbas tres. g vij. qd̓ fl̓m eſt. qꝛ qd̓ prīo erat ꝯputat̉ in ſeq̄ntē nu̓m. ac. q ¶ Sacris. ſcꝫ ſub aſpectu ppl̓i et antiſtitis. et int̓ueniēte qͣlicunqꝫ ſcript̉a vice actoꝝ vt C. de his qͥ in ec. manu. l. i. et. ij. r ¶ Vindicta .i. cauſa ꝯgnita coraꝫ p̄tore que iō d̓r dari vindi cta. qꝛ vindex quideꝫ ẜuus in vice illoꝝ pͥ mo ſic fuit manumiſ ſus. ff. de ori. iur. l. i. et. ij. §. inicium. vel vt qͥdam dicunt ẜm boe ciū. vindc̄a erat ꝟga p̄toris qͣter ꝑcucie batur manumiſſus. et dicebat pretor ter aio te libeꝝ. ar. C. ſi aduerſus lib̓. l. ij s ¶ Amicos. et in hͦ a in ſe. c. neceſſarij ſunt v. teſtes vt C. d̓ lat̓. lib̓. l. i. §. ſanctimꝰ. ⁊ .§. ſꝫ ſiqͥs. acc. t ¶ Qualibꝫ vt in codi cillis vel in teſtō mi nus ſolēm. qd̓ vꝫ int̓ pr̄eꝫ et filios vt C. d̓ teſta. hac ꝯſultiſſima .§. ex imꝑfecto. ac. u ¶ Sꝫ alijs. p̄ter ſupͣ dictos. accur. x ¶ Qui tā. ſcꝫ modi. y ¶ Ex vet̓ibus ſcꝫ ex le gibꝰ imꝑatoꝝ vt C. ꝓ qͥ. ca. ẜ. ꝑ totum ¶ Nr̄is. vt C. ꝯīa. de manu. l. fi. ⁊ in autͣ. d̓ man. pnͥ. §. ij. coll. iij. et in autͣ. de moͣ. §. ij. col. i. et in autͣ. d̓ moͣ. .§. i. col. ij. a ¶ Serui mnrūmitti. q. d. qn̄cunqꝫ ec̄ inui ti vt C. de teſt. ma. l. fi. §. ſi ꝟo qͥdeꝫ lꝫ ſecꝰ ſit in filijs vt in autͣ. qͥ. mo. na. ef. ſui. §. ge neral̓r col. vj. b ¶ Tranſitu. .i. dū tͣn ſit ⁊ eſt rō. qꝛ ſine eo fieri poterat Vn̄ alid̓ eſt qn̄ manumiſſio n̄ poterat fieri ſine p̄tore vt. jͣ. t. i. §. ead̓ Itē aliud eſt in ꝯtencioſa iur̓dictiōe q̄ ſcꝫ reddit̉ in inuitum. vt ff. de ꝟ. ob. inter ſtipul. §. i. ⁊ C de dilac. a ꝓcedente Acc. videbatur non valere. quia c ¶ In balneuꝫ. tūc em̄ pre gaudio cuilibet concederet d An theatꝝ .i. in locum vbi hoīes ſtant advidendum. et id̓ iul̓tomagis. ſcꝫ alias qͦcunqꝫ vadat. Acc. e¶ Lib̓tīoꝝ. id̓ erat d̓ ẜuis vt C. d̓ nu. iu. qͥritu tol. l. i. §. j. f ¶ Aodo .i. aliqn̄ g ¶ Miorē .i. mediā vt. jͣ. d̓ cap. di. .§. i. et ff. de auro et ar. lega. l. qui laudem. ẜm jo.

II
multis tꝑibus in diſſuetu dinem abijt ſatinoꝝ vero nomen non frequentabat̉ Ideoqꝫ nr̄a pietas oīa au gere et in meliorem ſtatū reduce̓ deſiderans duabꝰ ꝯſtōnibus h̓ emendauit. ⁊ in priſtinum ſtatū reduxit ¶ Quia et a primis vrbiſ rome cunabilis. vna atqꝫ ſimplex libertas ꝯpetebat. id eſt eadem quam hēbat manumiſſor niſi ꝙ ſcꝫ liber tinus ſit qͥ manumittitur. lꝫ manumiſſor ingenuꝰ ſit ¶ Et dediticios quideꝫ ꝯſtōem nr̄am expulimus. quam promulgauimus in ter noſtras deciſiones per quas ſuggerēte nobis tri buniano viro excelſo queſ tore nr̄o antiqui iuris al tricaciones placauimus. Latinos at̄ iulianos ⁊ oēꝫ que circa eos fuerat obẜ uanciam aliaꝯſtōe ꝑ eiuſd̓ queſtoris ſuggeſtionem correximus que inter im periales radiat ſanctōneſ ¶ Et oēs libertos nullo. nec etatis manumiſſi. nec domini manumiſſoris nec
manumiſſionis mō diſcri mine habito ſic̄ iam antea obſeruabatur ciuitate ro mana decorauimus. Mul tis modis additis ꝑ quoſ poſſit libertas ſeruis cum ciuitatē romana que ſola eſt in preſenti preſtari. De qui et ex quibꝫ caufis manumitte̓ nō poſſūt. On tn̄ cuiqꝫ volenti ¶ ꝑmanumittere lꝫ. naꝫ is qui in fraudem credito ruꝫ manumittit nihil agit qꝛ lex eliaſcencia impedit libertatem. Licꝫ at dn̄o qui ſoluendo n̄ eſt in teſta mento ſeruum ſuū cū liber tate heredem inſtitue̓. vt liber fiat hereſqꝫ ei ſolus ⁊ neceſſarius ſi ei nemo aliꝰ ex eo teſtam̄to heres exti terit. aūt qꝛ nemo he̓s ſcri ptus ſit aūt qꝛ is qͥ ſcrip tus eſt. qualibet ex cauſa heres non extiterit. ¶ Id qꝫ eadem lege eliaſcencia prouiſum eſt ⁊ recte valde enim perſpiciendum erat vt egentes homines qui bus alius heres extituruſ non eſſet vel ſaltem ſeruū
h ¶ Dediticioꝝ .i. vocabant̉ dediticij. et erant inducti hac I. eliaſcencia. q̄ et multa alia induxit. et erant hij toto tꝑe vite ſue ſerui. et tunc fiebant liberi cū moriebant̉. qd̓ ꝓde rat eis. qꝛ boͣ vt peculiū a dn̄o occupabant̉. ſꝫ ī latinis al̓r fiebat vt colligit̉ h̓. et ex eo ꝙ minus hēbant dediticij qͣm latini. vt. jͣ. de ſucceſſ. liber. §. fi. Accur. i ¶ Pietas .i. nos qui ſumus pij. Accur. k ¶ Conſtōnibus. vt C. d̓ dedit̓. li. tol. ⁊ C de lati. li. tol. l. i. ¶ Competebat .ſ. ma numiſſiſ. ẜm hͦ noͣ tria tꝑa. in prīo et vltīo. ſcꝫ deinceps id̓ iuris eſt. ſꝫ in medio hͦ ius peſſimum fuit induc tum. vt. jͣ. de ſucceſſi. liber. §. vlt. m ¶ Libertinus. ex qͦ ꝯtingit multiplex ef fectus in pͥmis circa obſequiales operas. q̄ ſūt in faciendo. vt in aſſurgendo et ẜui endo ſiue in n̄ faciēdo vt de n̄ vocando ī ius que ip̄a nat̉a pr̄ono debent̉. ec̄ ſine impo ſicōe. et ſi vocauerit in ius pr̄onū ſine veīa punitur. in. l. aureis ff. de in iusvo. l. pe. et vlt. qͥ aurei accipi untur qͥlibet ꝓ vno ſolido vt. jͣ. de pe. te. li. §. fi. ⁊ ex hiſ iuribꝰ ſumitur ar. ꝙ aureus ꝓ ſolido accipitur in iure nr̄o ex qͦ ꝓ eodeꝫ delicto tales ſnīe ꝓ mulgant̉ et eedem in telligunt̉ eſſe dande filio emancipato. vt C. de in ius vo. l. ve nia. et ff. de ꝯdi. inde ſi n̄ ſortē. §. libertus. Item reuocant̉ in ẜui tutem ꝓpter offenſaꝫ vt C. de libe. ⁊ eoꝝ li. l. ſi manumiſſus. et alia multa. ſꝫ hodie hͦ oīa tollunt̉ preter ea que ip̄a nat̉a debent̉ vt in autͣ. vt liberi decetero. §. i. coll̓. vj. Tu dic vt no. in dicta. l. ſi manumiſſus. que eſt contra n ¶ Et dediticios. quod dixerat in gn̓e nūc per ſpecies po nit vel quod ꝯiūctim dixerat nunc diuidit o ¶ Altricacōes. qͣs n̄ hēmꝰ. ſꝫ qͣre n̄ erant ẜui ſicut illi qͥ pe nitꝰ ſūt ẜui c̄ toto tꝑe vite ſue ẜuirecoge̓nt̉ ℟. ẜ jo. ꝙͣ erat lib̓i lꝫ ẜuire coge̓nt̉ vt C. ꝯīa. d̓ ma. l. i. §. ſin at̄ ꝓpͥetarius p Latīoſa iuliaoſ. i. ex l. iul̓. norbanͣ īductoſ vt sͣ e. §. lib̓tīo q ¶ Oēs. ſic ꝯſtrue ⁊ oēs lib̓tos donauimus .i. hō Prum nor auimus ciuitate roͣna. i. plena lib̓tate vt sͣ e. §. lib̓tmoꝝ r ¶ Diſcrimīe .i. dr̄a hīta. nec etatis nec manumiſſi. vt ec̄ in fans poſſit manumitti. ymo ec̄ in ventre. cum ꝙͣtum ad hͦ
hēatur pro nato. vt ff. de ſta. ho. qͥ in vtero. nec dn̄i maū mittentis. dū tn̄ hēat. xx. an. vt. jͣ. t. i. §. ead̓. nec ī mō manu miſſi ſeu in teſtō. ſeu inter viuos qͦquomō. vt sͣ e. §. multis s ¶ Additis .ſ. a nobis eis qͦs habuimꝰ sͣ e. §. multiſat̄. ⁊ ſūt additi. ix. primus ſi dn̄s egrotantem ẜuū ſuuꝫ deiecit. ſcd̓s ſi ancillaꝫ vēdiderit ne proſtituat̉ ⁊ ꝓſtituta fuerit. l̓ ſi vē ditor ſibi retinuerit manꝰ miectōꝫ. ⁊ eam ad ip̄m reuertentem ꝓſtituit pꝰ ea. t̓cius ſi ẜui pileati defunct funus p̄ceſſer̄t. qͣrtus ſi ec̄ expreſſit eū velle eſſe latinū. quintus ſi ſub ꝯdictōe relicta li bertate heres an̄ ꝯdi ctionē manumeẜit. ſex tus ſi in iudicio lib̓ali a dn̄o ſuꝑatus fuerit et preciū ꝓ eo dn̄o ſo lutū fuerit. et ip̄e pꝰ ea recepit. ſeptimus ſi ancillā ſuā marita uerit alicui libero. oc tauus ſi coraꝫ actis fi lium noīauerit ſeruuꝫ ſuū. nonꝰ ſi inſtr̄a ſer uitutis reddiderit. et probant̉ hij modi. C de la. li. tol. l. vna. §. ſꝫ ſcīmꝰ vſqꝫ in fi. l. t¶ Sola .ſ. lib̓taſ plēa u ¶n pn̄ti .i. ī ꝯſuetu qn tn̄ cuiqꝫ Idīe uiſs t. i. §. mul tis. et. §. fi. dc̄m ſit qͣꝫ libꝫ maūmitte̓ poſſe. tn̄. ⁊cͣ. ſic. jͣ. d̓ exhr̓. li. in pnͥ. nā tūc eſſet lib̓ et heres. accur. y ¶ Fraudē. hͦ expone .jͣ. e. in fraudem z ¶ Manumittit .ſ. in teſtō l̓ in vltīa volū tate ſcꝫ n̄ inſtituendo vt. jͣ. ꝓx. §. et. ff. qͥ ⁊ a quibus. l. ſi mortis a ¶ Agit .ſ. ut noceat creditoribꝰ vt. ff. qͥ ⁊ a quibꝰ. l. ſi mortis. ſi bi tn̄ nocet ſi velit re uo care vt C. de ſeruiſ pig. da. ma. l. ſi credi toribus. b ¶ Eliaſcencia. ſil̓is eſt rō. qꝛ lex vult. jͣ. de vſuc. §. furtiue. c ¶ Licet .i. licitum eſt. d ¶ Seruū. ſcꝫ vnū ⁊n̄ pl̓es. vt ff. de hr̄. inſti. qͥ ſoluēdo et ec̄ in fraudē creditoꝝ vt C. de nccͣ. ẜ. l. i. in pnͥ. nͥ ſpēaliter pigri datꝰ fuerit vt. ff. d̓ hr̓. inſti. pigri qͥ n̄ pt̄ fieri nccr̄iꝰ n dn̄s creditori ſatiſfaciat. vt dc̄a. l. pignori e ¶Solꝰ ⁊ ī caū ec̄ c̄ alio vt ff. d̓ hr̓. īſt. l. ſi is ⁊ l. ei qͥ ſoluēdo f ¶ Extiterit. qͦ vltimo caſu ſeruus ſubſtitutus eſt heres. g ¶ Accr̄iꝰ qꝛ ſiue velit ſiue nolit cogit̉ eſſe heres vt. jͣ. d̓ hr̓. h ¶ Eadeꝫ lege. ſcꝫ que prohibuit. eadeꝫ ex yqͣc dif. §. i. iuſta cā ꝯcedit. vt h̓ et. jͣ. e. §. eadem. i ¶ Et recte. ſcꝫ eſt prouiſum.

I
ſuum neceſſarium heredē haberent qui ſatiſfacturꝰ eſſꝫ creditoribus. aut hoc eo non faciente. credito res res hereditarias ſer ui nomine vendant. ne in iuria defunctus afficiatur Idemqꝫ iuris eſt. et ſi ſine libertate ſeruus heres in ſtitutus eſt. ¶ Quod nr̄a conſtitucio non ſolum in domino qui ſoluendo non eſt. ſed generaliter conſti tuit noua humanitatis ra cione. vt ex ipſa ſcriptura inſtitucionis eciam liber tas ei compete̓ videatur. cum non eſt veriſimile euꝫ quem heredem ſibi elegit ſi pretermiſerit libertatis dacionem ſeruuꝫ remane̓ voluiſſe. et neminem ſibi heredē fore ¶ In fraudem autem creditorum manu mittere videtur. qui vel iam eo tempore quo manu mittit ſoluendo non eſt. vel qui datis libertatibꝰ deſiturus eſt ſoluendo eſſe ¶ Preualuiſſe tamen vi detur. niſi animum quoqꝫ fraudādi manumiſſor ha buit non impediri liberta
tes. qͣmuis bona eius cre ditoribus non ſufficiant. Sepe enim de facultatibꝰ ſuis amplius qͣm in his eſt ſperant homines Itaqꝫ tunc intelligimus impedi rilibertatem cum vtroqꝫ modo fraudantur credi tores. id eſt et conſilio ma numittentis. et ipſa re eo qꝫ bona non ſunt ſuffectu ra creditoribus ¶ Eadeꝫ lege eliaſcencia. domino minori. xx. annis. non alit̓ manumittere permittitur qͣm ſivindicta apud conci lium iuſta cauſa manumi ſſionis approbata fuerit manumiſſi ¶ Iuſte auteꝫ manumiſſionis cauſe ſunt hec veluti ſiquis patrem aut matrem. filium filiam ue. aut fratres ſorore ſue naturales aut pedagogū aut nutricem aut educa torem. aut alumnuꝫ alum namue. aut collactaneum manumittat. aut ſeruum procuratoris habēdigra cia aūt ancilſam matrimo nij cauſa. dum tamen intra ſex menſes vxor ducatur. niſi iuſta cauſa impediat.
a ¶ Egentes. no ꝙ prodeſt pauꝑtas. qꝛ fauet pauꝑtati. ſic. ff. de tranſac. cum hij. §. ſi in annos. et. C. de ep̄i. ⁊ cle. ſiquis ad declinandum. §. penul. et. ff. de off. pre. illi. §. fi. Ar. contra. ff. de execū. tu. et cu. l. ſpadonem. §. fi. et ī autͣ. de teſti. §. i. et illud. pauper vbiqꝫ latet licet econtra dica tur. cantabat vacuus coram latrone viator. b ¶ Vel. pro ſaltem. c ¶ Haberent. ſic. ff. d̓ interro. act. l. et qꝛ in pnͥ. ſic. jͣ. d̓ bo. poſ. .§. per quos autem d ¶ Aut hͦ n̄ faciente id ē non ſatiſfaciente creditoribus. acc. e ¶ Eo ſeruo. nunc li berto facto. acc. f ¶ Serui. quondam ſꝫ modo liber eſt g ¶ Iniuria. quo ad famam. que ec̄ poſt morteꝫ quandoqꝫ dā natur. vt. ff. de acti. l. ex iudicioꝝ h ¶ Idemqꝫ libertate non ꝙ dicat inſtituo te ſine libertate quia tunc; non eſſet heres vt ſtatim dicet in fi. huius. §. ſed preter miſit dacionem liber tatis. vt in fi. §. i ¶ Conſtitucio. vt C de nec eſſ. ſer. hered. inſti. l. quidaꝫ in pnͥ. accur. k Scriptura. ſicut ex dacione tutele. vt .jͣ. qui da. tur. poſſ. in pnͥ. l ¶ Cum non. hec eſt noua racio. de qua p dixi modo. ſed lex ip̄a antiqua fuit. vt. jͣ. de here. inſti. §. i. m ¶ Inſtitucionis. ar. ꝙ aliquo conceſſo. il lud conceditur. ſine quo illud eſſe non po te ſt. vt ff. de iur̓. om. iud. l. ij. accur. n ¶ I fraudem. ſic. ff e. t. ſcꝫ qui et a quibꝰ ma. libe. non. fi. l. in fraudem o ¶ Soluendo. cum ⁊ ſciant ſe habere creditores. vt. jͣ. que ī frau. ⁊ l. oēs. §. luciꝰ p ¶ Non eſt. et nunc erit penes ſoluendo. q ¶ Preualuiſſe. nam quidam dicebant. ꝙ ſufficiebat ſoluſ euentus. alij dicebant ꝙ exigebatur vtrunqꝫ. ſcꝫ fraus et euentus. ⁊ iſta ſentencia preualuit. tamen ex predictis vi debatur ſufficere euentum ſolum. tn̄. etcͣ. r ¶ Impediri. hic diligenter attende. ꝙ ſi directa detur li bertas non ſolum inter viuos. ſed eciam in vltima volun tate duo neceſſaria ſunt ſcꝫ conſilium. hoc eſt fraus ⁊ euen tus. vt hic. et. ff. e. §. in fraudeꝫ. et C. e. l. i. In fidei ꝯmiſſa ria ſufficit euentus. vt. C. qui manu. non poſ. l. fi. et eſt racio. quia facilius libertas de facto data ab herede reuoca tur ꝙͣ a defuncto vt ff. de fidei ꝯmiſ. liber. l. iiij. §. ſi in frau dem Alia racio notatur. C. e. l. in fraudem. in his aūt alie nacionibus que in fraudem creditorum fiunt. dic vt. jͣ. de act. §. Item ſiquis s ¶ Sepe. ℟. tacite obiectiōi. quomodo poteſt eſſe animꝰ bonus. cum ipſa veri tate fraudet eos. ℟º ſepe enim. ⁊cͣ. Sꝫ ar. contra C. de reſcind. ven. l. qͥſquis. acc. t ¶ Cum vtroqꝫ frauſ ſcꝫ ⁊ euentus interue init vt ſubicit et facit ad hoc. ff. qui et a qͥ. manū. li. l. ſi ī fraudē u ¶ Conſilio. nota ꝙ tenetur de conſilio. ſꝫ contra. ff. man. l. ij. §. fi. ſed hͦ fuit fraus. et ideo fuit tale concili um obligatorium. qꝛ fraudulentum. acc. x ¶ Eadem. ſcꝫ de qͣ eſt habita mencio. vt sͣ. e. in pnͥ. y ¶ Amori. ſufficit gͣ ſi non ſit minor. xx. an nis eciam ſi nō ſit ma ior. vt qꝛ tetigit vl timum diem. xx. anni vt ff. de manu. l. i. ſic̄ in teſtō fauore ſui vt ff. de teſt. qua etate. z ¶ Vindicta. h̓ expo ne vt sͣ. t. i. §. multis. a ¶ Concilium. id eſt apud locum illū. vbi habetur ſuper hͦ con ſilium .i. deliberacio. et ſic ponitur id qd̓ fit pro eo vbi fit. vt .ff. de iuſti. et iure. l. penult. al̓s. §. fi. Vel dic apd̓ eos qui pre ſunt concilio. vt ſunt omnes habentes or dina iam iuriſdictōeꝫ eciam minimi magi ſtratus. cum hoc ſit de voluntaria iuriſdi ctione. vt. ff. de off. procon. et le. l. ij. et in autͣ. de defen. ci. §. nulla. coll. iij. b ¶ Iuſte autem cauſe. fa. ff. de manu. l. ſi minor cū. l. ſeq̄. c ¶ Patrem. Sed qualiter poteſt filius habere ſeruū. ſc licet patrem vel econtra. vel frater fratrem ſuum ſiue ſo rorem. ℟º. bene. vt quia inſtituit dominus filium ſerui ſui heredem vel filium ancille vel econtra. et ſic de alijs. quo caſu ſit inſtitutus heres. et liber. et dominus omnium bonorum quorum dominus fuerat teſtator. vt sͣ e. §. i. ⁊. ff. de acqui. poſſ. cum heredes. Item poteſt eſſe vt ſi habeat quis filium ex ancilla ſua. nam eſt ſeruus et filius. vt C. cō munia. de ma. l. fi. et econtra ſi ſeruus habeat filium ex do mina. nam filius eſt et liber et dominus. cum ventrem ſeqͣt̉

I
Et ſeruus qui manumitti tur procuratoris habendi gracia. non minor. xvij. an nis manumittatur ¶ Se nel autem cauſa approba ta ſiue vera ſit ſiue falſa n̄ retractetur ¶ Cum autē certus modus mānumit tendi minoribus. xx. anniſ dominis per legem elia ſcenciam conſtitutus ſit. eueniebat vt qui. xiiij. an nos expleuerat. licꝫ teſta mientum facere poſſit et ī eo ſibi heredem inſtituere legataqꝫ relinquere poſſit tamenſi adhuc minor ſit .xx. annis libertatem ẜuo dare non poterat. quod non erat ferendū ſi is cui totorum ſuorum bonorū ī teſtamento diſpoſicio da ta erat vni ſeruo dare li bertatem non permitte batur. Quare non ſimilit̓ ei quēadmoduꝫ alias res ita et ſeruos ſuos in vlti ma voluntate diſponere quemadmodum voluerit permittimus vt libertatē eis poſſit preſtare ¶ Sed
cum libertas ineſtimabiliſ res ſit. et propter hoc an̄ viceſimum etatis annum antiquitas libertatem ſer uo dari prohibebat. ideo nos mediam quodammō viam eligentes non aliter minori viginti annis liber tatem in teſtamento dare ſeruo ſuo concedimus niſi decimum ſeptimum annuꝫ impleuerit et decimumoc tauum annum attigerit. ¶ Cum enim antiquitas huius etati et pro alijs po ſtulare conceſſerit cur nō eciam ſui iudicij ſtabilitaſ ita eos adiuuare credat̉. vt et ad libertates dan das ſeruis ſuis poſſit per uenire De lege fuſia canina tollenda. Ege fuſia canina cer tus modus conſtitu tus erat in ſeruis teſ tamento manumittendis quam quaſi libertates im pedientem ⁊ quodam mō nniuidam tollendam eſſe cenſuimus cum ſatis fue rat inhumanum viuos qͥd̓
quo ad ſtatum. vt. C. de rei vendic. l. patum l. licet poſſit ip̄e et domina accuſari. vt C. de mū. queẜ. ꝓp̓. l. i. et. jͣ. de here. inſti. §. i c ¶ Naturales et lt̄imos. vel naturales tm̄ d MPedagogum ſcilicet qui ab inicio inſtruit pueros. a pe dos quod eſt puer et gogos quod eſt ducere. quaſi. d. du ctor ſiue gubernator puerorum. e ¶ Alumnum. quem vel quam alumnꝰ alu it vt differat a ſuꝑe riori f ¶ Collactaneuꝫ. qui ſimul mecum lactauit quem fratreꝫ bonon̄. appellant g ¶ Ducatur. preſti to ſuper hoc ſacramē to. vt. ff. de ma. vin. ſi collactaneus in fi. h ¶ Cauſa iuſta vt in firmitatiſ que tribuit dilacionem. vt ff. ſiqͥſ caut̓. l. ij. §. iij. et. iiij. et ff. de re iudi. l. que ſitum vel alia qualibꝫ iuſta vt ff. ex qui. ca. ma. lꝫ. l. i. in fi. i ¶ Decem et ſeptem an. Sed quomodo mi nor. vigintiquinque anniſ poteſt eſſe pro curator. vt. C. de ꝓ cur. exigendi et. ff. d̓ procur. ſi minor. ℟. hoc ad negocia fuit non in iudicio eſſe po teſt. ſic al̓s eſt diffe rencia inter hos pro curatores. vt ff. man da. ſi procuratorem. .§. j. accurſius flo. k ¶ Approbata ſcilicꝫ manumiſſionis ⁊ apd̓ concilium. accur. l ¶ Siue falſa. quaſi diceret. ſi dixit filium licet non ſit. vel pa trem vel filiam. licet hec ita non ſint. ſcd̓m quoſdam quod repro bo. cum id quod falſū ſit nihil ſit. nec preſtet cauſam. vt ff. de. ver. ſig. paulus. et C. ſi ex falſis inſtrumentis per totum. et. ff. de excepci. rei iud. l. qui agnitis. Vnde dicit vera id eſt iuſta. falſa id eſt iniuſta. vt quia dixi eum ſocium meum fuiſſe in armis l̓ ī ſcolis. qd̓ inducebaꝫ ꝓ iuſta cā ⁊ fuit tal̓ cā l̓ ſimilis aꝓp bata. licꝫ non debuerit approb̓ari. ſic ff. del̓. j. ſi fideiuſſor .§. fi. et ff. de in integ. reſt. l. omnes. ſic econtra iuſta pro vera. vt st. i. in pnͥ. m ¶ Retractetur. quia nihil facile immutandum eſt ex ſo lennibus. vt ff. de in integ. reſti. diuus. Sed contra. ff. de execu: tu. l. ſꝫ reprobari. j. ℟º. Sꝫ hoc fauore libertatis. il lud fauore ſanitatis. n ¶ Cum autem conſtitutus. nam cum dicit ſine cauſa non poſſe manumitti. ergo econtra cū cauſa valet manumiſſio
ſic. ff. de eden. ſiquis ex. §. pretor. et. §. prohibet. et. ff. de pactis iur̓gencium. §. pretor. et. §. dolo malo. Ac. o ¶ Teſtamentum. ſi eſt maſculus femina vero in. xij. vt ff de teſta. qua. etate. vt ff. de liber. le. aurelio. §. gayus p ¶ Sed cum libertas vſqꝫ nunc allegando. innuit ꝙ eodē tempore poſſit manumit tere quo teſtari. nunc econt duas racioneſ conſiderans Et quia ineſtimabiliſ eſt libertas. tamen ſi vendat quis ſe preci um ad venditorem n̄ trāſit ȳmo penes em̄ ptoren eundemqꝫ do minum remanet vnde ineſt eſtimabilis. vt hic. et ff. de reg. iur̓. libertaſ. et. ff. de ta exhi. l. i. §. fi. Et quia antiquitas al̓r ſtatue bat cui eſt de ſeruien dum. vt. C. de teſta. .l. teſtamenta. quare viſis allegacionibus ſoluit mediam eligēs viam. ſic. jͣ. de reꝝ di. .§. cum ex aliena. licꝫ ſit ar. ꝯtra ff. d̓ neg. ge. neſennius. in fi. et ff. de in rem. ꝟ. ſi ꝓ pr̄e. §. idemqꝫ. q ¶ Mediam. nota me diam viaꝫ. ſic. ff. ſi ps here. peta. l. antiqui Accur. floren. r ¶ Impleuerit. ſꝫ ho die ex quo teſtari po ſſunt et libertates re linquere poſſunt. vt in autͣ. vt ſpon. lar. col. ix. §. i. ꝙ exaudit. ſi in vltima volūtate velit quis libertateꝫ relinquere. quod pꝫ ex verbo relinquere quod īdicta autͣ. po ſi tum eſt quod ad mo rientes tm̄ ſpectat. ff. d̓ ta. exhi. l. i. §. fi. Sed quid ſi inter vi uos velit quis manu mittere. ℟n̄. non pt̄. niſi habeat. xx. annoſ vel niſi cauſa ꝯgnita cum nec liber iſte. nec autͣ. loquatur. niſi in vltima voluntate. vnde ſeruatur tenor eiuſdēꝫ legis eliaſcencie cum non ſit correctus vt. C de ap. l. p̄cipīꝰ ī fi. g ¶ Antiquitas. vt ff. de poſtul. l. i. §. inicium. t ¶ Poſtulare .i. deſiderium amici ſui vel clientuli ſui coraꝫ iudicibus exponere. vt ff. de poſtul. l. i. §. i. non autem pro ſe poterit eſſe in iure. vt C. de aucͣ. pr̄an. l. clarum. et ē ra cio qꝛ qn̄ꝫ pro alio accedit ſibi imputetur qui tali ꝯmittit cāꝫ ſuaꝫ. vt ff. de min̄. l. cū mandato u ¶ Peruenire. interrogatiue legas. rn̄deas. non eſt racto quare ſit diuerſum. eſt gͦ et idem ius ſtatuendum. vt ff. d̓ ꝟ. ob. l. a ticio in fi. nam vbi eſt eadeꝫ rō ideꝫ ius ſtatuend̓ ē. vt ff. ad l. acqͥl. l. illd̓. ex C. ad l. falci. l. vlt. ¶ De lege fuſia.

H
licenciam habere. totam ſuam familiam libertati donare. niſi alia cauſa im pediat libertatem. morien tibus autem ad imere hu iuſcemodi licenciam. ¶ De hijs qui ſui vel alieni iuris ſunt. Equitur de iure perſonarum alia diuiſio. Nam que daꝫ perſone ſui iuris ſunt quedam alieno iuri ſubie cte ſunt. ¶ Rurſus earum que alieno iuri ſunt ſubie cte. alie ſunt in poteſtate parentum. alie in poteſta te dominorum. ¶ Videa mus itaqꝫ de his que alie no iuri ſubiecte ſunt. Naꝫ ſi cognouerimus que iſte perſone ſunt ſimul intelli gemus que ſui iuris ſunt.
ac prius inſpiciamus de his que in poteſtate domi norum ſunt ¶ In poteſta te itaqꝫ dominorum ſunt ſerui que quidem poteſtaſ iuriſgenciū eſt. Nam apd̓ omnes pere que gentes animaduertere poſſumus dominis in ſeruos vite ne ciſqꝫ poteſtatem eſſe. et quodcunqꝫ per ſeruum ac quiritur id domino acqui ritur. ¶ Sed hoc tempo re nullis hominibus. qui ſub imperio noſtro ſunt. liceat ſine cauſa legibus cognita in ſeruos ſuos ſu pra modum ſeuire. Nam ex conſtitucione diui. pij. anthonini. qui ſine cauſa ſeruum ſuum occiderit nō minus puniri iubetur. ꝙͣ ſi alienum ſeruum occiderit.
Ege fuſia. certus vt vltra duos vel tres forte n̄ poſſꝫ manumittere in vltima voluntate. vt. jͣ. e. in fi. a ¶ Modus .i. numerus caninam. forte a quodā qͥ caniſ b ¶ Quam ſcꝫ fuſiam? noīabatur inductam. vt in publ. d̓r vt. jͣ. de act. §. alie. nam canis ſeruabat naturam qui ſtat in palea. qui nec ſibi pt̄ habere paleam. nec alij permittit ac cipere. ſic nec ſibi po terat tenere ſeruos. qꝛ moriebantur vt. jͣ. de dona. §. ſiue falſa. nec libertatem pacie batur eis dari. Vnde merito camna d̓r. vt ſit cōſequens nomen rei. vt. jͣ. de donac. §. eſt et aliud c ¶ Impedientem. id eſt impedimentum af̄ ferentem. d ¶ Inuidaꝫ. nota con tra inuidos. ſic C. de cadū. toll. in pn̄. e ¶ Familiam .i. omneſ ſeruos qui familia di cuntur. vt ff. de ver. ſig. pronunciacō. §. j. Accur. f ¶ Cauſa. vt fraus l̓ etas mānumittentis. vt sͣ. e. t. in pnͥ. et. §. eadem g ¶ Morientibus. ſed qūo pt̄ aliqͥd adimi. cum nihil habeat. nā mors oīa abſtulit. vt in autͣ. de nup. §. de incepſ. col. iiij. ℟º dic morientibꝰ .i. ad mor tem tendentibus. qꝛ laborabat ī extremis vel quaſi vel ec̄ erat ſanus. ſed tīore mor tis hͨ faciebat. vt. ff. de donac. cā mor. l. iij. iiij. v. et vj. h ¶ Adimere. nota hic ar. ꝙ ea que fiunt inter viuos tra huntur ad voluntates vltīas. ſic econtra. ff d̓ pac. l. pactū i ¶ De his qui ſui vel alieni iuris ſunt. ℟ ca. hic reſtringit primum membrum diuiſionis poſite. sͣ de iu. perſo. vt non ꝯprehendat quoſdam liberos homines filiuſfa. Item ſta tim cum dicit alieno iuri. ampliat ſecundum menibꝝ diuiſi onis. vt ꝯprehendat eciam quoſdam liberos. ſcꝫ filiuſta. cum g fiat addicio et detractio dicte diuiſionis iam eſt de iure ci. hec diuiſio. vt ff. de iuſti. et iure. l. ius autem ciuile Aut ſuperior de iure perſonaꝝ fuit ẜm ius naturale ⁊ gē. et ibi diximꝰ ⁊ iō immutabile eſt vt sͣ de iu. na. et ci. §. pe. Equitur diuiſio que eſt de iure ciuili. cum in ea ius gē cium diſtinguatur. vt ff. de iuſt. et iur. ius ciuile. ſuꝑe rior autem quam habuimus. sͣ. de iur. perſo. i. ℟º eſt d̓ iure gen. cū n̄ ſit ſeruitus iure nat̉ali. ꝯgnita vt sͣ de lib̓. §. i. ac. a ¶ Iuris. quedam neutro iure tenent̉. vt filij quoꝝ pr̄es ſunt capti ab hoſtibus. vt. jͣ. qui. mo. ius pa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibus. nam et alie quedam ſunt impendenti vt ff. de vſu fruc. ſꝫ ⁊ ſiquis interdum. §. i. et in aut. de non alienan. §. h̓ autem. col. i. et hoc ẜm quoſdam. Nos ꝯtra. Nam ſui iuris ſunt. cum em̄ pater ſit ſeruus hoſtium. et in eoꝝ poteſtate vt sͣ de iure perſo. §. ſerui. gͦ alium habere non poſſunt in poteſtatē. vt ff. de acqui. re. do. homo liber. §. quicquid.
ff. de acqui. poſſ. l. cum heredes. circa medium. et ff. ad. l. iul. de adul. l. ſic eueniet et preterea eorum racio vel ſnīa ē abſur. qͥ dicūt ꝙ hec diuiſio recipiat medium vt. C. de ſen. b Pt̄ate. hͦ ꝟbū. v. modiſ accipit̉ vt ff. d̓ꝟ. ſig. ȳpaſ. l. fi. .l. pt̄as. nam vt dicit ariſtoteles. ꝯtrarioꝝ eadem eſt c ¶ Simul diſciplina. vt hic et. jͣ. de tutelis. i. ℟º. et ff. e. .j. et eſth̓ ar. ꝙ per noti ciam vnius imme diatorum. peruenit̉ ad alterius noticiam et faciunt ad hunc. §. ff. de procur. l. poni pon̄. §. pe. et. ff. e. l. .j. et ff. de preto. ſti pul. l. i. §. ſtipulacio num iſtaꝝ. jͣ. de tutel̓ circa pnͥ. d ¶ Gentis .i. de iure gencium introducta. vt sͣ de iur. ꝑſona. §. ſeruitus. e ¶ Animaduertere. .i. in animo vertere et cogitare. vt dixit catho. f ¶ Eſſe improprie po nitur pro fuiſſe vt ſta tim colligitur. vt ff. e. l. i. et erat eadē pr̄i in filium. vt colligit̉ ſcd̓m vnam lr̄am. ff. de lib̓. et poſtul. l. in ſuis. et. jͣ. d̓ noxa. §. fi. et. C. de pa. po. l. fi. g ¶ Domino. vel qͣſi domino vt fructuario et bone fidei poſſeſſ. quibus queritur ex duabus cauſis. vt. jͣ. per quas perſo. no. acqͥ. §. de his. h ¶ Quodcunqꝫ. ſcilicꝫ iuſte ẜm quoſdam vt ff. de acqui. poſſ. ꝙ ſeruus in fi. Sed certe hoc eſſe non poteſt. nam ſi acquiritur. gͦ domino. qꝛ ſibi non. vt. jͣ. per quas perſo. no. acqͥ. §. Item ſerui. et. ff. de acqui. here. placet. quare dic ꝙ ſemper domino queri tur. eciam ſi per dolum vel mētum ſeruus acquirat vt ff. pro emptore. l. iij. §. celſus. et. §. pompon̄. et. §. ſi ſeruus. ſꝫ hoc ſolo inſpecto an queratur puta ſi ſeruus ſtipulet̉ oꝑe ras a liberto. vt. ff. de ſti. ẜ. l. antepenl̓. vel ſi aliud factuꝫ ſit in ſtipulacionē. vt. jͣ. de ſti. ẜ. §. ſꝫ cum factum niſi in caſi bus. quod dic̄ vt. jͣ. de ſtipula. ẜ. ſꝫ cum. nec ob. dicta lex. ꝙ ſeruus. qꝛ nunꝙͣdomino vt ſibi remaneat. nam tenetur red dere Sed nunquid libertas data a domino vel a lege quod Fit interdum. vt C. de ſer. qui pro premio liber. ac. per to tum. et in autͣ. de mō. §. ij. domino queritur. ℟n̄. non. naꝫ Iꝫ queratur ſeruo libero. tamen non poteſt dari libertas. vt. ff. de fidei com. liber. generaliter. §. ſi homini. tamen eoip̄o momento ſic fit liber vt dominum non habeat. et ſic hec oppoſicio eſt de puncto. ſic et alias vt hic vadit romaꝫ et h̓ facit murum. non eſt tamen verum eum iuiſſe l̓ opus feciſſe. licet ſit in vltimo momento perficiendi. Similis q̄ſ tio fit. ff. ꝙ metus cauſa. l. extat. i ¶ Id̓ domino vel quaſi domino. vt fructuario et bone fi. poſ. quibus queritur ex duabus cauſis vt. jͣ. per quas ꝑ no. acqui. §. de his

I CI
¶ Sed eciam maior aſpe ritas dominorum eiuſdeꝫ principiſ conſtitucione co hercetur Nam anthoninuſ ꝯſultꝰ a qͥbuſd̓ preſidibus prouinciarum de his ſer uis qui ad edem ſacram. vel ad ſtatuam principis confugiunt precepit vt ſi intolerabilis videatur ſe uicia dominorum. cogan tur ſeruos ſuos bonis con ditionibus vendere vt pre cium dominis daretur et recte. expedit enim reipub lice. ne ſua re quis male vtatur ¶ Cuius reſcripti ad helianum marcianum emiſſi verba ſunt hec. Dominorum quidem po teſtatem in ſuos ſeruos il libatam eſſe oportet. nec cuiquam hominum ius ſu um detrahi ſed dominoꝝ quidem inter eſt ne auxi lium contra ſeuiciam vel famem. vel intolerabilem iniuriam denegetur hijs qui iuſte deprecantur.
Ideoqꝫ cognoſce de que relis eorum qui ex familia iulij ſabini ad ſacram ſta tuam confugerunt et ſi vl̓ durius habitos qͣm equū eſt vel infami iniuria affec tos eſſe cognoueris venun dari iube. ita vt in poteſta tem dominorum non reuer tantur Qui ſabinus ſi mee conſtitucioni fraudem fe cerit ſciat me hoc admiſ ſum aduerſus ſe ſeuerius executurum. De patria poteſtate. N poteſtate noſtra ſunt liberi noſtri. qͦs ex iuſtis nupcijs procrea uimus ¶ Nupcie autem ſi ue matrimonium. eſt viri et mulieris coniunctio in diuiduam conſuetudineꝫ vite continens ¶ Ius at̄ poteſtatis quod in liberoſ habemus proprium eſt ci uium romanorum. Nulli autem alij ſunt homines. qui talem in liberos habe ant poteſtatem. qualem
k ¶ Acquiritur. nota hic duos effectus dn̄ice poteſtatis. et eſt tercius vt non torqueatur in dominum niſi in caſibuſ vt C. de queſtionibus. l. i. et. l. ſeruos. l ¶ Sed et hoc licet .i. licitum eſt legibus. qꝛ ſi ſeruꝰ ſciat inſidias domino parari. et ip̄e auxilium non tulerit. ſuppli cium dꝫ preſtare quod mortem interpretamur. ſꝫ et ſi accu ſauerit eum criminali ter. excepto crimine maieſtatis. vt ſi dn̄m viderit periclitanteꝫ et eum non adiuuerit vel ſi immiſcuerit ſe uxori ſue l̓ alijſmodiſ m ¶ Cognita. vt qꝛ cvxore inuenerit l̓ ſil̓i delicto. quo caſu eciā occidere licet. vt. ff. de ver. ob. qui ſeruū ⁊. ff. del̓. j. quid gͦ. §. ſi he̓s. et ff. ad l. iul̓. de adul. marito. §. i. fi autem al̓. deliquit. l̓ domino non obedie rit legitime eum cor rigere poteſt. non tn̄ vltra modum boni vi ri arbitrio ꝯprehen ſum vt C. de emen. ẜ. l. j. Sed nunquid ſine cauſa verberare pōt ℟. ſic modice ẜm jo. vt C. de emen. ſer. l. .j. Licet. pla. dixit ꝙ non al̓r tenetur vende̓ vel dare. vt. ff. ad. l. cor. de fieca. vt hic ſe quitur. et. ff. e. t. l. i. n ¶ Conſtōe. cꝰ ꝟba ſunt. jͣ. e. §. fi. o ¶ Seruum alienum ſꝫ certe qui ſeruuꝫ ali enum occidit lege ac quilia tenetur. vt ff. ad. l. acquil̓. l. ij. in princi. ⁊. jͣ. ad l. acqͥ. in pnͥ. que actio hic habere locū non pt̄. cum non domino ȳmo ꝯtra dominum daret̉ quod eſſe non dꝫ. vt ff. ad l. acquil̓. Item mela. §. legis. Sꝫ dicꝙͣ hoc eſt ꝙͣtuꝫ ad criminalem penaꝫ. l. cornel. de ficca. vt. jͣ. de pu. iu. §. jtē lex. que pena tam in ſeruis ꝙͣ in liberis locum hꝫ. vt ff. ad l. cornel. de ficca. l. i. §. i. interd̓ ec ciuiliter tenetur ſi alt̓iꝰ intereſt vt creditoris. vt ff. de pignor. ſeruuml̓ fructuarij vt ad l. acqͥ. ſꝫ ſi ꝓpͥetatis vt ff. de dolo. ſꝫ et eleganter. Ac. p ¶ Sed et maior .i. magna. vel maior ꝙ equum ſit q ¶ Conſultus .i. interrogatus. ſic ff. de pact. Uteꝫ qꝛ. §. fi. Vnde illd̓ ꝯſulo te querens. tibi ꝯſulo ꝯſilium dans r ¶ Sacrā. ad que loca olim et hodie ꝯfugiunt. c̓ca qd̓ di ſtingue. vt diximus de man. principum. §. neqꝫ aūtͣ. col. iij. s ¶ Cogantur. nota hic ꝙ aliquis cogitur vendere rē ſuā bonis. ſcꝫ vt precium habeat. et ad dominum primum non reuertatur. vt. jͣ. prox. §. et. §. fi. in fi. t ¶ Bonis ꝯdicionibus. ne ſimili pena anterioꝝ afficiant̉. vel ne exponantur vel proſtituantur in eodem. vt. jͣ. ꝓxi.
.§. el. §. fi. u ¶ Recte expedit ſcꝫ precepit. ac. x ¶ Vtatur. qꝛ intereſt principis locupletes ſub ſe habe̓ ſubiectos. vt in autͣ. vt iudi. ſine quoquō. ſuffra. §. cogita cio. col. ij quod non ꝯtingeret ſi cui libero ſeruos ſuos li ceret occidere. Et nota ꝙ illud idem intereſt priuati pnͥci pal̓r et reipub. intereſt ſecundario vt sͣ diximus. de iuſt. et iur. in fi. ar. ꝯtra. ff. ſo. ma. etiam. §. licet. et l. ſi ꝯſtante. §. ſi ma ritus. ac. y ¶ Marcianum. pro conſulem virtute. vt ff. e. l. ij. z ¶ Dominorum hinc inde allegat et duas pro dn̄is raciones vl̓ dicta ponit. a ¶ Illibatam .i. non diminutam b ¶ Intereſt. id ē eis proderit vt ſeruos n̄ perdant. et ſic dene getur ſcꝫ a nobis vel dic intereſt .i. ad eos pertinet ne deneget̉ ſcꝫ a ſe dn̄is. cū forte vxor vel filij. vel alij domini familiares in ferant hͨ ſꝫ pͥma ꝟior c ¶ Imuria quam pa ciuntur iure naturali inſpecto. non iure ci uili. vt. jͣ. de iniuri. §. ſeruus. d ¶ Senegetur. ſic. ff. de off. prefec. vr. l. i. .§. ꝙ autem e ¶ Sacrā. ad q̄ loca olim et hodie ꝯfugi unt. circa quod diſtī gue vt diximꝰ ī autͣ. de man. pnͥ. §. neqꝫ at̄ col. iij. acc. f ¶ Infami. .i. infama ta ſeu magna iniuria. g ¶ Fraudem vel eui dentem qꝛ dn̄o n̄ obe dit l̓ callide dicens ſe n̄ eſſe iſtum qͥ fugit h ¶ De patria pt̄ate. N pt̄ate. hͦ verbum multis modis ſumit̉ vt sͣ t. ꝓx. dixīꝰ. §. i ¶ Iuſtis. que ſunt iuſte d̓r. jͣ. t. ꝓx. k ¶ Nupcie. et dicuntur a nubendo. .i. velando: qꝛ velate in cedere dn̄t. vt ait yſidorus. ſꝫ mr̄imoniuꝫ d̓r ideo qꝛ mulier nubit vt mater fiat. et hec duo nomina lꝫ diuerſis rōnibus idem ſignant. Item ꝯiugium et ꝯnubium et ꝯſorcium. vt ff. de ritu nup. in eo iur̓. §. hoc caput. lꝫ h̓ vltimum qn̄qꝫ in ter ſeruos accipitur. vt C. de ſer. fug. l. fi. inter qͦs ꝓpͥe d̓r ꝯtubernium. vt C. de inceſt. nup. cum ancillis l ¶ Coniunctio aīoꝝ non corpoꝝ tm̄. vt ff. de reg. iur̓. l. nupcias. et illa ꝯiunctio aīoꝝ ſignat vnionem que ꝯſiſtit inter deum et iuſtam aīam. Vnde apl̓s qui adheret d̓o vnꝰ ſpūs eſt cum eo. reliquum ſcꝫ ꝯiunctio corpoꝝ. deſignat ꝯformitatem que ꝯſiſtit in carne inter xp̄m et ſanctam ec cleſiam .i. humanum genus. vnde euangeliſta. verbū caro factum eſt et habitabit in nobis

I
nos habemus ¶ Qui ergo ex te et vxorē tua naſcit̉. in tua poteſtate eſt. Iteꝫ qui ex filio tuo ⁊ vxorē eꝰ naſcitur. id eſt nepos tuuſ et neptis eque in tua ſunt poteſtate et pronepos et proneptis. et deinceps ce teri. ¶ Qui tamen ex filia tua naſcuntur in poteſta te tua non erunt ſed in pa tris eorum. De nupcijs. Vſtas autem nupci as inter ſe ciues ro mani contrahunt. qͥ ſcd̓m precepta legum co eunt. maſculi quidem pu beres. femine autem viri potentes. ſiue patreſfami lias ſint. ſiue filijfamilias. dum tamen ſi filijfamilias ſint. et conſenſuꝫ habeant parentum quoꝝ in poteſ tate ſunt. Nam hoc fieri debere ⁊ ciuilis et natura lis racio ſuadet intantum vt iuſſus parentis prece dere debeat ¶ Vnde que ſitū eſt an furioſi filia nu bere. aut furioſi filius vxo rem ducere poſſit. cunque ſuper filio variebatur. nō ſtra procemit deciſio. qua permiſſum eſt ad exemplū
filie furioſi. filium quoque furioſi poſſe. et ſine patriſ interuentu matrimonium ſibi copulare ſcd̓m datum ex noſtra ꝯſtitucione mo dum. ¶ Ergo non omnes nobis vxores ducere licꝫ Nam a quarundam nup cijs abſtinenduꝫ eſt. inter eas enim perſonas que pa rentum liberorumue locū intra ſe obtinent contrahi nupcie non poſſunt veluti inter patrem et filiam vel auum et neptem. vel ma trem et filium. vel auiam et nepotem et vſqꝫ ad infi nitum Et ſi tales perſone inter ſe coierint nephari as atqꝫ inceſtas nupcias contraxiſſe dicuntur. ¶ Et hec adeo vera ſunt vt quamuis per adopcioneꝫ parentum liberorumue. loco ſibi eſſe ceperint. non poſſunt inter ſe matrimo nio iungi intantū vt eciaꝫ diſſoluta adopcione ideꝫ iuris maneat. Itaqꝫ eam que tibi per adopcionem filia vel neptis eſſe ceperit non poteris vxorem ducē̓ quamuis eam emancipa ueris. ¶ Inter eas quoqꝫ perſonas que ex tͣnſuerſo
o ¶ Indiuiduam. quo ad affectionem. ſic sͣ de iuſt. et iur. in pnͥ. actu em̄ plerumqꝫ fit ſeꝑacio iur̓ tam veteri qͣm nouo ꝑmittente. vt C. de repu. ꝯſenſu. et in autͣ. de nup. §. ſi gͦ ⁊ in aūtͣ. vt liceat ma. et auie. §. qꝛ vero. col. viij Sꝫ nunquid hanc affectionem hꝫ aliquis ad ꝯcubinam. Qn̄qꝫ certe ſic et ideo adicias huic diffinicioni diuini et humani juris ꝯī cacō vt ff. d̓ rit̓. nup. l. i. Diuini. qꝛ eiuſdeꝫ ſecte dn̄t eē vt n̄ ſit vnus xanus ⁊ alter iudeus. C. de iudeis. ne quis. Humani. qꝛ forum viri ſequitur uxor vt ff. ad inuīcip̄. l. fi. §. ij. ſꝫ ecꝰ ē ī ꝯen bīa l̓ qͣlꝫ mīꝰ ſt̓ima ux ore vt. ff. admuīcip. l. ſi de iure. §. fi. lꝫ cō cubinatus iure per mittente ſit. ff. de cō cubinis. l. in ꝯcubina tu in fi. neqꝫ valꝫ op poſicio de matre ad filium. qꝛ ibi non eſt talis ꝯſuetudo qualiſ ad vxorem. vt. jͣ. t. i. .§. gͦ. et in autͣ. quō oꝑ. e. §. i. coll̓. i. et. §. ꝙͣta ibi. ſꝫ aut ſole. ⁊cͣ Accurſi. p ¶ Ius autem quod conſiſtit in ſeptem. pͥ mo qꝛ nec eſſit ate fa mis vendere pt̄ vel obligare vt C. d̓ pa. qui fi. diſ. l. ij. Scd̓o. qꝛ ab eo in ius vocari non pt̄. vt C. d̓ in ius vo. l. fi. Tercio quia nec cum eis agendo iudiciuꝫ hr̄e poſſumꝰ vt ff. de iudi. l. lis. qͣr to. qꝛ per eum acqui rimus. vt. jͣ. per quaſ ꝑſo. no. ac. §. i. Qn̄to qꝛ in iudicō ꝯtra ali um ſine licēcia noſtra eſſe n̄ pt̄ vt C. de bo. queſi. l. fi. §. i. Sexto qꝛ eo inuito ſua bona aduenticia animīſtra mus. vt. jͣ. perquas ꝑ ſo. no. ac. §. i. Quidaꝫ tn̄ dixerunt ꝙ alimē ta adinuicem hͦ iure preſtantur qd̓ falſuꝫ eſt cum in emanci patis h̓ fit vt ff. de li ber. agnoſ. l. ſiquis. a liberis in pnͥ. Item ciuilis obligacio iit̓ nos eſſe non pt̄ vt. jͣ. de inutili ſtipu. §. itē inutilis ē Et octauꝰ vt poſſim pete̓ filiaꝫ in meā pt̄ateꝫ circa quod diſtingue. ꝙ aūt a nullo detinetur. aut ab aliqͦ ſi ab aliquo volenſ aut inuitus. primo caſu petam eum per offm̄ iudicis. de liber. exhiben. l. iij. §. hͨ autem. et preiudi ciali actione in remagam. vt. jͣ. de act. §. preiudiciales. non interdicto n̄ in caſu. vt ſi volo eum adire hereditatem in qͣ factus eſt heres. vt ff. de acqͥ. here. ſiquis mihi. §. iuſſum ⁊
de libe. exhi. ſi eum in ſecundo eadem auxilia locum hn̄t. et plura. ſcꝫ rei vendicacio de iure rōnoꝝ. vt ff. de reiven. l. .j. §. i. in tercio locum hꝫ interdictum. Item actio in remd̓ iure qͥritū. vt. ff. de rei ven. l. i. §. i. et de li. exhib. l. i. ℟. i. q ¶ Romanoꝝ .i. oīm qui ſunt de rōno imꝑio. alie ꝟo gētes qͥdaꝫ vt ſeruos tenent filioſ vt ſclaui. alie vt prorſus abſolu tos vt francigene. ideo cautē dicit. jͣ. talem qualem r ¶ Ex vxorē aliud ſi ex ꝯcubina vt. jͣ. t. i. §. fi. vel inceſto coitu na tus. vt in autͣ. qͥ. mo na. eff. le. col. iij. §. fi. g ¶ In tua. ſi tn̄ tu ſis tui iuris. non al̓. vt ff ad. l. iul. de adul. ſic euemiet t ¶ Non erunt. qꝛ qui naſcuntur famil. ſe quuntur. vt. jͣ. de le ag. tu. §. i. et in hoc ſe quitur ꝯdicionem pa tris. vt ff. de ſta. ho. .l. cum lt̄ima. ¶ De nupcijs. ℟ ca. Vſtas. ciues .i. liberi hoīes. vt sͣ de liberti. §. fi. ſerui gͦ non faciunt matrimo nium ſꝫ ꝯtubernium. vt hic ⁊. C. de īceſtiſ nup. cum ancillis. et ī autͣ. de nupcijs. §. ſi vero ab mico. col. iiij ſꝫ aliud eſt iure cano num quod preualet. vt in autͣ. de eccīaſti. ti. §. i. col. ix. vbi d̓r ꝙ canones ſunt ẜuan di pro legibus. ac. u ¶ Precepta. que ſūt .jͣ. e. t. per totū vt col ligemꝰ in magͣ glo. .jͣ. e. §. ſunt et alie. ac. x ¶ Puberes .i. maio rei. xiiij. an. vt. jͣ. qui. mo. tu. fi. in pnͥ. y ¶ Potentes .i. maio res. xij. an. vt. jͣ. qui. mo. tuto. fi. j. ℟º. ſꝫ in ſponſalibus. vij. anni ſufficiunt vt ff d̓ ſpō. l. in ſponſalibus. Sꝫ nūquid hodie. xv. an ni ſunt neceſſarij ad matrimoniū vt ī autͣ. de tēp. non ſo. pec. §. gn̓al̓r. col. vij. ℟. lex illa ꝯſuetudinem. et frequenciaꝫ hoīm ponit. Iteꝫ qͥd ſi aliqͥs ante (ꝙͣ iſtd̓ tp̄s) ſit inuentus ſufficiens ad matrimonium. videtur ꝙ nubere poſſit. vt. ff. qn̄ di. leg. ce. l. penl̓. quaſi felici duplomate vſus vt ff. deꝟ. ob. ꝯtinuus. §. cum ita. ſꝫ ꝯtradico. ȳmo. l. iul. de adulterio et ſtupro ꝯmiſſo poterit puniri. vt ff. de adul. inter liberos. i. ℟º. et eſt pro hoc. ff. de ꝯcubinis. l. .i. §. fi. ſi autemde facto intra dictum tp̄s vxorem quis ac ceperit tunc erit vxor cum ad etatem predictam ꝑuenerit.

18
gradu cognacionis iun guntur eſt quedam ſimil̓ obſeruacio ſed non tanta ¶ Sane enim inter fratre ſororemue nupcie prohi bite ſunt. ſiue ab eodem pr̄e ead̓qꝫ mr̄e nati fuerīt ſiue ex altero eoꝝ ¶ Sꝫ ſi qua per adopcionem ſo ror eſſe tibi ceperit. ꝙͣdiu quidem conſtat adopcio ſane inter te et eaꝫ nupcie conſiſtere non poſſunt ¶ Cum vero per emancipa cionem adopcio ſit diſſo luta poteris eam vxorem ducere. ¶ Sed et ſi tu emancipatus fueris nihil eſt impedimento nupcijs et ideo conſtat ſiquis ge nerum adoptare velit de bere eum ante filiam ſuaꝫ emancipare. et ſiquis velit nurum adoptare debere eum ante filium ſuuꝫ emā cipare. ¶ Fratris vero vl̓ ſororis filiam. vxorem du cere non licet. ſed nec nep tem fratris vel ſororis qͥs ducere poteſt. ꝙͣuis quar to gradū ſint. Cuius eniꝫ filiam vxorem ducere non
licet. neqꝫ eius neptem per mittitur ¶ Eius vero mu lieris quaꝫ pater tuus ado ptauit filiam. non videris mipediri vxorem ducere. quia neqꝫ naturali neque ciuili iure tibi coniungit̉. ¶ Duorum autem fratꝝ vel ſororum liberi. vel fra tris ⁊ ſororis coniungi po ſſunt. Item amitam licet adoptiuam ducere vxorē non licet. Item nec mater teram quia in loco paren tum habetur. Qua racio ne verum eſt: magnam quoqꝫ amitam ⁊ materte ram magnam prohiberi vxorem ducere. ¶ Affini tatis quoqꝫ veneracione. quarundam nupcijs abſti nere neceſſe eſt. vt ecce p̄ uignam aut nurum in vx orem ducere non licet. qꝛ vtreqꝫ filie loco ſunt. ꝙ ita ſcilicet accipi debet ſi fuerit nurus aut preuig na tua. Nam ſi adhuc tua nurus eſt. id eſt ſi adhuc nupta eſt filio tuo alia ra cione vxorem eam ducere non poſſis. quia eadem
vt ff. de rltu nup. l. minorem. ac. ¶ Parentum. ſcꝫ qui ſunt iuris ſui cꝰcunqꝫ etatis ſint. ſic et ma. fa. ſꝫ filij et filiefamil̓. qui ſunt in pt̄ate cuiꝰ cunqꝫ etatis ſint vt ff. de his qui ſunt ſui iuris. l. nam ciuium. d ¶ In pt̄ate. gͦ de emancipatis videtur idem vt. C. e. j. vidue. ſꝫ illud ꝯſilium eſt n̄ preceptuꝫ. ꝙ at̄ poſſit filiꝰ emā cipatꝰ d̓r. ff de ꝯtͣ. ta. l. ij. §. ſi emanci. et ff. e de ri. nup. l. filiꝰ emā cipa. ac. e ¶ Et ciuilis. quia ē in pt̄ate d̓ iure ciuili roͣnoꝝ ut sͣ t. i. §. ius. f ¶ Et nat̉alis. qꝛ pr̄. ut ff. d̓ iuſ. ⁊ iur. l. ij. g ¶ Debeat al̓ n̄ valꝫ vt ff. d̓ ſta. ho. l. pau lus. i. ℟. videtur at̄ ꝯſentire nͥ ꝯtradicat expreſſe vt ff. d̓ ſpō. l. in ſponſalibꝰ in fi. h ¶ Vn̄ q̄ſitū. qꝛ pr̄is ꝯſenſus exigitur Poſſit ē pr̄ n̄ poſſit ꝯſentire vt ff. de iur̓. co. l. ij. §. furioſus. k Super filio. nam de filia facile ꝯſenſuꝫ fuit. qꝛ forte calidi or ſanguis eſt in ea. vt in autͣ. de n̄ eli. §. cū g̓. col. i. vl̓ verius ꝓpter fragilitatē ſex us. ar. jͣ. qui. ali. l. m pͥnͥ. ſꝫ prima n̄ placꝫ. l¶ Deciſio. .i. ſnīa vel lex vt C. e. ſi furioſi. m ¶ Qua deciſione n Furioſi. idēſi captꝰ fuerit ⁊ abfuit pater per trienniū. l̓ ſi neſci tur an viuat vel n̄. vt ff. e. l. ſi nepos. §. fi. ⁊ .l. ſi ita. o ¶ Scd̓m datum. ſcꝫ cuꝫ aucͣtate curatoriſ patris et dote ſꝫm qͣn titatem pr̄imonij pa tris data. vt C. e. l. ſi furioſi in fi. ſꝫ iure ca nonum ſufficit ꝯſēſus eoꝝ d̓ qͦꝝ mr̄imonio agitur. ſꝫ illud forte in alijs. n̄ in filijſfam. intelligitur. l̓ credo ꝙ hͦ corrigit̉ qꝛ honeſta res eſt ꝯtͣhe̓ mr̄imonium. ſic̄ ⁊ intͣre moͣſterium. vt in autͣ. de ſan. ep̄. §. nunc autem. collacione. ix. p ¶ Ergo. quia ẜm precepta legum fiunt mr̄imonia gͦ. ⁊tͣ q ¶ Non omnes ſcꝫ mulieres r ¶ Quarundaꝫ ſcꝫ mulieꝝ. g ¶ Inter eas ad infinitum. adeo vt ſi adam hodie viueret n̄ poſſet habere vxorem. ẜm jo. vt ff. de rit. nup. l. nupcie. t ¶ Idem iuris vt non pn̄t ꝯiungi. u ¶ Inter. ſꝫ non tanta ſcꝫ vſqꝫ ad gradum. vij. ẜm canoneſ vt. xxxv. q. iij. c. progeniem. et c. de ꝯſang̓tate. et c. in co pulacione. et c. nulli. ſꝫ ẜm. l. vſqꝫ ad qͣrtuꝫ vt. jͣ. e. §. fratriſ idem hodie iure canonico. vt exͣ. de ꝯſan. ⁊ affi. c. vlt. ſꝫ tn̄
al̓r accipit̉ gͣdꝰ ẜm canones. ꝙͣ ẜm nos vt dices. jͣ. d̓ gͣdibꝰ. x ¶ Quādiu. ſic ff. de ꝟ. ob. ſi ſtipul. in fi. ſic. ff. de li. et po ſtu. ſiquis poſtu. in fi. y ¶ Diſſoluta. qꝛ ip̄a ē emancipata vt differat a ſeq̄nti caū z ¶ Geneꝝ .i. marituꝫ filie a ¶ Eū .ſ. pr̄eꝫ b. ¶ An̄. i. prīo c. Filiam. hͦ ideo. qꝛ emancipacōe facta deſinit eſſe agnata pr̄i. gͦ per pr̄em n̄ pt̄ fieri agnata tl̓i adop tiuo. vt ff. de adopc. l. qͥ in adopcōe hodie ꝟo n̄ deſinit. vt. jͣ. de leg. ag. ſuc. §. fi. ⁊ ita hͦ ꝯſiliū hodie n̄ valet d ¶ Nuꝝ. .i. uxorem fi lij vt probatur. jͣ. e. §. affinitatis. e ¶ Eum. ſcꝫ patrem. f ¶ Antea .i. primo g¶ Fratris cꝰ ſꝫ oppo nitur filiaꝫ aui l̓ auie n̄ poſſum ducere. tn̄ neptem poſſum que eſt mihi ꝯſobrina. vt .jͣ. e. §. duoꝝ. ℟º. hāc regulam ſtricte intel ligi in eo caſu in quo loquitur. et in oī ſil̓i. ſcꝫ qn̄ ego et illa cꝰ filiā ducere n̄ poſſum ſumus in ſcd̓o gradu ad ſtipitem. et in po teſtate eiꝰdem. et ſic̄ cꝰ ſcꝫ fr̄is vl̓ ſororis mee filiam. ⁊cͣ. et hͦ in naturalibus ſecus in adoptiuis. vt. jͣ. ꝓxi. .§. Accurſi. floren. h ¶ Eius. ſic ꝯſtrue. non videris impediri ducere vx. fi. e. i ¶ Ciuili iure. de na turali ꝯſtat. de ciuili ſic probo. illa filia ſō roris adoptiue̓ n̄ eſt ī pt̄ate mr̄is vt. jͣ. d̓ hr̓. qua. et diff. §. qͣ de cā gͦ n̄ tranſit in pt̄ateꝫ illiꝰ qͥ adoptat mr̄eꝫ lꝫ mr̄ tranſeat. qꝛ illi tranſeunt cum alijs qͥ ſunt in pt̄ate vt. jͣ. t. i. .§. illud et ff. d̓ adop. ſi pr̄. At ip̄a mr̄ adop tata eſt mihi ꝯiuncta ꝑ agnacōꝫ ꝑ pr̄eꝫ in cꝰ pt̄ate eſt. ff. d̓ adop. l. qui adopt. k ¶ Duoꝝ. hͦ ẜm. l. vt hic. et C. e. celebrandis. ſecus iure canonum. l̓ dic hunc. §. loqui de adoꝑtiuis. ſecꝰ ī nat̉alibꝰ tē amitā q̄ eſt ſoror pr̄is m ¶ Adoptiuā ab auo pr̄no n ¶ Item materteram. nō caute. qꝛ n̄ repetit adoptiuaꝫ ma terteraꝫ. ⁊cͣ. qꝛ matertera vel auunculus n̄ fit adopcōe vt h̓. et sͣ. e. §. eius. et ff. e. ſiqua. §. ſi qua. §. fi. alias. l. adopcio Sed ꝯtra videtur. ff. de ritu. nup. l. per adopcionem. §. fi ℟º. illud intelligitur qn̄ adoptio in nepotem quaſi ex filia natum. vel in proneporem ex nepote nato ex filia. qd̓ poſ ſum ſicut ſi nullum haberem filium. vt. jͣ. t. j. §. lꝫ. tūc em̄ ſo ror et frater eꝰ loco cꝰ filij facta eſt adopcio. eſt mr̄tera. ⁊

IS
duobus nupta eſſe non pō teſt ¶ Item ſi adhuc pre uignā tua eſt. id eſt ſi ma ter eius tibi nupta eſt ideo eam vxorem ducere non poteris. quia duas vxoreſ eodem tempore non licet habere ¶ Socrum quoqꝫ et nouercam prohibitum eſt vxorem ducere. quia mr̄is loco ſunt. qd̓ et ip̄m diſſoluta demum affinita te procedit. alioquin ſi ad hūc nouerca eſt. id eſt ſi adhuc patri tuo nupta ē. communi iure impeditur tibi nubere. quia eadem duobus nupta eſſe non po teſt Item ſi adhuc ſocruſ eſt. id eſt ſi adhuc filia eiꝰ tibi nupta eſt. ideo impe diuntur tibi nupcie. quia duas vxores habere non potes. ¶ Mariti tamen fi lius ex alia vxorē. et vxo ris filia ex alio marito vel contra. matrimonium rec
te contrahunt licet habe ant fratrem ſororemue ex matrimonio poſtea con tracto natos. ¶ Et ſiqua vxor tua poſt diuorcium ex alio filiaꝫ procreauerit hec non eſt quidem preui gna tua. ſed iulianus ab huiuſcemodi nupcijs ab ſtinere debere ait. Nam conſtat nec ſponſam filij nurum eſſe. nec patris ſpō ſam nouercam eſſe. rectiuſ tamen ⁊ iure facturos eos qui huiuſcemodi nupcijs ſe abſtinuerunt. ¶ Illud certum eſt. ſeruiles quoqꝫ cognaciones nupcijs im pedimento eſſe ſi forte pa ter et filia. aut frater et ſoror manumiſſi fuerint. ¶ Sunt et alie perſone. que propter diuerſas ra ciones nupcias contrahe re prohibentur. quas in li libris digeſtorum. ſeu pandectarum exvet̓i iure
auunculus eſt. alij mihi filij ſunt vtꝫ. et ſic n̄ imitat̉ naturaꝫ qꝛ al̓r nepoſex filia naturali et lt̄ima n̄ eſt in pt̄ate h̓ at̄ cū ſuis ꝯcor. loquit̉ qn̄ aliꝙͣ adopto in filiaꝫ. hec qͥdeꝫ n̄ erit mat ertera filijs natis ex alia mea filia naturali et lt̄ima. Sꝫ q̄ eſt rō diuerſitatis. ℟. qꝛ altero caſu ſcꝫ qn̄ adopto ī nę potem ex filia. eſt ꝯmod̓ matertere et auunculo. qꝛ maioreſ quid̓ parentes iꝑant minoribus qd̓ ſecus ē in aduerſo caſu. et ex hac pendꝫ alia. vt na turales et It̄imi ſint adoptiuo ubiecti. et eſt ridiculum. eꝯtͣrio caſu eſſet equum o ¶ Et magnaꝫ. magͣ matertera ſoror auie mr̄ne eſt. amita magͣ ſoror aui paterni eſt vt. jͣ. de gra. et affi. §. iij. et. iiij Sed quid d̓ fr̄e aui materni. ℟. ē patruus magnꝰ vt C de ſucceſſorio edicto l. i. lꝫ pla. ꝯtra vt ibi no. Sed cum ſint in quarto caſu qͣre pro hibent̉. vt sͣ e. §. fr̄is ℟. qꝛ hee ꝑſone ſunt d̓ ſuperioribus tranſ uerſalibus. q̄ hn̄tur loco parentum vt ī hͦ .§. et qꝛ ip̄a ē in prīo gradū ſtipitis vt no. sͣ. §. ſꝫ nec nepotem. ⁊ ſic nō caute. qꝛ ordo tͣnſuerſaliū ſubdiuit̉ ī treſꝑteſ. sͣ. jͣ. et ex la tere. vt. jͣ. de gͣdi. §. jj iij. iiij. v. et. vj. et ma ior eſt abſtinēcia ver ſus ſuꝑiores vt h̓. et inferiores. vt sͣ e. §. fratris. ꝙͣ tranſuer ſaliū. vt sͣ e. §. duoꝝ. Accur. p ¶ Affinitatis. ē aūt affinitas regl̓aritas ꝑſonaꝝ ex nupcijs ꝯiunctaꝝ oī carens parentela ſangͥniſ vt ff. de gradi. n̄ facile. §. affines et. §. ſciend̓ eſt. ideo dicit ex nupcijs. qꝛ ſine nupcijs ꝯtrahi n̄ pt̄. ſꝫ ẜm canōes eē̄ ſine nupcijs. ſꝫ cum vxor videat̉ affinis viro qͣre ꝑmittit̉ matri monio vti. ℟º. n̄ eſt. ſꝫ cā affinitatis q ¶ Quarundaꝫ mulierum r ¶ Preuignam. hec nomīa exponuntur ſtatim ꝓx. in ꝟ. ꝙ ita. ⁊cͣ. s ¶ Coco ſunt fa. ad hoc ff. ſo. ma. quia t ¶ Accipi debet ſcꝫ hec prohibicio u ¶ Nurus eſt. que ꝯtineantur appellacōne iſtarum. dic vt ff. e. l. adoptiuus. §. videamus. x. ¶ Nupta eſt ar. ſumitur h̓ et ex prox. ℟. ꝙ ſiquis hꝫ gn̓a le auxilium n̄ pt̄ petere ſpeciale. vt. ff. de min̄. l. in cauſe. ⁊ de ver. ob. doli. et ff. de eden. l. ꝙ ſunt. y ¶ Alia racione non ſolum ſupradicta z ¶ Lꝫ. ȳmo efficit̉ infamis. vt C. ad l. iul̓. de adul. l. eū qui a ¶ Socrum. que ſunt hee perſone. dic vt ff. e. t. de ritu nup .ſ. adoptiuus. §. nunc videamus. b ¶ Prohibitū. iure affinitatis ⁊ ad hͦ refert̉ ꝙ et ip̄m. etcͣ.
c ¶ Affinitate. hͨ lr̄a ſibi ꝯtraria videtur. nam ſi diſſoluta eſt affinitas. n̄ gͦ dn̄t nupcie rōe affinitatis ſeꝑari. ſꝫ dic di ſſoluta. ⁊cͣ .i. diſſoluto matrimonio. ꝓpter quod ꝯtingit af finitas. ſꝫ ip̄a affinitas non eſt diſſoluta d ¶ Nouerca ſic dicta. quaſinocens arcus. vel qꝛ noua eſt archa ſine fructu. et fa. ff. de inoff. teſ. l. iij. in fi. et l. iiij. e ¶ Non potes. al̓ nō poſſis ſcꝫ eodem tꝑe ſubaudi vt sͣ ꝓx. §. f ¶ Mariti. lꝫ inter ſe frater et ſoror ꝓhibe antur. vt sͣ e. §. inter eas qͦꝫ. ⁊cͣ. g ¶ Vel contra. id eſt econtrario h ¶ Gēant. illi mīores i ¶ Ex mr̄imonio. ma iorum. accur. k ¶ Poſtea. ſcꝫ poſt natiuitatem iſtoꝝ et ſic aduerbium poſt d̓ terminat dictōꝫ con tracto. Vel dic ꝙ de terminet verbū habe ant. ⁊ dic ꝯtracto ſcꝫ prius. nam qui ex eo mr̄imonio naſcuntur fr̄es ſunt ex ꝑte mr̄is illi qͥ natus eſt l̓ nata prius ex feīa id̓ dicas econtra ꝙ erit frater vel ſoror ex ꝑte pr̄is illi qui fuerat ex illo patre natꝰ. et tn̄ iſti nullo iure ſibiinuiceꝫ iuuguntur. viro em̄ ꝯgnati vxoris iūgun tur et n̄ alijs ꝯgnatiſ viri. Idem econtͣ. ꝙ ꝯgnati viri vxori iun guntur n̄ at̄ alijs ꝯg natis vxoris. vnde re probatur quorūdam opi. qui dixerunt ꝙ nullꝰ d̓ arbore ducit aliū nā in ea ꝯtinent̉ ꝯgnati viri ⁊ vxoris et tn̄ iunguntur vt h̓ d̓r. nec inter ſe an̄mr̄imoniū inter du os ꝯgnatos viri et vxoris ꝯtractus ſuccedt vt Cꝯīa d̓ ſuc. amite. nec poſtea niſi ſicut facit vir vxori deficiente oī pa rentela. et excluſo fiſco vt C. vnde vir et vxor l. i. et ī autͣ. ibi ſignata. Accurſius. l ¶ Et ſi vxor non eſt preuigna. qꝛ illa eſt preuigna mea q̄ ex mea voxre eſt nata anteꝙͣ eſſet vxor. et femine ille eſt p̄ uignus qui ex marito natus fuit anteꝙͣ ſuus eſſet maritus. vt sͣ e. §. affinitatis et. §. ſocrum. ſed hec poſtea fuit nata. tn̄ dicit iulianus abſtinend̓ rōe honeſtatis vt ſubicit. et. ff e. l. ſiqua. §. ſi vxor. et l. ſi vxor. et l. ſꝑ. et ad hͦ inducit duo argumenta. nam. etcͣ. m ¶ Nurum eſſe. lꝫ ſit ſponſa tn̄ non eſt nuruſ an̄qͣ fiat vxor et econtra lꝫ ſit ſponſa patris. qꝛ vxor non eſt patris. ad huc ideo non eſt filij nouerca. vt h̓ et ff. de ritu nup. ſiqua .§. i. et tn̄ lꝫ nulla ſit affinitas eſt abſtinend̓ vt ſubicit rec cius. etcͣ. a ſil̓i ꝯcludit in caſu ꝓpoſito primo in hͦ. §. n ¶ acturos. ſcꝫ ſcimꝰ o ¶ Illud ẜuiles .i. dū durāt ẜui⁊cͣ p ¶ Cognacōes .i. ꝯſanguinitates que ſunt inter ſeruos. ⁊

.I
collectarum enumerari ꝑ miſimus. ¶ Si aduerſus ea que diximus aliqui cōi erint. nec vir. nec vxor nec nupcie. nec matrimonium nec dos intelligitur. ¶ Itaqꝫ hij qui ex eo coitu naſcuntur. in poteſtate patris non ſunt. ſed tales ſunt. quantum ad patriaꝫ poteſtatem pertinet. qua les ſunt hij. quos mater vulgo concepit. nam nec hij patrem habere intelli guntur. cuꝫ et is pater in certus eſt. Vnde ſolent fi filij ſpurij appellari. vel a greca voce ſpandon con cepti. vel quaſi ſine patre filij. Sequitur ergo vt di ſſoluto tali cōitu. nec do tis exactioni locus ſit ¶ Qui autem prohītas nup cias contrahunt. et alias penas paciuntur. que ſa cris conſtitucionibus con tinentur. ¶ Aliquando autem euenit vt liberi qui ſtatim vt nati ſunt in po teſtate parentum non fi ant. poſtea autem redigantur in poteſtatem pa tris. qualis eſt is qui dum naturalis fuerat. poſtea curie datus poteſtati pa tris ſubicitur. necnonis qͥ a muliere libera procrea tur. cuius matrimonium minime legibus interdic tum fuerat. ſed ad quam pater conſuetudinem ha buerat. poſtea ex noſtra conſtitucione dotalibus inſtrumentis compoſitis in poteſtate patris effici tur. Quod et alijs liberis qui ex eodem matrimo nio poſtea fuerint procre ati ſimiliter noſtra conſti tucio prohibuit. De adopaonibus liubricā On ſolum auteꝫ na turales liberi ſcd̓m ea que diximus in poteſta te noſtra ſunt verum eciā hij quos adoptamus. ¶ Adopcio autem duo bus modis fit aut princi pali reſcripto aut imperio magiſtratus ¶ Impera toris auctoritate adopta re quis poteſt eos eaſue.
impediunt nupcias inter eos. Item affinitates. vt hic. et ff. e. adoptiuus. §. ſeruiles. Sed quō hoc cum nulla ꝯgna cio ſit inter eos. vt. jͣ. de ca. di. §. ꝙ autem. Sed illud in iure ſuccedendi. et in tutela vel hereditate d̓r. hic auteꝫ a iure ſanguinis. quod nullo iure ciuili tolli pt̄. vt hic et ff. d̓ re. iuris. l. iura ſanguinis. et per ꝯſequens eſt in prohibicōe matrimonij. Sꝫ nōne et alia rōe inter eos matrimonium impe ditur qꝛ ſunt ſerui vt sͣ. e. §. i. ℟º. ⁊ C. de in ceſt. nup. cū ancillis ℟º durante ẜuituteh̓ duo ſunt impedim̄ta et eis manumiſſis du rat hͦ vnū vt ſequit̉. f ¶ Manumiſſi fuerūt vel ambo et tūc vnuꝫ eſt impedimentū ſāg uinis vel vnus tm̄. et tunc duo ſunt q̄ impe diunt qͥ mō diximus. g ¶ Sunt et alie. enu mari pn̄t at̄ enumera ri. xiiij modi. cum his quos ſcꝫ hͦ. t. hēmus. primus eſt rōne ſer uitutis. vt sͣ e. i. ℟º. ⁊ C. de inceſ. nup. l. cū ancillis Scd̓s eſt rōe etatis. vt mares mi nores. xiiij. an. femīe minoreſ. xij. vt sͣ ē. i. ℟. Tercio rōe ſang uinis. quod in tria di uiditur. aſcendentes deſcendentes ⁊ colla terales. vtsͣ. e. §. gͦ ⁊ .§. inter eas. et. §. fr̄is et. §. eius. et. §. duoꝝ Quarto rōe adopcōiſ vt sͣ. e. §. g. 7. §. inter eaſ. in fi. vtriuſqꝫ. qͥn to rōe affinitatis p̄ ſentis. preterite et future vt sͣ e. §. affini tatis et. §. ſo cer. et. §. ſi vxor. Sexto racōe matrimonij nam ſi hꝫ vnam n̄ dꝫ hr̄e altera eodem tꝑe al̓ eſt in famis vt sͣ. e. §. ſocrū in fi. et. §. affinitatis in fi. et C. ad l. iul. de adul. eum Sep timo ꝑ ſena. ꝯ. qd̓ vetat fieri matrimonium inter tu. ⁊ cū. et filios eoꝝ ad qͣndam pupillam vel ad ultam ſuam. l̓ pa tris. vt Cde interdic. ma. inter tu. l. i. Octauꝰ per l. pap̄. et iul̓. ſcꝫ inter ſenatores et eoꝝ libertos et libertas l̓ al̓ vilis ꝯdicionis feminas. vt ff. de ritu nup. l. pap̄. et C. de uup l. ſi libertam. quod capl̓m hodie correctum eſt. vt mn aut. vt lj. de ce. §. ſiquis autem coll̓. vj. Nonus eſt vt inter preſidem et ſibi ſubiectam rōe iur̓dictionis. vt. C. d̓ nup. et ſiꝯtͣ. ⁊ C. ſi qͣcūqꝫ pͥ. po. l. i. Decimꝰ eſt ꝑ ꝯſtōeꝫ pnͥcipis vt cum ea quam quis de ſacro fonte leuauit vt C. de nup. ſiquis alump. in fi. Item ſeruatur de ip̄a ꝯmatre. lꝫ noſtro iur̓ cautum non reperiatur. Vndecimus eſt rōe honeſtatiſ vt sͣ e. §. ſi vxor. et ff. e. l. ſi qua. Eſt. xij. rōe ordinis annexi
vt cum clericis in ſacris ordinibus ꝯſtitutis vt in autͣ. quō oꝑ. ep̄. in. §. neqꝫ autem. et in autͣ. de ſan. ep̄. §. ſiquis. Eſt⁊ terciuſdecimus. vt in moͣchis ꝯuerſis monialibus. lꝫ n̄ ſint in ſacris ordinibus ꝯſtituti. vt in autͣ. de mona. §. antepe. et in autͣ. de nup. §. per occaſionem. col. v. Eſt. xiiij. in muli ere rapta que ꝓp̓o nubet raptori. quod prohibet̉ vt ī autͣ. de rap. mul. que ꝓp̓o rap. nu. §. i. col. ix. h ¶ Siximus vt sͣ e. ꝑ totum. et ec̄ adiecimꝰ in ꝓxi. §. i ¶ Itaqꝫ bn̄ infertur vt sͣ. t. i. in pnͥ. k ¶ Ad pt̄atem ꝓpter hunc caſum poſuit d̓ nupc. poſt ti. de pr̄ia pt̄ate. l ¶ Vulgo. ſcꝫ qͥ pr̄eꝫ demonſtrare npn̄t. l̓ illicitum. vt ff. d̓ ſta. ho. vulgo. m ¶ Nec hij ſcꝫ vulgo ꝯcepti. vel dic hij de quibus loquitur. ſcꝫ illicite ꝯceptis n ¶ Incertus eſt. cui pater eſt ppl̓s pater eſt ſibi nullus. et oīs cui pater eſt ppl̓s nō Hꝫ ille pr̄em et ẜm hͦ dic̄. his ſcꝫ vulgo cō ceptis. vel dic his .ſ. in ceſtuoſis. ⁊ tunc tu dic iuris fictione eſt ī certus. acc. o ¶ A greca ſpandon ſpandon grece d̓r la tine. ſine patre filij p ¶ Quaſi ſine. iure ci uili inſpecto q ¶ Sequitur. bn̄ in fert. cum em̄ ſine mr̄i monio eſſe n̄ pt̄ .ſ. doſ vt vbi non eſt dos. ac cio dotis n̄ eſt. vt C. de dona. an̄ nup. l. fi ibi. ſicut em̄. ⁊cͣ. r ¶ Exactioni. ſcꝫ per actioneꝫ ex ſtipulatu que datur ex dote vt .jͣ. de act. §. fuerat Sꝫ quid ſi per ꝯdicōꝫ ſi ne cā vel ob cāꝫ. quaſi ob cāꝫ datum fuerit. nec cauſa fuit ſe cuta. ℟n̄. p. ſic. ſiue ignorans ſiue ſciens dederit. vt ff. de ꝯd. ſine cā. l. fi. ẜm jo. dat̉ ꝯdicio igranter n̄ ſcient̓ danti vt C. d̓ ꝯd. ob ca. l. i. et ff. d̓ꝯ. ob cāꝫ. §. fi. ⁊. l. ij. nec īmerito. c̄ turpiter danti nulla ſit repeticio. vt ff. de ꝯdi. ob tur. cau. l. ſi ob turpem accur. s ¶ Qui autem prohibitas. per aliquem de. xiiij. modis. lꝫ cy. has penas impoſuit tm̄ eis qui inceſtas nupcias faciūt l̓ nepharias. n̄ al̓ inutiles vt in autͣ. d̓ inceſ. nup. §. i. col. ij t ¶ Continent̉. vt eſt amiſſio bonoꝝ et infamie. C. de īceſ nup. l. qͥ ꝯtra. et l. ſiquis inceſt. hodie vero et ꝯfiſcacio bo noꝝ et exilium et cinguli ſiue dignitatis depoſicio ⁊ꝟbe racio ſi vilis eſt imponitur vt in autͣ. de inceſ. nup. §. i. u ¶ Aliqn̄ parentum. hͦ mirabile ꝑ duo ꝓbat exempla

II
qui queue ſui iuris ſunt. q̄ ſpecies adopcionis dicitur arrogacio. Imperio ma giſtratꝰ adoptamus eos eaſue. qui queue in poteſta te parentum ſunt. ſiue pri mum gradum liberorum obtinent. qualis eſt filius ſilia. ſiue inferiorem. qual̓ eſt nepos neptis. pronepoſ proneptis. ¶ Sed hodie ex noſtra conſtitucionē cū filiuſfamilias a patre na turali extranee perſone ī adopcionem datur. iura naturalis patris minime diſſoluuntur. nec quicqͣm ad patrem adoptiuum tranſit. nec in poteſtate eius eſt. licet ab inteſtatō iura ſucceſſionis ei a no bis tributa ſint. ¶ Si ve ro pater naturalis non ex traneo ſed auo filij ſui ma terno. vel ſi ipſe pater na turalis fuerit emancipa tus eciam auo vel proauo ſimilimodo paterno vl̓ ma terno filium ſuum dederit in adopcionem in hoc ca ſu. quia concurrunt in vnā
perſonam. et naturalia et adopcionis iura. manet ſtabile ius patris adopti ui. et naturali vinculo cō pulatum. et legitimo ado p̄cionis modo conſtrictuꝫ vt et in familia et in pote ſtate huiuſcemodi patris adoptiui ſit. ¶ Cum autē impubes per principale re ſcriptuꝫ arrogatur cauſa cognita arrogacio fieri ꝑ mittitur et exquiritur cau ſa arrogacionis an hone ſta ſit expediatqꝫ puppil lo. Et cum quibuſdam cō dicionibus arrogacio fit ideſt vt caueat arrogator perſone publice hoc eſt ta bellioni. ſi intra pubertatē pupillus deceſſerit teſti tuturum ſe bona illis. qui ſi adopcio facta non eſſet ad ſucceſſionem eius ven turi eſſent. ¶ Item non alias emancipare eos po teſt arrogator. niſi cauſa cognita dignus emanci pacione fuerit et tunc ſua bona eis reddat. ¶ Sed et ſi decēdens pater eum
x ¶ Naturales. ſcꝫ tm̄. y ¶ Curie. cū em̄ vult aliqͥs naturaleꝫ filium tm̄ qui in pt̄ate patris non eſt vt hͨ. et sͣ t. .i. mpͥnͥ. facere in pt̄ate detur in ſeruicio imꝑatoris l̓ pre ſidis prouincie. nam in pt̄ate loco meriti patris. et efficit̉ It̄imus loco meriti filij. vt h̓. et in aūtͣ. qͥ. mo. na. ef. ſui. §. ſi qͥs igit̉ col. vir z Necn̄ is. nūc ponit̉ alid̓ exemplū a ¶ Interdictum. nam aliam vxorem n̄ habu it tꝑe ꝯcubinatus. al̓ ꝯtͣ vt C. de ꝯcu. l. i. b ¶ Conſtōe vt Cde na. Ii. l. cum quis. c ¶ Inſtr̄is. ſꝫ nunquid ſine inſtr̄is eſt mr̄imo nium tale Dicūt qͥdā ꝙ non. vt pla. et al. qn̄ decorati maximis dignitatibus faciunt matrimonium. vt in autͣ. vt li. ma. et auie .§. qꝛ vero legem du dum. col. viij. meliꝰ at̄ qui. mo. na. ef. le. §. hͦ gͦ caſta. col. vj. Sꝫ dic ꝙ mr̄imoniū nudo ꝯſenſu ꝑficitur ſine ſcriptura vt in autͣ. d̓ nup. §. nupcias. et ff. de re. iuris .ſ. nupciaſ Sed filij primogeni tin̄ ſunt lt̄imi ſi dota lia inſtr̄a n̄ ſunt facta vt h̓ et fa. ad hͦ C. de na. li. l. cum quis ⁊. l. nupcias ⁊ l. imꝑator ⁊. fi. et in autͣ d̓ hr̄. que ab inte. defe. §. i. er in autͣ. de filijs. an̄ do. inſtru. natis. col. iij. et in autͣ. de inceſ. nup. §. fi. col. ij. et de trient. et ſemiſ. §. fi. d ¶ Conſtō. vt C. de na. li. l. nuper. ſꝫ ſi nō fecerit ſibi vxorem ad hūc hmōi naturales ſunt alendi a patre. Iteꝫ ſuccedt̉ ex teſtō in toto ſi pater vult ſt̓imis n̄ exn̄tibus. vl̓ ꝑntibus iā defūctis alias liberi in vnam vnciam tm̄ ꝑmittunt naturales ſuccedere ſuꝑiores qn̄ ip ſi tm̄ ſuꝑſunt n̄ impediunt eos niſi in ſua lt̄imaq̄ ſuꝑ ioribus debet̉ ab inteſtato vero duas hn̄t vncias pr̄ne ſb̓e. c̄ mr̄e eoꝝ viriliter diuidendas. qn̄ n̄ ſunt aſcendentes nec deſcē dentes alunt et ip̄i patrem et hͦ in licite natis. ſꝫ ſi illicite nati ſunt non ymo oī bn̄ficio ſunt excluſi vt in autͣ. qͥ mo. na. eff. ſui. §. diſcretis. vſqꝫ in finem ꝯſtōnis. e ¶ De adopcionibus. ℟ ca. On ſolum et naturales ſubaudi et lt̄imi. qͣre diſtingue qꝛ filioꝝ alij ſunt naturales et ſtimi. et ex lt̄imo mr̄i monio nati. vt hic et sͣ de pa. po. in pnͥ. Alij naturales tm̄ vt nati ex ꝯcubina. vt sͣ. t. i. §. fi. Alij lt̄imi tm̄ vt adoptiui de quibus h̓ t. loquitur. Alij nec naturales nec ſt̄imi iuris preſumpcione vt inceſtuoſi vel al̓ illicite nati. vt ī. autͣ. qͥ
bus mo. na. ef. ſui. §. fi. col. vij. Alij ſunt qui prius n̄ fuer̄t It̄imi. ſꝫ nunc ſunt .i. efficiuntur duobus modis vt in aūtͣ. qͥ. mo. na. ef. ſui. §. i. et sͣ. t. i. in fi. f ¶ Adoptamus. ſcꝫ ī pt̄ate nr̄aſūt. et hͦ iure veteri. vt h̓ ⁊ ff. e. l. i. ſꝫ hodie diſtingͣuitur vt. jͣ. e. §. ſꝫ hodie. g ¶ Adopcio. eſt autem adopcio ẜm pla. et jo. legal̓ actio ad ſolaciū eoꝝ qͥ libe ros n̄ hn̄t pene .i. fe re nat̉aꝫ mutās. ſꝫ c̓te et ab his qͥ lib̓oſ hn̄t fit adopcio vt ff. e. l. nec ei. §. preterea. et jͣ. e. §. lꝫ qͣre pt̄ ſic ſim plicit̓ diffiniri Adop cio eſt lt̄imus actus ꝑ quem fit quiſ filius qͥ n̄ eſt pene naturā im mutas. et eſt hͨ ꝟitas vt. ff. e. l. i. et. jͣ. e. §. minor em̄ h ¶ Reſcripto. hͦ eſt vl̓ an̄ ip̄m pnͥcipem. l̓ an̄ alium ingr̄atum dele gacionē facta ꝑ r̓pt̓. a pnͥcipe. vt C. e. l. ij in fi. et l. arrogacōes Sed qͥd ſi imꝑator n̄ eſt. ℟º. n̄ pt̄ fieri. licꝫ imꝑiū ſꝑ ſit vt ī autͣ. quo op. ep̄. §. fi. et coll. i. ¶ ¶ Agr̄atus. ſcꝫ cuiuſ cunqꝫ ordinarij ec̄ de fenſoris ciuitatis qui minimus eſt vt ī autͣ. de defen. ci. §. nulla. nec mirum cum ſit de uolūtaria iur̓dictōne vt. ff. de off. procon. et le. l. ij. ac. k ¶ Arrogacio. quia adoptator interro gatur an velit eū qͣꝫ adoptat ſibi iuſtuꝫ fi lium eſſe ⁊ adopt̓atꝰ an id fieri paciat̉. vt ff. e. l. ij. vnde verſus Arrogo qͥ ſuus eſt. ſꝫ hꝫ meus eſſe neceſſe Pr̄is adopto ſuum. .ſꝫ pr̄is ꝑmanet idem l ¶ Infi̓oreꝫ. i. ſeq̄ntē in ¶ Sed hodie ꝯſtōe. vt C. de adopc̄. cū in adoptiuis. ac. n ¶ Naturali et ſt̄imo. o ¶ Tributa. i. in predc̄a ꝯſtōe et fa. ad hunc. §. jͣ. de hr̄. q̄ abinteſt. §. aliquem. alias. §. inuenimus p ¶ Naturalis et ſtimus. q ¶ Si vero pr̄ materno. in cuius poteſtate priuſ non erat ſꝫ modo efficitur vt ſubicit. vt sͣ de pa. po. in fi. r ¶ Emancipatus. al̓ cum eſſet in pt̄ate quō adoptaret eū quem hꝫ. certe n̄ pt̄ plus eſſe ꝙͣ filius l̓ nepos. vt h̓. et ff. e ſi pr̄. §. qui duos. et intellige emancipacionis tꝑe filium n̄ eſſe ꝯceptum. qui nunc datur in adopcionē. al̓ in poteſta te aui remanſiſſet. vt. jͣ. t. i. §. fi. s ¶ Sil̓imō .i. ſil̓em facias diſtinctōꝫ. nā mr̄no ꝓauo indi ſtincte. pr̄no vero ẜ. ꝙ mō diſtinxit in auo dat̉ in adopcōꝫ

.I.
exheredauerit. vel viuus ſine iuſta cauſa eum eman cipauerit iubetur quar tam partem ei bonorum ſuorum relinquere. videli cet preter bona que ad pa trem adoptiuum tranſtu lit et quorum commoduꝫ ei poſtea acquifiuit ¶ Mi norem natu maiorem non poſſe adoptare placet. Adopcio enim naturam imitatur. et pro monſtro eſt. vt maior ſit filius qͣm pater. ¶ Debet itaqꝫ is qui ſibi filium per adopci onem vel arrogacionem facit plena pubertate. id eſt. xviij. annis precedere ¶ Licet autem et in locuꝫ nepotis et pronepotis vl̓ neptis et proneptis vel de inceps adoptare. quāuis filium quis non habeat. Et tam filium alienum qͥs in locū nepotiſ adoptare
poteſt qͣm nepoteꝫ in loco filij. ¶ Sed ſiquis nepo tis loco adoptet vel quaſi ex eo filio quem habet iaꝫ adoptatum vel quaſi ex il lo quem naturalem in ſua poteſtate habet in eo ca ſu et filius conſent re de bet. ne ei inuito ſuūs hereſ agnoſcatur. ¶ Sed excō trario ſi auus ex filio nepo tem det in adopcionem. non eſt neceſſe filium con ſentire. ¶ In plurimis autem cauſis aſſimilatur is qui adoptatus vel arro gatus eſt ei qui ex legiti mo matrimonio natus eſt et ideo ſiquis per impera torem vel apud pretorem vel preſidem prouincie nō extraneum adoptauerit. poteſt eundem in adopci onem alij dare. ¶ Sed et illud vtriuſqꝫ adopcionis commune eſt. ꝙ et hij qui
a ¶ Concurrunt. ſꝫ ſi ego adoptem filium fr̄is mei. nunqͥd pt̄ati mee ſubicitur. ℟. ẜm jo. ꝙ n̄. et ꝙ h̓ d̓r nat̉alia. expo ne. i. natū alia. qꝛ ab eo auo ꝯtrahit natiuitatem ī origīeꝫ quod non eſt in filio fratris mei. ac. b ¶ Iura. vn̄ preferendus eſt ei in quē vna tm̄ ꝯcurrit. ⁊ ſic due rōes p̄ualent vni. vt in autͣ. de ꝯſan. et vt̓ fra. §. i. col. .vj. et C. de edic. di. adri tol. l. fi. niſi vna ſit melior duabus. vt colligit̉. ff. de inoff. teſt. naꝫ etſi. et ff. vn̄ liberi. l. ſcripto. d ¶ Cū at̄ reſcriptum. vt qꝛ ſui iuris eſt. vt sͣ. e. in pnͥ. c ¶ Cogͥta. que at̄ in cauſe ꝯg̓cōe vertunt̉ per ordinem ſcripta ſunt. ff. e. l. ſi pr̄. §. in arrogacōibus ⁊ l. ſe. vſqꝫ ad. §. fi. et q̄dam ec̄ h̓dn̄r in ꝑſoͣ impu beris. qͥ et ibi dn̄r. d ¶ An honeſta .i. nō eo ꝓpoſito. vt eꝰ res deuoret vt ff. e. l. nec ei. §. eorum. e ¶ Vt caueat .i. ut cau cōꝫ promittat cū fide iuſſione tn̄ vt ff e. nec ei. §. fi. et. C. de ver. ſig. ſanctimus f ¶ Perſone qui ſeruꝰ publicus d̓r vt C. e. l ij. al̓ em̄ ſeruus purꝰ tabellio eſſe n̄ pt̄. vt C. de tabel. gn̓aliter li. x. ſꝫ certe iō ſic d̓r. qꝛ publice ſeruit g ¶ Reſtitutuꝝ. al̓s venturi l̓ iure ſucceſ ſionis ex teſtō l̓ ab ī teſt. l̓. t. vl̓i. l̓ ſingl̓ri vt legatarijs. oībus em̄ ꝯſulit̉ hac caucōe pupillo decedente in pupillari etate. al̓ ſi pꝰ ea pupillaris ſubſtitucio euaneſcit vt h̓. et ff. e. n̄ al̓r. et l. his verbis. et. jͣ. de pup. ſub. §. i. Sꝫ nonne ſine hac caucione facta admittuntur sͣdicte ꝑſone ex teſtō ℟. n̄. cum teſtm̄ ſit ruptū mīma ca. di. ſcꝫ arrogacōe vt. jͣ. qͥ. mo. teſt. infir. §. n̄ tn̄. Item nunqͥd lt̄imi ſine hac cau cione admitterent̉. ℟. n̄. qꝛ pr̄ arrogator oīa iur̓ peculij oc cuparet vt ff. de caſtren. pec. l. ij. Hec tn̄ cautio omiſſa ꝓ facto habetur. ff. e. de ꝟbis in fi. vt et alias. C. de rei vx. act. l. vna. §. i. Sed qͣre lt̄imi n̄ ſtipl̓ant̉ eē vltra pupillarē etatem. cū et poſtea ſunt admittendi ad ſucceſſionē ſi ado p̄cio facta n̄ eſſet. ℟. illud eſt de fortuna. et aduenticium erat. vnde n̄ fuit ꝯſiderand̓. vt ff. qͥ et a qͥ. l. iul̓. potuiſſet em̄ teſtam̄tū feciſſe. vt sͣ quibus ex cau §. cū g h ¶ Item cā. veluti ſi ita heres inſtituit̉ iſte adoptatus ſi emancipatus fuerit. et tunc qͣrtaꝫ ꝑdit quā dr̄et hr̄e de bo nis arrogantis. vt. jͣ. ꝓx. ℟º. et ff. e. ſiqͥs in fraudem pa. l. fi. ẜm qͦſdam. Vel dic ꝙ tunc n̄ ꝑdit qͣrtam. vt. jͣ. ꝓx. ℟º. ꝓ batur. qd̓ cum iſto ꝯtinuat̉. et qd̓ dc̄a legē ꝯtinet intelli gitur qn̄ erat iuſta cā ꝯtra filium vt qꝛ prouocabat pr̄em ad iram. et intm̄ vt ec̄ exhereditari potuerit et bn̄ficiū collatum l̓ ꝯferend̓ reuocari. vt. C. de reuo. do. l. fi. ⁊ in autͣ. vt lib̓. dece. §. illud ꝟ. qͥbꝰ ec̄. col. vj. et ẜm hͦ intellige ꝓx. reſponſum quod ſequitur i ¶ Sed ſi exhr̓dauerit vel preterijt. vt ff. e. ſi arrogator. k Clubetur. nō n̄ cauet ſe ſic relictuꝝ. tūc em̄ n̄ valeret. vt C. de muti. ſti. l. ex eo. et C. de moff. teſt. ſi qn̄. i. ℟. ſꝫ ei iu bet̉. p. l. vt ſic faciat ¶ Bonoꝝ. qͥd gͦ ſi ali os filios ſex l̓ plures hēat. nunqͥd h̓ plꝰ ꝙͣ alij hꝫ. ℟º. ſic ẜm bul. qͣſi deat imputari ei qͣre arrogauerit. Vel dic vtputo qͣrtaꝫ ſue ꝑtis ꝑ ꝯdi. ex. l diui pij petit vt h̓ et ff e. ſiarrogator ⁊ ff. d̓ in of teſ. pap̄. §. ſiqͥs. al̓ ſiqͥd īpubes d̓ his ⁊ hͦ adinſtar naturalium et It̄imoꝝ vt ff. de in off. teſt. pap̄. §. qm̄ ⁊ C. de mof. teſ. cū q̄ri tur. et l. ꝑn̄tibus. ab ſurdum em̄ eſt hunc ſtimum plus iur̓ hr̄e ꝙͣ nat̉aleꝫ et lt̄imum vt sͣ e. §. ſꝫ hodie. ī fi. m ¶ Cōmod̓. repete et p̄terea boͣ .ſ. aduē ticia ꝯmod̓ qͦꝝ filius arrogatus poſt arro gacōꝫ acquiſiuit pr̄i ſcꝫ vſufruc. nam et h̓ acquiſita reſtituit. n̄ dico vſūfructuꝫ ip̄m qͣꝫ dꝫ lucrari pr̄ vt C de bo. q̄ li. l. cū oꝑtꝫ .§. n̄ at̄. adinſtar mari ti in rebus dotalibus vt ff. famil. herc. l. ſi filia. §. i. et ſic hͦ ꝟbuꝫ p̄ter n̄ excludit. vt h̓ et ff. de pig. act. l. i. ī fi. et ff. d̓ ꝓcur. ſꝫ hee .§. pe. et fa. ff. d̓ vul. ſub. ſꝫ ſi pl̓eſ. §. in arrogato n ¶ Amorē natu. i. nat̉itate. ſic ff. de mīor. l. i. §. i. o ¶ Imitat̉. pleꝝqꝫ. qn̄ꝫ tn̄ n̄ vt. jͣ. e. §. ſꝫ ⁊ illd̓⁊. §. in pl̓imis. p ¶ Pͣro monſtro eſt. i. n̄ ẜm nat̉aꝫ. ſꝫ ꝯtra nat̉aꝫ vt et al̓. ff. de ſta. ho. n̄ ſunt liberi. q ¶ Maior ſcꝫ tꝑe n̄ ꝑſona r ¶ Ec̄ tot annis .i. tot annos dꝫ hre plus adoptās ꝙͣ adep̄ tatus. qͥ faciūt vnā plenā pubertate tanti tꝑis. Sꝫ nunqͥd qui plures adoptat dꝫ pl̓ibus vicibus p̄cede in tanto tꝑe. ℟ .n. vtputo cū ẜm nat̉aꝫ ec̄ in vno anno ex diu̓ſis feīs vel ec̄ vna poſſit hr̄e pl̓es filios. et in hͦ adopcio imitat̉ nat̉aꝫ vt h̓. Et noͣ pl̓ibus modis dici plenam pubertatem. naꝫ in terdum. xiiij. an. vt. jͣ. qͥ. mo. tu. fi. §. i. et sͣ. t. i. ℟. i. al̓ s. xv an. vt in autͣ. de tēp. n̄ ſo. pec. ſuꝑ dote. §. gn̓al̓r. col. vij. al̓ xvij. ā. vt sͣ qͥ. mo. n̄ poſ. §. fi. ⁊ ff d̓poſ. l. i. §. pͥuei̓cia īterdū s ¶ Xviij. an. vt hic. et ff. de alimen. le. l. mela. t ¶ Licet quis n̄ hēat. vel lꝫ vxorem n̄ hēat. quo caſu tn̄ ē ꝯtra naturam vt ff. e. l. qui vxorem u iIn loco. jtē nepotē ex vno qͣſi ex alt̓o natū vt ff. e. ſi pr̄. §. qͥ duos. n̄ at̄ loco fr̄is vt C. de hr̓. inſti. nec apud r ¶ Conſentire. ſꝫ vid̓r ꝙ ſic. nani leditur filius in duobꝰ et

II
generare non poſſunt. qͣ les ſunt ſpadones adop tare poſſunt. caſtrati em̄ non poſſunt. ¶ Femine quoqꝫ adoptare non poſ ſunt. quia nec naturales liberos in ſuā poteſtate habent. ſed ex indulgen cia principum ad ſolaciuꝫ liberorum amiſſorum ado ptare poſſunt. ¶ Illud proprium eſt adopcionis illius. que per ſacrum ora culum fit ꝙ is qui liberos in poteſtate habet. ſi ſe ad arrogandum dederit non ſolum ipſe in poteſtate ar rogatoris ſubicitur. ſed eciam liberi eius in eiuſdē fiunt poteſtate tanquam nepotes Sic etenim diuꝰ auguſtus non ante tybe riuꝫ adoptauit qͣm is ger manicum adoptauit vt ꝓ tinus adopcionē facta in cipiat germanicus augu ſti nepos eſſe Apud ca thonem bene ſcriptum re fert antiquitas ſerui. ſi a domino adoptati ſint. ex hocipſo poſſe liberari. Vnde et nos eruditi in no
ſtra conſtitucione eciam eum ſeruum quem domi nus actis interuenientibꝰ filium ſuum nominauerit liberum eſſe conſtituimus licet hoc ad ius filij acci piendum ei non ſufficit. Quibils modis Ius pa frie potellalis ſoluitur ℟e c Ideamus nunc. quibus modis hij qui alieno iuri ſūt ſubditi eo iure liberan tur. et quidem quemad modum liberantur ſerui a poteſtate. ¶ Ex hijs intelligere poſſumus. que de ſeruis manumittendis ſuperius expoſuimus. Hij vero qui in poteſta te parentis ſunt mortuo eo ſui iuris fiunt. ſed hoc diſtinctionem recipit. Nā mortuo patre ſane omni modo filij filieue ſui iuris efficiuntur. Mortuo vero auo non omnimodo nepo tes nepteſqꝫ ſui iuris fiunt ſed ita ſi poſt mortem aui in poteſtatē patris ſui re caſuri non ſunt. ¶ Itaqꝫ ſi moriente auo pater eoꝝ
in hr̓ditate ſiue in bonis que ad filium ſuuꝫ ꝓponebat exvo to tranſmitte̓ vt ff. vn̄ lib̓. l. ſcripto hr̄de. qd̓ n̄ fac̄. vt. jͣ. de hr̓. q̄ ab inteſt. de. §. at hij. et qꝛ in pt̄atem illius tͣnſit. qͣre in patris ſui naturalis pt̄atem n̄ redit iure iſto veteri vt sͣ ē. i. ℟. Et ad primum rn̄deo ꝙ aliqͦ mō pt̄ euitare inſtitu endo eū Ad ſcd̓m dico ꝙ n̄ pt̄ eſtimari prīa pt̄as vt ff. del̓. ji filiuſfa. §. vulgarem. ſꝫ hodie vterqꝫ timor ceſſat. nam ⁊ ſuccedꝫ et in ſua pt̄ate recidꝫ vt C. de adop. cuꝫ in adoptiuis. et sͣ. e. §. ſꝫ hodie. y ¶ Conſentire. qd̓ n̄ eſt in alijs ꝯgnatis qͥ poſſent ſperare ſucce ſſiōꝫ vt ff. e. l. c adop cio. et ſi qͥdem filiꝰ cō ſenciat. bn̄ eſt et reci dat nepos adoptiuuſ in pt̄atem ſuam. ſcꝫ filij mortuo pr̄e vt. ff .e. l. fi quis nepotem. Si at̄n ꝯſenciat filiꝰ tunc agnaſcitur .i. ap propinquat̉. ſeu ag natus fit ei. i. auo. h̓ ne pos et ſuus efficit̉ heres. ec̄ filio inuito nec recidit in pt̄atem eꝰ ſiue dicas eū ſucce dere vt filium. lꝫ ſit fi lius. ſiue vt nepotem quaſi ex altero p̄mor tuo natum. quo caſu equalr̄ cū patruo ad mittit̉. vt. jͣ. de hr̓. ab inteſt. §. cū at̄. Alij di cunt hͦ totum eo inui to .i. filio īuito. ⁊ ag naſcitur .i. iuxta eum quaſi naſcitur quo ad ſucceſſionem. qd̓ ſatiſ in idem redit. Alij hͦ totum eo inuito. id ē auo īuito qͥ volūtate filij ꝓpoſuerat adop tare. nunc at̄ ꝯtͣ ſuum ꝓpoſituꝫ fac̄. et ſic d̓r inuitus rōe ꝓpoſiti p̄ mi. et ẜm iſtos h̓ ne pos īuito auo et filio adoptatus n̄ ſuccedit vna cuꝫ filio. ſꝫ demū eo mortuo prima verior eſt. Sed qͣre hic filius impediret mr̄imonium ſui filij. eciam auo volente et non impedit hunc ciuilē actum. vt ff. de ritu nup. l. or̄oe .§. j. ℟º. qꝛ mr̄imoniū ē vincl̓m mag̓ īdiuiduū vt sͣ d̓ pa. po. z ¶ In pl̓imis. qn̄ꝫ em̄ ꝯtͣ vt. jͣ. de hr̓. ab inteſ. §. mīmꝰ 2 1. ℟º ẜm azo. Item in eo ꝙ adoptiuus pr̄ n̄ tenet̉ euꝫ inſtitue̓ vt .jͣ. de hr̓. ab inteſ. §. aliꝙͣ. et ſi ea dra. a ¶ Exͣneum vt ſic tͣnſeat in ſuaꝫ pt̄atem. vt sͣ e. §. ſꝫ hodie b ¶ Vtriuſqꝫ. vna eſt quaꝝ hodie vocatur arrogacio. alia adopcio. vt sͣ. e. §. in pnͥ. c ¶ Non pn̄t caſtrati. qui oēs eunuchi vocantur. ſꝫ ab hoc gne detrahit caſtratos. qꝛ gͣn̓are non pn̄t id eſt caſte ſic natos vt nunꝙͣ poterunt gn̓are.
d ¶ Spadones. quibus genitalia abſciſa ſunt cultello vel ſpata pn̄t adoptare. et eſt rō. qꝛ forcius impedim̄tū ē na ture ꝙͣ accidentis vt h̓. et ff. de poſtu. et liber. l. ſꝫ et qͣrtū .§. i. et. ij. et nota ꝙ vulgariter promiſcue appellantur e Ffemine n̄ pn̄t. ſꝫ ip̄e arrogari pn̄t. vt ff. e. nam femine f ¶ Hn̄t. nota feminas n̄ hr̄e filios in pt̄ate. et fa. ad hoc. ff. d̓ſuīs. et le. nulla. ⁊. jͣ. de here. qͣ. ⁊ dif. §. exͣ nei⁊i ff. d̓ ꝯtͣ. ta. l. illd̓ .§. ad teſtam̄ta. ac. g ¶ Sꝫ ex indulgēcia de nouo ꝯcedenda vt C. e. I. mulierem h ¶ Amiſſoꝝ. in acie pnͥcipis vt h̓ innuit. vt. jͣ. de execu. tu. §. ſꝫ et ſi in bello. ff. de in of. teſ. l. ſi ſuſpecte. §. fi. Sed nunqͥd ⁊ tunc hēbit in pt̄ate vid̓r ꝙ ſic cū bn̄ficia ſint exte denda vt in aut. ꝯſt. que de digͥ̓. §. pe. ⁊ ff de ꝯſti. pͥn. l. fi. ſꝫ tn̄ ꝯtͣdico adinſtar. ſcꝫ naturaliuꝫ. nā nat̉am imitat̉ adopcio. vt sͣ e. mmorem. et fa. ad H. C. e. l. mulierem i ¶ Illd̓ ꝓpͥm oracl̓m. .i. per pnͥcipem. vt d̓ eo qui ſui iur eſt. ⁊ iō tranſit ec̄ hodie in po teſtateꝫ arrogatoris vt sͣ e. in pnͥ. ideo ſic dc̄m. qꝛ oramus ſiue dep̄cam̉ eum vt in tā libꝰ preſtet aucͣtateꝫ kLiberi. oēs nati et naſcit̉ et ec̄ reuerſi ab hoſtibus. vt. ff. e. ſi pr̄fa. in pnͥ. hic d̓ oꝑ. li. l. oꝑe. l ¶ Diuus. h̓ imꝑator volebat adoptare qͥn dam noīe germanicū et h̓ germancus no luit ꝯſentire. vn̄ n̄ po terat procedere ado p̄cio vt. jͣ. t. i. §. ſꝫ ſi pr̄ et ff. e. l. in pͥnͥ. Vnde auguſt. callide ſuaſit cuidam noīe tyberio vt illum germanicuꝫ adoptaret qd̓ fecit. et hunc tyberiū poſtea arrogauit. qͣre et ꝑ ꝯn̄s habuit germanicum loco nepotis m ¶ Quā is tiberius n ¶ Vt ꝓtinuſ. .i. ſtatī o ¶ Fc̄a a pnͥcipe p ¶ Adoptati. ſcꝫ a dn̄o. ab exͣneo at̄ n̄ pt̄ eē libertus. vt ff ē. ſi pater in fi. q ¶ Conſtōe. vt. C. de la. li. tol. l. vna. §. ſil̓i qͦꝫ mō. acc. r ¶ Actis .i. coram iudice dicendo hec verba. veni huc fili ẜm aꝫ. vel vtputo coram iudice agebatur. vt filius fieret adoptiuus. et inde fuit facta ſcriptura. non tn̄ res ꝑuenit ad ꝑfectōꝫ vt differat a ꝓx. caū ſuꝑiori. alid̓ ſi exͣ iudicium talia fierent vl̓ augerentur. vt C. de li. cā. l. p. et ſic colli ge ex hoc et ſuꝑiori verſu. ꝙ ſi id quod ago nonvꝫ vt ago.

.I.
viuit. et in poteſtate pa tris ſui eſt tunc poſt obi tum auiin poteſtate pa tris ſui fiunt. Si vero is quo tempore auus mori tur. aut iam mortuus eſt. aut per emancipacionem exijt de poteſtate patris tunc hij qui in poteſtateꝫ eius cadere non poſſunt. ſui iuris fiunt. ¶ Cum at̄ is qui ob aliquod malefi cium in inſulam deporta tur ciuitatem amittit. ſe quitur vt qui eo modo ex numero ciuium romanoꝝ tollitur. perinde ac ſi eo mortuo deſinant liberi in poteſtate eius eſſe. ¶ Pa ri racione et ſi is qui in po
teſtate parentiſſit in iniu lam deportatus fuerit. de ſijt eſſe in poteſtate paren tis. ſed ſi ex indulgencia principis reſtituti fuerint per omnia priſtinuꝫ ſtatū recipiunt. ¶ Relegati au tem patres in inſulam. in poteſtatē liberos retinet econtrario liberi relegati in poteſtate parentum re manent. ¶ Pene ſeruus effectꝰ filios in poteſtate habere deſinit. ſerui autē pene efficiuntur qui in me tallis damnantur. et qui beſtijs ſubijciuntur. ¶ Fi liuſfamilias ſi militauerit vel ſi ſejator vel conſul fa ctus fuirit manet in pote
valet tn̄ vt valere pt̄. ſic. C. de la. li. tol. l. vna. §. ſil̓iqͣꝫ mō ar. ꝯtra. C. de iur̓. do. l. i. Ideamus. et quidem. quaſi dicat. quid ſit ꝯtra ſeruos de abſolucōe pt̄atis eoꝝ diximus sͣ de liber. §. i. ⁊. §. multiſ a ¶ Poteſtate ſunt ſubaudi dn̄ica. b ¶ Hij. parentis. ſtricte accipe pro his qui ſunt ſuꝑiores ex linea maſculīa nam femīe n̄ hn̄t in pt̄ate filios vt sͣ t. i. §. feīe. gn̓alius accipitur. sͣ t. ij. §. i. ¶ Eo ſcꝫ ꝑ̄nte. ac. d ¶ Siſtinctōꝫ. ſcꝫ ꝙ dixi morte ſuꝑioris. īferiores effici ſui iur̓ e ¶ Patri ſcꝫ fa. ſb̓aū. ſupra qͣꝫ nullꝰ eſt ra cionē pt̄atis. f ¶ Oīmō. i. gn̓al̓r. g ¶ Sꝫ ita fiūt ſui iuriſ h ¶ Itaqꝫ eoꝝ ſcꝫ nepo i ¶ Inptate. et ytum n̄ exiuit. nam ſi exiuit et poſtea n̄ redijt. qꝛ eſt arrogatus n̄ reci deret filius in pt̄atē eꝰ vt. ff de adop. ſi pr̄ filiū ⁊ eſt rō vt ibi noͣ k ¶ Is ſcꝫ filius p̄dē̄s l ¶ Mortuus eſt ſcꝫ fi lius predēs. m ¶ Sui iuris. nͥ ī caū vt qn̄ ꝑdigͥtatē filiꝰ ſui iur̓ factus fuiſſet. ut ī autͣ. ꝯſt. q̄ d̓ dig̓. .§. iſtud. col. vj. n ¶ Cum at̄. dc̄m eſt sͣ. qual̓r ſoluit̉ pa. po. mortē nat̉ali. nūc ponit qn̄ morte ciuili o ¶ Seportatur. hic noͣ ꝙ hec ſnīa deportacionis vt vale at .i. ſtatum et ciuitatem perdat. non pt̄ dari niſi a qͣtuor iudicibus. ſcꝫ ab imꝑatore vel ab eo qui eius vice iudicat et a prefec. p. et prefe. vr. vt ff. de penis. l. ij. §. i. et del̓. iij. l. i. §. a prefectis. et ff. de inter. et rele. l. inter penas. §. .j. Item credo in ſenatoribus qui parem ſnīaꝫ. .i. parē hn̄t effectum pnͥcipi vel maiorem ꝙͣ predicti. vt ff. a qͥ. ap. n̄ li. I. i. §. i. ſi autem alias iudex talem ſentenciam det non valet nec mandatur execucioni niſi princeps approbet eam. l̓. m ſulam ſiue locum aſſignet. vt ff. del̓. iij. l. i. §. ij. et. §. depor tatos. et ff. de iniuſt. r. l. ſiquis. §. eꝰ. Que autem ſunt deli cta quibus in inſulam debeant deportari dicemus. jͣ. d̓ pu. iud. per totum t. ſꝫ relegare pt̄ quilibet qui hꝫ merum im perium. vt. ff. de inter. et re. l. relegatoꝝ. j. ℟º. Et nota ꝙ primo de media. ſecundo de maxima. tercio de relegacione dicit. prima et vltima tollunt paternam pt̄atem. ſꝫ religio non ſic. cum ſtatus non eſt mutacio. nec ca. di. o ¶ Co. id eſt per iſtam deportacionem in inſulam. p ¶ Si mortuo. nota deportatum mortuum. ſcꝫ ciuilit̓ ſic. ff. de ꝯtra. ta. l. j. §. filium. et ff. pro ſocio. l. vni. §. ſocietas q ¶ Pari. hic nota vbi eſt eadem vel ſil̓is rō idem ius ꝯſti tuat̉. ſic. ff. de ver. ob. l. a ticio. in fi. et. jͣ. ꝙ cum eo qͥ in ali. po. §. iſtas. et ff. de edendo. l. quedam. §. nummularios ⁊. ff ad l. acqͥl. l. illd̓. Ar ꝯtͣ. ff. de col. ho. l. ſiquis. in fi. i. ℟º. r ¶ Pnͥcipis. al̓ pnͥcipali. ſꝫ nunquid per alium poterit re ſtitul. ℟n̄. non. niſi forte per ſenatorem qui pt̄ reſtituere. ſtatum. vt ff. de poſt. l. i. §. de qua. et. §. an autem.
s ¶ Statum. ſcꝫ ꝙͣtum ad honores vel ordines et ſimilia vt C. de ſen. paſt. l. i. §. et patriam pt̄atem. et hoc vult h̓ dice̓ Sed ꝯtradicunt. C. de ſen. paſ. l. in inſulam. et l. ſi pater. So. hic ſpecial̓r ad oīa fuit reſtitutus. ẜm. m. et ſic facias punctum ibi per oīa. hanc reprobo. qꝛ ſꝑ intelligit̉ ad oīa reſtitui. niſi ꝯtradixerit expreſſum. nam verbum reſtituo generale eſt vt ff. de vſur̓. videamus. §. et in fauiana. alij hͦ intel ligunt ad patrem re uertentē tm̄ referen dum. cui dꝫ reſtitui ī poteſtate. ſꝫ filio re ſtituto non ſic. qꝛ ſic noce̓t ei reſtituō ar. C. de le. et con. ꝙ fa uore. Sed hanc opi. reprobo. nam liber tus deportatus et re ſtitutus in libertatē recidit. vt ff. de iure pa. ſiue patroni. dic gͦ intereſſe vtꝝ prin ceps dicat hec verba reſtituo te. et tunc ad omnia reſtitutus vi deatur vt hic. an hec indulgeo tibi quo ca ſu de pena tm̄ remit tenda cogitaſſe vide atur. vt in ꝯtrarijs. ar. Cd̓ ſen. paſ. l. gn̓a li. et l. tutor. al̓s cum indulgencia. et C. de gn̓ali. abo. l. fi. t ¶ Relegati. retinēt nota dr̄am inter hūc relegatum et depor tatuꝫ quo ad familiā vt hic et sͣ prox. §. jtē hic bona tenet ille non. vt ff. de interdic. rele. l. i. Item hic ciuitatē re tinet. ille non. vt ff de inter. et re. l. relegatoꝝ. §. ſnīaꝫ. et .§. ad tp̄s Item ꝙ hic ad tempus vel in ꝑpetuum. ille autē tm̄ in p̄petuum deportatur. vt ff. de inter. et re. l. relegati et l. relegatoꝝ. §. hec dr̄a. ſꝫ in libertate non eſt dr̄a. nam vterqꝫ liber remanet. vt ff. de bo. dam. l. ſꝫ ſi. Sed banni tos noſtri tꝑis quibus ꝯꝑamus. ℟º. ſi ꝓpter tantum male ficium. vt eciam cum ciuitate et bona ſua publicentur. vel de iure vel de ꝯſuetudine ciuitatum. tunc deportato ꝯꝑa bo. al̓s relegato. vt ar. ff. de bo. dam. l. i. non autem dico. ꝙ poſſit deportari a preſide de iure. vt sͣ. §. ꝓxi. diximus. nec relegari a defenſore ciuitatis cum ſitde īperioniero vt in autͣ. de defen. ci. §. nulla. in fi. §. ac. u ¶ Pene. i. ſupplicij. ſupplicium em̄ ſuus dn̄s eſt. non fiſcus. vnde ei nihil querit vt ff. de his qͥ pro n̄ ſcrip. ha. l. iij. ſed nouo iure nemo ingenuus fit ſeruus ex ſupplicio vt in autͣ. de nup. §. ꝙ autem. et. §. qꝛ vero. col. iiij. x ¶ In mētallis .i. in oꝑe mētalli ad fodiendum mētallum. l̓ eciam deportandum. et vt eciam ne fugerent ligabantur. et pondere quodam opprimebantur. ferro vel alio modo. Alij vero erant qui dicebantur damnari in oꝑe metalli. et hij non tanto pond̓e opprimebant̉ ⁊ qui hinc fugiebant in mētallum ponebantur. Alij vero erant qui in miniſteriuꝫ vel in ſeruicium metalloꝝ ponebantur. et hoc ſi p̄petuo fi eret erat ſeruus. al̓. contra. vt ff. de penis. l. aut dam. §. in ter eos. et. §. quiſquis. et. §. in miniſterium. Sed quid ſi ꝓ uincia non habeat metalla aliqua vel ferri vel ſil̓is ꝯdicōis

D D C
teſtate patris. mīlicia em̄ vel conſularis dignitas. de patris poteſtate filiuꝫ non liberat. ¶ Sed ex conſtitucione noſtra ſum ma patriciatus dignitas ilico imperialibus cōdi cillis preſtitis filium a pa tria poteſtatē liberat. Quis eniꝫ paciatur patrē quid̓ poſſe ꝑ emancipaci onis modum. poteſtatis ſue nexibus filium liberare Imperatoriam autem cel ſitudinem non valere eum quem ſibi elegit patrem ab aliena eximere poteſta te. ¶ Sed ſi ab hoſtibus captus fuerit parens qͣm uis ſeruus hoſtium fiat. tamenpendet ius libero rum propter ius poſtlimi iiij. Quia hij qui ab hoſti bus capti ſunt. ſi reuerſi fu erint. omnia priſtina iura recipiunt. idcirco reuerſꝰ eciam liberos habebit in poteſtatē. quia poſtlimi nium fingit eum qui cap tus eſt in ciuitate ſemper fuiſſe. Si vero ibi deceſſe rit ex inde ex quo captus eſt pater. filius ſui iuris fu iſſe videtur ¶ Ipſe quoqꝫ filius nepoſue ſi ab hoſti bus captus fuerit. ſimilit̓
dicimus propter ius po ſtliminij. ius quoqꝫ pote ſtatis parentis in ſuſpen ſo eſſe. ¶ Dictum eſt poſt liminium a limine et poſt. vnde eum qui ab hoſtibꝰ captus eſt. et in fines no ſtros poſtea peruenit po ſtliminio reuerſum recte dicimus. nam limina fic cut in domo finem quen danfaciunt. ſic et imperij finem limen eſſe veteres voluerunt. Hinc et limes dictus eſt quaſi finis qui dam et terminus. ab eo poſtliminium dictum eſt. quia ad idem limen reuer tebatur quod amiſerat. Sed et ſi captus quis vi ctis hoſtibus recuperatur poſtliminio redijſſe exti matur. ¶ Preterea eman cipacione quoqꝫ deſinunt liberi in poteſtate eſſe pa rentum. ſed emancipacio antea quidem vel per anti quam legis obſeruacionē procedebat que per yma ginarias vendiciones. et intercedentes manumiſſi ones celebrabatur. vel ex imperiali reſcripto ¶ No ſtra autem prouidencia ⁊ hec in melius per conſtitu cionem reformauit. vt fi℟. in vicinam prouinciam mittebantur. vt. ff. de penis. l. aut dam. §. eſt pena metalli. alij ſunt in opus publicum ppe tuo dati vel ad tp̄s qui ſunt ſil̓es relegatis. vt ff. de penis l. quidem. ſꝫ hmōi pene non ſunt in vſu hodie y ¶ Qui beſtijs. deducendis forte vel eciam vt ꝯmederet cū eis l̓alia beſtialia face̓t. d̓ hac pēa dic vt. ff. d̓ penis. l. qui vltimo not a z ¶ Filius militauerit .i. miles factuſ fuerit ad quod multa ſūt ne ceſſaria vt in autͣ. de man. pnͥ. §. fi. col. iij. diximus. l̓ dic milita uerit .i. in exercicio mi licie fuerit. z ¶ Non liberat. hoc iure iſto. naꝫ nulla di gnitas preter patri ciatum releuat filium a poteſtate patris. vt ſb̓ijcit. ſꝫ hodie. xij ſunt dignitates que liberant aliquem cu rialem a curiali ꝯdi dicione vt C. de cura. .I. fi. li. x. et ille here deꝫ liberant a patria po. vt in autͣ. d̓ ꝯſti. que de dig. §. i. et. §. gn̓aliter col. vj. vnde cum ibi ſit conſul cor rigit̉ qd̓ h̓ de eo d̓r. a ¶ Conſtōe vt C. de ꝯſul. l. fi. li. xij b ¶ Patriciatus. erat em̄ patriciꝰ quaſi pnͥ cipis pr̄. Vn̄ ſaluſtius O patres ꝯſcripti. nā ſcripta erant eoꝝ nō mina in aliquo loco l̓ in corona capitis eo rum vel alias c ¶ Iico. hoc eſt ſpe ciale in patricio ⁊ co ſule. hodie eciam vt ſola collacione l̓ da cione cōdicilloꝝ ⁊ di gnitatis ſcripte. vel per aliquod priuile gium fiat ſui iuris. ec̄ ſine admiiniſtracione. In alijs. x. tunc demū cum ceperit admini ſtrare. vt in autͣ. ꝯſt. que de dig. §. i. que ē. C. de ep̄. cͣ. aut̓. ſꝫ dig nitas vt C. de cur. l. fi. Item in tercio ca ſu cum ordinat̉ ep̄us qui eſt eē vltͣ sͣdictos caſus vt in autͣ. ꝯſti. q̄ de dig. §. pa lam. coll̓. vj. d ¶ Liberat ſcꝫ digͥtas. d ¶ Quis em̄. q. d. ſi quilibet pater ec viliſſimus filiū ſuum emancipat qn̄ vult. vt. jͣ. e. §. admonendi. et. §. preterea. qͣli ter hoc imperatōꝫ non poterit facere vel dic in caſu electi paticij. q. d. cum ip̄e pater patricij poſſit emantipare ⁊ ad hͦ ꝯpellitur cum a lapis et verberibus vt in autͣ. ꝯſti. que d̓
dig. j. ℟º. quare ip̄e imperator. ⁊cͣ. e ¶ Elegit. quod raro fit vt C. de ꝯſul. l. fi. li. xij. ſꝫm. A f ¶ Si ab hoſtibus. hoſtes ſunt quibꝰ ppl̓s ro. bellū indixit vel ip̄i ppl̓o ro. vt ff. de capt. et poſtli. reu̓. l. hoſtes. g ¶ Tn̄ pendet. h̓ colligunt quidam qͦddam hoīm genus eſſe inpendenti vt diximus. sͣ de his qͥ ſunt ſui l̓ ali. iur̓. §. .i. ſꝫ certe. ꝙ hic dicit pendet. vni eſt ꝓpter iuris fictionem. nam quo ad veritatem ſui iuris eſt filius. vt. ff. de teſta. lex cor. in fi. et ff. de liber. ⁊ poſt. l. vlt. et C. d̓ ſē. paſ. l. fi. ſꝫ ibi eſt qd̓ maxi me. ⁊cͣ. vt ad mac̄. l. i .§. i. nam pater ẜuus eſt hoſtium. vt sͣ de iur̓ ꝑſonaꝝ. §. ſerui g̓ alium in pt̄ate habe̓ n̄ pt̄. vt. ff. ad l. iul̓. de adul. l. ſic eueniet dic gͦ ꝙ nulla p̄t̓ita l̓ pn̄cia pendent. ī ſpec to ſtatu pn̄ti. ſꝫ fut̉a vt. jͣ. de ꝟ. ob. §. ꝯdi ciones h ¶ Poſtliminium. eſt aūt ius poſtliminium ius amiſſe rei recupe rande ab exͣneo mori bus et legibus ꝯſtitu tum. vt colligitur. ff de capt. et poſtli. l. poſtliminiū .i. ℟ l ¶ Idcirco. qꝛ reuerſi oīa iura recuꝑant. k ¶ Captus. et reuer ſus vt ff. d̓ cap. retro l ¶ Si ꝟo victis. jͣ. fi nes noſtros nec vltra deductos et ita imꝓ prie reuerſus d̓r po ſtli. vel dic captꝰ fu erit vltra fines. et tunc ec̄ d̓r rediſſe an̄ ꝙͣ ad limina redeat. qꝛ ſic recuperat ſtatī lꝫ im ꝓpͥe ⁊ fa. ad hūc .§. ff. de cap. in bello .§. i. jtem ad idem. ff. de vi et vi. ar. l. qui poſſeſſionem. m ¶ Preterea. n̄ ſolum sͣdictis modis. ſꝫ pre terea. ⁊cͣ n ¶ Quod lib̓i. gn̓ale nomen ē ad oēs infe riores vt. jͣ. t. ij. §. fi. o ¶ Procedebat .i. ita demum ad effectum perducebatur. p ¶ Et ymaginarias .i. ficticias ſic. et ff. de re. iuris. l. ima ginaria. nam pr̄ vendebat filium pro vno nummo forte. ⁊ emptor eum manumittebat. vt h̓. et ff. de capt. l. liberos. .§. i. et C. e. l. fi. i. ℟. et facit ad hoc. jͣ. de reſta. §. j. et ꝓpter hͦ dicebatur filius capite minui. ſꝫ cum hodie talia nō fiant vt ſequitur nunquid d̓r capite minui. ℟º. ſic quia ſtatum

.I
ctione priſtina exploſa. re cta via apud competen tes iudices vel magiſtra tus parentes intrent. et fi lios ſuos et filias vel nepo tes vel neptes. ac deincepſ ſua manu dimittant. et tunc ex edicto pretoris in huiuſcemodi filij vel filie vel nepotis vel neptis bo nis qui queue. a parente manumiſſus vel manumi ſſa fuerit. eadem iura pre ſtantur parenti que tribu unt̉ pr̄ono in bonis liberti Et preterea ſi impubes ſit filius vel filia vel ceteri. ip̄e parens ex manumiſſio ne tutelam eius nanciſtit̉. ¶ Ammonendi autem ſu mus liberum arbitrium eſſe ei qui filium. et ex eo nepōtem vel neptem in po teſtate habebit filium qui dem de poteſtate dimitte re. nepotem vero vel nep tem retinere. ⁊ econuerſo filium quideꝫ in poteſtate retinere. nepotem vel nep tem manumittere. eadem et de pronepōte et prone pte dicta eſſe intelli gantur. vel omnes ſui iu ris efficere vel quoſdam retinere. ¶ Sed et ſi pater filium quem in poteſta te habet. auo vel proauo naturali. ẜm noſtras con ſtituciones ſuper his ha bitas in adopcionem de derit. id eſt ſi hocipſum ac tis interuemientibus apd̓ competenteꝫ iudicem ma nifeſtauerit preſente eo qͥ adoptatur et non contra dicente. necnon eo qͥ adop tat. ſoluitur quidem ius poteſtatis patris natura lis. tranſit autem in huiuſ cemodi parentem adopti uum. in cuius ꝑſona adop cionem eſſe/ pleniſſimam antea diximus. ¶ Illud autem ſcire oportet. ꝙ ſi nurus tua ex filio tuo ꝯce perit et filium poſtea ema cipaueris vel in adopcio nem dederis. pregnante nurū tua. nihilominus qd̓ ex ea naſcitur in poteſta te tua naſcitur. ¶ Quod ſi poſt emancipacionem. vel adopcionem concep tus fuerit patris ſui eman cipati vel aui adoptiui po teſtati ſubijcitur ¶ Et ꝙ neqꝫ naturales liberi neqꝫ adoptiui pene vllomodo pn̄t cogere parentes de ptate ſua eos dimittere.
mutat ad minus. vt sͣ de ca. di. i. ℟. et. §. minima q ¶ Reſcripto. et hoc modo eciam ſine vendicione fiebat. vtꝑuto. vt C. de emanci. li. l. fi. r ¶ Vt fictōe al̓ functōe .i. vſu. al̓ fictione. al̓ factione. s ¶ Exploſa .i. expulſa. ſic. jͣ. de fidei ꝯͣ. hr̓. §. ſꝫ qꝛ ſtipl̓acōis t ¶ Recta via l̓ indirecta. n̄ curo. vel dic. i. recto iure u ¶ Vel mgr̄atus. qͥſ libet ec̄ ſi n̄ hn̄t meꝝ īperiū l̓ mixtum vt in autͣ. d̓ defen. ci. §. nul la. et ec̄ exͣordinarios vt duo bonon̄. coram iudice mutinenſi vt ff de ma. vin. l. ec̄. §. fi. et C. de iud. l. vlt. al̓ penl̓ x ¶ Intrent. ſi iudex ē ī domo .i. vbicūqꝫ ſit dummodo non ſit in loco turpi. vt. ff. de iuſt. et iur̓. l. penul. ff de arbi. l. ſi cum dieſ. §. penul. a ¶ Sua manu. i. dꝫ capere eum ꝑ manum et relaxare eum ꝑ ver ba ad hoc idonea. vl̓ dic manu .i. poteſta te. nam qn̄qꝫ et non capta manu emanci patur vt C. de eman li. l. ꝑe. b. ¶ Et tunc .i. extunc nam priuſ occuparet pater oīa iura pecu lij. vt. jͣ. quibus n̄ eſt per. fa. t. §. i. ⁊ ē ſil̓e ff. de ꝯdi. et de. l. iiij. in fi. et ff. ſi cer. pe. l. lecta. et ff. d̓ vul. ſb̓. in pupillari. §. i. c ¶ Ex edicto. ſcꝫ poſi to. ff. ſiquis a pa. fu. ma. l. i. in fi. i. ℟º. d ¶ In bonis acqui rendis vel acquiſitis vel a patre ſibi nunc collatis e ¶ MNanumiſſus. id ē emancipatus. im ꝓpͥe em̄ ponitur. vt ff. qn̄ actio de pec. eſt an. l. .j. §. alienacio. f ¶ Patrono. pr̄onꝰ autem ſuccedit lib̓to in toto ab inteſtato filijs non extantibus ex teſtō in tercia ꝑte bonoꝝ liberti liberis exiſtentibꝰ in nich̓. lꝫ olim eſſet al̓r vt. jͣ. de ſuc. li. §. i. et. ij. et. §. ſꝫ nr̄a. ſic erit hic in patre. ſꝫ hec ſil̓itudo aliqn̄ fallit. nam interduꝫ hꝫ totum pater. vt ſi filius turpem perſonam inſtituit. vt ff. ſi a pa. quis fu. ma. l. pr̄onus in pij. Interdum nichil ex ſuc ceſſione vel alio mō in. vj. caſibus. vt qn̄ preciū emanci pacionis accepit pater a filio Item qn̄ filius eſt miles ⁊ hꝫ caſtrenſia vt ff. ſi a pa. quis fu. ma. l. i. §. ſi parens. et. §. eſt et alius. et ff. de te. mili. ſi a milite. §. fi. et l. ſeq̄n. Item filijs
alijs patris. lꝫ hr̓dibus n̄ datur. vt ff. ſi a pa. quis. fu. ma. l. i. §. fi. ſecus eſt in filijs patroni. Item qn̄ emancipauit cō actus vt ff. ſi a pa. l. fi. Item caluiſiana non ita patri vt pa trono datur. vt ff. ſi a pa. quis fu. ma. l. non vſqꝫ. Item nec oꝑas vt a liberto pr̄onus hꝫ. vt ff. ſi a pa. quis fu. maū. l pe. lꝫ hec predicta ſpecialia in pr̄ono vera n̄ ſint. vt coll̓r ex gn̓ali capite illius t. ſiquis a pa. l. i. i. et ij. ℟º. et in ſpecialibꝰ caſibꝰ qͥ in illo. t. po nuntur. vt dictum eſt ſꝫ ẜm hoc ſꝑ videtur pr̄ amittere. cū ſꝑ p̄ mium emancipaconis hēat hodie vt. jͣ. ꝑ qͣs perſo. no. ac. §. hoc qͦꝫ et C. de bo. que li. cū oportet. §. pe. ſꝫ dic il Iud legale n̄ ꝯuencio nale premium eſſe. et ideo licitum nec pu niendum. vt C. de ad mini. tu. l. ſanctimus ⁊ C. ad l. iul̓. d̓ adul. l. gratus g ¶ Ex manumiſſione .i. ex emancipacione h ¶ Nanciſcit̉. ꝯcor huic ꝟbo. jͣ. de legit. ꝑent̓. tu. ⁊. jͣ. de fidū tu. in pnͥ. i ¶ Admonendi. libe rum eſſe. nͥ in caſibus vt. jͣ. e. in fi. et fac̄. ad hūc. §. ff. d̓ adop. li. k ¶ Hebit vt sͣ de pa po. §. qui igitur l ¶ Manumittere. id ē emancipare m ¶ Vel omnes. repe te liberum eſſe n ¶ Sed et. ꝯſtōnes vt C. de adop. cuꝫ in adoptiuis. et ſupͣ de adopc. §. ſꝫ hodie. et .§. ſi vero o ¶ Patre pn̄te. niſi ſit infās vt C. d̓ emā. li. l. ꝑe. ac. p ¶ Contradicēte. nō pacīaꝫ ꝯſenſui ꝯꝑari ſic qui tacet affirmat ſic ff. de pig. l. ſi fide iuſſor. §. pater. et. ff. ſo. ma. l. ij. §. fi. ar. ꝯtͣ ff. de adop. l. ij. §. i. et de procur̓. filiuſfa. §. i q ¶ Tranſit. gͦ n̄ tollitur patria pt̄as ſꝫ tͣnſfertur Ad quid gͦ hic caſus hͦ t. ponitur. ℟. qꝛ et ſi n̄ tollitur incōmutabi liter. tollitur tn̄ quo ad primum. idem dico in eo qui iudi catur in pt̄ate mea n̄ eſſe. nam n̄ efficitur ſui iuris. cum ſnīa non faciat ius. ȳmo remanet in pt̄ate. lꝫ qͦ ad me pro eman ciꝑato hēatur. vt ff. de ꝯdi. inde. l. iul. in pnͥ. et l. vlt. r ¶ Diximus vt sͣ t. i. in pij. §. ſi vero s ¶ Illud. h̓. §. tradit duo precepta vt de adop. §. ſꝫ hodie. t ¶ Ex filio. ſcꝫ naturali et lt̄imo. ſecus in ſt̄imo tm̄. vt in

IS
De titelis l̓iubriū Ranſeamus nūc ad aliam diuiſionem. perſonarum. Nam ex his perſonis que in poteſtate non ſunt. quedam vel in tutela ſunt vel in curacio ne. quedam neutro iure te nentur. ¶ Videamus er go de his que in tutela vl̓ curacione ſunt. ita enim intelligemus ceteras per ſonas que neutro iure te nentur. ac prius diſpicia mus de his que intutela ſunt. ¶ Eſt autem tutela vt ſeruiꝰ diffiniuit ius atꝫ poteſtas in capite libero ad tuendum eum qui pro pter etatem ſe defendere nequit. iure ciuili data ac permiſſa. ¶ Tutores aūt ſunt qui eam vim ac pote ſtatem habent. ex qua re ipſi nomen acceperunt. ¶ Itaqꝫ appellantur tuto res quaſi tuitores atque defenſores. ſicut editui al̓ editicij dicuntur qui edes tuentur. ¶ Permiſſumē itaqꝫ parentibus liberis. impuberibus quos in po teſtate habent teſtamen
to tutores dare. et hic in filios filiaſqꝫ procedit om nino. Nepotibus tamen. neptibuſqꝫ ita demum pa rentes poſſunt teſtamen to tutores dare ſi pꝰ mor tem eoruꝫ in poteſtate pa tris ſui non ſunt recaſuri ¶ Itaqꝫ ſi filius tuꝰ mor tis tue tempore in poteſta te tua ſit. nepotes ex eo n̄ poſſunt teſtamento tuo tutores habere. quamuis in poteſtate tua fuerint. ſcilicet quia mortuo te in poteſtatem patris ſui re caſuri ſunt ¶ Cum autem in compluribus alijs cau ſis poſtumi pro iam natis habentur. et in hac cauſa placuit. non minus poſtu mis ꝙͣ iam natis teſtamē to tutores dari poſſe ſi mō in ea cauſa ſint. vt ſi viuis parentibus naſcerentur ſui. et in poteſtate eorum fierent ¶ Sed et ſi eman cipato filio tutor a patre datus fuerit teſtamento confirmandus eſt ex ſen tencia preſidis omnimodo id eſt ſine inquiſicione.
adoptiuo. nam tunc filio emancipato ec̄ nepos ex eo eman cipatus videtur. ẜm quoſdam. vt ff. de ca. di. l. liberos. §. emancipati. et ff. de adop. l. ſꝫ eciam nepos. vel melius dic in eo idem qd̓ in naturali. vt in fi. hꝰ t. et. ff. de adepc. l. libeꝝ. et ff. de cap. ⁊. poſtli. re. l. ſi me. u ¶ Naſcitur. ſecus in ancilla pregnāte ma numiſſa l̓ alienata vt sͣ de inge. §. ſufficit ⁊ ff. de acqͥ. reꝝ do. l. fi. ⁊ C. d̓ ꝓba. l. mr̄eꝫ x ¶ Et qd̓. hͦ eſt ẜm p̄ ceptum. et repete ſci re oportet y ¶ Nat̉ales. ſubau. et lt̄imi. nam nat̉ales tm̄ non ſunt in pt̄ate vt sͣ de nup. §. fi. z ¶ Pene vllo. h̓ nota talem regulaꝫ ꝙ nul lus filius pt̄ ꝯpellere pr̄eꝫ vt emancipet eū qd̓ fallit in. iiij. caſi bus. et ideo dic̄ pene vt ſi pr̄ agnouerit le gatum ſibi relictum. hac ꝯtemplacōe. vt liberos emanciparet nam tunc ꝯpellit̉ extͣ ordinem emancipare vt ff. d̓ ꝯg. le. l. ſi cui Item ſi filius adopta uit preuignum ſuum ꝯpellitur emancipa re eum eo pube̓ facto ſi probauerit ſibi non expedire eſſe ī pt̄ate vt ff. de adop. l. non nunꝙͣ. et l. ſe. Idem in qͦlibꝫ adoptiuo vt ff. de min̄. l. iij. §. ſiqͥs minor. Item ſi filie peccandi nccītatem imponat vt C. d̓ epi. au. l. ſi lenones. Iteꝫ ſi filium male et ꝯtra pietatem affecerit vt ff. ſi quiſa pa. l. fi. jtē eꝯtͣ filius n̄ pt̄ ꝯpelli vt emancipetur vt in autͣ. qͥ. mo. na. ef. ſui. §. gn̓al̓r. col. vij ¶ De tutelish. ca tanſeamus. aliam. nam diximus duas. vt sͣ e. de iur. ꝑſo. in pnͥ. ⁊ sͣ de his qui ſūt ſui iu. l̓ ali. ī pnͥ. a ¶ Ex his. nō gͦ ꝙ hic diſtinguit illud m̄bꝝ q̄dam ſui iurͣ ſunt. quod eſt oppoſitum. quedaꝫ alieno iuri ſubiecti ſunt. vt sͣ de his qui ſunt ſui iuris vel ali. b ¶ Non ſunt. qui gͦ in tutela vel cura ſunt ſui iur̓ ſunt. fili uſta. gͦ non pt̄ hr̄e tu. vel cur. vt hic. et C. de cu. fu. l. fi. in pnͥ. Sed ꝯtra. C. de ſen. paſ. l. fi. §. i. qꝛ filius eꝰ qͥ eſt apud hoſtes eſt in tutela. et tn̄ n̄ eſt ſui iuris vt sͣ. t. j. §. ſi ab ho ſtibus. ſꝫ ibi vere non erat in pt̄ate c̄ pr̄ deportatꝰ eſſet vt Adiximꝰ sͣt. j. §. cū at̄ c ¶ Reutro. nec tutela nec cura. d ¶ De his. de alijs autem dicet. jͣ. de curͣ.
e ¶ Ita em̄. qꝛ ꝯtrarloꝝ eadem eſt diſciplina. vt hic et sͣ. de his qui ſūt ſui vel ali. iuris. in pn̄. f ¶ Tutela. ſunt. de alijs dicet. jͣ. de cura. g ¶ Eſt autem tutela. vt ſeruius. nomen eſt iuriſco nſulti et facit ad hunc. §. ff. e. lj. h ¶ Pt̄as .i. violenta pt̄as. nam datur tu tor inuitus. cū em̄ nō ſit minus publicū vt .jͣ. de exec. tu. et cū. in pnͥ. gͦ inuitus datur. ut C. de cu. l. nullus. li. x. Item inuito dat̉ vt ff. de tu. et cū. da. ab his. necn̄. ff. de tu telis. l. ij. vnde ptꝫ ꝙ̄ h̓ eſt alia pt̄as ꝙ pa tris in filium. et dn̄i in ſeruum cum illa ad ꝯmoduꝫ. vt. jͣ. ꝑ qͣs ꝑ ſo. no. ac. §. i. ⁊ sͣ d̓ hiſ qͥ ſunt ſui l̓ ali. iur̓. q ij. hic vero ad onus. tenetur em̄ de dolo ⁊ lata culpa. vt C. ar. tu. l. ij. Item per hoc ꝙ datur inuito dr̄t a curatore qui volenti datur. vt. jͣ. de cur. §. Item inuīti. et ff. e. l. .iij. §. ſi pupillus Vel dic vis ad cogend̓. po teſtas ad imꝑandum i ¶ Libero. naꝫ niſi ſit liber pupillus nō pt̄ hr̄e tutorem cū ſi ſer uus ſit n̄ ſit ſui iuris. quod eſt ncc̄e vt sͣ. e. in pnͥ. Iteꝫ et ſi dubiꝰ eſt pt̄ hr̄e curatorem vt ff. de tu. et cū. da. ab. l. ei qͥ. ē tn̄ caſuſꝟ ſeruo dat̉ tutor vt ff. de tu. et cura. da. ab .l. ſi. īpuberi. i. ℟n̄. cui tn̄ legi ſignatur. ꝯtra. ff. ad tre. l. ſi r̓s aliena. §. ſi ſeruus. et l. cogi. §. fi. et his du abus eſt alia ꝯtra. ff e. t. i. l. mulier. §. n̄ eſt que legum ꝯtͣrietas ita ſoluit̉. cum lib̓tas fidei ꝯ. et hr̓ditas re linquit̉ abeod̓ p̄ſtanda poterit ſeruus cogere vt inſtitutꝰ hr̓ditatem adeat. et tunc dat̉ ec̄ ẜuo tutor vbi vero ab vno hr̓ditas. et ab alio libertas relicta eſt. n̄ pt̄ niſi prius p̄ſti ta ei libertate. tunc em̄ coget alium hr̓dem hr̓ditatem adi re et ſibi reſtituere ẜm jo. k ¶ Ad tuendū. ꝓpter hͦ ec̄ remouet pa. po. q̄ n̄ ē ad tuend̓ ſꝫ ad gubernand̓. ꝓut vult vel ſibi ad acquirend̓ m ¶ Propter etate. ad dr̄aꝫ curatoꝝ qͥ dant̉ furioſiſ ⁊ m̄te captis. qͥ ꝓpt̓ morbū ſe defēde̓ n̄ pn̄t vt. jͣ. d̓ cū. §. jtē furioſi n ¶ Iure ciuili. nota tutelaꝫ eſſe de iur̓ ciuili. lꝫ oēs fere con tractus ſint de iur̓ gen. vt sͣ de iur̓ na. §. ius at̄ o ¶ Data. ſcꝫ a lege vel iudice. ac.

I
Ari at̄ tutor pt̄ n̄ ſo lum paterfa. ſed et eciam filiuſfa. Sed ⁊ ſer uus ꝓp̓us teſtō cum liber tate recte tutor dari pt̄ Sed ſciend̓ eſt eum ⁊ ſine libertate tutorem datum tacite libertatem directaꝫ accepiſſe videri. et per hoc recte tutorem eſſe Plane ſi per errorem quaſi lib̓ tu tor datꝰ ſit alid̓ dicenduꝫ eſt. ¶ Seruus at̄ alienus pure inutil̓r teſtō datur tutor ſꝫ ita cū liber erit vti liter dat̉. ꝓp̓us at̄ ſeruus inutiliter eo modo datur tutor ¶ Furioſus l̓ minor xxv. an. tutor teſtō datus tutor tunc erit cum ꝯpos m̄tis aut maior. xxv. an. fu erit factus ¶ Ad certum tp̄s vel ex certo tꝑe. l̓ ſub ꝯdicione. vel an heredis inſtōꝫ poſſe dari tutorem non dubitatur. ¶ Terte
autem rei vel cau̓ſe tutor dari non pt̄. qꝛ ꝑſone non cauſe vel rei datur. ¶ Si quis filiabus ſuis vel filijs tutores dederit ec̄ poſtu me vel poſtumio dediſſe vi det̉. qꝛ filij vel filie appella cione ⁊ poſtumus ⁊ poſtu ma ꝯtinent̉ ¶ Qd̓ ſi nepo tes ſint an appellacione fi lioꝝ. et ip̄is tutores dati ſint. dicendum eſt vt ⁊ ip ſis qͦꝫ dati videantur ſi mō liberos dixerit. ¶ Ceteꝝ ſi filios dixerit n̄ ꝯtinebun tur. aliter em̄ filij. aliter nepōtes appellantur. ¶ Plane ſi poſtumis dederit tam filij poſtumi ꝙͣ ceteri liberi ꝯtinentur De le Antinur agtictoꝝ tutelri Vibus aūt teſtō tutor datus non ſit his ex lege. xij tabularuꝫ agnati ſunt tu tores qui vocantur lt̄imi.
ꝑ ¶ Permiſſa ꝟo a teſtatore d̓r vt. jͣ. e. §. ꝑmiſſuꝫ. l̓ dic data ꝑſone pnͥcipal̓r ꝑmiſſa. ſcd̓ario rebꝰ vt. jͣ. t. i. §. c̓teci. jͣ. d̓ exe q ¶ Tutores eā q̄ dicta eſt sͣ ꝓx. §. cu. tu. §. datus r ¶ Ex qua re. i. vi et pt̄ate s ¶ Sefenſores. et ẜm hͦ curatores ſūt tutores. ẜm jo. ⁊ ple rūqꝫ ſic appellāt̉ vt ff. dele. iij. c̄ filio. §. i. et ff. d̓ mi. l. i. §. ij t ¶ Qui edes. vt ē p̄fe ctꝰ vigilū. ⁊ qͥ ē eo de nocte vadt̓ vt ff. d̓ of. p̄. vi. l. ij. §. ſciendum u ¶ Permiſſuꝫ ē itaqꝫ. qꝛ q̄daꝫ gn̓al̓r vidīꝰ d̓ tutelis. et oīs tutela eſt l̓ teſtāria l̓ datīa. l̓ ſt̄ima. itaqꝫ prius d̓ teſtāria vtpute d̓ di gniore videamꝰ in hͦ t. et ſe. de ſt̄ima at̄ di cet̉. jͣ. d̓ le. ag. tu. vſqꝫ ad t. d̓ attil. tu. d̓ dati ua d̓r. jͣ. de attil̓. tu. ꝑ x ¶ Inpub̓ibꝰ ptotū ec̄ inuitis vt ff. de tu. muto. hͦ ec̄ p̄tori et p̄ fidi lꝫ vt ff. d̓ tu. ⁊ cū. da. ab. n̄ tm̄. §. fi. y ¶ In pt̄ate. nat̉alibꝰ ec dare pn̄t in his q̄ ſibi relinquūt vt Cd̓ ꝯfir. tu. l. fi z ¶ Teſtō l̓ codicillis teſtō firmatis vt ff. d̓ teſt. tu. l. iij. a ¶ Tutores ſꝫ n̄ cura toreſ vt. jͣ. d̓ cur̓. ī pnͥ. b ¶ Itaqꝫ filiꝰ lꝫ mileſ ſit teſtator. vt. ff. de teſta. tute. l. ij. ac. c ¶ Tua ſit ⁊ nunꝙͣ ex iuit filius. alioqn̄ nō recidit vt ff. de adop. l. ſi pr̄ ⁊ l. ſi filiꝰ ⁊ d̓ hͦ dixi sͣ. t. i. §. i. d ¶ Tutores. ſi auus emancipatus eſt vel mortuus tūc nepoteſ ex eo ſūt ſui iut mortuo auo vt sͣ. t. i. in fi. vn̄ ex teſto aui pn̄t hr̄e tutorem. vt hic. innuitur. e ¶ In ꝯpl̓ibus. vt quociens de ꝯmodo eoꝝ queritur. vt ff. de ſta. ho. qui vtero. n̄ ſi de ꝯmodo alioꝝ vt ff. de ꝟ. fig. qd̓ dicimus. l̓ ſi de incōmodo mr̄is vt ff. de ſta. ho. l. īꝑator f ¶ Fierent. vt qꝛ ex vxore naſciturus erat vel nurū. aliud ſi in ꝯcubina. niſi in his q̄ ſibi dimitte̓t. vt C. de ꝯfir. tu. l. fi. tales em̄ n̄ naſcerent̉ in pt̄ate. sͣ de nup. §. fi. g ¶ Sed ſi emancipato. ꝯfirmandꝰ n̄ gͦ valebat dacio per ſe cū n̄ eſſet in pt̄ate vt sͣ e. §. ꝑ̄miſſum. ſꝫ nunqͥd h̓ tutor ꝯfir matus d̓r teſtam̄tarius qd̓ ſi eſſet p̄ferret̉ lt̄imo vt. jͣ. t. ij. in pnͥ. Alij dicūt ꝙ pt̄ admitti. et fa. ꝓhͦ ff de ꝟ. ſig. l. lege. et in aut̓. d̓ defen. ci. §. ſi decct̓o. et ita lt̄imꝰ tut or huic ꝑfert̉ vt. jͣ. de attil. tu. in pͥnͥ. et iō gloſauit p. i. fine i inqͥſicōe. n̄ ꝙ vellet eū ꝯfirmari. ſi alius eſſet lt̄imus. ſꝫ qm̄ qͣrit̉. an ſit lo cuplex vel n̄. ſꝫ ar. ꝯtra. ff. de cur. fur. ſi furioſo puberi. h ¶ Inqͥſicōe .i. qꝛ n̄ ſatiſdat. ſcꝫ rē pub. ſal. fo. Itͣ locuplex ſit vel n̄. hͦ em̄ n̄ queritur. vt ff. de ꝯfir. tu. l. i. Sed aliud in matre dante tutorem filio. ibi em̄ et ſin̄ ſatiſdetur. tn̄ et cuꝫ inqͥſicione datur. vt dc̄a l. d̓r. et. C. de ꝯfir. tu. l. i. Sed qͣre diuerſuꝫ in mr̄e dante tutorem filio. ℟. in memoriā p̄cedē
tis pt̄atis vt ff. de qͣſti. l. vnius. §. ſeruꝰ. et ff. de cur. al̓d̓ tu telis. l. fi. et fa. ad hͦ. jͣ. de ſatiſda. tu. et cu. in pn̄. et ff. de li. ag. l. i. §. iul. et C. de ep̄. audi. l. de creacionibus. Sed ar. ꝯtra. ff. in litem iuran. l. videams. a ¶ Qui teſtamento tutores dari poſſunt. Ari aūt pr̄fa. niſi ſit inutus vel ſurdus. qꝛ tutor et loqͥ et audire dꝫ. vt ff. de tutel̓ l. i. §. pe. ⁊. §. fi. c¶ Filluſfa. cū em̄ tu tela ſit ius publicum vt. jͣ. de exe. tu. in pnͥ. n̄ curat̉ iuſpa. po. vt ff. ad tre. nam ꝙ. i. ℟º. ⁊. ff. de his qͥ ſunt ſui vel ali. iur̓ filiuſfa. qͦ caſu pr̄ de peculio tenet̉ niſi agnoſcat. tūc em̄ .ſ. qn̄ agnouit inſolid̓ vt ff. de tutel l. ſi filiꝰ ⁊ ff. d̓ admi. tuto. l. lucius ticius. d ¶ Teſtō. intelligas ſꝫ a p̄ſide tutor dari n̄ pt̄ ſeruus vt C. qͥ da. tu. poſ. l. inſeruili. e ¶ Et ſine libertate. n̄ expreſſo. hͦ ꝙ ſine li bertate det. ſi om iſit libertatis dacōꝫ vt sͣ qͥ maū. n̄ poſ. §. lꝫ. ī fi. et C. de neceſ. ſer. l. qͥ dam. §. illo. f ¶ Directaꝫ. ymo vi det̉ ꝙ fidei ꝯmiſſariā vt C. de fidei ꝯ. li. ⁊ ſi n̄ aſcripta ꝯtra. Sed certe h̓ teſtō hͦ fit ibi alia voluntate. puta cōdicillis. l̓ ꝑ epl̓am Vel dic ꝙ ibi alienum credebat h̓ ſuum ſcie bat It̄ alia rōe n̄ vid̓r valere dacio. qꝛ ille ſolus datur tutor. qͥ teſtī hꝫ factōꝫ. vt ff. de teſta. tu. l. teſtō. al̓ incipit. ſiquidem ℟º. illud intellige in paſſiua ſignificacōe in qͣ ec̄ ẜuus d̓r hr̄e teſtam̄ti factōꝫ vt. jͣ. de hr̓. quali. et dif. §. teſtamenti g ¶ Patus ſit ſcꝫ ꝓpͥus ſeruus. lꝫ hͦ n̄ ſit veriſil̓e vt C. de reſcī. ven. l. qͥſquis. ſꝫ forte ex cā hr̓ditaria nouiter hēbat vt ff. de reg. iur. l. qui in alterius. et. jͣ. de vſucap. §. ꝙ at̄. h ¶ Dicend̓ eſt vt ſcꝫ neqꝫ liber neqꝫ tutor ſit. id̓ multomag̓ in alieno. vt ff. de fidei ꝯ. li. l. gn̓al̓r. §. ſiquis tutorem. et ff i ¶ Seruus inutil̓r. ſcꝫ vt ſtatim ſit. ſꝫ cum liber erit datus e. ſiquis tutorem. qꝛ directo n̄ erit liber. ſꝫ per fidei ꝯͣ. vt ff. de teſta. tu. l. ſi hr̓ditas. §. fi. et C. de fidei ꝯ. li. l. et ſi non aſcripta k ¶ Eomodo. nam n̄ erit tutor. mutilis em̄ d̓r ſtipulacō ꝓpt̓ inutilem adiectōꝫ. vt ff. de ſtip̄. ẜ. l. ſꝫ ſi ſibi. Vel al̓r muti liter. qꝛ pro non adiecta habet̉. vt et al̓. jͣ. de hr̄. inſti. §. im poſſibilis. Vel dic tercio ẜm p. non erit tutor nunc. ſꝫ ꝯdi cione extante hͦ non placet. qꝛ ſic non eſſet dr̄a inter ſuū et alienum. ſꝫ prima verior eſt. vt ff. de re. iur. l. actus l ¶ ꝑatur ſcꝫ cum liber erit. i Furioſꝰ ꝯpoſ. ſiue hͦ dc̄m fuerit a teſtatore ſiue n̄ vt ff. e ſi hr̓ditatiſ. §. furioſus ⁊ fa. ad hͦ ff. d̓ iud. c̄ furioſus. .i. ℟º

I
¶ Sunt at̄ agnati ꝯgnati per virilis ſexus ꝯgnacōꝫ ꝯiuncti vel a patreꝯgnati veluti frater ex eod̓ patre natus. fratris filius nepoſ ue ex eo. Item patruus ⁊ patrui filiꝰ. nepoſue ex eo ¶ At qui per feminini ſex us ꝑſonas ꝯgnacōe iūgun tur agnatin ſunt. ſed al̓s ſunt nat̉ali iure cognati. Itaqꝫ amite tue filius nō eſt tibi agnatꝰ ſꝫ ꝯgnatꝰ et inuicem tu illi eodeꝫ iu re ꝯiungeris. qꝛ qui naſcū tur patris non matris fa miliaꝫ ſequunt̉ Quod at̄ lex ab inteſtato vocat ad tutelam agnatos n̄. hanc habet ſignificacionem. ſi omnino non fecerit teſta mentum is qui poterat tu tores dare. ſꝫ ſi quantū ad tutelaꝫ pertinet inteſtatꝰ
deceſſerit. ꝙ tunc quoqꝫ accidere intelligitur. cum is qui datus eſt tutor viuo teſtatore deceſſerit Sed agnacionis quidem ius omnibus modis capitiſ di minucione plerumqꝫ peri mitur. Nam agnacio iuriſ ciuilis eſt nomen. ꝯgnacio nis vero ius non omnibui modis commutatur. quia ciuilis quidem racio. ciui lia quidem iura corrumpe re poteſt. naturalia vero De cupitis duuinuuone hui. St autem ca pitiſdiminūcō prioris ſtatus commutacio. Eaqꝫ tribus modis acci dit. Naꝫ aūt maxima ē ca pitis diminucio. aut mi norquaꝫ quidam mediaꝫ vocant. aut minima.
n ¶ Ad certuni tp̄s vſqꝫ ad paſca. o EEx c̓to. i. a paſcate ī antea vt ff. d̓ ac. et ob. l. obligacōnū p ¶ Vel an̄ hr̓dis. ꝯtra videbatur. jͣ. de le. §. ante. q ¶ Tutorē. a teſtatore. n̄ a iudice vt ff. de re. iur. l. actus r ¶ Certe at̄ rei .ſ. rei affrice l̓ ſiriace vtiſr dat̉. vt. ff. e. l. in g ¶ Cauſe ſcꝫ c̓te. vt ad rei ven. ſꝫ videt̉ ꝯtra. C. de p̄teſtō in litem da. tu. l. ad li tem. ſꝫ ibi tutor pro curatorē ponit̉r. Iteꝫ videt̉ ꝯtͣ. ff. de tutel̓ l. ſi tn̄. al̓ ſi teſtō. Sꝫ ibi vniuerſitati rerū dat̉. non rei certe. t ¶ Perſone ſcꝫ pupil i pͥncipal̓r. vt eum in ſtruat bonis moribꝰ et ec̄ ſallaria preſtet mgr̄is eius vt ff. d̓ ad mi. tu. cum plures. §. in primis. ⁊ C. d̓ ali. preſ. l. fi. ad hͦ em̄ pn̄ cipal̓r datur. ſcd̓ario at̄ rebus datur. vt. jͣ. de execū. tu. §. datus. ſꝫ in curatorē econtra naꝫ pnͥcipalit̓ rebus ſcd̓ario perſone dat̉. vt C. de nup. l. incō pulandis u ¶ Poſtumo .ſ. filio x ¶ Siquis qꝛ filij. hͨ dictio filij ꝯprehen dit poſtumum et po ſtumam. cum maſculi num poſſit concipere femminum. Sed hec dictio filie non ꝯpre hendit vtrumqꝫ. ⁊ ſic nec poſtumum. cum femminum n̄ ꝯcipiat maſculinū. vt ff. del̓. .ij. ſi ita aſcrip. et. ff. del̓. iij. qͥ diuos. et l. ẜuis legatis Item noͣ appellacione natoꝝ et non natiꝯtinē tur. cum de eoꝝ ꝯmodo tractetur. vt. ff. de ſta. ho. qui in vtero. et sͣ. t. i. §. cum autem. et facit ff. de teſta. tu. l. ſiqͥs ita. §. i. et l. ꝙ ſi. y ¶ Si filios ſcꝫ dixerit z ¶ Continebunt̉ ſcꝫ nepōtes a ¶ Appellantur ab oībus in uſu vel ꝯſuetudinē. ſꝫ ẜm ꝟaꝫ ſignificacionem verbi. qꝛ filius d̓r a filos. quod eſt amor. eciam nepos d̓r filius. et eciam quilibet quem aliqͥs diligit paterna dilectione. vt ff. deꝟ. ſig. l. lib̓oꝝ. §. ſꝫ et papini ānus. que videtur contra. b ¶ Quam ceteri. ec̄ nati ẜm quoſdam. quod falſum eſt. vt ff. de ver. ſig. nomen. Dic gͦ ceteri ſcꝫ ex filijs naſcituri. ꝙ ſi poſtumi ſunt per l. vell̓. vt ff. d̓ iniuſ. r. teſ. l. poſtumioꝝ ⁊. jͣ. d̓ exhr̓. li. §. poſtumi. et ff. d̓ lib̓. et poſtu. l. gallꝰ. i. ℟º Vibus ſcꝫ pupillis. ¶ De lt̄ima ag. tu. ℟ ca ¶Itij. ta. quos ip̄a lex vocat verbis et ſnīa. et ſi gerāt eoꝝ periculo agitur vt ff. e. l. ſt̓imos. al̓ auteꝫ qn̄qꝫ ex ſmīa legis dantur non ex verbis. vt. jͣ. t. ij. et iij d ¶ Agnati ſunt. ſi ſint maiores. xxv. an. vt. jͣ. de fidū. tu. in fi. ⁊ mīores. lxx. an. al̓ excuſant̉ vt. jͣ. d̓ execū. tu. §. jt̄ maioreſ f ¶ Cognati. nomen gͦ ꝯgnacō is gn̓ale eſt. agnacionis no men ſpeciale. nam omnis agnatus eſt. ꝯgnatus. ſꝫ non ꝯuer titur vt hic. et. jͣ. de leg. ag. ſuc. i. ℟. et ff. e. l. ſunt aūt.
g ¶ Ex eodem filio fratris h ¶ Patruus. repete ſi fuerit natus eodem patre tuo. alioqͥn eſt ꝯgnatus. vt C. de leg. hr̄. l. fi. §. ſꝫ nec. et. §. cum autem. acc. i ¶ Agnati. eciaꝫ ſi maſculus interueniat. vtputa ſi ſint duo fratres vterini. filius vnius filij fratris ſui n̄ erit agnatꝰ. ſꝫ ꝯgnatus. inſpecto feminino ſexu. ꝓpter qd̓ ad inuicē ſūt ꝯgnati. ẜm jo. k ¶ Itaqꝫ amite. ſed ip̄a amita eſt tibi ag nata. qꝛ per patrem tuum tibi ꝯiungitur l Iure .ſ. agnacōis m ¶ Familiaim .i. ag nacionem. ſꝫ et alias multas habeat ſigni ficationes hic dicto famil. vt. ff. de ver. ſig. l. pronunciacō. §. familie. et fac̄. C. de ver. ſig. l. fi. et sͣ de pa. po. §. fi. n ¶ Qd̓ autem. ſigni ficacionem ſcꝫ tm̄. o ¶ Si omnino vel ali ud ꝯtīgat qd̓ tantūd̓ valeat qd̓ diximus. jͣ. de here. ab inteſta .i. ℟º. et fac̄. ff. qd̓ cꝰqꝫ vniu̓ſi. l. i. §. et qͥdem. p ¶ Sed agnacionis quidem ius. nota di ligenter hunc. §. eſt autem ius agnacōis ⁊ ius ꝯgracionis ſiue ꝯgnatoꝝ agnati em̄ hn̄t ius prerogatiuū ad ꝯgnatos et prefe runtur in hr̓ditatibꝰ agnatoꝝ motuorum vt. jͣ. de le. ag. ſuc. i. ℟º. Item preferunt̉ in tutelis agnatoruꝫ paruuloꝝ. vt sͣ. e. t. .i. ℟ n̄. his autem deficientibus in hereditatibus ⁊ tutelis ꝯgnati ſuo iure admittuntur. inter quos ec agnati vocant̉ qui deſierunt eſſe in iure agnatorum et deſierunt habere vim agnatoꝝ. vt per. l. ca. di. vt. jͣ. de hr̄. ab inteſ. §. admo nendi. illud autem ius prerogatiuum quod hn̄t agnati. qꝛ vltra iura ꝯīa habent per. l. xij. ta. facile perdt̄. q ¶ Vt oībus mod̓is .i. per oēꝫ vt per maximaꝫ l̓ ꝑ mediaꝫ de quibus duabꝰ n̄ eſt dubium. c̄ et iura ꝯgnacōis ꝑdant̉. vt. jͣ. t. i. §. ꝙ at̄. jt̄ per mīmam tollit̉ ius agnacōis vt h̓ d̓r. et ff. de ca. di. tut elas. niſi in duobus caſibus tm̄. vt inter fratres. lꝫ alter emancipetur vt C. de leg. tu. lt̄imos. §. fi. vnde locꝰ eſt iudicio tute. qꝛ finita eſt ca. di. inter fratres lꝫ alter emancipetur vt C. de le. tu. l. iiij. jt̄ inter patreꝫ et fillum. vt. jͣ. de leg. ag. ſuc. §. fi. et ꝓpter hos duos caſus qͥ de minima cap. di. excipiuntur. dicit hic plerumqꝫ. ac iura ꝯgnationis non commutantur omnibus modis. quia non tolluntur mīma ca. di. et eſt rō vt ſubicit s¶ Naꝫ pro qꝛ. agͣcio eſt nomē iuris .ſ. ciuil̓. .i. a lege. xij. ta. eſt inducta hͨ prioritas agnatoꝝ. ſꝫ ius ꝯgͣcōis eſt nat̉ale nomen. nā rōne ſangͥnis hͦ nomen impoſitum eſt. c̄ vnuꝫ ius ciuile pt̄ per aiiud facile tolli vt h̓. et ff. de re. iur̓. l. nihil ē t ¶ Nat̉alia .i. iuraꝯgͣcōis ſic dc̄a. qꝛ ea qͥs ꝯſequitur ꝑ na tiuitatē vt sͣ de adop. §. ſꝫ hodie. in fi. §. n̄ ſic d̓ facile tollitͣ

I
¶ Maxima capitis dimi nucio eſt cum aliquis ſiml̓ et ciuitatem et libertateꝫ amittit. quod accidit in hiſqui ſerui pene efficiuūt̉ atrocitate ſentencie. vel libertis vt ingratis circa patronos condemnatis vl̓ qui ſe ad precium partici pandum venundari paſſi ſunt. ¶ Minor ſiue media capitis diminūcio eſt cuꝫ ciuitas quidem amittitur libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua ⁊ ignis interdictus fuerit vel ei qui in inſulam depor tatus eſt. ¶ Minima capi tis diminūcio eſt cum ciui tas retinetur. et libertas
ſed ſtatus hominis com mutatur. quod accidit in in his qui cum ſui iuris fu erint ceperunt alieno iuri ſubijecti eſſe vel econtra. veluti ſi filiuſfamilias apa tre emancipatus fuerit. et eſt capite diminutus. ¶ Seruus autem manumiſ ſus capite non minuitur. quia nulluꝫ caput habuit ¶ Quibus autem digni tas magis qͣm ſtatus per mutatur capite non minui tur. et id̓o a ſenatu motos capite minui non conſtat ¶ Quod autem dictum ē manere cognacionis ius. eciam poſt capitiſdiminu cionem hoc ita eſt. ſi minia ¶ Vtiqꝫ .i. certe non tolluntur. cum ſint immutabilia hͦ iu ra. vt sͣ de iur̓ na. §. ſꝫ naturalia. Item nec ea que naturalem equitatem hn̄t vt ff. de ca. di. eas ⁊. l. legatum. Item nota qꝛ ⁊ ꝯgnacio eſt ciuilis tm̄ vt per adopcionē vt ff. d̓ adop. l. qͥ in adopc̓. Item naturalis tm̄ vt ad filios naturales. jtē naturalis et ciuilis. vt ad eos qui ſt̄imi ſunt. et de hac qui legittimi ſunt intelli gitur hic. vt ff. d̓ gͣ. non facile. §. i. Itē noͣ qꝛ iure ciuili hic .ſ. tu tela. et hereditas tri bus modis deferunt̉ vt ex verbis et ſnīa le gis. xij. tabulaꝝ vt ī agnatis Item ex ſen tencia tm̄. vt de legi timis pa. tu. et. jͣ. de fi de tū. Item ex alijs le gibus veteribus vel nouis vt ff. de ca. di. l. tut elas. quam qui dam mediam vocant nunquid gͦ hec oīa fa cile perduntur ꝑ oēꝫ ca di. ℟º. ſic in duobꝰ primis tm̄. non in ter cio vt h̓. et in l. tute las Itemquero an fu turas tutelas acqui rendas et hr̓ditates tm̄ tollat an ec̄ pret̓i tas adimat. ℟. fut̉as tm̄ vt ff. vnde liberi. l finali. quid em̄ pote rit deriuare lex defe rens hereditatem. vel tutelam de futu ra ca. di. vt C. de te ſta. l. iubemus in fi. certe nullomodo. vt. ff. manda. l. fide iuſſor .i. ℟º. hodie vero iſtam differenciaꝫ agnacionis que rere non oportet. cum agnati ante ꝯgnatos nihil habeant vt in autͣ. de here. que ab inteſt. de. §. ab his. col. ix. Iteꝫ ꝙ lꝫ predc̄a iuraꝯgͣcōis tollant̉ maxīa et media. ca. di. ip̄a conſanguinitas tamen non tollitur. vt. ff. de reg. iuris. l. iura ſanguinis. ac. ¶ De capitis diminucione. ℟ca. ſt autem. ſtatus. hic ſtatus ꝯſiſtit in tribus. in liber tate. ciuitate et familia. cum enim primum. id eſt li C bertatem quis perdit per conſequens et duo vlti ma perdit. et tunc magnam ca. di. paciatur. cum vero ẜm perdit. per ꝯſequens perdit et vltimum. ſed non primum et tunc dicitur media capitis diminucio. Cum vero vltimū perditur non perduntur duo prima. et tu nc minimam ca. di pacietur. vt. jͣ. §. i. ij. et. iij. et. ff. e. l. fi. ẜm p. dixit ſtatuꝫ hominis. id eſt ꝯdicionē in qua plnrimum quis pt̄ b ¶ Commutacio. non ergo accipitur hic ad litteram vt di catur capitis diminucio quando caput abſcinditur. ſꝫ qn̄ do ſtatus mutatur. vt caput ſtatus dicatur. vt. ff. ad ter cul. l. i. §. capitis. Sed videtur hec diffinicio non ꝯuertiē ſuo diffinito. nam mortē patris filius mutat ſtatum. qꝛ fit ſui iuris vt sͣ qui. mo. ius pa. po. ſol. §. i. non tamen dicitur ca minui. vt ff. ad mac̄. ſi filiuſfa. §. fi. Sed dic ſubaudiri h̓ facto hominis interueniente. vt emancipacione vel de portacione patris vel ſimilimodo vel eciam quaſi facto. qd̓ dico propter filios arrogati. quia vna cum patre mutant ſtatum. vt ff. e. l. liberos. et sͣ de adop. §. penui. ar. ꝯtra in
autͣ. ꝯſti. que de dig. §. palam. vbi non ab homine ſed a le ge̓ quis efficitur ſui iuris. ac moriente patre non interueīt factum hominis ymomagīs dei. Quid̓ ſi interficiatur pat̓ ℟º. idem. qꝛ mors ſꝑ dei diſpoſicōe aduenit c ¶ Media ſic. ff. de auro et ar. le. qui lancē. etsͣ de lib̓tinis .§. libertinoꝝ. d ¶ Maxima atrocitate. eſt aūt atrox et dura hec ſnīa. lꝫ iuſte fera tur. vt sͣ qui. mo. ius pa. po. ſol. §. pene at̄ ſꝫ hodie ꝓpter hꝰ pe nas nemo ingenuus fit ſeruus. vt in antͣ. de nup. §. ſi vero. col. iiij. et. §. ꝙ at̄ prius. e ¶ Libertis ſcꝫ ꝯdem natis vt ſubicit. ⁊ ꝙ dicit ingratis. al̓ eſt ingrati .i. ingratitu dinis. que reuocacio fit per acti. ingrati. vt dicunt quidam vt C. d̓ li. et eoꝝ li. l. fi. al̓ penl̓. vel ꝑ vtilem rei ven. ẜm alios ad inſtar donacionis cā mortis q̄ reuocat̉ ut ff. de dona. cā mō r. ſi mortis cā res. c̄ l. ſe. vel quod eſt verius. actio eſt. exͣordinaria per quam offm̄ iudi cis imploratur vt C. de liber. et eoꝝ li. l. ij. et fit hec reuocacō ꝓpter omnem offen ſam eē leuemvt C. de li. et eoꝝ li. l. ij. n̄ at̄. fit ꝓpter omiſſionem obſequij vt C. de li. ca. ſolo. niſi in ca ſuvt cum denegat alimenta. vt ff. de lib̓. agnoſcendis l. ali menta. §. imꝑatoris. nam tunc et occcidere velle videtur eum. vt ff. de li. ag. necare. et hoc niſi remiſerit ius patro natus. tunc em̄ ex his ſolum reuocatur cauſis ex quibus ēt donatum. vt in autͣ. vt li. dece. §. illud. coll. vj. et hec vera ſunt cum quis ex voluntate ꝓpͥa manumittit. vt C. de li. et eoꝝ li. l. ij. ſꝫ d̓r quis non reuocare. vt C. de li. et eoꝝ li. l. .i. Sed quid ſi manus in patronum iniecit. ℟º. damnatur in mētallum. ſi vero conuicia dixerit mittitur in exilium vt ff. de iure pa. l. i. q̄ cauſe ſunt iurate vt C. d̓ reuo. do. l. vl̓t̓ f ¶ Paſſi ſunt. h̓ multa ſunt nccr̄ia. vt sͣ de iure ꝑſo. §. p. g ¶ Interdictus. hanc penam in vſu non habemus. ſꝫ eius loco ſuccedit deportacio. vt ff. ad l. iul. repe. l. iij. ſꝫ inſtar excōmiuincatorum habebant quibus talia denegantur Sed videtur hunc eciam fieri ſeruum. lꝫ hic denegetur vt vt ff. de var̓. ꝯg. l. ꝯgnacionum. in fi. ꝯtra. ſꝫ perditur li bertas vt ibi dicitur. vt non poſſit facere. teſtamentū cui ſic eſt interdictum. vt ff. de iniuſt. r. te. ſiquis filio. §. eius. non ꝙ fuerit vere ſeruus. h ¶ In inſulam. ſecus ſi in metallum. vt sͣ quib. mo. ius pͥa. po. ſoluitur. §. pene. in caſu tn̄ eciam libertatem perdit dā natus in in in inſulam. vt C. vt nemo pri. l. ij. §. cum auteꝫ j. ¶ Subiecti eſſe vt in arrogatis k ¶ Vel ꝯtra. al̓s eſt in littera ſi filius a patre emancipa tus fuerit eſt capite minutus. et ſecundum hoc eſt ex poſicio huius verbi. vel contra. al̓s vero hoc totum de eſt. et tunc idem ſubintelligo. alij dicunt quando ſui iurs

II
ma capitis diminucio in terueniat. manet enim ꝯg nacio. ¶ Nam ſi maxima capitis diminūcio inter currat. ius quoqꝫ cogna cionis perit. vtputa ſerui tute alicuius cognati. et nec quidem ſi manumiſſuſ fuerit recipit cognacionē ſed et ſi in inſulam depor tatus quis ſit. cognacio ſoluitur. ¶ Cum autem ad agnatos tutela perti neat. non ſimul ad omnes pertinēt. ſed ad eos tantū qui proximiores gradu ſunt. et ſi plures eiuſdem gradus ſunt ad omnes ꝑ tinēt. veluti ſi plures fra tres ſunt qui vnum gͣdum obtinent. ideo pariter ad tutelam vocantur.
De legitima patrono rum tutela X eadem lege duodecim ta bularum liber torum et libertarum tute la ad patronos liberoſqꝫ eorum pertinet. que et ip ſa legitima tutela vocat̉ non quia nominatim in ea lege de hac tutela cauea tur. ſed quia perinde ac cepta eſt per interpretaci onem ac ſi verbis legis in troducta eſſet. eo enim ip īo quo hereditates liber torum libertarumqꝫ ſi inte ſtati deceſſiſſent. iuſſerat lex ad patronos liberoſue eorum pertinere credide runt veteres voluiſſe le gem eciam tutelas ad eoſ
non eſt tranſferatur in poteſtatem alterius. puta aui mr̄mi vel eciam paterni. vt sͣ de adop. §. ſꝫ hodie. qui caſus eſt cō uerſus illi. quando qui ſui iuris eſt in arrogacionem datur Sed quare filiuſfamilias dicitur cum emancipatur. capite niiiui. ℟. ꝓpter ymaginariam vendicionem que fiebat. vt sͣ. qui. mo. ius pa. po. ſol. §. preterea in pnͥ. Sed cum hodie non fiat hic vendicio vtin e. §. ꝯtinetur. vi detur ꝙ hodie n̄ mi nu̓atur capite. ſꝫ e̓te illa ſola non erat rō. ymo et alia. qꝛ mutat familiam. vt. ff. e. li beros. in pnͥ. g ¶ Seruus non mi nuitur. id eſt eius ſtatus non mutatur. cum primo nulluꝫ ha buerit ſtatum. vt hic et. ff. e. l. liberos. in fi. et l. ſequenti. Sed ꝯtra eſt. C. de bonis preſcrip. l. i. Sꝫ dic. ꝙ ibi crimine capita li ſeruus accuſatur .i. tali ꝙ eſſet al̓s in li berto capitale Item quid ſi quandoqꝫ ha buit caput. quia fuit liber et nunc ſeruus ē et manumittatur. ℟. idem qꝛ pn̄s tempus ꝯſidero. h ¶ Quibus autem. dixi aliquem. aliquo de tribus modis capi te minui. vt sͣ e. ī pnͥ. autem pro ſed h ¶ Conſtat. vt ff. d̓ ſena. l. iij. et hoc ſi fu erit reſtitutus propter turpitudinem. non poteſt iudica re vel teſtimonium dicere. vt. ff. ad l. iul. repe. l. eadem. §. .j. et ff. de ſena. l. ij. i ¶ Quod autem. dictum eſt. sͣ. t. prox. §. fi. k ¶ Cognacionis .i. ius ſuccedendi. et ad tutelam vocandi perit. ſꝫ ip̄a conſanguinitas non perit. vt. ff. de reg. iuris. l. iura ſanguinis. cum ſit de iure naturali. vt sͣ de iur. na. §. penul. ꝯtra. et sͣ de nup. illud. Sed qualiter ꝯgnatis de fertur. ȳmo agnatis vt sͣt. i. in pnͥ. ℟n̄d̓. poſt agnatos vt .jͣ. de here ab. int̓. §. admonendi. l¶ Cognacio. id eſt ius ꝯgnacionis a pretore introductū ex quo ad bo. poſ. vocantur. vnde ꝯgnati m ¶ Sed ſi manumiſſus. aliud ſi reſtitutus. ẜm jo. vt. ff. ad tercl̓. l. i. §. qͥ mōtis cā. ⁊ C. de ſē. paſ. l. i. ꝯtͣ ⁊ ff. d̓. ꝯt. ta. l. i. et l. ij. Item contra eſt in eo ꝙ hic dicit tolli ius ꝯgna cōiſ per maxīaꝫ ca. di. ff. de rebus du. ſi cognatiſ. ſꝫ aliud in legato in quo vertitur ius naturale. vt ff. e. l. legatum. vl̓ ibi loquitur de ꝯgnacione iuris ciuilis. que per adopcio nem conſtituitur. vt ff. de adop. l. qui in adop. hic vero de naturali cognacione. vt ff. de gra. ꝯg̓. non facile. §. i. et ſic ibi de minima ca. di. lo. Item contra. jͣ. de ſeruili cogna. in fi. i. ℟. So. hic loquitur in his qui primo fuerunt liberi. et poſtea erui. quod eorum delicto contingit. vnde non debent habere commodum. vt ff. ſo. ma. ſi ab hoſtibus. §. .i. et ff. de mun. l. pap̄. §. exuli. ibi indignum. ⁊cͣ. licet ibi dem. illa racio corrigatur. id eſt non ſemper fuerunt ẜui.
vel illa noua corrigit iſtam. nam ex greca conſtitucione illa eſt extracta vt dicitur ibi n ¶ Sed et ſi in inſulam. hic ponit exemplum de media. ſed sͣ poſuit exemplum de maxima. o ¶ Cognacio. id eſt ius cognacionis. vt sͣ prox. §. diximus p ¶ Tum autem pertineat. vt sͣ. t. i. i. ℟º. q ¶ Gradū. facit ad hunc. §. ff. dele. iij. l. ſi pl̓es. et. jͣ. de legit. ag. ſuc. §. ſi plures. et ff. de ſepu. viola. l. iij .§. ſi ad plures. hodie vero hic. §. corrigit̉. qꝛ equaliter tā ad ag natos qͣm ꝯgnatos. defertur tutela ſicut hereditas. vt in autͣ. de hr̓. ab inteſt. §. ex his. colla. ix. ac. r ¶ Si plures. alias iſti duo verſiculi de ſunt. ſi plures ſunt qͥ vnum gradum obti nent. ideoqꝫ pariter ad tutelam vocantur ſꝫ ego habeo. acc. ¶ De legitima patro norum tutela. ℟ c̄a. ⁊ eadem ſcꝫ per interp̄ tacionem nō ex verbis ei us. vt ſubijcit. ff. de le. tu. l. tutela. i. ℟n̄. u ¶ Libertorum. id ē impuberum x ¶ Ad patronos. qͦ cunqꝫ modo manumit tentes. niſi libertas detur a lege. vt ff. de le. tu. l. tutela. vſqꝫ ad. §. fi. y ¶ Que et ipſa. quaſi diceret. non ſolum alie quedam legi time ſunt. ſed et iſta z ¶ Legitima. ſcilicet ex mente. l. non ex verbis. non tamen ſatiſdant niſi eorum perſone ſint vulgares. aut minus ho neſte. vt aut modus tutele. vt quia ſit magna tutela nimis aut perſona quia non honeſta. aut cauſa admittat. id eſt recipiat ſatiſdacionem. vt ſupra. ff. e. l. legitimos. §. i. et .ij. licet alij legitimi indiſtincte ſatiſdent. vt. jͣ. de ſatiſdac. tu. §. primo. a ¶ Inter pretacionem ſcꝫ iuriſconſultorum b ¶ Lex. ſcꝫ duodecim. ta. vt. jͣ. de ſucce. le. ag. i. ℟º. c ¶ Veteres. id eſt ſapientes d ¶ Legen ſcꝫ eandem. xij. tabularum. e ¶ Vocat ſcꝫ lex. xij. ta. vt. jͣ. de legit. ag. ſuc. §. i. f ¶ Iuſſit vt sͣ de le. ag. tu. §. i. i. ℟º. et ſic notabis hic ꝙ vbi eſt eadem equitas. idem ius debet ſtatui. ſic ff. ad l. acqui. l. illud. et ff. de furt. l. i. §. i. g ¶ Plerumqꝫ. quare hoc dicit ſtatim ſubijcit. et facit ad hanc regulam. ff. de reg. iuris. l. ẜm naturam. et. jͣ. de con trahend. emp. §. cum autem. et C. de fur. l. fi. §. ſed cum in ſecunda. et C. de caduc. toll. l. i. §. ij. alias. in pro non ſcrip to pro non ſcripto. et ff. de peri. et commo. rei ven. l. id qd̓ h ¶ Tutor. et ita apud alium eſt hereditas. et apud aliū eſt tutela ſcilicet agnatum vel cognatum. vt hic et. ff. de le. tu. l. i. §. j. jtem minor vignit̓iquinqꝫ annis manumittēs

I
pertinere. cum ⁊ agnatoſ quos ad heteditatem lex vocat eoſdem et tutores eſſe iuſſit. Quia plerumqꝫ vbi ſucceſſionis eſt emolu mentum. ibi et tutele onꝰ eſſe debet. Ideoqꝫ autem diximus plerumqꝫ quia ſi a femina impubes manu mittatur. ipſa ad heredi tatem vocatur. cum alius eſt tutor. De legittima parentum tutela. Templo patro norum recepta e alia tutela. que ⁊ ip̄a legitima vocatur. Nā ſiquis filium aut filiam. ne potem aūt neptem ex filio et deinceps impuberes emancipauerit legitimus eorum tutor erit. De fiduciaria tutela. St et alia tutela que fiduciaria ap pellatur. Nam ſi pater filium vel filiam. ne potem vel neptem. vel de inceps impuberes manu miſerit legitimam eorum
tutelam nanciſcitur. ¶ Quo defuncto ſi liberi vi rilis ſexus eius exiſtant. fiduciarij tutores filioruꝫ ſuorum vel fratris vel ſo ris vel ceterorum efficiun tur. ¶ At qui patrono le gitimo tutore mortuo. li beri quoqꝫ eius legitimi ſunt tutores. Quoniam fi lius quidem defuncti ſi nō eſſet a viuo patre emanci patus. poſt obitum eius ſui iuris efficeretur. nec in fratrum poteſtatem reci deret. ideoqꝫ nec in tute lam. libertus auten ſi ſer uus manſiſſet vtiqꝫ eodem iure apud liberos domini poſt mortem eius futurus eſſet. Ita tamen hij ad tu telam vocantur. ſi perfec te ſint etatiſ ꝙ noſtra con ſtitucio in omnibus tute lis et curacionibus obſer uari gn̓aliter precepit De attiliano tutore vel de eo qui ex iulia et ticia dabatur lege.
ſuccedet in hereditate vt patronus. non tamen erit tutor. vt. jͣ. de fidu. tu. in fi. et C. de legit. tu. l. vlt. §. fi. ac xemplo recepta. ſcilicet per interpretacionem iuriſconſultorum vt ſuperius cum deſinebat eſſe lagnatus niſi ꝯtracta fiducia emancipet qd̓ hodie emper preſumitur. vt. jͣ. de legit. ag. ſuc. §. fi. vn de hodie eſt ſemper legitimus. i ¶ Tutor erit. ſcilicꝫ qui emancipauit. et ſi ipſe maior eſt. vi ginti quinqꝫ annis. vt. jͣ. t. i. in fi. et facit ad hoc sͣ. t. i. quibus mo. ius pa. po. ſoluit̉ .§. et preterea ſi impͥu bes. et. jͣ. t. i. i. ℟º. ac. ¶ De fiduciaria Ututela. ℟ca. St et alia tutela. id eſt alio no qyrime vocata. l ¶ Appellatur. de qͣ dicetur. jͣ. in. §. quo de functo. m ¶ Impuberes. naꝫ ſi puberes non erit eorum curator legi timus. vt. ff. de excu. tu. amiſſis. §. iucius. Ar. contra. in autͣ. vt hij qui ob. p. §. i. col. vj. jo. n ¶ MLanumiſerit. di eſt emancipauerit vt .ff. quando act. de pecul. eſt an. l. i. §. j. et facit ſupra. t. i. et ff. e. tutela. §. fi. et. l. ſeq̄n. o ¶ Quo. ſcilicet pa trefamilias. qui erat tutor filiorum et ne potum p ¶ Si liberi. quir e manſerunt in poteſta te patris. idem̄ puto et ſi filij fuerunt emā cipati. Si autem tam impuberes qͣm puberes remanſerunt in poteſtate. ipſo iure recidunt in poteſtatem ſui patris illi qui filij ſunt ſed fratres recident intutelam fiduciariam ſemper vt sͣ quibꝰ modis ius pa. p. ſoluitur. §. i. et sͣ de tutelis. §. permiſſum. q ¶ Filiorum ſuoꝝ ſcꝫ nepotum defuncti r ¶ Sororis. ſed certe frater videtur eſſe legitimus. vt. C de excepe. l. aduerſus. que eſt contra. ſed certe qui fiducia rius eſt legitimus eſt per interpretacionem. licet aliud nō men habeat ſcilicet fiduciarius. ⁊ illum reſpectum habuit ibi vt ſtimum fiduciarium appellaret. s ¶ Atqꝫ. pro certe. al̓s at quin. et tunc dic at pro ſꝫ et quī pro certe. et eſt oppinio. quare filij patronorum ſunt legi timi. vt ſupra de le. pa. tu. i. ℟º. et iſti filij non ſic. ad quod reſpondet quoniam filius. ⁊cetera. ſed hec racio non te net niſi inter fratres. qui non debent recidere in poteſtatem fratrum ſuorum. ſed filij. id eſt nepotes erant recaſuri in poteſtatem. ergo in tutelam legitimam. Sed rn̄deo non recidunt filij iure hereditario in poteſtatem. ſed iure paternitatis et filiacionis. at ſeruus ſi non eſſet manumi ſſus iure hereditario erat futurus ſeruus apud filios do mini. et niſi eſſent heredes non eſſent domini ſed filius. et ſi non ſit heres pa tris. tamen filium in poteſtate habet. vt sͣ quibus mo. ius pa po. ſoluitur. §. primo Erat et alia racio iu ri veteri. quia eman cipacione tollebatur ius agnacionis mini ma capitis diminucō eciam inter patrem et filium. niſi eſſet emancipatus contra cta fiducia. eciam ne dum inter fratres vt C. de legit. tuto. l. iiij et sͣ de legit. ag. tur. .§. fi. ſed hodie corri gitur. vt dicta .l. C. et. jͣ. de le. ag. ſuc. §. fi. dicunt quidaꝫ vt azo hodie fiduciariam eſ ſe legitimam ex ver bis et ſentencia. l. xij tabularuꝫ. exquo hec ſcd̓a rō ceſſat Sed po teſt dici contra. quia remanet prima. accur ſius floren. t ¶ Recideret. dicunt quidam ꝙ ſi non eſſet emancipatus nō erat futurus in poteſtate patris. et ſicut erat patris. et ideo eman ciꝑatus non ita erit apud fratrem ſicut erat apud patrem. primo in ſimili tutela Io. u ¶ Nec in tutelam. id eſt legitimam. ſed fiduciariam. libertuſ enim eſt in poteſta te filij patroni iure he reditario. filiuſ in poteſtate iur̓ patrie poteſtatis. ac. flo x ¶ Si perfecte. id eſt vigintiquinqꝫ an. nam quociens fit niencio de etate perfecta vel de maiore vigͣintiquinqꝫ an intelligitur. vt de his qui venaꝫ eta. imꝑe. l. fi. et ff. del̓. iij. cum filio. §. fi. y ¶ Conſtitutio. vt. C. de legit. tutel. l. fi. z ¶ Precepit. vt ſint perfecte etatis. et eſt racio. vt. jͣ. de execu. tur. §. minores. xxv. an. ¶ De attiliano tutore. id eſt de eo tutore qui dabatur per legem factam ab attilio. vt in textu exponitur cui nullus. ſcilicet ex teſtamento. nam quamdiu eſtamentaria tutela ſuper eſt non eſt locus alij. Item nec legitima. nam nec datiua tunc locum ha bet. vt. C. qui dare tutorem poſſunt. l. ſi ſororis. z ¶ Et maiorē. id eſt duobus. erant enim tres. vt cr. C. de

H
I cui nullus omnino tutor datus fuerat ei dabatur quidem in vrbe romana a pretore vrbano et maio re parte tribunorum ple bis tutor ex lege attilia. In prouincijs vero a pre ſidibus prouinciarum ex lege iulia et ticia. ¶ Sed et ſi teſtamento tutor ſub condicione aūt die certo datus fuerat quamdiu cō dicio aūt dies pendebat. ex hijſdem legibus tutor dari poterat. ¶ Item ſi pure datuſ fuerat. qͣmdiu ex teſtamento nemohereſ exiſtat. tandiu ex eiſdem legibus. tutor petendus erat. qui deſinebat eſſe tu tor ſi condicio exiſteret ā dies veniret aūt heres ex iſteret. ¶ Ab hoſtibus quoqꝫ tutore capto ex hiſ legibus tutor petebatur qui deſinebat eſſe tutor. ſi is qui captus erat in ciui tatem reuerſus fuerat. nā reuerſus recipiebat tute lam iure poſtliminij.
¶ Sed exhis legibus tu tores puſillis deſierunt da ri. poſtea qͣm primo conſu les pupillis vtriuſqꝫ ſexus tutores ex inquiſicione da re ceperunt. deinde pre tores ex conſtitucionibꝰ. Nam in ſupraſcriptis le gibus. neqꝫ de caucione a tutoribus exigenda. rem ſaluam pupillis fore. neqꝫ de compelledis tutoribus ad tutele amminiſtracio nem quicquam cauebat̉. Sed hoc iure vtimur vt rome quidem prefectus vrbis vel pretor ſecunduꝫ ſuam iuriſdictionem. in prouincijs aūt preſides ex inquiſicione tutores crea rent. vel magiſtratus iuſ ſu preſidum ſi non ſint ma gne pupilli facultates ¶ Nos autem per conſti tucionem noſtram. ⁊ hu iuſmodi difficultatem ho minum reſecantes. nec ex pectata iuſſione preſidum diſpoſuimus ſi facultates pupilli vel adulti vſqꝫ ad quingentos ſolidos valeoffi. pre. l. ij. et ff. de orig. iuris. l. ij. §. hijſdem temporibꝰ g ¶ Die certo. vt a paſca in antea ſis tutor. h ¶ Poterat. et hodie datur. vt ff. de teſta. tuto. l. ſiquis ſub condicione. i ¶ Et nemo. nā et ſi vnus de pluribus heredibus adierit. valet tutela. vt ff. de teſta. tuto. l. ſi nemo Idem in liber tate teſtamento reli cta. vt ff. de teſt. ma nu. l. teſtamento. k ¶ Erat. al̓ extiterat Sed quid ſi nulluſ fu it inſtitutus cum pu pillo. ſed tantum pu pillus eſt heres. Po teſt diciꝙ auctoritͣte iudicis adeat. vt C. d̓ iur̓ deli. l. ſi infanti. et ex tunc valebit tu tela. et incipit tutor adminiſtrare. ¶ Deſinebat. id eſt ille qui ſic erat datus in ſubſidium. deſine bat cum teſtamenta rius venit vt ſubicit. m ¶ Condicio. hic tu tor tacite vſqꝫ ad di em̄ vel condicionem exiſtentem datus ex preſſe non poteſt. vt .ff. de regul̓. iuris l. actus. n ¶ Ab hoſtibꝰ pete bat̉. nec erat locus le gitime. vt ff. de le. tu te. l. j. §. ſi apud. o ¶ Qui deſinit. id eſt iſte talis qui erat da tus in ſubadium p ¶ Poſtliminij. quo iure eciam omnia alia recuperat. vt sͣ qui mo. ius pa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibus. nec de adminiſtratis. interī tenetur hic reuerſus vt ar. ff. ſiqͥs cauc̄. l. iiij. §. jtem ſiquis q ¶ Legibus. ſcilicet attilia. iulia et ticia vt sͣ e. t. in pnͥ r ¶ Poſtea qͣm. nunc recitat nouum ius. nam quatuor ſunt iura que hoc titulo notari poſſunt. s ¶ Primum. alias qͣmprimum. t ¶ Ex inquiſicione. ſcilicet inquirendo facultates eoꝝ. an ſint pares oneri adiuncto. vt. jͣ. de execū. tu. §. ſed propter Item bona conuerſacio requiritur. vt et al̓s in patre arro gatore. vt. ff. d̓e adop. l. nec ei. §. eorum. et sͣ. de adopc. § cum autem. Accur. u ¶ Nam ſupra. bene dico ꝙ deſierunt per has leges tuto res dari poſteaqͣm conſules dederunt ex inquiſicione. et bonum fuit ꝓpter duas raciones quas ponit. naꝫ ꝓ qꝛ. ⁊cͣ. x ¶ Fore hanc caucionem preſtant tu. et cu. vt ff. rempu. ſaluam fore. l. n̄ quaſi. §. i. et l. ſꝫ et ſi ad ſpēꝫ. pͥ ¶ De compellendis. id eſt captis pignoribus. vt. jͣ. de ſātiſbac. xij. § pei z. ¶ Sed hoc iure vtimur. hic eſt terclum ius quod erat tꝑe iuſtiniani. et hodie eſt quartum additum. quod eſt infra pxoximo. gͦ a ¶ Prefectus. ad prefectum cogniciones criminales. ad pretorem ciuilia negocia veniebant. vt ptꝫ. ff de off. pre. vr. per totum t. et. ff de off. pre. p̄. ꝑ totū ti. ſed tutelam dabit vt erqꝫ vt hic. ¶ q Iuriſdictionem. prefecti vrbis eſt iu riſdictio vſqꝫ ad c. mi liaria. ſꝫ pretoris ro me tm̄ vt ff. de of. p̄. vr̄. l. i. §. cum vrbem. et in ſum. de off. pre. ro. dabunt gͦ eum ⁊ ei qui eſt de ſua iuriſdi ctione. vt ſtatim in p̄ fide notabis c ¶ Trearent. ſcꝫ eum qui eſt de ſua iuriſdi ctione dabit. vt ff. de tu. ⁊ cu. da. l. ius dan di. Si vero ibi non in uenebantur ydonei. ecim in alio loco q̄ret et preſidi nunciabit. vt ff. e. l. diuus Item ei qui ſit de ſua iuriſ dictione vel racione originis. vl̓ racione poſſeſſionis. vel raci one domicilij. vt ff. e. l. i. §. vlt. et l. diuus. ſi autem in altero hoꝝ trium locoꝝ non in uenitur. ſꝫ in quarto loco reducendus eſt ad alterum locum de his tribus. et ibi tu. accipiat vt C. qui pe. tu. vel cu. l. i. d ¶ Iuſſu gͦ delegat̉ Sed ꝯtra. ff. de tu. ⁊ cu. da. nec mandante ſꝫ ibi mandatum ē ꝙ non importat nccīta tem h̓ iuſſus qui im portat vt ff. ꝙ iuſſu. .I. j. §. i. et ff. mani. i. Vel ibi erant magne facultates pupilli. hic parue. Acte et ſi ſint parue adhuc videt̉ idem. nam dacio tutele eſt mix ti imperij. vt ff. de tutelis mutus. §. tutoris dacio vbi d̓r ꝙ tutoris dacio illi ſoli ꝯpetit cui nominatim hoc dedit. l̓ lex vel ſenatuſconſul. vel princeps. gͦ non pt̄ delegari. vt ff. de offi. eius cui man. eſt iur̓. l. i. i. ℟. Sed dic ꝙ non poteſt delegari n̄ hn̄ti iuriſdictionem. ſꝫ hn̄ti ſic vt ff. e. l. ius dan di vt hic. Sed que ſunt magne facultates. ℟. qͥnquagīta aurei. vt. C. de defen. ci. l. i. vel. x. aureoꝝ. vt in autͣ. d̓ de fen. ci. §. et iudicare. col. iij. vel verius vſqꝫ ad quingentos ſolidos. ſi ſint parue. ſi vltra ſint magne vt. jͣ. ꝓx. §. ac. e ¶ Nos autem ꝯſtōꝫ. quam non habemus f ¶ Iuſſione .i. delegacione ſiue precepto. naꝫ in hͦ differt a mnandato. qꝛ mandatū ex voluntate eſt. ſꝫ iuſſus nccītatis.

Ix3
ant defenſorēs ciuitatum vnacum eiuſdem ciuitatis religioſiſſimo antiſtite vel alias perſonas publicaſ. i. ingratus vel iuridicū alex andrine ciuitatis tutores vel curatores creare legi tima cautela. ẜm eiuſdem ꝯſtōis normam preſtanda viꝫ eoꝝ periculo qui eam accipiunt ¶ Impube̓s at̄ in tutela eſſe naturali iuri ꝯueniens evt is qͥ perfecte etatis n̄ ſit alterius tutela regat̉. ¶ Cum ergo pupil loꝝ. pupillaꝝqꝫ tutores negocia gerunt poſt pu bertatem tutele iudicio racionem reddent. De alictor tirte futorum Vctoritas autem tutoris in quibuſdā cauſis neceſſaria pupillis eſt. in quibuſdam non eſt neceſſarria vt ecce ſiquid dari ſibi ſtipuletur. nō eſt
nccͣria tutoris aucͣtas. qd̓ ſi alijs promittant pupilli nccͣriā eſt tutoris aucͣtas. nanqꝫ placuit meliorē qui demꝯdicōꝫ eis licere face re. eciam ſine tutoris auto ritate. deteriorem vero nō aliter qͣm tutoris aucͣtate Vnde in his cauſis ex qͥ bus mutue obligaciones naſcunt̉ vt in empcōibus vendicōibus. locacōibus ꝯductōibus. mādati. d̓po ſiti. ſi tutoris aucͣtas n̄ int̓ ueniat. ip̄i quidem qui cū his ꝯtrahunt obligantur ad inuicem pupilli non ob ligantur. ¶ Neqꝫ tn̄ here ditatem adire neqꝫ bono rum poſſeſſioneꝫ pete̓ neqꝫ hereditateꝫ ex fideiꝯmiſſo ſuſciꝑe aliter poſſunt. niſi tutoris aucͣtate. ꝙͣuis illiſ lucroſa ſit nec vllum dam num habeant. ¶ Tutor aūt ſtatim in ip̄o negocō
vt ff. qd̓ iuſſu. l. i. §. ij. et. ff. man. l. i. g ¶ Solidos. i. aureos. vt. jͣ. de pe. te. ii. §. ri. quoꝝ. ixx. et duo faciunt libram auri. vt C. de ſuſcep. et ar. quociens. h ¶ Vna .i. ſil̓ i ¶ Vel alias. hͦ qn̄ exͣ ciuitatem vt ī municipio. nam igr̄atus municipalis dabit. ac. k Alexandrīe. hͦ qn̄ tutor datur in ciuitate alexandrina l ¶ Periculo .ſ. tabel lionū ⁊ alioꝝ. n̄ vero ip̄oꝝ maloꝝ iudicū qͥ hn̄t pt̄atē dandi vt. jͣ. de ſatiſda. tu. l̓ cū. §. pe. et. §. fi. qͥ ſunt con tra. ac. m ¶ Qui eam ſcꝫ ſatiſ dacionem n ¶Impube̓s. h̓. §. eſt gn̓alis ad oēs t. p̄ce dentes t. de tutelis o CIuri .i. equitati. p ¶ Gerunt. al̓ eger̄t. q ¶ Pub̓tateꝫ. ſꝫ et an̄ .i. geſſer̄t. ſi finita tutela fuerit priꝰ vt ff. de tu. ⁊ ra. diſ. l. niſi finita. al̓s niſi ſit finita tutela. n̄ naſcitur actio tute le. ſꝫ alie actiones na te ſūt ſꝫ n̄ exercentur. ut ff. d̓ tutel̓ ⁊ ra. diſ. .I. ſi tutor. §. fi. et l. ſꝫ n̄ dantur r ¶ Iudicio .i. actōe tu tele q̄ dat̉ in ſimpluꝫ et ꝓpt̓ dolū ⁊ culpam latam et leueꝫ. Eſt et alla actio qͣ tutor te net̉ .ſ. de rōnibus diſ trahendis. ſic em̄ no minat̉ vt ff. de ꝯtͣ. ac. tutelis. l. ij. et dat̉ in duplū ⁊ ꝓpter dolum et in duploꝯtinet̉ rei ꝑſecūcio. prior tn̄ ꝯtͣ tutorem. et ꝯtra here des. poſterior ꝯtra tutorem tm̄ vt ff. de tu. et ra diſ. l. i. §. pe. ⁊ l. ij. jt̓ vna intenta alt̓a denegat̉. lꝫ plꝰ ſit ī eacieꝯtͣ. ſe cus in act. tutele ⁊ furti vt ff. d̓ tu. ⁊ ra. diſ. l. i. §. in tutela. ¶ De auctoritate tutorum Vcͣtas. vt C. de ꝯtͣhen. et ꝯſti. ſti. l. neqꝫ ¶s ¶ Nccr̄ia. in duobꝰ caſibꝰ obligat̉ pupillꝰ ſine tutoriſ aucͣtate vt ff. de act. et ob. furioſus vbi ſcꝫ ex re actio veīt. t ¶ Promittant. qꝛ tunc eſt ꝟiſil̓e ꝙ male agat. et fa. adhͦ .jͣ. qui. ali. lꝫ. l̓ n̄. §. nunc admonendi. et. §. ſꝫ eꝯtͣrio. et. jͣ. de ī utili ſti. §. pupillus. et. ff. de acqͥ. re. do. pupillus. et ff. de pact. ꝯtra iu. jdem de muliere ſuꝑ dote paciſcente vt ff. d̓ pac. dotali. l. de die. jd̓ in alim̄tario tͣnſigēte vt C. de tͣnſa. l. cū hij. §. qͥd gͦ. jt̄ fa. C. deꝯtͣ. et ꝯſti. ſti. l. neqꝫ u ¶ Vendicōibꝰ. ſi tn̄ pupillꝰ petat rē exvendicōe r̓pellit̉ excepcō doli mali. nͥ p̄ciū dare velit vt ff. d̓ r ei ven. l. ſi id qd̓ x. ¶depoſitiſ. pupillꝰ tn̄ doli capax tenet̉ de l. §. vlt. ī fi. poſiti. ſiqͥd doli ꝯmiſit l̓ locuplecior fc̄s ſit vt ff. depoſiti. ī .i. §. inpupillū et ſic noͣ ꝙ ꝯtͣctus claudicat qn̄ꝫ vt h̓. et y ¶Obligant̉. ff. d̓ act. emp. iul̓. §. ſiqͥs a pupillo Ar. ꝯtͣ ff. de arbi. l. litigatores. §. pe. et fi. et in autͣ. de n̄ eli. l. i. §. proſpeximus. jt̄ hͦ eſt vni n̄ locuplecior ſit pupillꝰ al̓ excipitur ſi agat. et ꝯtra euꝫ pot̓it agivt C. d̓ admi. tu. ſi mino ris ⁊. C ꝓ ep̄. l. fi. ff. e. l. v. §. j. et d̓ reſcin. vēd. ſi id qd̓. §. fi. z ¶ Neqꝫ hr̓ditatem que ex teſtō l̓ ab inteſtato defert̉. ſcꝫ iur̓ ciuili vt ff. de hr̓. pe. l. i. ij. et iij. et hr̓ditas eſt ſucceſſio ī vinu̓ſum ius qd̓ habuit defunctus tꝑe mortis ſue. deducto a ¶ Gonoꝝ poſ ere alieno vt ff. de ver. ſig. l. nihil ſeſſionem ex teſto. vt ẜm tabl̓as l̓ ab inteſ tato vt vnde liberi et ſil̓es q̄ ſunt oēs de iur̓ pretorio vt. jͣ. de bo. poſ. §. qͦs auteꝫ. ⁊ eſt bonoꝝ poſſeſſio iuſ ꝑ ſeq̄ndi retinēdiqꝫ pri monij qd̓ cꝰcūqꝫ fue rit c̄ his morit̉ vt ff. d̓ bo. poſ. l. iij. §. bono rum. hͦ tn̄ in bo. poſ. fallit in caſu c̄ pupil n̄ habꝫ tutorem. tunc enim pretor aulus ctoritatē tutoris pt̄ ſuppl̓e̓ vt C. qͥ admit. ad bo. poſ. l. bonoꝝ id̓ in hr̓ditate vt C. d̓ iu. deli. ſi infāti. in fi. b ¶ Ex fidei ꝯmiſſo vt ꝑ ſe. ꝯ. tre. vt. jͣ. de fi dei ꝯ. hr̓. §. ſꝫ qꝛ. jdem dico. et ſi boͣ velit re ciꝑe cā ſeruandaꝝ li bertatum. c̄ et ibi po ſſit timere damnum. qꝛ eſt ſucceſſio in vni uerſum ius vt. jͣ. ꝑ qͣs p. no. acqͥ. §. fi. c ¶ Tutoris .i. admini ſtratoris cui adnini ſtracōſit ꝯceſſa ī teſta mento. alioqͥn non vꝫ nam. et ſi ab eo qui tu telam n̄ gerit. ſciens alium gere̓ emā. dn̄s n̄ efficiar vt ff. e. l. iiij Item nunqͥd curato ris ſufficit aucͣtae ad eand̓ hr̓ditate l̓ bo. po. delatā pupil lo. ℟. n̄. vt ff. de ap. cum in vna. §. tutor. vſqꝫ in fi. legis. d ¶ Lucroſa ſit .i. lꝫ apparet lucroſa nͨ occaſiōe ſucroſe adeat damnoſaꝫ. Lucroſa. qꝛ adeundo onͥat̉ legatis et fidei ꝯmiſ ſis et alijs on̄ibus. et ita obligat̉. ſꝫ n̄ pt̄ obligari ſine tuto ris aucͣtate vt sͣ e. in pnͥ. l̓ ſi obiciat̉ ceſſante ca. ⁊cͣ. hͦ raro accidit ꝙ hr̓ditas n̄ ſit oneroſa. et ad ea q̄ freq̄ncius acci dunt adaptantur iura. vt ff. de le. et ſe. cum n̄ ad ea e ¶ Neqꝫ vllū. eſt alia rō ec̄ ſi ſit lucroſa. qꝛ litibꝰ et ſūptibꝰ vexaret̉ vt ff. de min̄. l. mīoribꝰ xxv. ā. ⁊ his eiſd̓ ec̄ rōibus nec ī iudicijs ciuilibꝰ l̓crimīalibꝰ pt̄ eē ſine tutoris aucͣtate vt C. adu̓ſus rē iud. l. et c̄ mīores. ⁊ C. d̓ aucͣ. p̄. claꝝ. nͥ in iiij. caſibus vt in poſſeſſione mom̄taria vt C. ſi ꝑ vī vel alio mo. l. i. et C. qͥ legit. ꝑ. mom̄tarie. jt̄ in violato thoro mīor ſine curatore accuſat. vt ff. de adul. ſꝫ maritus. §. lex. ſꝫ hͦ in adulto. jtē ſi veniā etatiſ īpetrat vt C. d̓ his qͥ ve. e. ī. l. ij. jt̄. S int̓dc̄o de li. ho. exhi. vt ff. de li. ho. exh. ꝙ ⁊ lex. §. ſꝫ ſi ml̓r f ¶ Habeant. qꝛ forte ſubeſt es alienum latens g ¶ Tutor at̄ fieri .i. probare et laudare qd̓ fit ꝑ pupillū h ¶ Eſtīauerit. al̓ filius n̄ pt̄ adire hr̓ditatē. vt ff. e. li. ac. ſine volūtate pr̄is vt C. de bo. q̄ li. l. fi. §. pe. n̄ em̄ ꝯpellitͣ

IA.
pn̄s. dꝫ actor fleri. ſi hoc pupillo prodeſſe eſtimaue rit. poſt vero tp̄us. vel per nuncium aut epl̓am int̓po ſita auctoritas nihil agit ¶ Si at̄ inter tutorē pu pillumue iudicium agend̓ ſit. qꝛ ipſe tutor in re ſuaꝫ actor eſſe non poteſt. non pretorius tutor vt olī ꝯſti tuitur. ſꝫ curator in locuꝫ eius datur. quo curatore interueniente iudicium ꝑ agitur ⁊ eo peracto cura tor eſſe deſinit. Quibus modis tutela l̓imatur he. ru Vpilli pupilleqꝫ cum puberes eſſe ceperint a tutela liberantur. ¶ Pubertatē aūt veteres quidem n̄ ſolū ex annis. ſꝫ eciam ex habi tu corporis in maſculis ex timari volebāt. ¶ Noſtra āt maieſtas dignum eſſe caſtitate nr̄oꝝ tꝑm bn̄ pu tauit. qd̓ in feminis eciaꝫ antiq̓s īpudicū eſſe viſū eſt .i. inſpectionē habitudi nis corporis. hoc eciaꝫ ex habitū in maſcl̓os extede̓
Et ideo ſanctaꝯſtōe ꝓmuſ gata pubertatem in maſ culis poſt. xiiij. annum cō pletuꝫ ilico iniciuꝫ accipe̓ diſpoſuimus antiquitatiſ normaꝫ in femininis ꝑſoīs bn̄ poſitaꝫ ſuo ordine re linqͣntes vt poſt. xij. ānos ꝯpletos viri potentes eſſe credantur ¶ Iteꝫ finitur tutela ſi arrogati ſint ad huc impuberes vel depor tati ¶ Item ſi in ẜuituteꝫ pupillus redigatur. vel ſi ab hoſtibus captꝰ fuerit ¶ Sed et ſi vſqꝫ ad certā ꝯdicōeꝫ datus ſit tutor in C teſtamento eque euenit vt deſinat eſſe tutor exigēte ꝯdicione. ¶ Similimodo finitur tutela morte pupil loꝝ vel tutoꝝ. ¶ Sed et capitiſdiminucōe tutoriſ ꝑ quaꝫ libertas vel ciuitas eius amittitur. oīs tutela perit. ¶ Minima at̄ capi tiſ diminucōe tutoris velu ti ſi ſe in adpcōꝫ ded̓it le gitīa tm̄ tutela perit cet̓e n̄ pereūt. ¶ Sꝫ pupilli ⁊ pu pille capitis diminūco. lꝫ
primo. qꝛ eſt iniquū. ſcd̓o qꝛ tenet̉ pupillo damnum reſar tire tutor. vt ff. e. ſi tutor. b ¶ Pꝰ tp̄s ſcꝫ n̄ modicū. al̓ vꝫ aucͣtas vt ff. de acqͥ. hr̄. ſiqͥs mihi. §. iuſſum. q̄ eſt ꝯtͣ. et eſt rō. qꝛ vident̉ ineſſe que in cō tinenti fiunt. vt ff. ſi cer. pe. l. lecta. c ¶ Per epl̓aꝫ. nō caute et redde ſingl̓a ſingl̓is nā dixerat duo. ſcꝫ ſtatim ad qd̓ refert̉ poſt tp̄s. etcͣ. Itē in ip̄o negō pn̄s ad qd̓ refertur hͦ per epl̓aꝫ. qꝛ int̓ abn̄tes mittitur. vt. jͣ. de ob. ex ꝯſenſu. §. fi. Idem⁊ ſi aliomō inutilit̓ aucͣ torizetur. vt ff. e. l. i. .§. fi. et l. ij. ſcꝫ ſi inui tus detinet̉ d ¶ Si inter iudiciuꝫ ſcꝫ rei ven. vel alt̓ius ꝑſonalis vel realis act. tutele vl̓ neg. g̓. qͥ ꝯtͣ tutorem erit dā da q̄ durāte of. n̄ dat̉ vt. ff. de tu. ⁊ ra. diſ. non. §. fi. et l. ſi c̄ ad huc. ⁊ id̓ in vtili gn̓a li. negg̓. q̄ dat̉ ꝯtͣ cu ratoreꝫ adultis vt ff. de admi. tu. l. cū cura tore ⁊ C. de admi. tu. l. ij. et l. rōnes. ſꝫ c̓te nec alij vident̉ interī poſſe intendi. vt ff. d̓ tu. et ra. diſ. l. ſꝫ n̄ dan tur. ſꝫ illud intellige vt ipemet exerceat n̄ dant̉. ſꝫ ꝑ procurem ſic vt hic d̓r. jt̓ nunqͥd hͦ correcta ſūt hodie ꝑ autͣ. vt in autͣ. vt hij qͥ ob. per re. mi. §. .i. col. vj. cum nullus creditor vl̓ debitor poſſit eſſe tutor l̓ cu rator. ℟. ſic. nͥ in tu tore teſtamentario. ī qͦ poteritad hūc ho die h̓. §. loqui. cum fi des ralis tutoris ab ip̄o teſtatorē ſit com probata. vt. jͣ. de ſa tiſda. tu. uel. cū. §. i. ⁊ C. d̓ ep̄a. aucͣ. d̓ creacionibus. l̓ id̓ in eo qd̓ in alijs vt in p̄. autͣ. p̄diximꝰ. ſꝫ magiſ credo ꝯtͣriū vt dixi in autͣ. vt hij qui o b. ꝑ. re. §. i. jt̓ et circa reales actōes hūc. §. hodie facimꝰ loqͥ. cū in eis n̄ ſit obligacio vn̄ ceſſat actio. vt. jͣ. d̓ act. §. i. e ¶ In rem ſuam. et pupilli que ſua d̓r. vt cū bn̄ admīſtrat vt ff. de furt. l. interdum. §. qui tutelam f ¶ Actor. fa. ad hͦ ff. de ꝟ. fig. l. qd̓ dicimꝰ ⁊ C. ne qͥs ius ī ſua cā. l. vna. et C. de teſtibꝰ l. oībꝰ ⁊ ff. e. l. v. i. ℟. ar. ꝯtͣ C. de fidei ꝯ. l. fi. ibi iudex. etcͣ. ne ſequeret̉ inconuenienſ ut in eod̓ negō eſſet actor et reꝰ. nam olim in tali caſu daba tur tutor pretorius. quod hodie n̄ eſt vt h̓ d̓r. g ¶ Sꝫ curator. C. d̓ in litē dan. cū. l. i. h ¶ Et eo .ſ. iudicō ¶ Quibus modis tutela finiatur ℟ ca. Hic vidend̓ eſt quibꝰ modis tutela finiat̉. octo modos po
nit. pubertate. arrogacōe et ſeruitute. ꝯdicōe. morte. ca pitis diminucōe. ſi ad certū tp̄us datus ſit. ſic et ſi finitur tp̄s. ſuſpicione. excuſacione. Vpilli pupilli ſūt qͥ d̓ pt̄ate pr̄is īpube̓s exier̄t l̓ mor tē vel emancipacōe vt ff. de ꝟ. ſig. l. pupillus. i. ℟ lꝫ imꝓp̓e dicat̉ aliqn̄ pupillꝰ qͥ eſt ī pt̄ate vt ff. d̓ ꝟ. ob. l. fi. §. ſi pupillus. h ¶ Hītu .i. aſpectōe vtꝝ hr̄et barbā vnā l̓ alteraꝫ. vt. jͣ. innuit et fa. ff. d̓ min̄. l. mīor xxv. an. l̓ adito p̄ſide ex aſpectu corꝑis ⁊cͣ. Et noͣ pro opi. M. c ẜm ꝯſcīaꝫ dicebat iu dicem debe̓ iudicare et fa. ff. de fer̓. l. ij. in fi. et ff. fin̄. reg. l. ſtin ruꝑcōe. §. fi i ¶ Hoc ec̄ ſcꝫ ꝙ ſit iu dicand̓ impudicū k ꝯſtōe vt. C qn̄ tu. l̓cu. eſſe deſi. l. fi. l ¶ Credant̉. fa ad hͦ sͣ de nup. i. ℟º. m ¶ It finit̉. impube̓ſ .i. in pupillari etate. adhuc exn̄tes vt h̓. et .ff. de adop. nec ei. §. eoꝝ et hͦ c̄ ꝯſenſu oīm tutoꝝ. vt C. de auc. preſtan. l. fi. n ¶ Et ſi redigat̉ ex in gͣtitudīe ſi ſit doli ca pax. n̄ at̄ ex vēdicōe vt. jͣ. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. §. pe. qꝛ n̄ niſi ſit ma ior. xx. an. pt̄ ꝑ ven dicōꝫ fieri ſeruus vt sͣ de iur̓ ꝑſo. §. pe. Conͣ ē C de inoff. teſt. l. ſi qͥs. §. fi. ſꝫ ibi dicit de eo qui doli capax nō eſt o ¶ Sꝫ ſi vſqꝫ ad certā .i. ſpecificatā. vt qn̄ tūc erit ꝯſul p ¶ Teſtō. no ꝙ dixͣ ī teſtō. nā a lege vel a iudice n̄ ſic vt ff. d̓ re. iuris. l. actus q ¶ Morte naturali. nam de ciuili iaꝫ dixit sͣ prox. ſcꝫ vbi dixit de deportato et ſeruo facto per ingratitudinem. quia mors oīa ſoluit nedū. tutelam. vt in autͣ. de nup. §. deinceps. r ¶ Sed et capitis lib̓tas. et tunc maxīa g ¶ Ciuitas ⁊ tūc media vt sͣ de ca. di. §. maxīa. et. §. minor. t ¶ Oīs .i. teſtam̄taria vel datiua. u ¶ Si in adopcione ſꝫ emancipacione filij lt̄ima tutela non finitur. qꝛ filluſfa. ſtimus tutor eſſe n̄ pt̄. cum ſcꝫ pater eū precedat. vt sͣ de ca. di. §. fi. niſi in caſu vt cum manumittit ſeruum maternum delatum ſibi. vt sͣ de leg. pa. tu. §. ſꝫ for te. et tunc differtur cum ſui iuris erit. vt ff. famil. herciſc. ſi maritus. x ¶ Legitima. Sed quare hec legitima tm̄ perit. ℟º. quia agnacio perit mīma capitis diminucōe vt sͣ de leg. ag. tu.

.I.
mīma ſit oēs tutelas tollit ¶ Preterea qui ad certū tp̄s teſtō dant̉ tutores. fi nito eo deponūt tuteſaꝫ: Deſinūt at̄ tutores eſſe q̄ l̓ remouent̉ a tutela ob id ꝙ ſuſpecti viſi ſunt vl̓ qͥ ex iuſta ca ſe excuſant ⁊ onuſ admīſtrāde tutele d̓ponūt ẜm ea q̄ inferiꝰ ꝓponemus De turtitoribus Aſculi quid̓ puberes Vet femine viri poten tes vſqꝫ ad. xxv. annuꝫ cō pletum curatores accipi unt. qui licet puberes ſint adhuc tamen huiꝰ etatis ſunt. vt ſua negocia tu eri non poſſunt ¶ Santur autem curatores ab eiſdē mgr̄atibus. a qͥbꝰ ⁊ tutō res. ¶ Sꝫ curator teſtō n̄ datur. ſꝫ datus ꝯfirmatur decreto pretoris l̓ p̄ſidis. ¶ It̄ inuiti adoleſcenteſ curatores non accipiunt. pret̓ ꝙͣ in liteꝫ. curator em̄
et ad certaꝫ cāꝫ dari pōt. ¶ Furioſi qͦꝫ ⁊ prodigi. lꝫ maiores. xxv. annis ſint tn̄ in curacione ſunt agnatō rū ex lege. xij. tabulaꝝ. ſꝫ ſolent rome prefecti vrbis l̓pretores ⁊ in ꝓuincijs pre fides ex inquiſicōe eis da re curatores. Sed ⁊ m̄te captis et ſurdis et mutis et qui ꝑpetuo morbo labo rant qꝛ rebus ſuis ſuꝑeſſe n̄ pn̄t curatores dādi ſūt. ¶ Interdum at̄ ⁊ pupilli curatores accipiūt vtpu ta ſi legitimus tutor n̄ ſit ydoneus. qm̄ hn̄ti tutoreꝫ tutor dari non pōt. ¶ Iteꝫ ſi teſtō tutor datuſ l̓ a pre tore. a̓ a preſide idoneus n̄ ſit ad adminiſtracioneꝫ n̄ tn̄ fraudulēter negocia adminiſtret. ſolet ei cura tor adiugi ¶ It̄ loco tu toꝝ qͥ n̄ in perpetuū. ſꝫ ad tp̄us a tutela excuſantur ſolent curatoreſdari Qd̓
.§. fi. ⁊ ſt̄ima int̓ agͣtos tm̄ ꝯſiſtit vt sͣ de le. ag. tu. i. ℟. y ¶ Cet̓ e. ſcꝫ teſtam̄taria et datiua. ẜm M. z ¶ Licet minima vt qꝛ detur in arrogacione vt sͣ e. §. j. a ¶ Ad c̓tū. id̓ ſi ad inc̓tū tp̄s .ſ. ad ꝯdicōꝫ vt sͣ e. §. ſꝫ etſi. q̄ cō dicio ad eſſe ⁊ ad n̄ eſſe ſe hr̄e pt̄ vt. jͣ. d̓ ꝟ. ob. §. ꝯdiciones. b ¶ Deſinunt. in ꝑpetuū vt qꝛ mutus. qd̓ dic vt ff. de min̄. l. vni. §. ex facto. nam ſi ad tꝑs non deſinunt eſſe tutoreſ vt. jͣ. de ex cuſac̄. tuto. ⁊ cura. §. qui reipub. c ¶ Suſpecti. vt. jͣ. de ſuſpec. tu. pertotū ⁊ noͣ ꝙ eiſdeꝫ modis fi nit̉ cura ſi qͦs habeāt pupilli curatores. et eod̓ tꝑe vt C. qn̄ tu. l̓ cu. eſſe de. l. i. adulto rū ꝟo curatores tūc finiunt̉ cū virilem vi gorē ꝯpleuerit mīor ſcꝫ. xxv. an. vt. ff. de min̄. l. i. ī fi. ⁊. jͣ. ti. i. i. ℟º. nͥ ad certaꝫ cāꝫ vl̓ ſpēꝫ fuerint dati. naꝫ et tunc finito negō. finit̉ negociū vt sͣ t. i §. fi. jt̓ curatores ali oꝝ vt. jͣ. t. i. §. furioſi. et. §. alioꝝ et. §. et mē te captiſ. tūc deſinūt qn̄ ſanam m̄tem pre dc̄e ꝑſōe r̓ceper̄t vt ff d̓ tu. fu. l. j. §. i. ⁊. §. fi. ¶ Se curatoribꝰ℟ca Aſculi. xxv. an. nͥ ¶ Limpetrēt a pnͥci pe veniam etatis. ma ſculi in. xx. an. feīe in xviij. vt C. d̓ his qui ve. eta. imp. l. i. et. ij. e ¶ Sant̉ at̄. mgr̄ati bus .i. a p̄tore pſide. proconſule. prefecto egipti. vt ff. de tu. et cu. l. i. jt̄ a prefecto vr bis et a defen. ci. vel iuridico alexandrie vt sͣ de attil. tu. §. pe. al̓ fi. et in autͣ. de defe. ci. §. nulla. col. iij. et ff. de of. pre. vr. l. i. §. ſolent f ¶ Sed datus de facto g ¶ Pretoris ſcꝫ in vrbe h ¶ Preſidis in prouincia i ¶ Item accipiunt. ſecꝰ in tutore. vt ff. de tu. et cu. da. l. necnon. et de tutelis. l. ij ut diximus sͣ de tutelis. §. eſt at̄. It̓ vid̓r ꝯtra ff. de min̄. l. i. in fi. ſꝫ ꝙ ibi dicit n̄ ꝯmitti eis adultis res ſuas bn̄ gerenti bus an. xxv. an. vni ē vt ſint rata q̄ fiūt ꝑ eos. ꝯmittunt̉ tn̄ vt hic ſꝫ reſtituunt̉. vt ibi et. jͣ. de act. §. ſiquis agens. k ¶ In litem. tunc em̄ cogit̉. ſꝫ pupillus in litē n̄ cogit̉ vt ff. de tutelis. l. qui hꝫ. §. ſi pupillus. quod expone vt ibi l ¶ Curator. q. d. n̄ dubites de hͦ. lꝫ alid̓ ſit in tutore vt sͣ qͥ tu. da. po. §. certe in Gurioſi. nō hos duos acciꝑe curatorē a lege. alij oēs ſūt datiui vt caute h̓ coll̓r⁊. jͣ. ꝓx. §. ⁊ C. de ep̄a. audi. l. de crea n ¶ Sed ſolent ſcꝫ agnatis deficientibus vel racōibꝰ. ac. non abilibus ꝯſtitutis. vt C. de cu. fu. l. fi. §. ſin at̄ o Inqͥſicōe. et hͦ rōe furoris l̓ dem̄cie. n̄ iſte ꝑſone ſint mi nores. xxv. an. et tunc rōe etatis tu. vel cū. accipiūt vt ff. d̓
tutel̓ qͥ hꝫ. §. ꝙ at̄. jt̄ niſi ſit in pͥt̄ate vt C. de cū. fu. l. fi. §. i. p ¶ Dandi ſunt .ſ. ab hijs qͦs modo in ſuꝑiori. §. diximus. q ¶ Interdum ydoneus vel rōne pauꝑtatis. vel qꝛ non eſt ī duſtrioſus vt decet. fidelis tn̄ eſt et diligens. al̓ repelle retur prorſus. vt. jͣ. de ſuſpect. tu. §. pe. et fi. et C. de ſuſpe tu. l. pietatiſ. bn̄ dico tu. et n̄ cū. qꝛ etcͣ r ¶ Sari n̄ pt̄. fallit hͦ regl̓a in caſibuſ ſex vt ſi detur tutor loco tu toris ſurdi. vel muti. l̓ furioſi vt ff. de tute lis l. pe. jt̄ et ſi hꝫ tu torem rōe reꝝ vnius prouincie. pōt̓it hr̄e alium rōe reꝝ. quas hꝫ in alia. vt ff. de ex cu. tu. l. ꝓpter litem. al̓s. l. lꝫ. §. fi. et C. in qͥ. cau. tu. ha. da. tu. fi. jtem et mr̄ an̄qͣ nu bat tutrix exn̄s. aliuꝫ petit tutorem dari. vt in autͣ. de nup. §. ſi vero tutelam. ſꝫ rō ē qꝛ abire nūc ſperat̉. vt C. ꝯīa del. l. fi. §. ij jt̉ et qn̄ ad tp̄s eſt re legatus vel excuſatꝰ vel remotus. nam in terim tutor datur vt C. in qͥ. cau. tu. ha. l. pe. jtem ſiqͥs tutor ſit apud hoſtes n̄ vt ſer uus. ſꝫ vt legatus. et tranſfuga. alius dat̉. vt. ff. de tutelis. l. ſi qͥs tutor. jt̄ ſi reipub. cā abſit pt̄ alius dari vt ff. de tutelis l. q̄ſi tū. ⁊ ff. de ſuſpec. tu. .l. tutor. §. ſiqͥs abfu turus. ſꝫ ẜm p. in his oībus caſibꝰ tutor ꝓ curatore accipitur ⁊ hec regula n̄ fallit. ſꝫ cū lr̄a in oībus sͣdc̄is legibus de tutorē fa ciat mencionem ab ea n̄ diſcedamus. vt ff. del. iij. n̄ al̓r. ⁊. ff de exer. l. i. §. igit̉ Sꝫ q̄ eſt rō cū vbiqꝫ dari poſſit curator. hn̄ti curatorem l̓ tutorem. ſꝫ n̄ tutor pt̄ dari hn̄ti tutorem ℟º. ꝙ tutor qui prius dabat̉ hēbat plenam pt̄atem vt. jͣ. t. .ij. §. datus. et sͣ de tutelis. §. i. et ita ꝙ alium ſecū in eadem plenitudinē admitte̓ n̄ pt̄. ſꝫ n̄ ſic in curatorē qui rebꝰ dat̉ vt C. de nup. l. in cōpuland̓. vn̄ tutor aucͣtorizatur hr̓dita tem adeundo. quod in curatore pupilli n̄ eſt. vt. ff. de ap. l. in vna. §. tutor. ſꝫ nonne to die inuenimus vnum pupillū plureſ hr̄e tutores vt C. de admi. tu. l. ij. ℟. illud eſt qn̄ ſil̓ dant̉. nā q̄dam fiunt ſil̓ bene que n̄ valent ſi fiant ſeꝑatim. vt duoꝝ reoꝝ obligacio vt. jͣ. de duobꝰ reis ſti. §. i. ace. g ¶ It ſi teſtō poſuit exemplū de ſt̄imo n̄ de datīo et teſta m̄tario minus ydoneo. ac t ¶ Ydoneus .i. ſufficiēs u ¶t ad tp̄s excuſat̉. nā aliq̓s qn̄ꝫ in ꝑpetuū qn̄ꝫ ad tp̄s. vt pꝫ ꝑ multa exempla. jͣ. de execu. tu. et cu. §. i. ⁊ qͣſi ꝑ totū t. x ¶ Curatores. vel ectutores. vt sͣ ꝓx. §. dixi. ſcꝫ prout iu dici videbitur. vt C. in q̓. cau. tu. ha. l. i. et. ij. Sed quid ſi tutor pupillo non ſit. andari poſſit curator. ℟º. ſic vt ar.

II.
fitutor aduerſa valitudīe vel alia neceſſitate impedi tur. quo minꝰ negocia pu pilli adminiſtrare poſſit. ⁊ pupillꝰ ſ abſit vel infans ſit qꝫ velit auctoreꝫ ꝑiculo ip ſius tutoris p̄tor l̓ qͥ ꝓuin cie p̄erit decretō ꝯſtituet ¶ De ſatiſdacione tutoꝝ vel curatoꝝ. E tn̄ pupillorum. pupillarumue. et eoꝝ. qui queue in curacōe ſūt negocia a cu ratoribuſ tutoribuſue ꝯſu manturl̓ diminuant̉ curet p̄tor vt tutores ⁊ curatoe̓ſ eo noīe ſatiſdent. Sed hͦ n̄ eſt in ꝑpetuū Nā tutoreſ teſtō dati. ſatiſdare non cogunt̉. qꝛ fides eorum. ⁊ diligencia ab ip̄o teſtatō re probata eſt ¶ Item ex inqͥſicōe tutores l̓ curato res dati ſatiſdacioni non on̄ant̉. qꝛ idonei elc̄i ſunt. Sꝫ ſi ex teſtō l̓ inquiſicione duo pl̓eſue dati fue rint tutores. pt̄ vnus offer re ſatiſdacōꝫ de indemnita te pupilli vel adoleſcētis ⁊ ꝯtutori ſuo velꝯcuratori preferri vt ſolus adminiſ tret. ⁊ contutor ſatis offe rens p̄ponat̉ ei vt ⁊ ip̄e ſo lus adminiſtret. ¶ Itaqꝫ per ſe n̄ pt̄ petere ſatiſda cionem aꝯtutore ſuo l̓ con curatorē. ſꝫ offerre dꝫ vt electōeꝫ ꝯcuratori det. vel ꝯtutori ſuo vtꝝ velit ſatis accipere vel ſatiſdare Qd̓ ſi nemo eoꝝ ſatis offerat. ſiquidem aſſcriptū fuerit. a teſtatorē quis gerat il le gerere dꝫ. Qd̓ ſi n̄ fuerit aſſcriptū. quem maior ꝑs elegerit ip̄e gerere dꝫ. vt edco p̄toris cauet̉. ¶ Sin at̄ ipſi tutores diſſenſerīt circa eligendum eum vel eos qͥ gerere dn̄t. pretor ꝑtes ſuas interponere dꝫ ¶ Idem ⁊ in pluribus ex
a ꝯtrario ſenſu ſumit̉. vt. ff. de tu. et cu. da. ab. l. curator. qd̓ ē validū vt ff. de of. eius. cui man. eſt iur̓. l. i. §. i. ac. a ¶ Quid adu̓ſa .i. infirmitate q̄ valitudine ⁊ ſanitati ꝯtͣria ē b Accītate vt qꝛ longo tꝑe abfuturus eſt l̓ ſua maiora ne gocia hꝫ ꝑtractare vel alias ſil̓es nccītates vt ff. de ꝓcur. l. filiuſta. §. fi. et l. ſe. et l. poſt litem. et l. ſe. vſqꝫ ad l. q̄ oīa et nͥ hꝰ neceſſitas ſit n̄ pt̄ ẜm quoſdam vt C. qͥ dari. cū. vel tu. l curator em̄. et l. cura tor. ymo certe et ſi q̄ cunqꝫ alia ſit iuſta qͦ qͦ mō. ut ff. de admni. tu. decreto. et hͨ ead̓ ſunt in curatore vt. C de ap. ſi actor. c Abſit. ſi em̄ pn̄s ſit et hꝫ intellectum. ec̄ ꝓcureꝫ c̄ aucͣtate tu toris face̓ pt̄ vt C. de ꝓcur̓. l. neqꝫ Abſit. i. in ſex m̄ſibus d elit .ſ. p̄tor vel p̄ ſes vt ſeqͥtur ⁊ ꝙ hic d̓r actor. al̓ adiutor d̓r vt ff. d̓tutel̓ l. ſolꝫ al̓ curator vt ff. d̓ tu. et cu. da. ab. his. l. in oēꝫ. al̓ ꝓcur̓. vt C. de procur̓. l. neqꝫ. et no h̓ varia noīa eoꝝ qui alioꝝ facta agūt vt actor. vt hic dc̄m eſt It̓ tutor qui dat̉ pu pillis sͣ de tut elis. §. eſt aūt Itē curator qͥ datur adultis l̓ furio ſis vel ſil̓ibus vt sͣ e. ī pnͥ. et. §. furioſi ⁊. §. ſꝫ ⁊ m̄te captis. jt̄ ꝓcu rator qͥ aliena gerit negociā cū mandato vt ff. de ꝓcur. l. i. jtē ne gocioꝝ geſtoꝝ. qͥ fine mādato gerit. vt .jͣ. de obli. exqͣſi ꝯtͣct. .§. i. Item yco nomus cui res eccleſiaſtica gubernanda mandatur ab ep̄ocū con ſenſu fratꝝ vt C. de ſacro. .ſ. l. iubemus. et C. de ep̄. et cl̓i. l oēs. §. hͦ proculdubio. et nihilomius d̓r ypocriſarius vt ī autͣ. quo oꝑ. ep̄. §. n̄ al̓r. et. §. neqꝫ at̄. et. §. ſi vero vt p̄ẜtim It̄ ſindicus qui ſic grece d̓r. latine ſingl̓oꝝ cāꝫ dicens vt ff. de mū. et ho. l. muneꝝ. §. defenſores. qn̄qꝫ tn̄ actor et ſin dicus pro eodem ponitur. vt ff. ꝙ cꝰqꝫ vniuer. l. al̓. ij. §. qͥ bus. et. §. pe. et l. iteꝫ eoꝝ. §. actori. facit ad hͦ C. de aucͣt. tu. vel cura. ꝑ totum. vel eciam dic ꝙ dr̄nt. vt et ibi nota. ſcꝫ in dicta l. ꝙ cꝰqꝫ vniuer. ⁊cͣ. ¶ De ſatiſdacione tutoꝝ vel curatoꝝ ℟ c. ne tn̄. etc E tn̄ diximus dandos tutores et curatores rōe etatis f ¶ Conſumantur. in totū g ¶ Diminuantur. pro parte h ¶ Pretor. ſic et pref. vr. et preſes prouincie vt sͣt. i. §. ij. i ¶ Satiſdent. rem pub. ſal. fo. vt diximus sͣ de tutelis. §. i. uel cū fideiuſſore vt ff. rem pub. ſal. fo. l. non qͣſi in pnͥ. et ff de preto. ſti. l. pretorie. et ff. qui ſatiſda. co. l. i. k ¶ Perpetuū .i. gn̓ale. ſic C. d̓ eden. l. edita. al̓ ꝓ tꝑe po
nitur. vt ff. pro ſocio. l. i. et. jͣ. de ꝟ. ob. §. at ſiquis. l ¶ Approbata id̓ in curatoribus in teſtō datis. ſꝫ curato res n̄ dentur in teſtō regulariter. tn̄ ſi dati fuerint ꝯfirmā tur decretō pretoris vel preſidis vt sͣ t. prox. §. ij. et tunc liberant̉ a ſatiſdando vt tutores. vt h̓. et ff. de ꝯfirma. tu. l. ſi filio. et l. in ꝯfirmando. et l. ſe. et l. vtilitatem. ſecus in dato a mr̄e. vt ff. d̓ cō firmand̓. tu. l. i. ad fi. legis. al̓ C. e. t. l. i. ſꝫ qͣre ſecꝰ ℟º. qꝛ firmū eſt ꝯſiliū patris et n̄ mr̄is. vt ar. jͣ. qui ali. lꝫ in fi. i. ℟. et. jͣ. de ī iurijs. §. i. et qd̓ dicit in teſto. id̓ et in tuto ribus et in cōdicillis datis dicam. vt ff. de teſt. tu. l. iiij. al̓ l. iij. ⁊ fa. ad hͦ C. d̓ ep̄. au di. de creacōibus. in Ait ex inqͥſicōe. i. da ti a iudice c inqͥſicōe. vt sͣ. de attill. tu. §. j. ſꝫ h̓ iur̓ d̓r n¶ Idonei .i. preſūp cione iur̓. ꝯtra quā n̄ admittit̉ ꝓ bō in ꝯtͣri um. ſꝫ ſi ꝯtra apparet tenebit̉ ille qͥ dedit. vt. jͣ. e. §. ſciend̓. ſꝫ hoc fallit in curatore furi oſi qͥ ſatiſdat. ſi n̄ ha beat ydoneaꝫ ſub̓am lꝫ ſit ē inqͥſicōe datus vt. C. de cur. fu. l. fi. et. §. ſiqͥdeꝫ. et. §. ſi ꝟ o n̄ talis. jt̄ dn̄t iurare iſti oēs bn̄ age̓ .i. non p̄termitte̓ vtilia ⁊ nō face̓ inutilia vt ī autͣ vt hij qui ob. reſ. ꝑ. mi. §. fi. coll. vj. Si gͦ n̄ teſtārij. nec datiui ſatiſdant. qͥ er̄t illi qͥ ſatiſdant. ℟º. lt̄imi. n̄ in caſu. ſcꝫ patronus pro liberto. vt ff. de tutelis. l. ſt̄imos. §. i. Item datiui. qn̄ non fiunt cū inquiſici cione vt C. de auc. pre. l. fi. et niſi ſatiſdent non adminiſtn̄t vt C. de tu. vel cū. qui ſat̓. non de. l. i. et fi. et ẜm hoc ſunt quatuor genera tutoꝝ ſcꝫ teſtamentarij. item legitimi. jtē datiui cum inquiſicione. item datiui ſine inqͥſicōe vt dc̄m ē. o. ¶ Sed ſi ex teſtō. duo ponit ⁊ vnū tm̄ nunc ꝓſequit̉. ſcꝫ d̓ teſtārio. ſꝫ in fi. §. dicit de alio. jtem hec ead̓ in curatoribꝰ pl̓ibus locuꝫ hn̄t vt ff. de admi. tu. l. iij. §. quod ī tutoribꝰ it̄ qͥd in lt̄imis ℟. id̓ cum ſit ead̓ rō. ne deterius negocia ꝑ pl̓es exerceant̉ vt ff. de admi. tu. l. ſi pl̓es. §. apparet igitur p ¶ Itaqꝫ. vel ſatiſdare. ſic. jͣ. de inuti. ſtip. §. alteri. in fi. q ¶ Aſſcriptum ſcꝫ in teſtō. vel al̓r apparet eꝰ volūtas eui denter. qꝛ dixit in ſat̓dacione quis preferri dꝫ r ¶ Vt edicto. quod ſi non fuerit aſſcriptuꝫ quemmaior ꝑſ elegerit ille gerere dꝫ s ¶ MNaior dummodo omnes velint per vnū admīſtrare. al̓ em̄ n̄ ꝯpellerentur. ſꝫ omnes gerere pn̄t ſi velint. vt ff. de admi. tu. l. ſi plures. §. fi. et l. vl̓ in ꝑtes Et noͣ h̓ ar. ꝙ ſtat̉ maiori ꝑte ſic. ff. de pact. l. iur̓gen. §. vlt. ⁊ l. maiorē. et. l.

.I
inqͥſicione datis ꝯprobād̓ eſt vt maior ꝑs eligere po ſſit per quem adminiſtra cio fiet. ¶ Sciend̓ autem eſt n̄ ſolum tutores l̓ cura tores pupillis vl̓ adultis. ceteriſqꝫ perſonis ex ad miniſtracione reꝝ teneri ſꝫ ec̄ in eos qͥ ſatiſdacionē accipiunt ſubſidiariaꝫ ac cionē eſſe q̄ vltimū eis p̄ſi diuꝫ poſſit afferre Subſi diaria aūt actio datur in eos qui vel omnino a tuto ribus ſatiſdare n̄ curaue rint. aut non idonee paſſi eſſent caueri. que quidem ta ex prudentum rn̄ſis. qͣꝫ ex ꝯſtōibus imperialibus in heredes eoꝝ extendit̉. ¶ Quibus conſtitucōibus et illud exprimitur vt niſi caueant tutores ⁊ curato
res pignoribus captis co herceantur. ¶ Neqꝫ autem prefectus vrbis neqꝫ p̄tor neqꝫ preſes ꝓuincie. neqꝫ qͥſqͣꝫ alius cui tutores da di ius eſt hac actōe tene bit̉. ſꝫ hij tm̄ modo qͥ ſatiſ dacionem exigere ſolent. Oe extulationibus tutorū vel turatorum Rubruū. Ecuſantur autem tutores l̓curatores varijs ex cauẜ. pleꝝqꝫ ꝓpt̓ liberos. ſiue in pt̄ate ſua ſint ſiue emancipati ¶ Si em̄ tres liberos ſuꝑſtites rome q̓s hēat vl̓ in ytalia iiij. l̓ in prouincijs. v. a tu tela vel cura pn̄t excuſari exemplo ceteroꝝ muneꝝ Nam ⁊ tutelam et curam placuit publicum munus eſſe ¶ Sꝫ adoptiui liberi
p̄cedente. §. fi. et ff. de teſt. l. iij. §. ij. ibi. al̓ nū̓s teſtium. ⁊cͣ Ar. ꝯtra. ff. de ſer. ruſ. p̄. l. fundum. et. ff. ꝯīa p̄. l. fi. t ¶ Vt edicto pretoris. ſcꝫ quod n̄ hēmus. acc. u ¶ Partes ſuas .i. ſe et officiales ſuos ⁊ milites iuſticie. Sꝫ cur n̄ ꝯmittit̉ fortune vt al̓. Cꝯīa del̓. l. fi. i. ℟. et. jͣ. del̓. §. adopcōnis. ℟º. n̄ ita alterius factū .ſ. pupilli pn̄t fortune ꝯmitte̓. vt ſuū ꝓpͥm ⁊ ꝯcor. huic. ff. del̓. j. hꝰ. §. fi. et ff. de vſu fruc. l. ſi cꝰ. §. ſꝫ inter duos. Ar. ꝯt in e. ti. qͦciens ſi duobuſ x ¶ Id̓ et in pl̓ibus. id̓ et ꝑ oīa vt sͣ. nͥ qꝛ h̓ a teſtatore non potuit ſcribi qͥs gerēt. cum nihil dixit de tutela. nam n̄ darent̉ ex inqͥ ſicōe ſi eſſent teſtārij vt sͣ de attil. tu. i. ℟ y Sciend̓ ceteriſqꝫ vt furioſis ⁊ m̄te captis vt sͣt. i. §. furioſi ⁊. qͥ ſꝫ et mentē captis. ¶ Accipiūt īferiores ut mgr̄atus. qd̓ dic vt diximus. jͣ. e. §. neqꝫ at̄ a ¶ Subſidiariam ſcꝫ tutele vtilis ꝯtͣ eum. qui male dederit tu torem. l̓ vtilis negg̓ qn̄ malū curatorem. nam ead̓ vtilis in ma giſtratuꝫ dat̉ q̄ in ad miniſtratorē directa datur. et vſure veni unt vt in prima vt ff. de mgr̄a. ꝯ. l. fi. ⁊ C. e. l. p. Subſidiaria at̄ d̓r penal̓ aptitudine vt I. acqͥ. actio d̓r pe nalis aptitudine vt. jͣ. ad l. acqͥ. §. is at̄. nam nec illa ſꝑ penalis eſt. nec h̓ ſꝑ in ſubſi diuindatur. qꝛ qn̄qꝫ agitur anteꝙͣ ꝯueniantur oēs tuto res. vt colligitur ex his que dicuntur in hac glo. circa fi. Quare ad hoꝝ euidenciam diſtingue. aut fuit vnus tu. vel cu. aut plures. primo caſu ꝯuenitur prius tu. vel cū. et pꝰ ea ingr̄atus vt h̓. ſi vero plures. tunc aūt oēs geſſer̄t tute lam aut curā. aut nullus aūt alter tm̄. primo caſu oēs ꝯue munt̉ an̄ mgr̄atum vt ff. de admi. tu. lucius. §. pe. et de ma giſt. ꝯ. l. duo. in ſcd̓o id̓ vt. ff. de admi. tū. ſi pl̓es. in tercio ſubdiſtingue aut fuit diuiſa tutele admīſtracio ꝑ iudicēl̓ teſtatorem. aut n̄. prīo caſu pro ſua geſtione qͥlibꝫ tenet̉ ⁊ n̄ ꝓ alt̓ius. et poſtea mgr̄atꝰ in ſubſidiū vt ff. d̓ admi. tu. lu cius. §. pe. et C. d̓ diui. tu. l. ij. Sꝫ tn̄ in. iiij. caſibus vnꝰ ꝓ al teriꝰ ꝑte tenet̉. tn̄ pꝰmgr̄atuꝫ .ſ. ſi tutorē vt ſuſpectū r̄mo uendū n̄ remouit l̓ tarde remouit. l̓ remouēdo iura pupil li prodidit l̓ n̄ exegit ſatiſdacōꝫ. rē pub. ſal. fo. c̄ vide̓t euꝫ n̄ ſoluēdo vt ī dc̄a l. C. de diui. tu. l. ij. ⁊ ff. d̓ admi. tu. luciꝰ .§. pe. jn ſcd̓o caſuꝯuenit̉ prīo gerēs. ſcd̓o ingr̄atꝰ. tercio n̄ gerens. ij in dc̄is. iiij. caſibus vbi ꝯuenit̉ ec̄ qui n̄ geſſit an̄ ingratū vt C. de diui. tu. l. ij. et ff. de admi. tu. l. ec ⁊ l. emi lius. in fi. et l. tutores tres. b It̄ eis .ſ. pupill̓ ⁊ ſil̓ibꝰ. e ¶ Subſidiaria. idoneē. adu̓biū eſt. et fa. ad hͦ ff. de magi giſtra. ꝯ. l. i. §. ſciend̓. et. §. exigere d ¶ Que qͥd̓ .ſ. tutele actō ſb̓ fidiaria l̓ neg. g̓. vt dixīꝰ. ac.
e ¶ Rn̄ſis. vt ff. de mgr̄a. ꝯ. l. j. §. ſciend̓ eſt. et l. ꝙ ad hi̓ deꝫ f ¶ Ex ꝯſtōibꝰ vt C. de mgr̄a. ꝯ. l. ij. ⁊ ī alijs grecis ꝯſtōibꝰ ſꝫ al̓r hr̓s tenet̉. qꝛ de dolo ⁊ lata culpa tm̄. al̓r defunctꝰ qͥ ec de leui culpa tenet̉. ff. de mgr̄a. ꝯ. l. n̄ ſil̓r. acc. g ¶ Quibꝰ ꝯſtōibꝰ .ſ. grecis h ¶ Caueat .ſ. rē pu. ſal. fore i Coherceāt̉. fa. ad hͦ. ff. de adini. tu. l. i. i. ℟º. ⁊ ff. de dā. infec. l. iiij. §. iij. et ff. de lib̓. ag. ſiqͥs ali. §. ſi qͥs ex his. et C. de ſu ſpec. tu. l. iij. et ff. de ventre inſpiciē. l. i. §. quid gͦ. ac. k ¶ Neqꝫ vrb̓ ſcꝫ roͣne ꝑ excellenciā. vt sͣ de iur̓ na. §. ſꝫ quociens. it̉ fa. ad hunc. §. ff. de mgr̄a. ꝯ. l. i. Sed ꝯtͣ eſt ff. de admi. tur. l. emilius. ſꝫ diſtingue tria gn̓a iudicū. qͥdaꝫ pn̄t dare tutorē. et n̄ exige̓ ſatiſda. de qͥbꝰ h̓ loqͥtur Alij et dare et exige̓. de qͥbus ibi dic̄ Alij exige̓ et n̄ da re vt tabelliones ⁊ ali qͥs miles iuſticie. cui tl̓ia ꝯmittant̉. et iſti tenent̉ in ſubſidium. ut sͣ de attil. tu. §. pe. et C. de mgr̄a. ꝯ. l. fi. It extīatores pr̄imo nij pupilloꝝ. ꝓpter qͦꝝ prauaꝫ extīacōꝫ meliores fideiſſores accepti ſunt vt ff. de ma. ꝯ. l. i. §. diuus. q̓ erant dandi pro rei qͣ litate. vt ff. de in ius uo. l. i⁊ qͥ ſatiſda. co. l ſi vero. §. i. l ¶ Solent. al̓ debēt ſꝫ iſtin̄ dn̄t nec ſolent. vt diximus. acc. m ¶ De excuſa cionibus tu. et cū. nūc dic̄. qd̓ sͣ qͥ. mo. tute. fi. §. fi. ꝓmiſit xcuſant̉. lib̓os ſuꝑſtites ⁊ incolūes vt ff. d̓ va. mū. l. ij. Emācipati. nͥ pr̄ filio emācipato curator petat̉ tūc em̄ n̄ excuſat̉ a cura emancipati. vt ff. e. amiciſſimos. §. fi. l̓ dic ꝙ lꝫ faciat ꝯtͣ ſtiml̓os nat̉ales tn̄ pt̄ bn̄ vt ibi innuitur. o ¶ Romē. hͦ eſt in ciuitate roͣna. et vſqꝫ ad centū miliariū vt ff. de of. p̄. vr. l. i. alias. iij. §. cum vr̄ bem. p¶ In ꝓuincijs. v. ſꝫ nūqͥd ille ꝓuincie q̄ al̓ hn̄t ius ci. italie te hcō hēbt̄ ℟º. non. qꝛ illd̓ ꝓpt̓ t̓buta ꝯcedit̉ eis vt ff. de q ¶ Muneꝝ .i. oneꝝ ciuiliū vt decurionatꝰ ⁊cenſ. l. i. ⁊ l. fi. ſecus ſi primonij ſit onus. vt ff. de va. mū. l. ſextū. §. nu̓s. ⁊ .§. q̄ pr̄imonioꝝ. et l. his on̄ibus. i. ℟. et C. qͥ mili. n̄ poſ. l. .i. li. x. jt̄ ſecus in on̄ibus. vt ff. de va. mū. l. in on̄ibus. jt̄ ſe cꝰin on̄ibꝰ q̄ honori inherēt vt C. deva. mū. l. ſextū. §. nu̓ſ re Munꝰ publicū. aucͣtate. naꝫ dat̉ inuitus vt C. de cur̓. l. nullus. li. x. Munus. ff. de ꝟ. fig. l. ſi pupillus. §. munus. ſꝫ ꝯtra. ff. e. athlete. §. tutela. Sed n̄ eſt publicum munus. vt ibi d̓r vtilitate lꝫ aucͣtate. ſic vt h̓ d̓r. ſꝫ vtilitatē publicū ē ſcd̓ario. qꝛ expedit reipub etcͣ vt sͣ de his q̄ ſūt ſui l̓ al. iu. .§. fi. ſt̄ ꝯtra. ff. e. ſpadonē. §. qͥaccepit. et l. n̄ tm̄. §. non oīa. Sꝫ lꝫ ibi gn̓aliter remiſſinōem publicoꝝ muneꝝ habuit. tn̄ ex gn̓ali remiſſionē n̄ ꝯtinet̉ tutela vel cura fauore pu pilloꝝ. et adultoꝝ. ſicut et alias. de gn̓ali dicto quedam

II.
n̄ ꝓſunt. in adopcōꝫ at̄ da ti nat̉ali pr̄i proſunt Itē nepotes ex filioꝓſunt vt ī locū pr̄is ſuccedat ex filia nepotes n̄ proſunt ¶ Filij at̄ ſuperſtiteſ tm̄ ad tutele. vel cure muneris excuſaci onem proſunt. defuncti at̄ non proſunt. ¶ Sed ſi in bello amiſſi ſunt queſitū ē an proſuit ⁊ ꝯſtat eos ſoloſ ꝓdeſſe qͥ in acie amittunt̉ ¶ Hij em̄ qui pro repub. ceciderunt. in perpetuum ꝑ gl̓iam viuere intelligun tur ¶ Et diuus marcus in ſemeſtribus reſcripſit euꝫ qui res fiſci adminiſtrat a tutela vel cura ꝙͣdiu admi niſtrat excuſari poſſe. Iteꝫ hij qui reipub. cā abſunt a tutela et cura ex cuſantur. et ſi fuerint tuto res vel curatores dati. ſi reipub. cauſa abeſſe cepe rint a tutela ⁊ cura excuſat̉
quatinus reipub. cauſa ab ſunt. et interea curator lo co eoꝝ datur. qui ſi reu̓ſi fuerint recipiunt onus tu tele. naꝫ nec anni hn̄t va cacionem. vt papinianus rn̄ſorum. li. v. ſcripſit. Na hic ſpacium hn̄t ad nouas tutelas vocati. Et qui po teſtatem aliꝙͣ hn̄t ſe excu ſare poſſunt vt diuꝰ mar cus reſcripſit. ſꝫ ſuſceptaꝫ tutelam deſerere non pn̄t Item ꝓpter lite quaꝫ cū pupillo vel adulto tutor l̓ curator habz excuſari ne mo pt̄ niſi forte de om̄ibuſ bonis. vel de hereditate ꝯtrouerſiafiat. ¶ It tria onera tutele n̄ affectate l̓cure preſtant vacacione ꝙͣdiu adminiſtrantur. vt tn̄ pluriū pupilloꝝ tutela l̓ cura eorundem bonoꝝ veluti fratꝝ ꝓ vnaꝯputet̉ Sed ꝓpter paupertatem
excipiunt̉ vt ff. del. iij. l. vxoreꝫ. §. feliciſſimo. et ff. d̓ ꝓcur̓. pōꝑ. i. ℟. et ff. de li. le. l. aurelio. §. gayus a ¶ Non proſunt. et hoc dico ad excuſacionem. b ¶ Proſunt. ſcꝫ pr̄i adoptiuo. vt h̓. et ff. de va. mū. l. ſextū .§. adoptiui. maxime hodie. cū nihil ad patrem adopti uꝫ tranſeat vt sͣ de adop. §. ſꝫ hodie. ac. c ¶ Nat̉ali. lꝫ adopti uo n̄ proſint vt sͣ ꝓx. .i. ℟. ⁊ ẜm hͦ ibi pun cta dari. Vel dic ī ado p̄cione nat̉ali patri. .i. auo vel proauo d ¶ Proſunt ſcꝫ arro gati ē̄ tͣnſeāt in fami liā eꝰ vt sͣd̓ adop. §. ſꝫ hodie. ī fi. §. ⁊. §. ſe. ⁊ ẜ hͦ fiet m̄cio illiꝰ nō uiiuris. et pūctab̓ ibi naturali patri. ac. e ¶ E nepōtes patriſ apparet ꝙ eo mortuo tm̄ ꝓſunt. eo at̄ viuo n̄ ꝓſunt vt h̓. cum dic̄ et in locū pr̄is. C. de his qͥ nu̓o li. l. ij. et C de his qui nu̓o. li. l. iiij. li. x. Sed nunquid oēs loco vnius ꝯpu tant̉. ℟. qͥdam ꝙ nō. Sed ꝯtradicūt legeſ exp̄ſſe. nā loco vnius nu̓ant̉ qͦtcunqꝫ ſunt. vt in greca lege. ff. e l. ij. §. quotcunqꝫ. naꝫ et in ſucceſſione loco vnius ꝯputantur. vt .jͣ. de hr̓. q̄ ab inteſt. .§. cum filius. f ¶ Nō ꝓſūt. qꝛ n̄ ſūt in pt̄ate ſua. vt sͣ de pa. po. §. fi. hͨ rō n̄ eſt boͣ vt sͣ e. in pͥnͥ. dicit em̄ de emancipato vn̄ dicas n̄ ꝓſūt auo mr̄ no. qꝛ alij ꝓſunt vt C de mili. l. v. et l. fi. h ¶ Defuncti id̓ et in n̄ natiſ g ¶ Superſtites .i. viui lꝫ ꝯceptis. qꝛ quo ad hunc caſumn ſunt pro natis. vt ff. e. l. ij. §. qui autem in ventre i ¶ Qui in acie. ſcꝫ pnͥcipis. vt sͣ. de adop. §. feminam. ¶ Per gl̓iaꝫ. nō mortuū viue̓ ꝑ gl̓iaꝫ vt ff. ad l. acqͥ. l. qua actione. §. ſiquis in colluctacionē. Et econtͣ qͥs fingit̉ mor tuus. qui viuit per vituperium vt deportati. vt de ꝯtͣ. ta. l. i. §. i. et. §. pe. in fi. et ff. de dona. inter vi. et vx. l. cū h̓. §. ſi donator. al̓. §. ſi ſeruus. vbi ſeruus viuit ⁊ ꝓ mortuo repu tat̉ qͦ ad ius ciuile. ff. de re. iur. qd̓ attinet. et l. ẜuitute. l ¶ Et in ſemeſtribꝰ .i. in ſex m̄ſibꝰ qͥbꝰ dabāt oꝑaꝫ ſtudio naꝫ alijs ſex m̄ſibus dabant oꝑaꝫ imꝑatores bello ⁊ ſtudio vt ff. de ori. iur. l. ij. §. ex his. in pnͥ. vltime carte Vel dicq nouē erant libri in illis ſex m̄ſibus ꝯpoſiti. qd̓ in id̓ recidit. m ¶ Adminiſtrat. qͥ d̓r ꝓcur̓ fiſci. et fa. ad hūc. §. sͣ de curat̉. n ¶ It qui abſunt vel abfuturi ſunt. vt ff. q. §. jt̄ in locum de procur. l. filiuſfamiliaſ. §. fi. Ac. o ¶ Excuſant̉. hͦ primum. ℟º. loquit̉ qn̄ eo exn̄te in abn̄cia reipub. cā fuit datꝰ tutor l̓ curator. qͦ caſu ꝑpetue excuſat̉ ſi ꝑ. xx. annos militauerat. l̓ ꝯpleuerat milicie ſpaciū. et nō
ignominioſe ſubmiſſus eſt. al̓ qui. jͣ. qnͥq̄nium miſſus eſt. puta qꝛ infirmus nullā hꝫ excuſacōꝫ. qͥ pꝰ. v. annos hꝫ an num. qͥ pꝰ octo an. hꝫ bienniū. qͥ poſt. xij. hꝫ trienniū. qui pꝰ. xvj. hꝫ qͣdriennium. qͥ pꝰ xx. excuſacōꝫ ꝑ̄petuā hꝫ. vt di ctum eſt. et ff. e. ſꝫ et ſi milites. §. i. ij. iij. iiij. et. v. et. §. qͣm ꝙͣ vſqꝫ ad. §. quam quidam in neceſſarios. acc. flo. p ¶ Excuſāt̉. ſi hͦ poſ tulauernnt ⁊ pͥus aliū actorē l̓ curatorē pe cierint al̓s n̄. vt. C. fi tutor reip̄ū. cā. l. i. ⁊ ff. de admi. tu. tuto res. §. qui ſe. q ¶ Gt̄ateꝫ vt qꝛ ſit p̄ fectus vigilū vel ano ne vt ff. e l. admīſtnͣ tes ⁊ ſil̓eſ. qͥ pt̄ates vocant̉. vt C. de mō mul. l. eos. ſecus ſi ſit circa latus pnͥcipis. ceptā em̄ n̄ ꝯpleuit. ut ff. e. l. iur̓ꝑ itoſ. ac. r ¶ Sed acceptam vt sͣ. ꝓx. §. ac. 2 ¶ It ꝓpter litē. niſi forte ymo. et ſine for te. l̓ ec̄ ſi d̓ maiori ꝑte bonoꝝ pupilli ſit cā ut ff. e. l. ꝑ litē. i. ℟º. et fac̄. C. e. ſi vt alle gas. et sͣ de au. tu. §. fi. et C. qui da. tuto. l. creditoris. ſꝫ hodie n̄ pt̄ creditor l̓ debi tor eē tutor vt ī autͣ. ut hijqͥ ob. p. §. i. col̓. s ¶ r̓ditate ſcꝫ il. i. ip̄i pupillo a pr̄e de lata. l̓ a qͦcūqꝫ n̄ curo ꝓpter mag̓tudīeꝫ em̄ litiſ poīt de hr̓ditate t ¶ It tria onera. no dicit onera. quatuor em̄ poſſꝫ hr̄e tut elas que ſibi excuſacōꝫ nō darent ſi ſint leues. l̓ leuiſſime. vt h̓. Itͣ noͣ ꝙ d̓r tria onera. tres em̄ poſſet hr̄e. et tn̄ pro vna ꝯputant̉. puta fratꝝ vt ſequit̉. non em̄ nu̓s pupilloꝝ pl̓es tutelas facit. ſꝫ pr̄imonioꝝ ſeꝑacio. vt ff. e. tria. et l. ſi is. jt̄ ꝙ dic̄ n̄ affectate. nō nā ſi dediſſet oꝑam et ſic affectaſſet eas hr̄e. ar. ff. ſiqͥs cauē. l. ij. §. fi. n̄ ꝓdeſſet qꝛ n̄ viderent̉ oneroſe. et vt alias. qͥ data oꝑa reipub. cā abeſt. vt ff. ex qͥ. cau. ma. l. et qͥ data. et fa. ff. ſiqͥs cauc. l. ij .§. ſi tn̄. et ff ad l. cornel. de fal. l. vxori. §. i. jt̄ hͨ tria onera ī domo vna eſſe ſufficit. vt ſi pr̄ vel filiꝰ gerat oēs excuſent̉ ſꝫ n̄ ꝯputent̉. nec ad aliū tutorem teneant̉ vt ff. e. l. diximꝰ .§. fi. et ff. de ritu nup. ſiqͥs tutor. jt̄ honerarius hͦ noīe non ꝯputat̉ vt ff. e. l. ſpadone. §. ſi ciuitatis. et l. ſiqͥs tutor. ac u ¶ Imparem. id eſt ſi non habeat tantum in bonis quan tum et pupillus cui datur tutor. vt hic. et ff. e. l. pauper tas. alias autem dicitur pauper. qui non habet quinqua ginta aureos in bonis. vt. ff. de accuſa. nonnulli. Vel dic verius eum eſſe hic pauperem et imparem oneri qui ſic la boribus eſt implicitus ꝓpter pauꝑtatē vt tutele ſuꝑ eſſe n̄ poſſit c̄ forte in agro to die eſſe oporteat. nec em̄ placꝫ pͥ nia expoſicio cū hͦ munus magis obſeqͥo ꝑſone ꝙͣ in aliqua

I
excuſacōneꝫ tribui tā di ui fratres ꝙͣ per ſediuus marcꝰ reſcripſit. ſi quis im pare ſe oneri imuncto poſ ſit docere ¶ Item ꝓpter ad uerſam valitudineꝫ ꝓpter quā nec ſuis qͥdem nego cijs int̓eſſe pt̄ excuſacio lo cum hꝫ. Similit̓ eū qͥ lr̄aſ neſcit eſſe excuſandum. di uꝰ pius reſcripſit. qͣmuis et imꝑiti lr̄arum poſſunt ad admīſtracionem nego ciorum ſufficere. ¶ Item ſi ꝓpter inimiciciā aliqueꝫ teſtō tutoreꝫ pr̄ dederit h̓ ipſuꝫ p̄ſtat ei excuſacōneꝫ Sicut ꝑ ꝯtrariū non excu ſant̉. qui ſe tutelam pr̄i pupilloꝝ admīſtraturos ꝓmiſerant. ¶ Noneſſe āt admittēdā excuſacōꝫ eiꝰ q̓ h̓ ſolo vtit̉ ꝙ ignotꝰ pa tri pupillorum ſit diui fra tres reſcripſerunt. ¶ Itē propter inimicicias quas quis cum patre pupillo rū vel adu̓ltorum exercuit ſi capitales fuerint nec re conciliacio int̓uenit a tu tela vel cura ſolēt excuſae̓ ¶ Item is qui ſtatus ſui ꝯtrou̓ſiam a pupilloꝝ pr̄e paſſus eſt excuſat̉ a tutela Item maior ſeptuagīta ānis a tutela et cura ſe pt̄ excuſare. ¶ Minor auteꝫ xxv. annis olim quideꝫ ex cuſabatur. a nr̄a aūt ꝯſtō ne ꝓhibent̉ ad tutela vel cura aſpirare adeo vt nec excuſacione opus fiat. qͣꝯ ſtōne cauet̉. vt nec pupil lus ad legittimā tutelāvo cet̉ nec adultus cum erat in ciuile eos qui alieno au xilio in rebus ſuis admini ſtrādis egere noſcuntur et ſub alijs reguntur alio rū tutelā vel curā ſubire. Ide ⁊ in milite obſeruād̓ eſt vt nec volēs ad tutele onus admittat̉. ¶ Item romē. gramatici. rethoe̓s et medici. et qui in patria ſua hanc arte exercent. et ītra numeꝝ ſunt a tutela et cura habent vacacōne ¶ Qui aūt vult ſe excuſa re ſi pl̓es habeat excuſaci ones ⁊ de quibuſdā nō ꝓ bauerit alijs vti intra te pora ꝯſtitutan̄ ꝓhibetur ¶ Qui autem excuſare ſe
erogacōne ꝯſiſtat. vn̄ pauꝑtas talis n̄ nocꝫ. dūmodo poſ ſit ſuꝑeſſe tutele. vt. ff. de mū. ⁊ ho. cura. §. inops. ⁊. jͣ. t. i. x ¶ Doce̓. id eſt probare. accur. florentinus. §. fi. y ¶ Itē ꝓpt̓ adu̓ſaꝫ. vt ſi ē ſurdꝰ vel mutꝰ. vel ꝑpetua vali tudine detētus. vt. C. qͥ mor. l. i. qͥ morbꝫ ꝓut durauerit ex cuſat. ſꝫ furor nō excuſat. ſꝫ interimi curator dat̉ ẜm jo. vt ff. e. l. n̄ ſoluꝫ. §. fi. ⁊ ſe. duabus. l. vſqꝫ ad .§. ſūt aūt. Sꝫ quidā ex ſupͣdictis etiam fi velnit non admittūt̉ vt ſurdus et mutꝰ vt ff. de tute. l. i. §. pen. et. §ͦ. fi. quare dic. ꝙ qͣntum ad eos imꝓpe ponitur excuſacō. vt .jͣ. e. §. minores. z ¶ Reſciret. hͦ ſi ſim plices ſunt vel rudes aliud ſi ſint ſagaces ī negocijs. tūc em̄ non excuſant̉ vt ſubicit. ꝙͣuis ⁊cͣ. vt. ff. e. at lethe. §. penul. et fi. Et noͣ lr̄atum ad aliqͣ admitti ad q̄ non reci pitur illr̄atus. vt. C. de poſtu. l. ij. et ī aut̓ de iud̓. §. i. et notatur melioris ꝯdicōis eſſe ſapiēs ꝙͣ ſtultus. ac. a ¶ itē ſi ꝓpt̓. vt quia ſic dixit. ideo eum do tutorē vt d̓bitis ſuꝑ ponat̉. et a pupillo vexet̉. Et nota ꝙ tri bus caſibꝫ excuſat ini micicia. vt ſi ideo de dit vt dictū ē. vt hic itē et qn̄ int̓ueīt pꝰ teſtm̄. jtē ẜm qͦſdam etiā qn̄ ante teſtm̄. ſi tn̄ fuit capitale cer tamen. in qͣrto caū n̄ vt ſi ante teſtm̄ facta fuit ⁊ nō capitalis. qꝛ videtur remiſiſſe ex quo in teſtō dedit tutorē. vt. ff. e. atle the. §. dat remiſſionē ꝓut ē ibi in lr̄a prius vt. jͣ. e. §. inimicicie. b ¶ Promiſerant. licꝫ alias hn̄t excuſacōeꝫ vt h̓. ⁊. ff. de tutel̓. t. ex ſnīa. ī fi. et hͦ vbi ꝓmiſit l̓ ſic ſe ia ctauit. Quid āt ſi īteſtō ſe tutorē ſcpͥſit. ℟n. non erit tutor niſi vel euident̓ idoneus appareat. vel pr̄ eū ꝯfirmau̓it. vt indicta. l. ex ſnīa. et. ff. ad. l. corne. fal. vxori. §. i. Accur. c ¶ Ignotus. ſꝫ is excuſat̉ qͥ ibi domiciliū non hꝫ vbi datus eſt. vt. ff. e. l. fi. in fi capitales accipe. vel qꝛ accuſabat d ¶ Si capitales eū de aliqͦ crimīe qd̓ īge̓bat penā capi tis .i. ſtatꝰ. vel qꝛ īſidiabat̉ mortī ip̄iꝰ ẜ. azo. Et noͣ h̓ fieri aliqͥd rōne inimicicie qd̓ n̄ fieret alias. ſic ff. de arbi. n̄ di ſtīgueniꝰ. §. cū qͥdā. ⁊. l. lꝫ āt. et. ff. de lib̓. ca. ſi ꝑit̓. nā ini micꝰ iudex eē nō pt̄. vt. ff. de ꝓcu. l. filiuſfa. et. l. vl̓ exilio e ¶ A tutela. l̓ datīa vel l̓ima. ſi āt teſtāria. dic. vt. sͣ. ī gloͣ
vt qꝛ. ⁊cͣ. f ¶ It ⁊ pupilloꝝ. vt qꝛ pr̄ pupilloꝝ qn̄ꝫ di xit hūc quē dat mō tutorē ſuū ẜuū fuiſſe. l̓ lib̓tū. iſte eī ſūt qōnes de ſtatu. vt. jͣ. de act̓. §. p̄iudiciales. et eſt rō qꝛ mor tis accuſacōnū hͨ qō ſil̓at̉. vt. ff. ꝙ me. cā. iſti. §. i. jdeꝫ ē ecō tra. ſed hic mouet queſtionē ſtatus ipſis pupillis. vt. ff. e. atlethe. §. amplius. Accurſius. florentiuns g ¶ Item ſeptuagin ta. icꝫ iā cōpletis. vt ff. de iure. īmuni. l. iij. et ad tre. qͥ filiū et filiā. §. i. alias n̄ eſſet maior. vt. ff. de mīo .l. iiij. §. minorem. ſed in alio ꝑſonali publi co munere ſtatuitur tempꝰ. lv. al̓. lx. āno rū. vt. C. qͥ etate. l. fi li. x. Et noͣ rōne ſene ctutis aliqͣ fieri. que alias n̄ fierēt. vt hic. et. ff. de iure. īmu. l. ſꝑ. i. ℟n. et. C. d̓ po ſtu. prouidendum h ¶ Fiat. ſed in larga ſignificacōne. etiam qui ꝓhibent̉ excuſā tur. vt. ff. de poſtu. .l. i. §. penul. ⁊. jͣ. e. §. penul. et fi. et fa. ad hͦ. ff. de re. iur̓. l. eius eſt nolle. accur. i ¶ Conſtōne. C. d̓ le gi. tu. l. fi. et fac̄. sͣ. de fidū. tute. §. fi. ac. k ¶ Subire. facit ad hoc ī aut̓. de ſan. ep̄i. §. i. et. ff. de edē. l. ſi vnꝰ ex ar. §. p. alias l ¶ Dē ⁊ ī milite jfi. id ē ī milicia exn̄te. ſe cus in veterano. qd̓ dic vt diximꝰ. sͣ. e. § Item qui reipublice Ad hoc autē ꝙ aliqͥs ſit miles. vj. ſūt nccͣia vt diximus in aut̓. de man. prin. §. fi. m ¶ Volēs. ⁊ ita ip̄o iure non tenet dacio. vt h̓. et. C. qͥ da. tu. poſ. l. militū. niſi a ꝯ militone det̉. vt. ff .e. ꝓpter magiſtratū .§. fi. Aliud in celeſti milite. vt ī cl̓ico. qͥ admittit̉ vſqꝫ ad qͣrtuꝫ gͣdū. vt in autͣ. d̓ ſan. ep̄i. §. p̄ſb̓ros. quā hēs. C. d̓ ep̄i. et cle. ſuꝑ. l. gn̓alit̓ n ¶ Itē rome grāmatici .i. mgr̄i de gͣmatica. ⁊ idē dicas de ſeq̄ntibꝫ. et adiūge his ſophiſtas .i. dialeticos. ita vt oēs qui docent triuiū excuſent̉ vt hic. et. ff. e. ſi duas. §. i. et hͦ ſi doceat romē vbi ē coīs pat̓a. vt. ff. ad munic̄. roma. ⁊ h̓. Itē ſi in pat̓a ſua. vt h̓ ſubic̄. jtē oꝑtꝫ ꝙ ſit intra numerū Habebat em̄ q̄libꝫ ciuitas nu̓m ẜm qͣntitatē. et ſophiſtas et grāmaticos et dialeticos. rethores ⁊ phificos ſiue me dicos. ita tn̄ ꝙ nulla vltͣ. x. hr̄et qͥbꝫ hāc īmuītateꝫ darꝫ vt .ff. e. ſi duas. §. fi. Sꝫ aliud vid̓r ī his qͥ docēt qͣdruuiū. vt muſicā ⁊ aſtronomiā. ⁊ geomet̉aꝫ ⁊ ariſmet̓ cā. nā n̄ vidēt̉

II.
volunt non appellāt. ſꝫ in tra. l. dies ꝯtinuos ex qͦ cō gnouerūt ſe eē tutores vl̓ cu̓atores datos ſe excuſa re debent cuiꝰ cūqꝫ gn̓is ſint .i. qͣlitercunqꝫ dati fu erint tutores. ſi intͣ centeſi mum lapidem ſunt. ab eo loco vbi tutores dati ſunt Si ꝟo vltͣ cēteſimū lapid̓ hītat dinumeracōe facta xx. miliuꝫ diurnoꝝ ⁊ apli us. xxx. dieꝝ qd̓ tn̄ vt dice bat ſcēuola. ſic dꝫ ꝯputari ne minus ſint ꝙͣ. l. dies. ¶ Datus auteꝫ tutor. ad v niuerſum patrimoniuꝫ da tꝰ eſſe credit̉. ¶ Qui tute lam alicuiꝰ geſſit inuitus curator eiuſdem fieri non
compellit̉. intm̄ vt lꝫ pr̄ qͥ teſto tutorem dederit. ad iecerit ſe eundeꝫ curatorē dare. tn̄ iuituꝫ eum curam ſuſciꝑe nō cogēduꝫ. diuꝰ ſeuerꝰ et athoninꝰ reſcri p̄ſerūt. ¶ Iteꝫ reſcp̓ſerūt marituꝫ vxori ſue curatō rem datuꝫ excuſare ſe poſ ſe lꝫ ſe īmiſceat. ¶ Si quis at falẜallegacōibꝫ excuſa cioneꝫ tutele meruerit nō eſt lib̓atꝰ onere tutele. De ſuſpectis tutoribus. F Cienduꝫ ē ſupeſ cti crime ex lege .xij. tabulaꝝ deſcendere. ¶ Datum eſt autem ius re mouēdi tutores ſuſpectoſ
hr̄e excuſacōꝫ. vt. ff. e. geomet̉. Quid de legum doctoribꝫ non excuſant̉ niſi romē vt. ff. e. ſꝫ re ꝓbari. §. fi. et. §. penl̓. vel niſi ī ꝯſiliū pnͥcipis ſint aſſumpti. vt. C. e. iurꝑitos. vl tra nu̓m aūt vel exͣ pr̄iaꝫ ſuā nemo excuſat̉. vel niſi ſint ml̓ tū diſciplinati. vt. ff. e. ſꝫ re ꝓbari. §. āplius. jtē ph̓os qͥ do cent ī nat̉alibꝫ ꝯſtat excuſaconē hr̄e. vt. ff. e. ſꝫ reprobari .§. i. a ¶ Intra tꝑa dūmō ī mico oēs ꝓpo ſuerit ẜ qͦſdam. alias non pt̄. vt. ff. e. ſcire oportꝫ. §. ſcire āt. vel qd̓ verius eſt ẜm jo. dic ꝙ illud qd̓ ibi dic̄ ꝙ ſil̓is ē ei qui ſe non excuſauit. ſcꝫ ꝙ om̄s pͥus nō ꝓpoſuit. veꝝ eſt qͦ ad nō noīatas. qꝛ oꝑtet ꝙ adhuc ꝓ ponat ſi n̄ ē lapſū tē pꝰ. vt h̓. ⁊. ff. e. ꝓpt̓ litē. §. i. et. ff. d̓ excep. nemo. et. ff. de tͣnſac. hi. §. ſi p̄tor. cōtͣ. C. de iof. teſ. cōtra ma. Sꝫ ibi ab inicō duas ꝓpone̓ nō potuit. qͥa ſibi eſſet ꝯtrariꝰ. b ¶ Tꝑa. et q̄ ſt̄ iſta tꝑa hēs. jͣ. ꝓxi. §. c ¶ Qui at appellant. Sꝫ ꝯtͣ. ff. d̓ ap. cū in vna. §. tutor. Sꝫ ibi appellatū fuit ab ip̄a ſnīa lata ꝯtra excuſa cōꝫ. ſꝫ ab ipſa dacōne appellari nō pt̄. vt h̓. et. ff. qn̄ ap. ſit. l. i. §. ſi quis tutor. ſꝫ ī alijs muneribꝫ ꝯtͣ. qꝛ a dacōne appellat̉. vt. C. de ap. l. hi qͥ. et .C. de tēp. ⁊ re. l. i. et. C. d̓ decur̓. l. ij. li. x. ꝯtineāt̉ iſti d ¶ Intra. l. dies. ita tn̄ ꝙ. jͣ. iiij. menſes?. l. dies. lꝫ ꝯgno uerit ſe forte dat̉ c̓ca finē. iiij. mēſiū vt. ff. e. qͥnqͣgīta. ar. eiꝰ qd̓ ē. ff. ad. l. jul̓. de adl̓. l. mariti. §. pͣ. ⁊ hͦ ẜ. qͦſdā. Vel dic ꝙ hi. iiij. mēſes currūt a die cogͣcōis. ſic̄ ī qnͥqͣginta. et hͦ qͣntū ad curſū cāe. ſꝫ iniciū ē vſqꝫ ad. l. dies. et ſic paꝝ vl tra mēſes duos pt̄ hͨ cā durare poſt. l. dies. ⁊ ſic intelligit̉ p̄dc̄a. l. qͥnqͣginta. Et ꝙ ibi dic̄ in fi. a die noīacōis ītra. ſb̓ audi ⁊ ꝯgnacōis. alias vno regl̓arit̓ termio durāt lites vt .C. de iudi. ꝓperandū. in pnͥ. ī dubio p̄ſumet̉ eū ſcie̓ vl̓ e ¶ Cognouerūt. Sꝫ nūqͥd ignorare ſꝑ. ℟ n. vid̓r ꝙ ſꝑ ſcie̓ p̄ſumat̉. ec̄ ex die noīacōis ſaltē ex tc̄ qn̄ ad eū noticia veīre potuit. nͥ ꝓbꝫ ſe ignoraſſe. vt. C. de ꝑi. tu. l. ſi tutor Sꝫ tn̄ ꝯtͣdico .ſ. vt p̄ſumat̉ ſꝑ eū igͦraſſe. nͥ ꝓbet̉ eius ſcīa. vt. ff. de admī. tu. h̓ āt. et. C. qͥ mili. nō poſ. ſuꝑ ẜuis. li. xij. et. ff. de ꝓbac̓. verius. Nec ob. p̄. l. ſi tutor. qꝛ ibi publice erat not̉. vn̄ nec iſte tuto r potuit igͦrare. vt. ff. d̓ iur̓. ⁊ fa. ig. regl̓a. Vel ꝙ dic̄ ibi id qd̓ liquidū ꝓbacōnibꝫ on̄dit .ſ. eo ꝙ non probetur contra vel alit̓. vt ibi ſolet dici. ⁊cͣ. f ¶ Excuſare .ſ. dādo iniciū excuſacōni. vt mō diximꝰ. ⁊ re digēdo eā in ſcpͥtis ꝑ libellū. vt. ff. e. ſcie̓ oꝑtꝫ. nō tn̄ ſolus libellꝰ h̓ ſuffic̄ niſi et ꝓbꝫ excuſacōꝫ q̄ ibi ꝯtinet̉. vt. ff. e. g ¶ Dati fuer̄t. ſiue a teſtatore. ſiue a lege ſi .I. excuſari ue a iudice. jͣ. ti. i. §. ij. Accurſius. florentinus. h ¶ Lapide .i. miliariū. lapidibꝫ em̄ ſignabantur miliaria. i ¶ Viginti milium. vt pro vno quoqꝫ die viginti miliaria computentur. vt. ff. ſi quis caucōnibus. l. i. Accurſius.
k ¶ Qui cām. repete. debēt ſe excuſare intͣ illos. xxx. dies. l ¶ Sieꝝ .ſ. dꝫ dari terminꝰ infra quē ſe excuſent. Vel dic excuſare ſe debēt. ueas ne fallaris ī hac ꝯputacōe. ſi ei m. ¶ Cōputari. ca ꝑ centū miliaria abeſt. l̓ minꝰ. tm̄ hꝫ dies quinqͣginta. ſi aūt abeſt vltͣ etiā ꝑ vnū miliariū hꝫ ꝓ qͥbuſſibꝫ. xx. miliar̓ vnā diē. ⁊ ſic ꝓ centū miliaribꝫ hꝫ qnͥqꝫ dies. cū qnͥquies. xx. faciāt centū. IItē for te ꝑ vnū diē. qꝛ vltͣ eſt ꝑ miliariū vnū vl̓ parum plus. It̄. xxx. dies habꝫ. et ſic habꝫ xxxvj. dies. et ita eſt in deteriori cōdicōne qͥ remocōr ē. ſꝫ tn̄ vt ſubic̄. ita ē facienda oputacō. ne ſint mi nus qͣm. l. dies. et ſic apparet ꝙ niſi ꝑ xvj. dietas vel plus fit. ſic vltra ceteſimū mi liariū nō ꝓdeſt adie ctio. xxx. dieꝝ. vt h̓. et. ff. e. ſcire. §. aliud aūt. n ¶ Satꝰ pr̄i moniū. fac. ff. e. ꝓpt̓ litē. §. fi. Sꝫ ꝯtͣ. .sͣ. qͥ da. tuto. poſ. §. certe. Solue vt ibi. accur. o ¶ Qui tutelā. ꝯpel litur. qͣſi ſufficiat ei tantum ẜuiſſe. vt. C. de neg̓g̓. tutor. p ¶ No cogēdum. fa ad hͦ. C. e. t. curator. Sꝫ ꝯtra ē ad hūc. §. .C. e. lib̓tos. §. fi. Sꝫ ſpeciale eſt in liber to. vt non excuſetur licet tutor fuerit. Accurſius. q ¶ Item. maritū. idem de ſponſo. vt. ff. e. l. i. §. fi. r ¶ Sue curatorē. ſꝫ ꝓcurator p̄t eſſe. vt. C. d̓ ꝓcur̓. l. ma ritꝰ. iō āt n̄ ponit̉ h̓ tutorē. qꝛ aliqͣ vxor nō ē pupilla. vt .sͣ. de nupc̓. ī pnͥ. ac. prie ponit̉ nā et ſi vellet n̄ admitte̓ g ¶ Excuſare. impro tur. vt. C. qͥ da. tu. poſ. l. maritꝰ. et ē ro. qꝛ ꝓpt̓ affectū oīa ſibi remittit. Et hͨ ſūt ꝟa niſi datuſ ſit curator poſtꝙͣ fuit ſponſus vel maritus. ſi ꝟo pͥus fuit tutor vel curator. n̄ poſſꝫ pꝰ ea eē maritus. vt. C. d̓ int̓dic. ma. ꝑ totū ti. Itͣ h̓ maritꝰ qͥ poſt mr̄imoniū fuit datꝰ cura tor igͦrās forte aliū debꝫ pete̓ ſb̓ſtitui. vt. C. e. āpliſſimi ⁊ t ¶ Immiſceat. ſꝫ ſi aliꝰ ſcꝫ de p̄dictis q̄ excuſacōeꝫ. l. l3 hn̄t ſe īmiſcuit. nō poſſꝫ ſe excuſare. vt. C. ſi ex fal. alle. l. ij v ¶ Si qͥs falẜ. vbi ꝟitas fuit mutata. nā fl̓mnihil aliud eſt ꝙͣ īmutacō ꝟitatis. vt ī aut̓. de fi. īſtru. ī pnͥ. col. vj. ac. x ¶ One̓. ȳmo ex tꝑe donacōis tenet̉. vt. C. ſi ex fal. alle. l. .i. in fi. et fac̄ ad hūc. §. ff. de re iud̓. diuꝰ. et de excepc̓. qui agnitis. et. C. ſi ex fal. in. ꝑ tot̉ ti. Quid ē ſi eſt iniuſta excu ſacio. lꝫ n̄ fl̓a vel gͣcioſa. Rn̄deri pt̄ adhuc idē vt nō tene at in mīore p̄iudiciū. vt. C. ſi ex fal. alle. l. i. Quid ſi ignorā tiā. ℟. idē. vt. C. ſi ex fal. alle. l. vl. lꝫ alias ſnīa gr̄oſa tene at. vt. ff. ad tre ẜuo īuito cū p̄tor. y ¶ De ſuſpectis tuto. Ciēdū. ſuſpecti. id ē huius crimīs accuſacō .ſ. de ſu ſpecto. Vel ſimpliciꝰ crimen ſuſpecti .i. ſuſpicōnis. z ¶ Ex lege. Ex quo ē legittimū crimē nūqͥd īſcri

I
romē p̄tori ⁊ in ꝓuincijs p̄ ſidibꝫ eaꝝ ⁊ legato ꝓcon ſulis. Oſtendimꝰ qui poſ ſunt d̓ ſuſpecto ꝯgnoſcere nūc videamꝰ qui ſuſpecti fieri pn̄t. Et omnes equid̓ tutores pn̄t fieri ſuſpecti fi ue ſint teſtārij ſiue non ſiue alt̓iꝰ gn̓is tutores. qͣre et ſi limus fuerit tutor accu ſari poterit. Quid ſi pr̄o nus. Adhuc idē erit dicē duꝫ dūmodo meminerimꝰ fami patroni ꝑcendū eſſe licꝫ vt ſuſpectꝰ remotꝰ fu erit ¶ Conſequēs eſt vt vi deamꝰ qui pn̄t ſuſpectum poſtulare. Et ſcienduꝫ eſt quaſi publica eſſe hāc acti onem hoc eſt omnibꝫ pa tere. qṅymo ⁊ mulieres ad mittuntur ex reſcripto di uoꝝ ſeueri et anthonini ſꝫ hee ſole q̄ pietatis neceſſi tudine ducte ad hoc ꝓce dunt. vtputa mr̄ nutrixqꝫ
et auia pn̄t. pōt̄ ⁊ ſoror. ſꝫ et ſi qua alia mulier fuerit cuiꝰ pretor ꝑpēſam pieta tem intellexerit non ſexus verecūdiā egrediētis. ſed pietatē ꝓductā n̄ ꝯtinere iniuriā pupilloꝝ admittit eā ad accuſacōꝫ ¶ ¶ Impu beres n̄ pn̄t tutores ſuas. ſuſpectos poſtulare. pube res aūt curatores ſuos ex cōſilio nccͣrioꝝ ſuſpectos pn̄t argue̓. ⁊ ita diuus ſe uerus ⁊ anthoninꝰ reſcri pſerūt. ¶ Suſpectus autē eſt qui non ex fide tutelaꝫ gerit. lꝫ ſoluēdo ſit vt juli anus qͦꝫ reſcripſit. ¶ Sed anteꝙͣ incipiat tutelāgē re̓ tutor poſſe eum qͣſi ſu ſpectum remoueri. idē ju lianꝰ ſcripſit ⁊ ẜm eum cō ſtitutum eſt. ¶ Suſpectꝰ autem remotus ſiquidem remotus obdolum famo ſus eſt ſi ob culpam non
vt dictū ē. sͣ. Sꝫ q̄ erit h̓ pena talionis. cū accuſator nō ſit tutor vt r̓moueat̉. ℟. īfamia. vt. jͣ. e. §. ſuſpectꝰ. jtē qꝛ qn̄ꝫ erat puniēdus vltra remocōnē. vt. jͣ. e. §. ſi quis preſens. a ¶ Romē. ſic ī aut̓. de defen. ciui. §. non habente. coll̓. iij. b ¶ Pretori. et illi cui ap̄tore mādata ē iur̓dictio. vt. ff. e. .l. i. §. ij. ſꝫ diē̄t qͥdā qͣntū ad ꝯgnicōꝫ. n̄ qͣntū ad remocōeꝫ et dicunt tm̄ eē ſpēa le in legato a ꝓcon ſule vt ipſe poſſit re mouere. non ſic in le gato a preſide. ſed ꝯ gnoſcere tantum pt̄. c ¶ Preſidibꝫ. ſub hͦ vocabulo ꝯtinet̉ pro ꝯſul vt. ff. d̓ of. p̄. l. j d ¶ Et legato .i. dele gato a ꝓconſule. ſed h̓ n̄ hꝫ ordīariaꝫ iur̓ dictionē gͦ remouere n̄ pt̄. vt. ff. ad tͣpill̓. .l. i. §. ſuſpecti. qͥ ē cō tra. Sꝫ dicūt qͥdā no men preſidis ibi gn̓a le eſſe vt. jͣ. del̓. vt ſic oēꝫ delegatū comp̄ hēdat. vt. ff. d̓ of. p. .l. i. ſꝫ veriꝰ ē in hͦ le gato duo eē ſpēalia. vnū ē vt de hͦ crimīe poſſit ꝯgnoſce̓ ⁊ dif finire. vt h̓. ⁊. ff. e. l. .j. §. i. et. §. cui āt ⁊. ff de of. eiꝰ cui mā. eſt iur̓dic. l. ꝯgnicō. jteꝫ et aliud vt de oī c̓mi ne ꝯgnoſcat. lꝫ nō ꝓ nūciet. vt. ff. de offi. ꝓcō. ſolēt. reſtat gͦ vt ꝑ aliū de legat̉ hͦ fieri non poſſit niſi ꝑ iſtum et pretoris. vt sͣ. proxi. dixi. e ¶ Oſtēdimus. vt. sͣ ꝓx. ⁊. ff. d̓ ſuſpec. tu. .l. j. 6. oſtendimus ¶ Tutores .i. omīs gn̓is tutores. ſiue ſint teſtārij ſiue datī. non aūt oēs .i. boni et mali. qꝛ boni ec̄ ſi pauꝑes ſint n̄ remouent̉. vt. jͣ. e. §. vlti. Ponit gͦ gn̓a ſingl̓oꝝ tutoꝝ. et n̄ ſingl̓a ſub gn̓ibꝫ poſita ſeu ſingl̓a gn̓m. ſic ⁊ alias. jͣ. qͥ mo. tu. īfir. §. ſꝫ et capt. et. jͣ. de fideiuſ. ī pnͥ. et. ff. de pecu. qͣntū boīs. §. peculiū. et. ff. d̓ iuſti. et iu. l. i. §. ius nat̉ale. Sꝫ nūqͥd eadē ẜuat̉ ī qͦlibꝫ alio curatore. puta furioſi vel ꝓdigi. ℟. ſic. vt. ff. e. l. iij. §. nō g ¶ Alterius. puta datiui. tm̄. et. §. ſed et quis h ¶ Dicendū .i. vt poſſit accuſari ⁊ remoueri. ſꝫ certe ymo videt̉ debe̓ curator adiūgi tā pr̄ono ꝙͣ cuilibꝫ l̓imo. n̄ aūt remoueri. vt. ff. e. l. ſitutor q̄ ē huicꝯtͣ. ℟º. illd̓ ē ꝯſiliuꝫ. n̄ p̄ceptū. ſic et al̓. ff. de nup. l. vidue. cū ꝯdēnatꝰ ob do i ¶ Parcendum. Sꝫ qͣliter ꝑcetur lū ſtatī ſit īfamis. vt .jͣ. e. §. ſuſpectꝰ āt. ℟. qꝛ ca n̄ expͥmit̉ ī ſnīa. vt. ff. e. hee. in k ¶ Cōſeq̄ns. publicā. iō dic̄ qͣi. qꝛ n̄ cuilibꝫ pnͥ. i. ℟. ac. idi ſtincte de ea accuſare ꝑmittit̉. vt ſtatiꝫ ꝓbat̉. publica āt d̓r qͣi populica .i. cuilibꝫ de ppl̓o ꝯpetēs. vt. jͣ. de publi. l ¶ Procedūt. ec̄ īpudicē. et fa. ad hͦ. C. e. pie iud̓. §. j. ac. tatis. §. fi. et. ff. e. l. fi. et. ff. e. l. i. §. ꝯn̄s. et. ff. de ꝓcu. l. fe mīs ſꝫ ꝯtͣ. ff. d̓ re. iur̓. l. ij. cū ſuis ꝯ. So. hͦ ē ſpēale. jt̄ ī eo ꝙ
dic̄ mr̄eꝫ admitti ē ꝯtra. ff. de ī litē iur̓. videamꝰ. §. ſꝫ nec. ſꝫ certe ſi iurae̓t ī litē ꝓ filio plꝰ mr̄i ꝯmittit̉. qꝛ qͣi eēt iudex ꝙͣ ſi filij noīe accuſarꝫ. cū mag̓ ſit iudicis arbit̓o vtꝝ ſit ſu ſpectꝰ iudicādꝰ vel non. ſꝫ n̄ ſic ſacr̄m ē in arbitrio iudicis. maxime iure nouo. ẜm ꝙ refrenat̉ ẜm qͦſdam poſtꝙͣ eſt pre ſtituꝫ. vt in aut̓. de iud̓. §. oꝑtꝫ. col. vj. vel lꝫ poſtea taxet̉ raro vel parum mi nuit de eo ꝙ iurauit. m ¶ Perpenſam. id ē magnam. o ¶ Egrediētiſ. qd̓ fe cit calphurnia. vt. ff de poſtu. l. i. §. ſexum o ¶ Continere. ſubau di poſſe. p ¶ Eam .ſ. feminam. q ¶ Impuberes neceſ ſarioꝝ .ſ. parentū et fa. ff. de ī litē iur̓. l. vi deamꝰ. §. adoleſcens r ¶ Suſpectus. ſic. jͣ. .e. §. nouiſſime. g ¶ Ex fide .ſ. bona t ¶ Remoueri. qꝛ for te ī alijs tutelis male ſit ꝟſatus. vt. ff. e. l iij. §. ſi auteꝫ. et dic re moueri. ſꝫ non accuſa ri. vt. ff. e. l. hee. ī fi. q̄ huic ē ꝯtra. vel ibi non pn̄t accuſari ſu ſpecti ex verbis. l. xij ta. ſꝫ ex ſnīa ſic vt hic dicit̉. vel dic ꝙ ante ꝙͣ gerat ex dolo tant̉ accuſatur ſuſpectus. vt. C. e. l. iij. ꝓculpa non. et qd̓ d̓r in dicta .l. hee. hoc veꝝ eſt qn̄ ob ignauiā fece rūt .i. admīſtrauerūt Pꝰ ꝙͣ ꝟo ceꝑit gere̓ et ꝓpt̓ dolū ⁊ ꝓpt̓ cul pa pt̄ accuſari ſuſpe ctꝰ. vt. jͣ. ꝓx. §. v ¶ Suſpectꝰ. ob do lū expreſſuꝫ ī ſnīa puta ſic remoueo te qꝛ ī dolo tl̓i fuiſti. x ¶ Famoſus. excepto pr̄ono. vt. e. §. oſtēdimꝰ. ī fi. §. et. ff. .e. l. i. §. oſtendimꝰ. Sꝫ qͥd ſi remouet̉ ſimplicit̓ non exp̄ſſo dolo vel culpa. videt̉ ꝙ ſꝑ remaneat ītegre fame. vt. ff. e. .l. iij. ī fi. ⁊. l. hee. §. qͥd gͦ. pt̄ tn̄ diſtīgui vtꝝ accuſatꝰ fu̓it ob dolū an ob culpā. aut ob vtꝝqꝫ. i pͥmo ſit famoſus. ī ſe cundo n̄ eq̄. ī tercō intelligit̉ ſꝑ ob culpam niſi in cōtrariuꝫ probetur. pene enim non ſunt augende. ſed demoliēde. vt ff. de penis. l. penul. et ff. de excep. rei iud̓. l. ſi ex teſt. et ff. de li. et poſtu. l. cum quidam. et. ff. e. l. iiij. i. ij. ⁊. iij. ℟ y ¶ Ob culpā .ſ. leuem vel leuiſſimā. ſecꝰ ſi ꝓpter laiam. qͥa tūc videt̉ īfamis. vt. ff. e. l. impuberibꝫ. §. ſi fraus. ⁊ eſt rō qꝛ dolo ꝯꝑat̉. vt. ff. ſi mēſor. fal. mo. dixerit. l. i. §. hͨ actio. et. ff. de p̄car̓. l. iiij. §. eā qͦꝫ ff. depoīti. l. qd̓ verna. nͥ ī duo bꝫ caſibꝫ. Primꝰ ī crimībꝫ publicis. vt. ff. ad. l. cor. d̓ ſicc̄. .l. ī lege. Scd̓s ī ſacr̄i delacōe ī litē. vt. ff. de in litē iur̓. l. in actōibꝫ. §. ſꝫ iudex. ī fi. His eī caſibꝫ lata culpa dolo n̄ ꝯꝑat̉ vel dic ẜm azo. et de lata ec̄ ītelligi. vt ſic̄ in ꝑdicōe ꝑſone dolo nō ꝯꝑat̉ vt dictū ē. ſic ī ꝑdicōe fame nō fiat infamis nec ob. dicta. l. ff. e. impuberibꝫ. qꝛ de dolo ītelligit̉. vt. jͣ.

II
eque ¶ Si quis aūt ſuſpe ctus poſtulatur. quo ad ꝯ gnicio eiꝰ finiat̉. int̓dicit̉ ei admiſtracio vt papinia no viſum eſt. ſꝫ ſi ſuſpecti ꝯgnicio ſuſpecta fuit. po ſteaqꝫ tutor vel curator d̓ ceſſerit extinguit̉ ſuſpecti ꝯgnicio. ¶ Si quis tutor copiā ſui non faciat vt ali menta pupillo decernant̉ cauet̉ in epl̓a diuorum ſe ueri ⁊ authonim. vt in poſ ſeſſione bonoꝝ eius pupil lus mittat̉. ⁊ q̄ mora dete riora futura ſunt dato cū ratorē diſtrahi iubent̉. er go vt ſuſpectꝰ remoueri poterit qui nō preſtat ali menta. Sꝫ ſi quis pn̄s ne gat ꝓpter inopiā alimēta poſſe decerni. ſi hoc ꝑ mē daciuꝫ dicat. remittendū eū eſſe ad p̄fectuꝫ vrb̓ puī enduꝫ placuit. ſicut ille re mittit̉ qui data pecuia mī ſterium tutele acquiſierit vel redemerit Libertus
qͦꝫ ſi fraudulenter tutelaꝫ filioꝝ vel nepotum pr̄oni geſſiſſe ꝓbetur. ad p̄fectū vrbis remittit̉ puniendꝰ. ¶ Nouiſſime autē ſciēduꝫ eſt eos qui fraudulenter tutelam vel cura admini ſtrāt etiam ſi ſatis offerāt remouedos eſſe a tutela. qꝛ ſatiſdacō tutoris ꝓpoſi tuꝫ maliuolū nō mutat. ſꝫ diuciꝰ craſſandi in re fai liari facultatem preſtat. ¶ Suſpectuꝫ em̄ euꝫ pu tamꝰ qui moribus talis e vt ſuſpectus ſit. ¶ Em̄ue ro tutor vel curator ꝙͣuis pauꝑ ſit fidelis tamen ⁊ di ligēs remouēdꝰ n̄ ē quaſi ſuſpectꝰ. Explicit liber pͥmus. Incipit ſcd̓s de Rerum diuiſione. Vꝑiore libro d̓ iure ꝑſonaꝝ ex poſuimꝰ. modo videamꝰ de re bus q̄ vel in noſtro pr̄imo nio. vel extra pr̄imonium
ſtatī dicā in glo jͣ. et non ſil̓iter. in fi. dānatꝰ ob culpaꝫ a ¶ Nō eque .i. non ſil̓r ſit famoſusleueꝫ. ſic̄ ille qͥ remo uet̉ ob dolū. fit tn̄ īfamis de facto. ſic̄ ⁊ alias qͥs fit famoīꝰ de facto ſolo. vt in ꝯdicōibꝫ ex turpi cā deſcēdētibꝫ. vt. ff. de act̓. ⁊ ob. l. ceſſat. jtē int̓dictis ex famoſa ſil̓i cā veniēti bꝫ. vt. ff. de vi ⁊ vi ar. l. neqꝫ vn̄ vi. Sꝫ videt̉ ꝙ ec̄ ex cl̓pa leui quis ſit infamis. vt. ff. d̓ his qͥ no. īfa. .l. liberoꝝ. §. notat̉. q̄ eſt huic ꝯtra. in eo ꝙ dicit ibi ignorāciā iur̓ nō excuſare ab in famia. Sꝫ c̓ie pōt̄ di ci ꝙ iur̓ ignorātia ſit lata culpa. qd̓ ſic ꝓ bo qꝛ oēs debēt ſcire iura. exceptis paucis ſcꝫ ml̓ribꝫ mīoribꝫ et militibꝫ. vt. ff. de iur̓ et fac. ig̉. l. regula. et .C. del̓. ⁊ ꝯ. l. leges. et. C. de iur̓. ⁊ fa. igͦ. .l. ꝯſtōnes. gͦ ſi quis ignorat eſt inculpa lata. cū culpa lata ſit id igͦrare qd̓ oēs ſci unt. vt. ff. de ꝟ. ſi. l. late culpe. nō ē gͦ mi rū ſi ē infamis. vt. ff. e. l. impuberibꝫ. §. fi. Vel veriꝰ ẜm azo. la ta culpa nō infamat ꝑ ſnīaꝫ dānatā. ſꝫ ip̄o fc̄o ſic. ſi ē tale factuꝫ vt ī dc̄a. l. liberoꝝ. §. notat̉. et ſic ſūt tres caſus vbi lata culpa nō ꝯꝑat̉ dolo. vnus hic. duo in glo. ſuꝑi ori. ſcꝫ leuem ⁊cͣ. b ¶ Si quis aūt. int̓ dicit̉. ar. vt donec p̄ latꝰ accuſatur ꝙ de beat admīſtrare ecc̄ia ſtica bona et fa. ad hͦ .C. de ſen. paſ. l. fi. ⁊ ff. e. impuberibꝫ. C. e. l. eū quē vt ſuſpe. et. ff. d̓ ſol̓. ꝙ ſi forte .§. i. c ¶ Quoad. i. donec. d ¶ Suſpecta. id eſt incepta. e ¶ Deceſſerit. accuſacōe pēdente. zremoueat̉ intēdit̉. ſꝫ f ¶ Extinguūtur. qꝛ non niſi vt ab ea/ ex quo mortuus eſt vere remotus ē. et qd̓ h̓ dicit̉. ſi tut ela morte tutoris finia tur. id eſt ſi quocūqꝫ alio mō finitatutela ſit. vt. ff. e. l. p. g ¶ Decernant̉. ꝑ iudicē. ac. zonē. ſꝫ ⁊ mulcta īdici pot̓it h ¶ Si quis tutor. vt ī poſſeſſi vt. ff. de ar. l. n̄ diſtīgue mꝰ. §. ſi arbit̓. et fa. ff. e. īpuberibꝫ. §. fi. e. ſꝫ tn̄ ſb̓audit̉. i ¶ Eius. alias ē tutoris in textu. al̓ n̄. ff. e. l. īpub̓ibꝫ ſꝫ alij dicūt eiꝰ .ſ. pupilli. vt ita admīſtracō tutori auferat̉ k ¶ Aittat̉. cā cuſtodie. n̄ vt ex eis alat̉. ſꝫ vt cautū ſit pu pillo ſi male geſſit tutor. ſꝫ d̓ ſuo vt. ff. vbi pu. edu. l. fi. ī fi l ¶ Si quis pn̄s tutor. gat alimēta poſſe decerni .i. dari m ¶ Decern. puta ſi ne ⁊ qd̓ ſeqͥt̉. ſi hͦ ꝑ mēdaciū ⁊cͣ. ſit n ¶ MNēdāciū. qd̓ ſi n̄ dicat ꝑ mēdaciū. ymo verū d̓ rn̄ſiōe. dicat. nūqͥd d̓ ſuō ale̓ tenet. ℟. n̄. vt. ff. v̓ pu. edu. l. ij. §. fi. o ¶ Remittendū. ſꝫ n̄ remouendū. vt. ff. e. l. tutor. §. tutor
p ¶ Placuit. hͦ ideo qꝛ maior pena imponet̉ ꝙͣ remocio. vt .ff. de of. p̄. vr. l. i. §. jtē ſolēi. exͣ ordinē. vt. ff. de tute. q ¶ Remittit̉ .ſ. pumiendum . l. i eos. Et noͣ h̓ ar. ꝯtͣ eos doctores qͥ pecuia data ſibi acqͥrūt ſcolareſ. vt. ff. de of. p̄. vr. l. i. §. jt̄ ſolēt. ⁊ ī aut̓. vt ea q̄ dicūt̉ īſinuata. §. i. coll̓ v. r ¶ Remittūtur. ob hͦ ec̄ mgr̄atꝰ accuſari pt̄. vt. C. d̓ lib̓. et eoꝝ lib̓. lib̓ti. ⁊ fa C. e. l. i. et. ij. al̓. ff. e. s ¶ Nouiſſi lib̓tus me .i. ī vltima ꝑte hꝰ ti. ſic. ff. de inſti. l. no uiſſime. nam ⁊ ibi in vltima ꝑte tractatuſ ſui vulpianus ponit nouiſſime. accur. t ¶ Craſſandi .i. aīan di ad delinq̄ndū. ſic ff. d̓ pen̄. l. capitaliū .§. craſlatores. inde craſſor riſ. i. nitor ad v ¶ Preſtat. malū fac. ff. e. l. ſuſpectus. et. l. qꝛ ſatiſdacō. et fa. vt ar. ad qōeꝫ ta lē. ſi emi libꝝ. et an̄ ꝙͣ ſoluā preciū cōꝑe riā alienū vel vicōſū ꝙ nō tenear ſolue̓ p̄ ciū. qꝛ expedit pociꝰ non ſoluere ꝙͣ caucō nem de reddēdo ī cāꝫ euictōnis vel vicij re ciꝑe. quibus cōſonat ff. de ꝯpenſat̓. l. ij. alias. iij. pͣ. lex dicit. ꝙ non dꝫ quis ſe cō mitte̓ fragilitati cau cōis. ff. ad tre. l. cogi .§. idē q̄rit. ⁊. C. ī qͥ. ca. int̓. re. l. fi. ⁊. C. vt vnicuiqꝫ liceat. .ſ. x ¶ Suſpe iij. al̓. i. ctū. naꝫ tutorē ſuſpe ctū non facultates ꝑ ue ſꝫ fraudulenta vel callida ꝯu̓ſacō in re bus pupillaribꝫ cō mendat. heres vero ſolis facultatibus ꝑ uis ſuſpectus habet̉ creditoribus vt h̓. ⁊. ff. de pͥuil̓. credi .l. ſi creditoe̓s. y ¶ Remouēdꝰ n̄ eſt. ymo videt̉ ꝙ ſic. vt .C. de tu. ⁊ cū. qͥ ſatis n̄ da. l. ij. q̄ ē huic ꝯtͣ. So. ibi n̄ r̓pel lit̉ ꝓpt̓ pauꝑtatē. ſꝫ qꝛ n̄ ſat̓dabat. h̓ āt ſat̓dedit. poſſꝫ tn̄ iſte ſe excuſae̓ qd̓ dic vt dixi. sͣ. t. i. §. ſꝫ ⁊ꝓpt̓ pauꝑtatē. eſt tn̄ huic curator adiūgēdꝰ. vt. sͣ. de cur̓. §. int̓dū. ⁊. C. e. l. pietatis. ⁊. C. de ꝑi. tu. l. i. ℟ica Ex qͦ dc̄m ē d̓ ꝑſonis. z ¶ De reꝝ diuiſione. ſeqͥtur de rebꝫ. vt ꝓmiſit. sͣ. d̓ iur̄. na. gē. et ci. §. fi. de qͥbꝫ dic̄ vſqꝫ ad ti. d̓ ob. Et ī hͦ medio d̓r qͣlit̓ acquirūtur res iur̓ nat̉ali. vt. §. ſingl̓oꝝ. vſqꝫ ad. t. d̓ vſuca. Itē qͣlit̓ iure ciuili. vt ab inde ī antea. Itē qͣliter uit̓ ſingulari vſqꝫ ad ti. de teſtam̄tis. Itē qͣliter ꝑ vniuerſita tem. vt ex teſtō vel inteſtatō. vel ſil̓i mō. vt a ti. de teſta. vſqꝫ ad ti. de obligacōnibus. Accurſius. Vꝑiore de iur̓ ꝑſonaꝝ. ab illo. t. d̓ iu. ꝑ. vſqꝫ ad a ¶ odo. fic̄ ꝓmiſimꝰ. sͣ. d̓ iure na. §. fi. hūc b ¶ Pr̄imonio. ſcꝫ aptitudīe. apte enim ſūt eſſe in

II
nr̄m habent̉. ¶ Quedā em̄ naturali iure cōia ſunt oī um. quedam publica que dam vniu̓ſitatis. qͥdā nul liꝰ pl̓aqꝫ ſingl̓oꝝ q̄ ex va rijs cauẜ cūiqꝫ acqͥrunt̉. ſic̄ ex ſubiectis apparebit ¶ Et qͥdē nat̉ali iure cōia ſunt oīm hͨ aer aqͣ ꝓflues. et mare. ⁊ ꝑ hͦ littora mar̓. ¶ Nemo igit̉ ad litꝰ mar̓ accede̓ ꝓhibet̉ dū tn̄ vill̓ ab alijs edificatis ⁊ monū mētis ⁊ edificijs ſe abſtine at. qꝛ n̄ ſunt iur̓gētiū cōia ſꝫ edificāciū ſic̄ ⁊ mare. ¶ Flumina autem omnia et portus publica ſunt. ¶ Ideoqꝫ ius piſcandi om nibus cōe eſt. in portu flu minibꝫqꝫ. Eſt at litꝰ ma
ris qͣtenus hybernus flu ctus maximꝰ excurrit. Ri paꝝ qͦꝫ vſus publicus et portus iure gētium ē ſic̄ ip̄ius flumīs. ¶ Itaqꝫ na ues ad eas ripas a pplicae̓ funes arboribus ibi natis religare onus aliquod in his reponere cuilibꝫ libe rū ē ſicut ꝑ ip̄m flumē naui gare. Sꝫ ꝓprietas earuꝫ illoꝝ ē qͦrū p̄dijs adheret qua de cā arbores in eiſdē nate eorū ſunt ¶ Litorum qͦꝫ vſus publicus iure ge tium eſt ſicut et ipſius ma ris ⁊ ob id quibuſſibet li berū eſt cauſam mibi po nere. in qͣ ſe recipiāt ſic̄ re cia ficcare ⁊ ex mari dedu cē. ꝓprietas autem eorum
pr̄imonio vt res ꝓ derelicto hīta. vt ſint ī prīmonio vt c ¶ Vel exͣ .ſ. aptitudīe. qꝛ n̄ ſt̄ apte ſūt res ſacre vel r̓li gioſe. vt. jͣ. e. §. nulliꝰ. jnt̓dū tn̄ dicte res ſunt in patrimonio vt ſi ab hoſtibus capte ſint. vt. ff. de religi. l. cum loca. d ¶ Habent̉. talis diuiſio h̓ ſumit̉. Reꝝ em̄ alie ſūt ī pr̄imo mo. alie exͣ. q̄ vid̓r īſufficiēs. nā alie ſūt nec in patrimonio. nec exͣ. vt ẜuitutes vt ff. de vſufruc. le. l. i. ꝯtra. ſꝫ ℟n. qd̓ dic̄ h̓ pueris. loquitur ſim plicit̓. nam quedā ꝓ docēdis pueris dicū tur q̄ alias nō dicerē tur. vt. ff. d̓ ac. ⁊ ob. .l obligacōnum. ī fi. qd̓ nō ē ꝟiſil̓e ꝙ ꝓpt̓ pueros male loquat̉. vn̄ non placꝫ. Alij di cūt h̓ de corporalibꝫ rebꝫ tm̄ loqͥ qd̓ ē fal ſū. qd̓ colligit̉ ex con tinuacōe huiꝰ. t. ad qͣ tuor ſequentes. Nos dicimꝰ ſeruitutes eē in bonis. cū eaꝝ noīe agamꝰ ⁊ excipiamus vt. ff. d̓ acqͥ. reꝝ do. rem. ⁊. l. ſtatuas. qd̓ āt īdicta. l. d̓r eas nō eſſe in bonis vel extͣ. dicit ideo qꝛ ꝑ ſe nō cenſent̉. vt eſt poſſeſ ſio tigni ī domo poſi ti. qꝛ nō intelligit̉ ti gnūdū durat domuſ ꝑ ſe. vt. ff. d̓ vſuc̄. eū qui. e ¶ Quēdaꝫ. h̓ fit alia diuiſio. f ¶ Cōia ſunt. nō tn̄ agit̉ coī. di. ẜ. pla. h ¶ Oīm .ſ. vſu n̄ ꝓp̓etate. vt d̓r. jͣ. e. §. h ¶ Quedā. p. i. qͣi populica .ſ. oīmppl̓oꝝ vt. sͣ. t. i. ⁊ qͥd̓ .§. ꝯn̄s. ⁊. jͣ. e. §. flumīa. alias dicit̉ publicū qd̓ ē huiꝰ ppl̓i. l̓ illiꝰ tm̄. vt campus marciꝰ. vt. C. de ſacroſāc. l. fi. et h̓ d̓r i ¶ Vniuerſitatis. jͣ. e. §. vniuerſitatis. mag̓ vniu̓ſitatis. k ¶ Nulliꝰ. vt. jͣ. e. §. nulliꝰ. ſūt ſingl̓oꝝ. nec enim ad ſu l ¶ Et que varijs. ſcilicet q̄ ꝑiora refertur. accur. m ¶ Et ſubiectis. jͣ. e. §. ſingl̓oꝝ. vſqꝫ ad finem ti. n ¶ Et quidē. nat̉ali iur̓ .i. iur̓gē. qd̓ ē nat̉ali rōe inductuꝫ. vt. ff. de iuſti. et iur̓. oēs. §. qd̓ ꝟo. de qͦ h̓ loqͥtur. vt jͣ. e. §. ſingl̓oꝝ. et ī fi. huiꝰ. §. nam iure nat̉ali pͥmeuo etiā alia eſ ſent cōia. non tn̄ agit̉ coī. di. ẜ. pla. niſi poſtꝙͣ fc̄a fu̓it oc cupacio. Et ꝙ dicit oīm ſcꝫ vſu nō ꝓpͥetate. vt predixi. o ¶ Profluēs. id eſt de celo cadens. 7. §. ſi qͥs prohibeat. p ¶ Et mare ſic. ff. de iniur̓. l. īiur: aꝝ criſ. ar. jͣ. e. §. ſi tn̄ q ¶ Et ꝑ hoc. i. ꝑ ꝯn̄s. cū ſit acceſſio mā ſꝫ ꝯtͣ. ff. ne qͥd ī lo. pu. litora. vbi d̓r. litora eē ppl̓i roni. Sꝫ illud ē veꝝ qͦ ad iur̓dictōꝫ. ve̓ tn̄ ſūt coīa. vt h̓. ſic. C. d̓ qͣdri. p̄. l. bn̄ a ze none ſecꝰ ī rip̄a flumīs. q̄ n̄ ē publica. ſꝫ flum̄ ſit publicuꝫ. vt. jͣ. e. §. al̓ ripaꝝ. l. ſꝫ ꝓp̓etas. ⁊ pt̄ eē rō. qꝛ īundacō fluīs raro veīt. et iō eē pt̄ vtilitas in ꝓpͥetate rip̄e. at mare aſſi due mundat̉. vn̄ ꝑ ꝑuula momēta eſſꝫ vtilitas. nō gͦ ꝓprie tas q̄rit̉. vt. C. de bo. q̄ li. l. fi. §. fi. ſigͥficacōes. d̓r ei ca q ¶ Villis. ab alio ip̄i poītis. hꝫ duas. ſal̓ īſula q̄daꝫ in qͣ nō hītat̉. ſꝫ vel recia ponunt̉. vl̓ ꝓpt̓ aquā ibi ꝯfugit̉. vel fructꝰ reponunt̉. vt h̓. ⁊. ff. de vſufr. arboribꝫ. ī pni. ſi ꝟo ibi hītaret̉. eēt p̄diū vrbanū. vt. jͣ. de ẜ. ruſ. p̄. jt dicit̉ villa
ogregacō hoīm. ctis. Quid ſit monumentū habet̉. ff. de r ¶ Et monumen religioẜ. l. ij. §. monumentum. accur. g ¶ Edificijs .ſ. alijs. de iure gentiū. ſic̄ ⁊ mare. ȳmo eo t Iurgentiū .i. cōia rū qui edificauerūt. vt. ff. e. l. ītm̄ v ¶ Sicut mare. h̓ ꝯtinua qd̓ ē. jͣ. ſtatim. eſt autem. ⁊cͣ. ac. x ¶ Flumina āt oīa .ſ. ꝑpetua. vt padus ⁊ renū. quedam em̄ ſūt pͥuata. vt foſſata ī agris poīta. q̄ qn̄qꝫ currūt. qn̄ꝫ n̄. vt. ff. de flu. et ne qͥd ī flu. .l. i. et. ij. et. ff. e. ne mo. in fi. accur. y ¶ Cībus. nec qͥ fu̓it pͥmo lōgo tꝑe piſcā tus aliū ſuꝑueniēteꝫ r̓pelle̓ pt̄. vt. ff. d̓ vſu cap̄. l. fi. nͥ forte. xxx an. vt de diu̓. tēp. ⁊ p̄ſcpͥ. ſi qͥſqͣꝫ. vel ẜ jo. ītelligo hac legeꝫ ſi quiſqͣꝫ qn̄ erat in poſ ſeſſionē. piſcandi. z ¶ Cōmune. i. in coī om̄ibꝫ ptꝫ. non āt eſt cōe. ȳmo publicum. a ¶ Eſt autē litus. vt .ff. de ꝟ. ſig̓. l. liius. b ¶ Hyb̓nus .i. hye malis. q. d. ꝙͣtūcūqꝫ mare aliqͦ tēꝑe plus extēditur in hyēme. vel eſtate. tantum eſt litus eius. accur. c ¶ Excurrit. h̓ ꝯtinua qd̓ eſt. jͣ. e. §. litorum. d ¶ Rip̄aꝝ .i. flumīs e ¶ Gētiū .i. d̓ iur̄gē. vel id eſt omnibꝫ gē tibus publice patet. f ¶ Eaꝝ .i. ripaꝝ. g ¶ Illorum id eſt hominū quoꝝ. ⁊cͣ h ¶ Adherēt. Sꝫ quid ſi via publica ē in medio int̓ flumē et agꝝ. ℟n. idē qd̓ hic. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. l. marcius. i ¶ In eiſdē .ſ. rip̄is. ac. tor vult ligare. dn̄s vult īcide̓. k ¶ Eoꝝ. Sꝫ qͥd ſi piſca videt̉ dn̄s p̄ferēdꝰ. vt sͣ. d̓ hil qͥ ſūt ſui vl̓ alie. iur̓. ī fi. ibi. nec cuiꝙͣ. ⁊cͣ. et. C. de iudeis ne mo. et. ff. ſo. ma. etiam. §. licet. Sꝫ ꝯtra credo. vt. ff. de vſu et ha. l. fi. et de vſufruc. ſi cuiꝰ. §. jtem nerua eſt. accur. l ¶ Litorum. ſcilicet maris. vt ſequitur. m ¶ Publicis. s. e. §. et qͥdem. ibi. ⁊ ꝑ h̓. ⁊cͣ. ꝯtra. So. dixit plato oīa coīa eē publica. et ecōtra .ſ. rōne qͦꝝdā vſuū. vt ecce tā mare ꝙͣ flumīa et litora et rip̄e in vſu oīm aīmātiuꝫ ſūt et in bibēdo. et ī abluēdo et ꝯmorādo et ſil̓ia qͥqꝫ exigit natura. ſꝫ ius piſcādi qd̓ ī his ē ſolū ꝯpetit homībzet recia ſiccādi. et q̄dā ſil̓ia. portꝰ tn̄ dixit eſſe publicos. nō coēs. Sꝫ jo. dicit nulla coīā eſſe publica. vel cōtra. ea em̄ deinde ſunt coīa. q̄ cū ſūt in vſu oīm aīantiū. occupātiū ceduntur vt lapilli et gēme et litora maris. jͣ. e. §. te lapilli. et. ff. e. itē lapilli. ſꝫ publica nō ſolū n̄ ꝯcedunt̉ occupāti. ȳmo īt̓di cta ꝓponunt̉ qͥd ī eis fiat. vt. ff. ne qͥd ī lo. pu. et de flu. et d̓ alijs ti. pͣ. qūo pt̄ eſſe ꝙ ait. p. cū ī diuiſione. sͣ. poīta velut due ſpēs oppoīte ponūtur. coīa et publica. vt. t. e. in pnͥ. et qd̓ dic̄ h̓ publicꝰ .i. coīs vel publicꝰ qͦ ad vſū. cōe qͦ ad ꝓ n ¶ Et iurgentium. id eſt de iure gentium. jprietatem o ¶ Maris. ſcilicet eſt. et protherō. .i. ordo cōuerſus. p ¶ Sicut recia. yſtherō vt. ff. e. riparum. Accur. o ¶ Eorum. ſcilicet litorum. Accurſius. florentinus.

IC
litoꝝ pt̄ intelligi nullius eſſe. ſꝫ eiuſdē iuris eē cuiꝰ ⁊ mare. ⁊ que ſubiacet ma ri vt terra vel harena. ¶ Vniuerſitatis āt ſunt nō ſinguloꝝ. veluti q̄ in ciui tatibꝫ ſunt vt theatra ſta dia ⁊ ſimilia. ⁊ ſi qua alia ſunt ꝯmuīa ciuitatū Nul lius at ſunt res ſacre et re ligioſe ⁊ ſcē. qd̓ em̄ diuini iuris eſt id nulliꝰ in bonis eſt. ¶ Sacre res ſunt q̄ rite ꝑ pontifices deo conſecra te ſunt. veluti edes ſacre ⁊ dona q̄ rite ad miniſteriuꝫ dei dedicata ſunt. q̄ etiā ꝑ nr̄am ꝯſtōnem alienari et obligari ꝓhibuimus. exce pta cā redempcōis capti uoꝝ ¶ Si quis aūt aucͣte ſua qͣſi ſacꝝ ſibi ꝯſtituerit ſacrū non eſt. ſed ꝓphanū ¶ Locus autē in quo edes ſacre ſunt edificate. ec̄ di rupto edificō. locus ſacer manet adhuc. vt papinia nus ſcp̓ſit. ¶ Religioſum aūt locum vnuſquiſqꝫ ſua volūtate fac̄. duꝫ mortuuꝫ infert in locum ſuum. In cōem at locuꝫ puruꝫ inuito ſocio inferre non licet. ¶ In cōe vero ſepulcrum etiaꝫ inuitus cet̓is licet in ferre. Item ſi alienꝰ vſuſ fructꝰ ē. ꝓprietariū placet niſi conſenciēte vſufructu ario locum religioſum nō facere ¶ In alienum locuꝫ ꝯſenciente dn̄o licꝫ īferre et licet poſtea ratum non habuerit ꝙͣ illatus ē mor tuus. tamen ſine conſenſu eius locus religioſus fit Sancte res qͦꝫ veluti mu ri ⁊ porte ciuitatis quodā modo diuini iuris ſunt. et iō nulliꝰ in boīs ſunt. jd̓o aūt muros ſcōs dicimus. qꝛ pena capitis cōſtituta ſit in eos qui aliq̓d in mu ros ſanctos d̓liq̄runt. id̓o et leguꝫ eas ꝑtes quibus pena ꝯſtituimꝰ adu̓ſꝰ eos qui ꝯtra legem fecerint ſā ctiones vocamꝰ. ¶ Singu loꝝ aūt hominum multis modis res fiūt. ¶ Quarū dam em̄ reruꝫ dn̄ium nan ciſcimur iure naturali. qd̓ ſic̄ diximus appellatur iuſ gentiuꝫ. quarunda ꝟo iu re ciuili. Cōmodiꝰ ē itaqꝫ
a ¶ Nullius .ſ. hoīs ſingl̓aris. oīm aūt ſunt. ⁊ ſic differt ab illo. §. nullius. jͣ. ſtatim poſito. qn̄qꝫ dicunt̉ .i. vniꝰ ppl̓i. b ¶ Vniu̓ſitatis. q̄ ec̄ publice vt. C. de ſacroſā. ec. l. fi. ī pnͥ. ſꝫ al̓r accipit̉. sͣ. e. §. flumīa. nā loqͥt̉ ibi de illo qd̓ ē pub c ¶ Incītatibꝫ. et ciuitatū ſūt. accur. licū omniū ppl̓oꝝ d ¶ Theatra. a theorādo. .i. inſpiciēdo vt in arena ꝟonēſi. e ¶ Stadia. ſtadiū ē octaua ꝑs miliarij. quā hercules curre bat vno anhelitū vt legitur in hiſtorijs. f ¶ Sil̓ia. que ſūt ad delc̄acōꝫ ppl̓i. vt late vie ⁊ picture ī pala g ¶ Sꝫ ſi qͣ. al̓ ſcio. ſi q̄. ncc̄itatis cā fc̄a. vt curia cōis. palaciū nauigium. et ſunt ſupͣ dc̄a vniu̓ſitatis dn̄io. et vſu. ſꝫ pla. dixit vſu tm̄ eſſe vniuerſitatis alia ſunt q̄ dn̄io ⁊ fru ctu effecta ſūt vniu̓ſi tatis nō vſu. vt fūdi ciūitatis et ẜui. vt. ff de in ius vo. ſed ſi hac .§. qui manumittit̉. ⁊ de ꝟ. ſig̓. l. inter pub licam. ⁊ de ꝯtra. ēp. .l. ſed celſus. §. j. ac. h ¶ Nullius aut res. ſcꝫ hoīs vl̓ hoīm. nec pt̄ eſſe. ſꝫ ſunt in boni dei cenſura ſiue diſpō ne. et ſic nō ob. ꝙ poſ ſet dici de cōibꝫ ⁊ pu blicis rebꝫ vniuerſi tatū q̄ vident̉ nulliꝰ eſſe. qꝛ eſſe pn̄t ⁊ ſūt hoīm. lꝫ nō hoīs ſin gl̓aris. Itē ꝯtra. jͣ. e. .§. fere. So. vt ibi. i ¶ Potifices .i. pͣpas et ep̄os. Sꝫ nūqͥd im ꝑator d̓dicare pt̄. vi det̉ ꝙ ſic. vt. ff. e. l. ſacra. §. i. vbi dedicat id ē ptātē dedicandi dat. nā olim imꝑato res erāt ſac̓dotes. vt ī canonibꝫ d̓r. vel dic dedicat alij. i. ep̄o. ꝑ mittēdo ſine reqͥſicōe vl̓ ꝯcedit .ſ. reqͥſitus k ¶ Edes ſacre. hic locꝰ dicit̉ ſacer vt h̓ et ſcūs. vt. C. d̓ ſa croſāc. ec. l. i. Itē religioſꝰ. vt ī aut̓. vt religioſe domus. l ¶ Et donaria. id eſt thurribula. et cruces et calices. m ¶ Que etiā .ſ. donaria. nō aūt referas ad edes ſacras. nā ille nullo mō pn̄t alienari. vt in aut̓. de ali. ⁊ ēphi. §. et qꝛ n ¶ Cōſtōeꝫ. vt. C. de ſacroſāc. ec. l. ſcīmus. ꝯgnouimꝰ o ¶ Excepta nā hoīm aīe qͥbuſſibet rebꝫ p̄ponēde ſunt. vt C. de ſacroſāc. ec. l. ſcīmꝰ. in fi. Itē ꝓpt̓ debitū ſi qd̓ hꝫ ec cleſia. vt ī aut̓. de ali. ⁊ emphi. §. et hͦ etiā ſuꝑ his. coll̓. ij. Itē ꝓpt̓ alimenta pauperum. vt. xij. q. ij. c. auꝝ hꝫ ecc̄ia. p ¶ Prophanū. i. nō ſacꝝ. ſacer ſi ab hoſtibꝫ capiat̉ vt q ¶ Remanet. deſinit tn̄ eē jͣ. de inuti. ſtipu. §. i. et. ff. d̓
religi. cū loca. §. ſꝫ ſacramētariꝰ. Itē locus eſſe religioſus deſinit qn̄ ea remouent̉ que talem euꝫ reddebant. vt. ff. e. ſacre. §. illud. et de religi. l. antepenul. in fi. accur. r ¶ Religioſum. vnuſquiſqꝫ. aliud ī ſacro. vt. sͣ. e. §. ſacre. g ¶ Mortuū .ſ. tot̉. vel ſaltē caput cuiꝰ ymagīe ꝯgnoſcim̉. vt. ff. de relig̓. l. cū ī diuerſis. Quid ſi ꝑticl̓arit̓ caput eſt in diuerẜ locis. ℟n. illū eſſe religioſum vbi ē maior ꝑs. vt ar. jͣ. de vul. ſubſti. §. ſꝫ ſi ex di ſparibꝫ. ſi aūt equali ter neuter. ẜm jo. t ¶ In cōe vero. inui tis. hoc fauore religi onis iam facte. alias cōtra. vt. sͣ. ꝓx. §. et ff. cōi. di. l. ſabinus. v ¶ Inferre non licꝫ extraneos. Nam ipſe ſocius recte ibi ſepe liri poteſt etiam ſine cōſenſu ceteroꝝ. ma xime cū nō eſt aliꝰ lo cus in quo ſepeliret̉. vt. ff d̓ reli. ⁊ ſump. fu. l. ſi plures. x ¶ Itēm vſufructus ſcꝫ loci puri. ar. I. ff. d̓ vſu. ⁊ ha. l. fi. ac. y ¶ Propͥetariū. nͥ cō ſenciat fructuarius. vel niſi teſtatorem qͥ vſumfructuꝫ legauit velit ſepelire. vt. ff. de r̓li. l. ij. §. ſi vſumfr. z ¶ Cōſēciente. Quid ſi pͥmo conſenſit. poſt penituit an̄ illacōnē ℟ n̄. ſufficit ſemel vo luiſſe. vt. ff. de aqua. plu. ar. l. in diem.
a ¶ Sancte qͦꝫ muri. ſcꝫ ciuitatis romane. quid de ciuitate alia vel caſtro. ℟n. nec ibi qͥcꝙͣ facere licꝫ ſine aucͣte preſidis. vt. ff. e. ſacͣ. §. muros vel forte vniu̓ſitati lꝫ nō pͥuato. vt. C. de oꝑibꝫ pub. oēs. b ¶ Sanctos .i. firmos. a ſāctiotis. nō calce vel lapidibus ſꝫ lege firmati. vt ſequit̉. vel rūpendo. ſic̄ fec̄ remꝰ frat̓ c ¶ Deliq̄rūt .ſ. tͣnſcēdēdo romuli. vt h̓. et. ff. e. j. fi. Vn̄ Lucanus. fraterno primi inaduere ſanguine muri. d ¶ Conſtituimus. vt. C. dele. et con. l. non dubium. e ¶ Sanctōes. īſtricta ſigͥficacōe. qn̄ꝫ ponit̉ largīꝰ ꝓ qͣli bet imꝑiali lege. vt. C. de no. C. fa. ibi colligētes ꝟo ⁊cͣ. qn̄ꝫ largiſſime ꝓ collectōe tociꝰ iur̓ ciuilis. vt ī ꝓhe. ff. in f ¶ Singl̓oꝝ. diximꝰ. ſꝫ vbi. ℟. sͣ. d̓ iur̓. na. §. i. ibi qd̓ pn̄ ꝟo nat̉ali. vel. sͣ. de iur̓. na. §. ſꝫ naturalia. vel meliꝰ. sͣ. e. §.

II
a vetuſtiore iure inciꝑe pa lā eſt aūt vetuſtiꝰ eſſe ius naturale. qd̓ cum ip̄o gn̓e humano reꝝ natura ꝓdi dit. Ciuilia aūt iura cepe rūt eſſe cū ciuitates cōdi et mgr̄atus creari ⁊ legeſ ſcribi ceperūt. FFere igit̉ beſtie volucres ⁊ piſces. ⁊ omnia animalia que ī ma ri celo terra naſcunt̉ ſimul atqꝫ ab aliquo capta fue rint iure gentium ſtatī illi us eſſe incipiūt. ¶ Qd̓ em̄ antea nullius eſt id natu rali rōne occupanti conce dit̉. ¶ Nec intereſt feras beſtias et volucres 3 ſuo fundo quis capiat an alieno. ¶ Plane qui in alie num fundum ingreditur. venādi a̓ aucupādi gr̄a pt̄ a dn̄o ſi id p̄uiderit ꝓhibe ri ne ingrediat̉. ¶ Quidqͥd autē eoꝝ ceꝑis eouſqꝫ tu um eſſe intelligitur donec tua cuſtodia coherceat̉. ¶ Cū ꝟo euaſerit tuā cu ſtodiā ⁊ in libertatē ſe re ceꝑit tuū eſſe deſinit ⁊ rur ſus occupātis fit ¶ Natu ralē aūt libertatē reciꝑe ī telligit̉. cū vel ocl̓os tuos effugerit. vel ita ſit ī ꝯſpe ctu tuo vt difficilis ſit eiꝰ ꝑſecucō. ¶ Illud queſitur eſt an ſi ferā beſtia ita vul nerata ſit vt capi poſſit. ſtatim tua eſſe intelligat̉. et quibuſdā placuit ſtatī eſſe tua ⁊ eouſqꝫ tuā vide
ri donec eā ꝑſeq̄ris. Quod ſi deſieris ꝑſequi deſinere eſſe tua ⁊ rurſus fieri occu pantis. alij putauerūt nō aliter tuā eē ꝙͣ ſi ceꝑis. ſꝫ poſteriore ſnīam nos ꝯfir mamus qꝛ multa accidere ſolēt vt eam non capias. ¶ Apiū qͦꝫ natura fera ē. jtaqꝫ q̄ in arbore tua cōſe derint. anteꝙͣ a te alueo ꝯ cludantur non magis tue intelliguntur eſſe ꝙͣ volu cres q̄ in arbore tua nidū fecerūt. Iōqꝫ ſi alius eas incluſerit. is eaꝝ dn̄s erit. fauos qͦꝫ ſi quos effecerint eximere qͥlibꝫ pt̄ ¶ Plane integrare prius ꝙ eximā tur. ſi preuideris ingredi entem fundum tuū pot̓is eū iureꝓhibe̓ ne īgrediat̉ ¶ Examē qͦꝫ quod ex alueo tuo euolauit eouſqꝫ intel ligitur eſſe tuū donec in ꝯ ſpectu tuo eſt. nec difficil̓ ꝑſecucō eius eſt. alioquin occupantis fit ¶ Pauonū qͦꝫ et colūbarū fera nat̉a eſt. nec ad re ꝑtinꝫ qꝛ ex ꝯ ſuetudine euolare ⁊ reuo lare ſolēt. Nā ⁊ apes ideꝫ faciūt. quarū ꝯſtat feram eſſe naturā. ¶ Ceruos qͦꝫ quidam ita māſuetos hn̄t vt in filua ire. ⁊ redire ſole ant quorū et ip̄orū feram eſſe naturā nemo negat. ¶ In his aūt aīalibꝫ q̄ ex conſuetudine abire ⁊ re dire ſolent talis r̄gula cōet quidē. vſucapione. arrogacōe. ſucceſſiōe. deportaci g ¶ Iure. vt one. mochacōne. de qͥbꝫ īcipiet dice̓. jͣ. d̓ v h ¶ Vetuſtiore. ſic. ff. de iur̓. īmu. l. ſꝑ i ¶ Qat̉a. id ſucap̄. ē deꝰ k ¶ Prodidit. id ē ſtatī cū ꝓcreauit deꝰ gentes ſtatī fuit l ¶ Celo. i. ae ius gē re. m ¶ fe̓. qꝛ a vetu ſtiori īcipiēd̓ ē gͦ ⁊cͣ. n ¶ Simul atꝫ .i. ſtatī poſt. ⁊cͣ. Sꝫ nūquid res ſacre ꝯceduntur occupanti. vt. sͣ. e. §. nullius. ℟. res d̓r in nullius bonis. vj. vel .vij. modis. Natura. vt h̓. facto. vt. jͣ. e. §. penl̓. Itē tꝑe. vt. ff. d̓ acqͥ. re. do. l. nunꝙͣ .§. theſaurus ⁊ ī his t̓bꝫ locū hꝫ hec regū la. niſi ꝙ in theſauro de equitate dimidiuꝫ dn̄o ſoli reſtituit̉. vt .jͣ. e. §. theſauros. Iteꝫ cēſura. vt. sͣ. e. §. nul lius. Itē caſu. vt ī he̓ ditate iacēte. q̄ viceꝫ dn̄e repn̄tat. vt. jͣ. de ſtipu. ẜ. ī pnͥ. Itē cul pa hoīs. vt ẜuū egro tātē. vt. C. d̓ lati. lib̓ tol. l. i. §. ſanctimus e tiā in hͦ. Itē iur̓ natu ralis ꝯſtōne. vt liber hō. vt. ff. de ꝟ. obli. int̓ ſtipu. §. ſacram. o ¶ NNec inteſt. quo ad acquirendū dominiū p ¶ Plane venādi. a liud ſi cā requirēdi fu gitiuū meū. vt. C. d̓ ẜ fug̓. l. ij. vel glandi s colligēde cā. vt. ff. d̓ glā. le. l. i. vel vt reci piā pecuniā quaꝫ ibi abſcōdi. vt. ff. ad exi. theſaurus. vel ſi vīde miā quā emi tolle̓ me venditor ꝓhibeat vt ff. de ac. ep̄. qͥ pēdē. q ¶ Ingrediat̉. Quid ſi pꝰ ꝓhibicōꝫ. ℟n̄. nō facit ſuū. vt. C. d̓ rei vē. ſi fundū. et. l. certū. et fa. jͣ. e. §. pla ne. ꝯtrariū noͣt glo. ff. de ẜ. ruſ. p̄. l. diuꝰ et hoc eſt verius. ac. r ¶ Quidqͥd lib̓tateꝫ id ē laxitatē. vt ſtatī ſeqͥtur. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. nat̉alē. et. l. po. ac. s ¶ Nat̉alē. difficilis .i. impoſſibilis. ſic. ff. ꝓſoc̓. .I. de illo. Econtra. ff. de his qui deiece. vel effude. l. ij. t ¶ Perſecucō. ſic. ff. de acqui. poſ. l. iij. §. nerua. accur.
v ¶ Illud. ſic. ff. de acqui. reꝝ do naturalem. §. illud. x ¶ Capi. ꝯſiderata nat̉a homīs ⁊ aīalis nō diuina poſſibi p ¶ Poſſit. ſic. ff. d̓ ac. litate. ſꝫ nec oīno facultatē ꝯſid̓o. re. do. nat̉alē. §. illud z ¶ Sed poſterioreꝫ ſic. ff. e. in laqueum. a ¶ Accide̓. lꝫ eī ꝓbe tur vnū. i. eū vulnera tū nō tn̄ ſequit̉ vt ca pi poſſit. vt. C. de ꝓ ba. l. neqꝫ naturales. b ¶ Capias. noͣ ꝙ in ſpicit̉ quod euenire pt̄. ſic. ff. loc̄. ſi qͥs do mū. §. idē q̄rit ſi ſūp tus. vt. ff. ad tre. luci us. §. penult̓. ⁊ ad. l. fal. l. in qͣntitate. §. magͣ. et. ff. ex qͥbꝫ cā ma. ſꝫ et ſi ꝑ pͥ. §. ſi fe rie. et. ff. d̓ ẜ. ruſ. p̄. qͥ ſella. §. ij. et de dā. in fec. qͥ boͣ. §. int̓. ar. in̄ ꝯtra. ff. de pecu. l. eo tꝑe. i. ℟. c ¶ Apiū ꝯcor. ff. de acqͥ. reruꝫ do. l. nat̉alē §. apiū. d ¶ Fera. i. n̄ māſueta e ¶ Alueo. vas eſt v bi apes manēt. qn̄qꝫ ꝓ loco vn̄ flumē cur rit ponit̉. vt. jͣ. e. §. in ſula. f ¶ Incluſerit qd̓ bul. facere noluit dicens magis timeo. ſcādalū ꝙͣfutuꝝ iudi ciū. vt no. ff. de acqͥ. reꝝ do. l. in laqueū. g ¶ Dn̄s erit. nec fur ti tenet̉. vt. ff. d̓ fur. ſi apes. h ¶ Integͣ id eſt anteꝙͣ intret i ¶ Preuideris. Quid ſi fu̓it ingreſſus. an pot̓it retine̓ eū vt det qd̓ acceꝑit cū hō qͥli bꝫ poſſit ꝓhibere ne qͥs intret fundū ſuū. ℟n. cū dn̄s factꝰ ſit ꝑ occupacōꝫ n̄ video qꝛ ē d̓ſinat eē dn̄s ar. huiꝰ. §. qͥ tm̄ p̄uidēti k ¶ Examē. i. cōſulit. vnu̓ſitas apiū. al̓ ꝓ ꝓbacōe ponit̉. al̓ ꝓ iudicō. vt. C. d̓ aduo diu̓. iudi. l. neminē. ⁊ forte ẜuatur aliud de ꝯſuetudīe in hͦ. §. ⁊ in ſuꝑioribus duobus. l¶ Pauonū. fera. i. n̄ prorſus domeſtica vl̓ manſueta. accur. m ¶ Nec adrē i. n̄ obſtat his q̄ diximꝰ. n ¶ Quaꝝ .ſ. apiū o ¶ Ceruos. qͦꝝ .ſ. c̓uoꝝ ī gn̓e. p ¶ Ip̄oꝝ .ſ. ſingl̓oꝝ in q ¶ Tal̓ regl̓a. h̓ noͣ tria gn̓a aīaliū. manſueta. vt ſꝑ ecie

II
ꝓbata eſt. vt eouſqꝫ tua eſſe ītelligantur donec aī mū reuertēdi habeāt. naꝫ ſi aīm reu̓tēdi deſierīt hr̄e etiā tua eſſe deſinūt. ⁊ fiūt occupātiū. Reu̓tēdi autē aīm vident̉ deſine̓ hr̄e tc cū reu̓tēdi ꝯſuetudinē de ſeruerūt. ¶ Gallinaꝝ qͦꝫ ⁊ anſerum non eſt fera na tura. id̓oqꝫ ex eo poſſumꝰ intellige̓ ꝙ alieſunt galli ne qͣs feras vocamꝰ. Iteꝫ alij ſunt anſeres qͦs feras vocamus. jdeoqꝫ ſi anſereſ tui aut galline tue aliquo mō turbati tͣbateqꝫ euola uerint. licꝫ ꝯſpectū tuū ef fugerint. qͦcuꝫ tn̄ loco ſint tui tueve eē intelligunt̉. ⁊ qͥ lucrādi aīo ea animalia d̓tinet furtuꝫ ꝯmitte̓ inteſ ligit̉. ¶ Itē ea q̄ ab hoſti bꝫ capimꝰ iure gētiuꝫ ſta tiꝫ nr̄a fiūt ad̓o qdē vt et lib̓i homines in ẜuitutem nr̄aꝫ deducāt̉. qͥ tn̄ ſi euaſe rint a nr̄a ptāte ⁊ ad ſuos reu̓ſi fuerint. pͥſtinū ſtatuꝫ recipiūt. ¶ Itē lapilli et geme ⁊ cetā q̄ in littorē in
ueniunt̉ iure naturali ſta tim inuētoris fiunt. ¶ It ea q̄ ex aīalibꝫ dn̄io tuo ſb̓ iectis nata ſūt. eodeꝫ iure tibi acquirunt̉. ¶ Pret̓ea qd̓ ꝑ alluuioneꝫ agro tuo flumē adiecit iur̓gētiuꝫ ti bi acquirit̉. Eſt autē allu uio incremētuꝫ latēs. ꝑ al luuionē autē id videt̉ adi ci. qd̓ ita paulatiꝫ adicit̉. vt intelligi nō poſſit. ꝙͣtū quoqͦ momento temporis adicit̉. ¶ Qd̓ ſi vis flumīs de tuo p̄dio aliquā ꝑtē ex traxerit. ⁊ vicino p̄dio ap pulerit palā eſt eam tuā ꝑ manere. Plane ſi longiori tꝑe fundo vicini tui heẜit arboreſqꝫ quas ſecuꝫ tra xerit in eum fundum radi ces egerint ex eo tꝑe vidē tur vicini fundo acquiſiti eſſe. Inſula q̄ in mari na ta eſt qd̓ raro accidit. oc cupatis fit. nullius em̄ eſſe credit̉. At inſuia in flumi ne nata qd̓ freq̄nter acci dit ſi quidē mediā ꝑtē flu minis teneat. cōis eſt eo rum qͥ ab vtͣqꝫ ꝑte flumīs
galline ī quibꝫ hꝫ locū hec regula. vt vbicūqꝫ ſint. dn̄i eē intelligūtur. vt. jͣ. ꝓx. §. jtē fera ꝓrſus. ⁊ ī his hꝫ locū alia regl̓a. qꝛ occupāti ꝯcedunt̉. vt. s. e. §. fe̓. ⁊. §. illud. ⁊. §. a piū. et. §. examē. Iteꝫ fera nō nat̉alit̓ ſꝫ acci dētalit̓ māſueta. ⁊ in hiſobtinꝫ h̓ pn̄s r̓gū la. ⁊ fa. ad hͦ. ff. e. na turalē. ꝑ totū vſꝫ ad a ¶ Deſier̄t. no 1.§. fi exteriora iudicāt ani mi ſecreta interiora. et facit. ff. de edil̓. l. ſi tamen. §. ij. b ¶ Gallmaꝝ .ſ. oīm vt ſtatim īnuit vl̓ dic ſingl̓oꝝ in ſpecie. c ¶ Ieras. l̓ faſianos. d ¶ Anſeres. ſcilicet domeſtici. ¶ Gallme. domeſtice f ¶ Turbati. vt ꝑ vul pem vel per miluum g ¶ Qui lucrandi. ſcꝫ vt hēat pēnas vel o ua. alias em̄ nō ꝯmit tit̉ furtum n̄ lucrādi animus interueniat. vt. ff. de furt̓. l. i. §. fi Sꝫ nūqͥd dolꝰ fit ī v nō ouo. ℟. ſic. ſed de dolo nō agit̉ in re mi nori duobus aureis. vt. ff. de dolo. ſi oleū .§. fi. ⁊. l. ſe. Sed qͣre nō agit̉ de dolo cū a git̉ furt. vth̓ ℟. furt̉ fit pleꝝqꝫ et iō fre quētius puniendū. ẜ jo. vt. ff. de peīs. aut fc̄a. §. fi. Et noͣ ex hoc .§. ꝙ q̄libꝫ actō etiaꝫ ꝓ vno nūmo dat̉. vt .ff. de dam. infect. ſi ꝓp̓etariꝰ. in fi. i. ℟. et. ff. de ꝯiūgē. cū e mā. li. l. i. §. illd̓. ſꝫ fal lit ī caſibꝫ. ecce ei cō modo tibi ẜuuꝫ. et tu eū alis. nō repetis a me expēſas modicas. vt. ff. ꝯmo. in rebꝫ. §. pn̄t. et. ff. de ī pē. in re. do. fac. l. ⁊ an̄ oīa. et excepta actōe doli vt dc̄m ē Itē excipe qd̓ ē. ff. de dam. infec. ex damni. in pnͥ. ac. h ¶ Itē ab hoſtibꝫ. vt quibus populus romanus bellum in dixit. vel ipſi populo romano. vt. ff. de capt̓. hoſtes. ⁊. ff. de ꝟ. ſig̓. hoſtes. et. l. quos nos hoſtes. i ¶ Si euaſerint. et aīo ⁊ corꝑe. vt. ff. de capt̓. l. nͥl. in pnͥ. k ¶ Recipiūt. iure poſtliminj. vt. sͣ. qͥbꝫ mo. ius pa. po. ſol .§. ſi ab hoſtibꝫ. Ipcōſi. et q̄ ſit int̓ eos lapillos ⁊ gēmas l ¶ Itē lapilli .ſ. differencia. ⁊ margaritas dic. vt. ff. de auro et ar. le. l. i. et. l. ſi non ſint. §. fi. m ¶ Inueniūtur. q̄ tn̄ nō ſūt alicuiꝰ. alias ꝯtͣ. jͣ. e. §. fi. n ¶ Naturali. id eſt gentium. vt. sͣ. e. §. ſingulorum. o ¶ Inuētoris. ita demū ſi occupat ſiue app̄hēdat. n̄ al̓. ẜm azo. nā ī ſuꝑiori. §. ⁊ ī alijs p̄cedētibꝫ d̓ his q̄ ꝑ occupacōꝫ q̄runt̉ tractat̉. vn̄ qd̓ idē ꝓſequit̉ hic vicinitas ſcripture
īnuit. vt. ff. de teſtamētis. l. he̓des. §. ſꝫ et ſi notā. ⁊. ff. del̓ .j. ſi ẜuus pl̓iū. §. fi. ⁊ aduerbiū ſil̓itudinis. sͣ. qd̓ eſt in pnͥ. .§. aꝑte dat ītellige̓ aliud eſſe in theſauro cuiꝰ tractatꝰ ē valde ad hoc ſeꝑatꝰ vt. jͣ. e. §. theſauros. ⁊ ideo pͥmum videnti ⁊ inueniēti et non occu panti queritur. p ¶ Itē ea. nunc mu tat ſtilū et materiaꝫ. et dicit de his q̄ acqͥ runt̉ ꝑ acceſſionē di ſcretam. ⁊ in ſequēti .§. p̄terea dicet de ac ceſſione concreta. q ¶ Ex aīalibus. femī gn̓is ſiue rōnabilibꝰ vt ex ancillis. vt. sͣ. d̓ iur̓ ꝑ. §. ẜui. ſiue irrō nabilibus. vt. ff. de rei ven. l. ſi fru. §. idē α. C. de rei vē. §. ideꝫ ſcribit. r ¶ Dominio tuo. vel quaſi. vt ſi bona fide poſſideſ aīal irrōnale vt. ff. de acqui. reruꝫ do. l. bone fi. §. fi. non ita ī rōnali. vt. jͣ. e. §. in pecud̓. et eſt racio vt ibi. accur. s ¶ Eodē .ſ. gentium. t ¶ Adiecit. ponendo iuxta tuum predium. v ¶ Applicau̓it. alias appulerit .i. appoſue rit vt ſubic̄ puta cru ſtam terre forte vi neate et in arborate. x ¶ Incrementum. id eſt augmentum. y ¶ Intellige̓. lꝫ tota die ibi figas intuituꝫ et hoc ꝓpter imbecil litatē naturalis viſꝰ qͥ tā ſubtilia ꝑpende̓ n̄ pt̄. vt ī cucurbita ptꝫ que cito creſcit. tam̄ ꝑcipi non poteſt qͣn tum creſcit quoqͦ mo mento tꝑis. ſꝫ ī quodā gn̓e agroꝝ ceſſat ius alluuionis. vt in agris militibꝫ aſſignatis a pnͥcipe. qͥ limitati dicunt̉. vt ff. e. l. in agris. que ſit rō diuerſitatis. dic. vt. e. l. in fi. z ¶ Longiori. .i. logo. ſcꝫ tāto vt faciāt radices vt ſequit̉. vel etiā ipſa terra appoſita vnitatē alteri t̓re fec̓it cui appo nit̉. vt. ff. d̓ dā. īfec. l. hͦ āpliꝰ. §. ita demū. Sꝫ quō ſcit̉ qn̄ h̓ vnicō erit facta. Vn. ꝑ ruſticos qui talia ſciunt. vt ī aut de non alie. aut ꝑmū. §. ꝙ autem dictum eſt. coll̓. ij. a ¶ Acquiſite. vtilis tn̄ rei vē. pͥori dn̄o dat̉. ẜm. M. vt. ff. de rei ven. ſi frumentū. §. de arbore. ſꝫ nos ꝯtra. ſꝫ ī fc̄m ad extimacōꝫ damni. vt. ff. de rei vē. l. in rē. §. jtē. ſꝫ rei vē. nō datur. vt. ff. de dam. infec. hͦ amplius. §. alphenus. b ¶ Inſula. d̓r locꝰ vndiqꝫ circūdatꝰ aqͣ. vt h̓. et. ff. e. l. a deo. §. inſula. et. l. inſula. alias qn̄qꝫ ꝓ domo īmari poſita qͥ ī ſalo .i. ī ſalſo poīta ē ẜm vſid̓. IItē qn̄qꝫ ꝓ qͣlibꝫ domo vt ff. de eo ꝙ certo loco da. l. iij. §. ſi qͥs inſula. It̄ noͣ diligēt̓

.II.
ꝓpe ripaꝫ predia poſſidēt ꝓ mō latitudinis cuiuſqꝫ fundi que latitudo ꝓpe ri pāſit. ¶ Qd̓ ſi alteri ꝑti ꝓxi mior ſit. eoꝝ ē tm̄ q̄ ab ea ꝑte ꝓpe ripa p̄dia poſſidēt ¶ Qd̓ ſi in aliqua ꝑte di uiſum flumē ſit. deinde intͣ vnitum agrū alicuiꝰ ī for mā inſule redegerit. eiuſd̓ ꝑmaneat is āger cuius et fuerat. ¶ Qd̓ ſi naturali al ueo in vniuerſuꝫ derelicto ad aliā ꝑtē fluere ceperit. prior quidē alueus eorum eſt qui ꝓpe eiꝰ ripam p̄dia poſſident. ꝓ modo ſcꝫ lati tudinis cuiꝰqꝫ agri q̄ lati tudo ꝓpē ripam eſt. No uꝰ aūt alueꝰ eius iuris eē incipit. cuiꝰ ⁊ ipſum flum̄ id eſt publicum. Qd̓ ſi pꝰ aliqd̓ tempꝰ ad prioreꝫ al ueum reu̓ſum fuerit flumē rurſus nouꝰ alueus eoruꝫ eſſe incipit qui ꝓperipam eius p̄dia poſſidet. Alia ſane cauſa eſt ſi cuiꝰ totꝰ ager inundatꝰ fuit. neqꝫ iundatō agri vl̓ fundi ſpe ciem ꝯmutat. ⁊ ob id ſi re ceſſerit aqua. palam ē euꝫ fundū eius manere cuiꝰ et fuit. Cū ex aliena materia ſpecies aliqua facta ſit ab aliquo queri ſolet. quiſ eoꝝ naturali rōne dn̄s ſit vtꝝ is qui fecerit. an poti us ille qui mat̓ie dn̄s ſuit. vt ecc̄e ſi quis ex alienis v uis aut oliuis. aut ſpicis. vinū aūt oleū aūt frumētū fecerit. aut ex alieno auro vel argēto vel ere vas ali qd̓ fecerit vel ex alieno vi no vel melle miſcuerit mul ſuꝫ vel ex medicam̄tis alie nis. emplaſtrū aūt colliriū ꝯpoſuerit. vel ex aliena la na veſtimentuꝫ fecerit vel ex alienis tabulis nauem. vel armariū vel ſubſelliuꝫ fabricau̓it. Et poſt multa ſabinianorū ⁊ ꝓculi anorū ambiguitatē placuit me dia ſma exiſtimantiū. ſi ea ſpecies ad rudē materiaꝫ reduci poſſit. eū videri do minū eē qͥ mat̓ie dn̄s fuit. ſi nō poſſit r̓duci. eū pociꝰ ītelligi dn̄m qui fec̓it vt ec ce vas ꝯflatū pt̄ ad rudeꝫ mat̉iaꝫ eris vel argēti vel auri reduci. vinū aūt ⁊ ole um aut frumentū ad vuaſ vl̓ oliuas vl̓ ſpicas reuerti nō pt̄ at nec mulſum qͥdeꝫ ad vinū et mel reſolui pt̄.
vj. In. vſqꝫ ad. §. alia ſane. ⁊cͣ. ¶ Creditur. antea. d ¶ In flumīe. id ē in medio flumīs. q̄ freq̄nciꝰ accidūt e ¶ Qd̓ freq̄nter. ſꝫ oppoīt̉. nā ad ea pociꝰ iura adaptā tur. vt. ff. de le. ⁊ ſe. cō. nā ad ea. ℟. ꝙ illd̓ ꝟbū pociꝰ ſo lucōꝫ īduc̄ nā bn̄ īfert̉ pociꝰ gͦ ad alia. corda ⁊ pūcto po f ¶ MNediā ꝑtē .ſ. qd̓ pot̓it ſciri accepta ſito ī medio inter vtꝝqꝫ agꝝ. et tūc ſi eſt ex vna ꝑte tm̄ alij cedat. alias ẜ ꝙ pun ctū extēdit̉. vt coll̓r. .ff. e. int̓ eos. et. l. ſe Ex his pꝫ ꝙ ꝓ diui ſo poſſidet inſulā. et hn̄t dominium circū dantes flumen. vt. ff e pro regione g ¶ Latitudinis. exi ſtentis ab vna ꝑte cū pl̓es ſint ex vna ꝑte et vnius fundus lati or eſt ꝙͣ fundus alte rius. ⁊ in hͦ tm̄ frōtē agri ꝯſidero. vt. ff. e inſula. in princi. h ¶ Parte .ſ. ſuꝑiori i ¶ Infra. id eſt in in feriori parte. k ¶ Vnitū. i. in flumi ne coadunatum. et h̓ ſit pūctuꝫ. vel dic vni cum agꝝ. ⁊cͣ. ⁊ tunc puncta ibi. Infra eo dem. ⁊cͣ. l ¶ Alueꝰ a quo ſic vltimo receſ ſit flumen. m ¶ Incipit. quantuꝫ ad ſtrictā rōnem. naꝫ de equitate vix obti net .i. non obtinet. vt ff. e. l. adeo §. inſula ī fi. Et noͣ h̓ ꝙ flumīa vicē iudicū tenent. et dant et auferūt domi nia. vt hic. et. ff. e. er go. §. alluuio. n ¶ Alia ſane. ſpēꝫ .i. faciē fundi. Sꝫ ꝯtra. .ff. de flu. et ne qͥd in flu. pu. §. ſi foſſa. ī fi. .§. So. ibi totū occu pauit hic partem. vl̓ hic eodē impetu r̓ceſ ſit quo veīt. ibi nō. ſꝫ diu cooꝑtum tenuit. o ¶ Mane̓. fuit gͦ cō ueniēs ec̄ tc̄ tꝑis qn̄ aqͣ īundabat. Sꝫ ꝯtͣ. ff. qͥbꝫ mō. vſufruc. amit. l. ſi ag̓. So. ibi ī ꝓp̓e dic̄ amitti .ſ. qͣntū ad ꝯmodū fruēdi. vel h̓ inundauit ꝓpt̓ impetū aqͣruꝫ ibi. vt face̓t alueū. vt ꝓbat̉ p̄di. ti. l. qͥd tam̄. §. āger. ⁊ hͨ vera ſūt qͣntū ad ꝓprietatē. ſꝫ poſſeſſio indubitant̓ tꝑe in undacōis amittit̉. vt. ff. de acq̓. poſ. l. iij. §. labro. ⁊. l. qͥ vni uerſas. l. ij. ⁊. l. pō. i. ℟ .n. tn̄ aqua recedēte etiā poſſeſſio r̓ ſtituenda eſt. vt. ff. de itinere actuqꝫ pͥ. l. i. §. ſed ſi quis. p ¶ Cū facta. facta aūt ītelligit̉ etiā cepta licet non ꝑfecta rō huiꝰ ē. qꝛ q̄ in oꝑe inſunt meſſe vident̉. ff. ſi c̓. pe. in. l.
lecta. vt. ff. de au. ⁊ ar. l. et ſi nō fuit. §. quid ergo. accur. q ¶ Ab aliquo .ſ. bona fide. vt. ff. ad exhi. de eo. §. ſi qͥs ex viuis. et ſuo noīe. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. adeo. §. cū qͥs ī pnͥ. et. l. qͥdqͥd. §. ij. Itē ⁊ terciū ſcꝫ qd̓ nō poſſit redire ad pͥorē materiā. ẜm jo. vt in fi. huiꝰ. §. Quid ſi duo ſpecificauerūt vnus hoͣ fide. alius mala fide. ℟º.n. cōis eſt dn̄i ⁊ ſpecificā tis bona fide. nō aūt mala fide. vt. ff. qͥlꝫ ad li. ꝓcla. nō licet. ſi duo. a3. Eodem mō q̄ ro et ſoluo ea que ſe quūtur. Quid ſi ex di uerſoꝝ materijs ſpēꝫ fec̄. ⁊ in vnaꝫ habuit bonam fidem et in ali ani malā. Item qͥd ſi ī materiā vnius ꝑtim bonā ꝑtī malā fid̓ ha bu̓it Item quid ſi ꝑ tim ſuo nomine ꝑtim noīe dn̄i ſpecificātis r ¶ Rat̉ali. i. iur̓. gen s ¶ Fecerit. id eſt de texerit quo ad ſpicas vt. ff. e. l. adeo. §. cuꝫ qͥs. ī fi. ſic. sͣ. de lib̓ti. .§. i. t ¶ Aulſum. i. nectar ſiue ſtalladiaꝫ v ¶ Colliriū. id ē vn gentum ad oculos x ¶ Et pꝰ ſabinioruꝫ id ē ſabi ⁊ ſuoꝝ fau toꝝ qͥ dixerūt ſpēm cede̓ dn̄o materie. ſed ꝓculus cū ſuis ſeqͣci bus ecōtra .ſ. vt ſpē cificāti tm̄ cedat. vt .ff. e. l. adeo. §. cū qͥs y ¶ Placuit. nobis. z ¶ Media. q̄ nec vni ī totū nec alt̓i cōcor dat vel diſcordat. ſꝫ diſtinguit vt ſequit̉ et noͣ medium ſeruā dum. ſic. sͣ. qͥ manu. n̄ poſ. §. penul. ar. ꝯtra ff. d̓ neg̓g. l. neſemꝰ a ¶ Fecerit. ſed ⁊ alia duo interuenerūt q̄ ī pnͥci. huius. §. dixi mus. ¶ Et ſpicat. ⁊ ita ap paret. ꝙ frumentum cedit ſpecificanti Sꝫ ꝯtra. ff. e. l. adeo. §. cuꝫ qͥs. in fi. §. So. hͦ poſuit gr̄a exempli. hoc ꝓ pueris. ẜm. p. Quedā em̄ gr̄a docēdi dicunt̉. q̄ aliaſ nō dicerent̉. vt. ff. de act̓. ⁊ ob. l. obligacōnū ſb̓a. §. fi. vl̓ dic ẜm azo. illā ꝑ iſtam corrigi. Itē dic ẜm azo. ad hec oīa exempla in quibꝫ iam dicit̉ ſpēꝫ ſpecificāti cede̓ eſt cōtra regulā q̄ dicit. qd̓ ex re mea ē vel naſcit̉ meū ē. vt. ff. ad ex hi. de eo. §. ſi qͥs. ī fi. et de rei yē. ſolū. §. meū. So. illa regl̓a locū hꝫ in. v. caſibꝫ .ſ. vbi dn̄s ſpecificauit. Itē vbi alius ē mādatō. Itē vbi ſine mādato ſꝫ ratū hꝫ. Itē vbi alius mala fidē ⁊ ſuo noīe. Itē ſi boͣ fide ſꝫ res pt̄ ad pͥorē mat̓iā r̓duci

I
¶ Qd̓ ſi ꝑtim ex ſua mat̓ia. ꝑtim ex aliena ſpeciem ali quā fecerit quis veluti ex ſuo vino et alieno melle mulſuꝫ miſcuit aūt ſuis et alienis medicamentis en plaſtꝝ aūt colliriū aūt ex aliena et ſua lana veſtime tum fecerit. dubitādūn ē hoc caū eū eſſe dn̄m qui fe cerit cū nō ſoluꝫ oꝑa ſuaꝫ dederit ſꝫ ꝑtem eiuſdē ma terie p̄ſtitit ¶ Si tam̄ alie nam purpura veſtimento ſuo quis intexuit. lꝫ p̄cioſi or ſit purpura acceſſionis vice cedit veſtimēto. et qͥ dn̄s fuit purpure. adu̓ſus eum qui ſurripuit hꝫ furti actōnem ⁊ ꝯdicōnem. ſiue ipſe fur ſit qui veſtimentū fecit ſiue alius. Nam extin cte res lꝫ vedicari nō poſ ſint. cōdici tam̄ a furibꝫ ⁊ a quibuſdā alijs poſſeſſori bꝫ poſſunt. ¶ Si duoꝝ ma terie ex voluntate dn̄oruꝫ cōfuſe ſint. totū id corpus qd̓ ex cōfuſione fit. vt̓uſqꝫ cōe eſt. veluti ſi qͥ vina ſua cōfuderint aūt maſſas ar genti vel auri cōflauerint Sꝫ ſi diuerſe materie ſint et ob id ꝓpria ſpecies fc̄a
ſit. forte ex vino et melle mulſum. aut ex auro ⁊ ar gēto electꝝ idē iuris e. nā et hoc caſu ꝯmune eē ſpēꝫ non dubitatur ¶ Qd̓ ſi for tuitu et non voluntate do minoꝝ ꝯfuſe fuerint. vl̓ di uerſe materie vel q̄ eiuſdē generis ſunt idē iuris eſſe placuit. ¶ Qd̓ ſi frumētū ticij frumento tuo mixtuꝫ fuerit. ſiquidē fuit ex volū tate vr̄a cōe eſt. qꝛ ſingl̓a eoꝝ corꝑa. id ē ſingl̓agͣ na q̄ cuiꝰqꝫ ꝓpria fuerint. ex ꝯſenſu vr̄o cōicata ſunt Qd̓ ſi caū mixtū fuerit vel ticius id miſcuerit ſine tua volūtate non vid̓r cōe eſſe qꝛ ſingl̓a corꝑa in ſua ſb̓a durāt. Sed nec magͣ iſtis caſibꝫ cōe ſit frumētum ꝙͣ greges ītelligūtur cōes. ſi pecora ticij tuis pecori bus mixta fuerīt. Sꝫ ſi ab alt̓utro vr̄m totū id frum̄ tū retineat̉. in rem quideꝫ actō ꝓ mō frumēti cuiꝰ cū qꝫ ꝯpetit. arbitrio at iudi cis ꝯtinētur vt ipſe eſtimꝫ qͣle cuiuſcūqꝫ frumētū fue rit. Cū in ſuo ſolo aliquis domuꝫ ex aliena mat̓ia edi ficauerit. ipſe intelligitur
quoꝝ nullus eſt h̓. Itē ſi hͨ vera ſūt ꝙ ſpecificāti cedāt. Cō tra ē regl̓a q̄ dic̄. neminē cū alteriꝰ iactura fieri locupletō rē. vt. ff. de ꝯdi. īde. nā nat̉a. ℟n. lꝫ fiat ſua ſpēs qͦ ad do miniū. tn̄ actōe īfactū tenet̉ ad eſtimacōꝫ. vt. ff. de rei vē. .l. in rē. §. jtē ſi quecūqꝫ. et. ff. de dona. inter vi. ⁊ vxo. l. ſi mulier. §. i. et. l. ſcilicet. a ¶ Ex aliena. id ē materia. b ¶ Et alieno .ſ. lana. c ¶ Aliena. h̓ incipit dice̓ de acceſſiōe q̄ fit hūana natura oꝑate d ¶ Dominū. ſꝫ ſi poſ ſit reduci ad pͥorē ma teriam. fit cōis hīta rōne materiaꝝ. ⁊ nō cedit ſpecificanti. vt .ff. e. l. qͥdqͥd. §. fi. in fi. jdē forte erit ⁊ qn̄ mala fide fecit lꝫ r̓dū ci nō poſſit. vt. ff. ad exhiben. l. de deo. § ſi quis. accur. e ¶ Si tam̄ purpurā vt manicā vl̓ gironē ſi aūt ip̄iꝰ fili puta in tela. tūc alia rōne eſt dn̄s factus purpure ſcꝫ iure ſpecificacōis vt. sͣ. ꝓx. §. ⁊ p̄cedē ti. h̓ aūt aliqͥd vult a dice̓ ſupͣdictis ſcꝫ de acquiſicōne iur̓ acceſ ſionis. Ne gͦ nihil o ꝑetur adiungit hoc quod nūc dixi. vt. ff. del̓. i. ſi qn̄. in prin. f ¶ Precōſior. no p̄ci oſius accede̓ viliori. ſic. ff. de contrahen emp. ſi ī empcōe. ꝯtͣ .ff. de col. edic. l. iu ſtiſſime. ſꝫ ibi ſpēale ī hoīe. ſꝫ ꝯtͣ. jͣ. d̓ fideiuſ .§. fideiuſſores. So. vt ibi. Itē loqͥtur h̓. .§. qn̄ d̓cā purpura gͣ ciā ordinādi veſtim̄ti fuit appoſita ſinauteꝫ ecōtra vt veſtim̄tum ſeruiret purpure. vt forte eā ſeruaret. tūc cedit veſtimētuꝫ pur pure. vt īduabꝫ legi bus ꝯtrarijs. vt. ff. d̓ vſuca. l. reꝝ mixt̉a. .§. qͥd gͦ. et. ff. d̓ aū. ⁊ ar. le. l. et ſi non ſint. §. ꝑueniamus. Si āt neutꝝ cā alterius apponat̉. tūc neutꝝ alteri cedit. et vtꝝ qꝫ poſſidetur. vt. ff. de vſuc̄. l. reꝝ mixtura. §. quid ergo. g ¶ Surripuit. ſi ſb̓ripuit. al̓ iſtis actōibꝫ famoẜ n̄ tenet̉. h ¶ Et ꝯdicōꝫ. ſcꝫ furtiuam vel ſine cauſa. vt. ff. de condi. ſine cā ꝑ totū. i ¶ Siue ip̄e .ſ. fur. nam forte erat ſartor k ¶ Extincte. qͣntum ad dn̄ium qd̓ ꝑdidit dn̄s eius. et ideo qͣntū ad eū extinctū ē qͣndiu ē intexta et purpura extincta. nec pt̄ vēdicari. ſꝫ agi pt̄ ad exhi. vt exhibeat̉ et poſt ven dicetur. vt. ff. ad exhi. l. gēma. et. ff. de rei ven. l. ī rē actō
l ¶ poſſeſſoribꝫ. veluti a p̄donibꝫ ⁊ a malefidei poſ. vt iſte fuit. vt h̓. ⁊. jͣ. de ac. §. ſic itaqꝫ. et. ff. vſufr. q̄ꝫ admod̓ ca. l. m ¶ Si duoꝝ. acquirit̉ dn̄iū nō ſolū ſpecifica fi. in fi. cione. vt. sͣ. e. §. cū ex aliena. ⁊ §. ꝙ ſi. ſꝫ acceſſiōe. vt. sͣ. e. §. ſi tn̄. ſꝫ ec̄ ꝯfuſiōe. vt h̓. It̄ ī mixtione. vt. jͣ. ꝓx. §. qd̓ ſi frum̄ n ¶ Dn̄oꝝ. bn̄ dicit dn̄oꝝ volūtate. nā ſi vnus dn̄s ſtum. fecit. inde ſpēꝫ. i. ml̓ ſum vel vas ex argen to meo et tuo. ſua eſt iure ſpecificacōnis. n̄ cōis. vt. sͣ. e. §. cuꝫ ex aliena. ⁊. ff. d̓ rei vē. .l. ſi frumentū. §. i. o ¶ Confuſe. id eſt ſi mul fuſe. p ¶ Electꝝ. genus ē vaſis vel ſpecies me talli. et ad hͦ eſt. ff. d̓ au. et ar. le. l. pedicū lis. §. neracius. q ¶ Idem iuris vt ſit cōmune vt ſubicit. r ¶ Placuit. ſcꝫ vt ſit cōe. nͥ ſeꝑari poſſit. veluti ex ere meo vel plumbo vel argento tuo ſpēs fc̄a ſit quibꝰ caſibꝫ ſeꝑari pt̄ et qͥ libꝫ vendicat ſuū. vt .ff. de rei vē. ſi frum̄ tū. §. ſꝫ ſi plūbuꝫ. ⁊. ff de acquir̓. re. do. l. la cus. ⁊. l. ſtagna. §. fi. g ¶ Qd̓ ſi frumentum diximus qn̄ cōfūdun tur ita vt ſeꝑari non poſſint. nunc vidend̓ eſt qn̄ ſingl̓a corꝑa ī ſua ſb̓adurant qͦ caū dicuntur īmiſceri. t ¶ Cōicata. et ideo locum habet cōi. di. actō vt. ff. de rei vē. .l. ſi frumentū. ij. ℟. v ¶ Sb̓ſtācia durat. ſꝫ nūqͥd idē ſi d̓ nr̄a vo lūtate fuiſſent immi xta. videt̉ eniꝫ ꝙ ſic. nr̄a em̄ ꝯtēplacō vel volūtas n̄ pt̄ mutare ſb̓am gͣnoꝝ quin ſꝑ diſcreta ⁊ diuiſa ſint a ſeinuicem. quod vi det̉ eſſe ꝯtra. §. p̄ce dentē. ſꝫ ℟n̄. non eſt miꝝ. alias em̄ ſil̓e re ꝑimꝰ. nōne tꝑs cōti nuū eſt ſui nat̉a cū tꝑs ſit mēſura motus pͥmi mobilis qͥ mo tꝰ ē vniformis et ꝯtinuꝰ. vt dic̄ ariſtoteles ī. viij. ph̓icoꝝ et tn̄ ꝑtes ī ip̄a ꝯtēplacōe diſtingͥmꝰ et aſſigͣmꝰ dicētes. ꝙ qd̓dam pn̄s. qd̓dam preteritū. qd̓dam furtū ſit in gͣnis frumēti. ꝙ licꝫ eoꝝ corꝑa ſint diſcreta in ſuis t̓mīs cōia ea poſſumꝰ face̓ ita ꝙ aliqͣ n̄ ſit ꝑticula ī tuogͣno quā tu n̄ cōi ces mihi. nulla ī meo quā ego nō cōicem. ꝙ nō eſſꝫ deficiē te nr̄a voluntate. ſi mihi tempore diſtincto generent̉ hec diuerſitates noſtra ſignificacōne vel reſpectu deficiente.

II
dn̄s edificij. qꝛ om̄e qd̓ ī eo edificatur ſolo. ſolo cedit Nec tamen ideo is qui ma terie dn̄s fuerat deſinit eē dn̄s eius. ſꝫ tātiſꝑ neqꝫ ve dicare eam quis pt̄. neqꝫ ad exhibēdū de ea re age̓ ꝓpter legē. xij. tabularum qua cauet̉. ne quis tignuꝫ alienū edibꝫ ſuis iniūctuꝫ exime̓ cogatur. ſꝫ duplum ꝓ eo p̄ſtet ꝑ actōꝫ que vo catur de tigno iniuncto. ¶ Appellacōne autē tigni oīs materia ſignificat̉ ex qua edificia fiūt. Qd̓ ideo ꝓuiſum ē. ne edificiū reſcī di neceſſe ſit. Qd̓ ſi aliqͣ ex cā diruptuꝫ ſit edificiū po terit materie dn̄s ſi nō fue rit duplū iā cōſecutꝰ. tūc ea poterit vēdicare. et ad
exhibenduꝫ age̓ de ea re. ¶Et ex diuerſo ſi quis ī ali eno ſolo ex ſua materia do mum edificauerit. illiꝰ ſit domus cuiꝰ ſolū eſt. Sed hoc caſu mat̉ie dn̄s ꝓprie tate eius amittit. qꝛ volū tate eius intelligitur eſſe alienata. vtiqꝫ ſi nō igno rabat ſe in alieno ſolo edi ficare. ⁊ iō licꝫ dirupta ſit domꝰ. materia tn̄ vedica re non pt̄. ¶ Certe illd̓ cō ſtat. ſi in poſſeſſione ꝯſtitu to edificatore. ſoli dominꝰ petat domum ſuā eſſe. nec ſoluat p̄ciū mat̓ie ⁊ merce des fabrorum. poſſe eūcō ſtat ꝑ excepcionē doli ma li repelli. vtiqꝫ ſi bone fid̓i poſſeſſor fuerit qui edifica uit. Nā ſciēti alienū ſolum
x ¶ Mixta. ꝙ fit ꝑ errorē qͦ caſu dn̄iū nō trāſit. vt. ff. e. l. ſi ꝑcurator. vel vt melius paſcant̉. et fac̄. jͣ. e. ad. l. acqͥl̓ in pnͥ. vbi dic̄ gregatī paſcit̉. Sꝫ ꝯtra. ff. d̓ ſol̓. ſi alieni. So. ibi ſpēale ē in pecuīa nu̓ata. vt ibi d̓r. vt. ff. ſi cer. pe. ſingu y ¶ Pro modo. i. menſura. laria. z ¶ Frumentū. nōdum boͣ fide ꝯſumptū. tūc eī in fc̄mactō daret̉. vt. ff. ad. l. ac quil. qui occidit. §. ſi quis alienum vinuꝫ a ¶ Arbitrio .i. ꝙ cui libꝫ tm̄ frumētū r̓ſti tuat̉ qͣntum fuit ſuū. qn̄ nō apparet ꝙ fu̓it ſuū. et hͦ ꝓpt̓ impoſſi bilē diſcrecōꝫ. vt. ff. de vſufruc. l. fructua riū. §. ſi vinarijs. ſi āt apparet ꝙ cuiuſqꝫ fu erit. hoc iudex extimꝫ vt ſubicit. ẜm azo. et ẜm hͦ dicit quale id ē qd̓. et ſic cuilibet ſua. grana reſtituant̉. vel dic ꝓx. ℟n. eſſe d̓ eo de qͦ eſt iſtud .ſ. qn̄ n̄ apparet ꝙ fac̄ ſuū. et hͦ innuit ꝟbū. quale nō em̄ dic̄ qd̓. ſꝫ quale vt in qualitate offici um vertatur. ⁊ qͣnti tate nō corꝑe cū illd̓ ſit impoſſibile diſcer nere. et ic ꝓbabit qͥ dic̄ ſuū fuiſſe melius. Et noͣ triplicē eſſe dif ferenciā int̓ hunc. §. et ſuꝑiorē. ſpēs eniꝫ dicunt̉ miſceri. vt hic mat̓ia ꝯfundi. vt. sͣ. ſꝫ. p. ꝯtra. Itē h̓ r̓ma nēt ī ead̓ ſb̓a. ibi non Itē ꝯfuſa fiūt coīa. ec̄ ſine dn̄oꝝ volūtate. vt. sͣ. ꝓx. §. h̓ n̄ b ¶ Cū ī ſuo. ſuū ē ec̄ ſi aliꝰ habeat ibi vſufruct. vt. jͣ. de he̓. inſti. §. i. vbi ꝓpriꝰ ẜuꝰ d̓r in qͦ ꝓprietatē nudā hꝫ teſtator c ¶ Edificau̓it .ſ. boͣ fide. alias no. ȳmo tignū ſuū vēdicae̓t vt. ff. de rei vē. l. in rē. §. tignū. ar. a ꝯtrario ſenſu. vel ar. ex ea excepcōne q̄ ibi ponitur ⁊ iurabit̉ in litem vt ibi noͣ d ¶ Inedificat̉. .i. in ip̄a terra ꝯfigit̉. Quid gͦ de domo non affixa ſolo. ℟. n̄ cedit ſolo. vt. ff. e. l. ticiꝰ. et fac̄ ad hāc re gulā. C. de edi. pͥ. l. i. jdē ī ſatis ⁊ plātatis qd̓ h̓ in edifica tis d̓r. vt. jͣ. e. §. ſi ticius. et. §. qͣ rōe. vn̄ ꝟſꝰ. Quidqͥd plāta tur ſerit̉ vel iedificat̉. Om̄e ſolo cedit radices ſi tam̄ egit. Sꝫ ꝯtra hāc regl̓aꝫ ē. ff. de reꝝ di. l. intm̄. So. iº ſpēale ē e ¶ Nec deſinit .ſ. ex cā edificacōis. ſꝫ alia cā pt̄ d̓ſine̓. vt. ff d̓ vſuc̄. l. reꝝ mixt̉a. §. labeo. q̄ huic regl̓e ſigͣtur cōtraria. f ¶ Sꝫ tātiſꝑ. .i. īterini. vt extimat̉ n̄ mala fide fec̓it. vt g ¶ Ad exhibēduꝫ. ſcꝫ ff. de rei vē. l. ī rē. §. tignū. ⁊. ff de tigno iniūcto. l. fi. ſꝫ tūc nō eximit̉ ſꝫ in litē iurat̉. vt. ff. de ſol̓. qui res. §. fi. qꝛ arbitrarie ſūt iſte act̓. vt. ff. ī litem iurā. l. ī actōibꝫ. ⁊. jͣ. de act̓. §. p̄terea. d̓ qͣ dic. vt. sͣ. d̓ iur̓ h ¶ Xij. tabulaꝝ. lex quedam fuit na. §. et nō inelegāt̉ i ¶ De tigno. qua actōe tenet̉ ⁊ qͥ iniūctū hꝫ ſꝫ nō iniūxe/ rit. et qͥ iniūxerit lꝫ n̄ poſſideat. ſꝫ alt̓o ſoluēte alter lib̓at̉. vt. ff. de eiec. ⁊ effu. ſi ꝟo. §. poſitū. et de flu. l. i. in fi. ⁊ qd̓ ī aut̓. e. l. ꝯpetit. §. fi. Sꝫ qͥd ſi velit magīs rē redde̓ ⁊ exime̓ ꝙͣ duplū p̄ſtare. ℟n̄. nō audit̉ qꝛ ꝓpter publicā vtilitateꝫ
hoc fuit ſtatutū. vt. jͣ. e. qd̓ iō ⁊cͣ. et. ff. d̓ oꝑ. no. nū. l. p̄tor et. ff. del̓. j. l. cet̓a. §. ſi duobꝫ. It̄ nūqͥd hͨ actō cōpetit ec̄ ꝯtͣ eū qui bona fide iniūxit. ℟n̄. ſic. vt h̓. lꝫ ꝯtra dixerūt qͥdaꝫ Sꝫ ꝯtͣ. male fidei iūgentē alia p̄t̓ h̓ auxilia ꝯpetūt. vt rei ve. jt̄ ad exhi. jt̄ furti. jt̄ furtīa ꝯdi. jtē hͨ actō de tigno iniū cto. vt. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. et. ff. d̓ tigno iniūcto. l. i. ī fi. ⁊. .l. fi. k ¶ Appellaci one. fa. ad hͦ. ff. d̓ ꝟ. ſi. l. tigni. ⁊. ff. ad ex. .l. gēma. §. tigni. ⁊ ff. e. ad̓o. §. cū ī ſuo. jt̄ qd̓ in domibꝫ d̓r idē dic ī cāꝑis vt ſubicit. ꝙ iō ⁊cͣ. ad hͦ. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. vrbana predia quidā tn̄ ꝯtra. Item idem ī vinea. vt. ff. d̓ tigno iniūcto. l. i. i ¶ Materia. vt cemē ta ⁊ lapides. m ¶ Cōſecutus. h̓ eſt ꝯtra. ff. de tigno in iūcto. l. fi. alias. id ē ī fi. ſꝫ ibi nō cū effcū fuit ꝯſecutꝰ dupuluꝫ qꝛ licꝫ exegit nō tam̄ p̄cepit adhuc dupu lū. vt. ar. ff. de eiec. ⁊ effu. l. percept̓. n ¶Vendicare. nulla temporis preſcripcō ne obſtante in rei vē. vt. ff. de rei ven. l. in rem. §. fi. quia nec pͥº agere potuit. vt. C. de an. excep. l. i. §. fi. Aliud ergo ſi mala fi de iniūxit. qꝛ tc̄ age̓ potuit. vn̄. xxx. an. r̓ pellitur a rei ven. vt .C. de p̄ſcpͥ xxx. an. o ¶ Ex diu̓ſo intelligit̉. ſic. C. de edi. pͥ. l. ſi is ꝯtͣ quē. ſic̄ p ¶ Nō pt̄. qꝛ alienata ē non pt̄ vēdicari. ſꝫ ꝯtra. C. de rei ven. l. ij. in fi. ſꝫ ibi ex aliena mat̓ia ⁊ in alieno edificauit. h̓ de ſua ī alieno. qͣre dic. aut de mea mat̓ia ī meo edificō. ⁊ tc̄ planū eſt. aut de alieno in meo. vt. sͣ. ꝓx. §. aut de mea ī ali eno. vt h̓. aut de aliena in alieno. vt ī dc̄a. l. ꝯtraria ꝯtinet̉ q ¶ Certe. fabroꝝ .i. magiſtroꝝ de ligamīe muroꝝ. ſic. ff de eo ꝙ c̓. lo. l. ij. §. iul̓. locū hꝫ vbicūqꝫ equū ſit excep. r ¶ Per excepconem q̄ loc̄ hr̄e ſiue alia ꝯpetat ſiue non vt. ff. de excepe̓. do. l. ij. §. generaliter. ⁊. ar j. e. §. lr̄e. s ¶ Bone fidei. ſcꝫ ab micō. et ex poſt fc̄o cū edificauit. naꝫ ſi an̄ꝙͣ edificet. ſit bone fidei. et cū edificat male fi. fit. eli git̉ qͥdā media via. ita vt nec male fidei puniat̉. neqꝫ vt bo ne fidei expenſas ꝯẜuet. qꝛ ꝑmittit̉ abraſio. vt. ff. de rei vē .l. jul̓. §. ſi ī aliena. q̄ ē huic ꝯtraria. ⁊ fa. ad h̓. ff. de minor̓. .l. intra. §. vēdentibꝫ. nouo edificat. et vt plene hͨ ſciant̉ t ¶ Edificauit. cum de dic cū īpendo īrē alienā. aut ſuo. aut meo noīe. Primo caū loqͥtur. t. ille de neg̓g̓. et. ff. et. E ſi meo tc̄ aut fructuū gr̄a. et tūc ex fructibꝫ deducit̉. et aliaſ nullꝰ fructꝰ d̓ducit̉ vt. ff. ſo. ma. l. fructꝰ. ⁊. ff. fam̄. h̓r. fun dus. aūt qͥ cā rei ẜuāde et tūc aut de nouo faciēdo. aut non pͥmo caſu ſi bona fi. habeo excepcōꝫ nō actōꝫ ẜm jo. vt. sͣ. ꝓx. §. et. ff. de ꝯdi. inde. ſi in area. et. ff. de excep. do. pau. ſꝫ. M. ec̄ actōꝫ dabat. et ē ꝓ eo. ff. de pet̓. he̓. l. he̓ditas. et .§. i. ſꝫ ibi ip̄o geſtunegociū fuit he̓ditariū. qd̓ ncc̄e hūit.

I
eſſe pt̄ obici culpa ꝙ edi ficauit temere ī eo ſolo qd̓ intelligebat alienum eſſe. ¶ Si ticius alienā plātaꝫ in ſolo ſuo poſuerit. ip̄ius erit. et ex diuerſo ſiticius ſua plantam in menij ſolo poſuerit menij planta erit ſi mō vtroqꝫ caſu radices egerit. ante em̄ ꝙͣ radiceſ egerit eius ꝑmanet cuius fuat. adeo aūt ex eo tēꝑe quo radices egerit plan ta ꝓprietas eius cōmutat̉ vt ſi vicini arbor ita terrā ticij p̄ſſerit vt in eiꝰ fūduꝫ radicēs egerit ticij effici arborem dicimꝰ. Rō em̄ n̄ ꝑmittit vt alterius arbor eſſe ītelligatur ꝙͣ eiꝰ cuiꝰ in fundum radicēs egiſſet et ideo ꝓpe ꝯfinium arbor poſita ſi in vicini fundum radices egerit cōis ſit. ¶ Qua rōne auteꝫ plante q̄ terre coaleſcunt. ſolo ce dunt. Eadē rōne frumēta qͦꝫ q̄ ſata ſunt ſolo cedere intelligunt̉. Ceteꝝ ſicut is q̄ in alieno loco edifica uerit ſi ab eo dn̄s petat e dificiū defēdi pt̄ ꝑ excep cōnē doli mali ẜm ea que
diximus. ita eiuſdē excep cionis auxilio tutꝰ eſſe pt̄ qui in alienum funduꝫ ſua impēſa bona fide cōſeuit. ¶ Cr̄e qͦꝫ lꝫ auree ſint ꝑīde cartis mebraniſue cedūt. ac ſi ſolo cedere ſolent ea que inedificant̉ aut inſerū tur. Ideoqꝫ ſi cartis me braniſue tuis carmē vl̓ hi ſtoriā vel oracōꝫ ticiꝰ ſcri pſerit. huiꝰ corporis non ticius. ſꝫ tu dn̄s eē videriſ ¶ Sꝫ ſi a ticio petas tuoſ libros tuaſue mēbranas eſſe nec impēſas ſcripture ſoluere ꝑatꝰ ſis. poterit ſe ticiꝰ defendere ꝑ excepcō neꝫ doli mali. vtiqꝫ ſi eaꝝ cartaꝝ mebranaruue poſ ſeſſioneꝫ bona fide nactus eſt. ¶ Si quis ī aliena ta bula pinxerit. quidam pu tāt tabulā picture cedere alijs videt̉ picturam qua liſcūqꝫ ſit tabule cedere. Sꝫ nob̓ vid̓r meliꝰ eſſe ta bulā picture cedere. Ridi culū em̄ eſt picturā appell̓ vel praſis ī acceſſionē viliſ ſime tābule cedere vnde ſi a dn̄o tabule imaginē poſ fidēte is qͥ pinxit eā petat
facere. vn̄ hūit act̓. et. ff. ſi ꝑs he̓. pe. l. fi. a. C. de rei vē. .l. ij. ⁊. l. domū. Sꝫ jo. ꝯtͣ. vt dc̄m ē. et fac̄ ec̄ ꝓ eo. ff. d̓ rei vē. ſūptꝰ. et. ff. de ac. ēp. idēqꝫ. et. ff. d̓ pet̓. he̓. l. plāte. ſi ꝟo mala fidē tūc nec excipiēdo nec agēdo ꝯẜuo vt h̓ nā ne minē. mͥ volui obligae̓. vt. ff. cōi di. ī h̓ iudiciū. ẜ jo. ſꝫ. M. ec̄ h̓ dabat neg̓g̓. act̓. vt. ff. de neg̓g̓. ſi pupilli. §. ſꝫ et ſi qͥs. ſꝫ ibi noīe alieno ge̓ bat. jtē ⁊ ꝓ eo. C. de rei vē. l. ij. ſꝫ ibi loqͥt̉ qn̄ ex aliena materia. et in alieno impendi. vt ibi plene notat̉. ſi vero in reficiēdo. aut bona fide. et tunc ne ceſſarias ⁊ vtiles. ꝑ doli excep. vol̓itari as ꝑ abraſiōꝫ ẜuamꝰ niſi dn̄s vellꝫ tm̄ dae̓ qͣntum poſſet habere His ablatis ⁊ corraẜ vt. ff. d̓ rei vē. l. ī fū do. ſi ꝟo mala fide. ī pendat neceſſarias. ꝑ officiū iudicis cū tn̄ poſſideo vtiles ꝑ ab raſiōꝫ ꝯẜuo volūtari as nullo mō. vt. C. d̓ rei vē. domū. hīc ē ꝙ dixit bul. hic ꝙ expe ſas repetā qn̄ꝫ ꝑ. a. id ē ꝑ actōꝫ. vt. ff. de neg̓g̓. l. ſi pupi lli. §. ſꝫ et ſi quis. Itē et ꝑ. e. id ē ꝑ excepcōꝫ. vt h̓ Itē ⁊ ꝑ. o. id ē ꝑ of ficiū iud̓. vt. ꝑ. l. ff. d̓ rei ven. l. domū. et. l. diximus. et h̓ ī rei vē. locū hn̄t. in pet̓. ꝟo he̓ditatis bo. fi. poſ. ẜuat omēs. at ma. fi. poſ. ncc̄ias ⁊ vtiles ꝑ officiū iudi. alias per excepcōnem doli. re exiſtēte meliori ī qͣ fa cte ſūt. volūtarias ra dit. vt. ff. d̓ ꝑet̓. he̓. plane. a ¶ Si ticiꝰ ꝯmutat̉. ſꝫ vid̓r n̄ cō mutari cū pͥmo dn̄o v tilis rei vē. det̉. vt. ff de rei vē. ſi frum̄t̉. §. de arbore q̄ ē ꝯtͣ. ſo. lꝫ ibi dicat varijs. et varia damus non tn̄ nos damus. vl̓ damꝰ de extimacōe ſꝫ nō de plāta vt diximus. sͣ. e. §. plane ſi lōgi b ¶ Radices. omnes. vt differat a ſeqͥnti. ori tꝑe c ¶ Dicimus. ymo videt̉ eius in cuiꝰ fundo originem duxit. vt. ff. ar. fu. ce. ſi pl̓es. §. fi. So. h̓ corrigit illā. vel dic ibi poterat viuere arbor ex fundo primo. hic non. vel efficit̉ ticij pro parte. ſcilicet vt hic. nō in totum vt ibi. d ¶ Racō. facit. ff. e. l. adeo. in fi. ⁊. l. fi. et. l. qua rōne. e ¶ Qua rōne ſolo cedūt. vt. sͣ. ꝓx. §. ex ſemine meo in a f ¶ Diximus. sͣ. e. §. certe. ſꝫ qͥd ſi aliqͥs. lieno fundo ſemīa uit ꝯtra quē agā. ℟ n. ꝯtͣ ſeminantē nō. qꝛ nō poſſidꝫ nec
dolo fecit qͦ minꝰ poſſide̓t. Itē nec ꝯtͣ poſſidētē. qꝛ eiꝰ fc̄o nil actuꝫ eſt. ſꝫ tn̄ dic eū teneri ad inſtar tigni iniūcti qͥ te netur. etiā ſi poſitū ab alio hēat vel teneat. vt diximus. sͣ. e. §. cū ī ſuo ꝑ. l. ff. de eiec. ⁊ effu. ſi ꝟo. §. poſitū. ⁊ ead̓ qō fit ī plātatis. et eodeꝫ mō ſoluit̉. cū ſit rō ſil̓is. vt. ff. man. lucius in fi. i. ℟n. g ¶ Conſeuit .i. plā tauit vel ſeminauit. h ¶ Lit te̓ cartis. vt d̓ bō bace q̄ de piſis ve i ¶ Aēbranis niūt que de menbris ani malium eripiuntur k ¶ Ii ſolo. vt. sͣ. e. .§. in ſuo. l ¶ Carmen. metrice. m ¶ Hiſtoriā. vet̓is ⁊ noui te ſtamēti. idē dicam in fabula. vel roͣnica. vel quolibet libro proſayco. n ¶ Gracōnem ad de um vel ad populum. vel ad principem. o ¶ Corꝑis .i. libri p ¶ Non ticius ſcilicꝫ ſcriꝑtor bone fidei. q ¶ Petas. directa ī r ¶ Si bona. ſi rem autem mala laborem donaſſe videtur. vt. sͣ .e. §. certe. ſed nunqͥd act. ſcriptor hꝫ red dito libro. ℟ºn. ſic. ſi bonam fidem habuit act̓. dico .ſ. ī fc̄m. vt f. de rei vē. l. in reꝫ .§. ſi q̄mcūqꝫ. ſi malaꝫ non. qꝛ nec excep. hꝫ vt h̓. ſꝫ cū hodie pre cioſior ſit ſcriptura ꝙͣ carta nunquid n̄ mu tatur hic. ℟n. qͥdam vt aꝫ. ſic nos ꝙ non. ar. C. d̓ teſ. ſcīmus. ⁊ C. d̓ ap. p̄cipimꝰ ī fi. s ¶ Si quis pinxerit ſiue bone fi. ſiue ma. fi. ẜm p. nos contra qꝛ bona fide vt. jͣ. e. §. ibi vtiqꝫ. ⁊cͣ. t ¶ Tabulā. quid ſi ī marmore. ℟n. cōtra ẜuari forte. ar. tn̄ ꝯtͣ jͣ. de teſta. §. penl̓. v ¶ Cede̓. ff. d̓ rei vē. .l. in rē. §. ſꝫ id quod ī carta. ꝯtra. ſo̓. hic corrigit illaꝫ vel diſtingue anp̄cōſior ſit illa ſcriptura ꝙͣ tabula. ẜm. p. qui ait locū hr̄e qd̓ h̓ d̓r ſi pictus eſt homo non vrius bono colore. non atramento. x ¶ Apellis. ꝓpria nomina pictorum. y ¶ Eam petat. id ē dirc̄a rei vē. vt. ff. de re. do. l. qͣ racōne .§. ſed non vt lr̄e. ẜmazo. directa. qꝛ deſijt dn̄s eē. et ſic z ¶ Vt vtilis actō. ī rē n̄/ eſt mirabile ꝙ non dn̄s a dn̄o vendicat. ſic contingit alias in public̄. in quibuſdam caſibꝫ vt no. jͣ. de act̓. §. alie. Accurſius. florentinus.

II
nec ſoluat p̄ciū tabule po terit ꝑ excepcōne doli ma li ſubmoueri. ¶ At ſi is qͥ pīxit poſſideat ꝯſeq̄nſ ē ut utilis actō dn̄o tabl̓e adu̓ ſus eum detur Quo caſu ſi non ſoluat impenſam pi cture poterit ꝑ excepco nē doli mali repelli vtiqꝫ ſi bona fide poſſeſſor fue rit ille qͥ pictura impoſue rit ¶ Illud ei paſā eſt ꝙ ſi ue is q̄ pinxit ſurripuit ta bulas ſiue aliꝰ ꝯpetit dn̄o tabulaꝝ furti actō ¶ Si qͥs a nō dn̄o que dn̄m eſſe credidit bona fide fundū emerit vel ex donacōne a liaue qͣlibꝫ iuſta cā eq̄ bo na fide acceꝑit naturali rōne placuit fructꝰ qͦs ꝑ cepit eius eſſe ꝓcultura ⁊ cura. et ideo ſi poſtea dn̄ſ. ſuꝑuenerit ⁊ fund̓ vendi cet de fructibꝰ ab eo con ſumptiſ age̓ non p̄t ¶ Si vero qͥs alienū fund̓ ſciēs
poſſederit n̄ id̓ ꝯceſſuꝫ eſt itaqꝫ cū fundo eciā fructꝰ lꝫ ꝯſumpti ſint cogit̉ reſti tuere ¶ Is vero ad queꝫ vſuffructꝰ fundi ꝑtinꝫ nō alit̓ fructuū dn̄s efficit̉ ꝙͣ ſi ip̄e eos ꝑcepit et iō licꝫ maturis fructibꝰ nondum tn̄ ꝑceptis deceſſerit ad heredes eius n̄ ꝑtinēt ſed dn̄o ꝓpͥetatis acqͥruntur. Eadē fere ⁊ de colono di cunt̉. ¶ In pecudū fructu eciā fetus ē ſicuti lac̓ pilꝰ et lana itaqꝫ agni eduli et vituli et equuli et ſucculi ſtatim naturali iure dn̄i fructuarij ſunt ¶ Partuſ vero ancille in fructu n̄ eſt itaqꝫ ad dn̄m ꝓprietatis ptꝫ abſurdū ei videbatur hoīem in fructu eē cū om nes fructꝰ rerum natura gracia hoīm ꝯꝑauerit. ¶ Sꝫ ſi gregis vſumfructū q̓s habeat in locū demor tuoꝝ aīaliū capitū ex fea ¶ Impoſuerit. h̓ mirabile ꝯtingit ꝙ ꝯdicō poſſidētis ē deterior ꝙͣ petētis al̓ ꝯtͣ ut. jͣ. d̓ int̓ dic̄. §. ꝯmod̓ ſic et alias ff. de noxͣ. ſi quis amultis et. ff. ſi ex noxͣ. cā. a. l. i. ī fi. ⁊. l. ij. ⁊. ff. d̓ pet̓. here. cū id̓ ſꝫ ad hͦ ℟ n. qꝛ in cā noxͣli eē pote rit ꝙ ẜo agēs n̄ ꝓbabit. jtē in pet̓. here. ſi bona iura habu it in vincēdo h̓ ead̓ hēat in defēdendo ⁊ ſic n̄ ē eoꝝ ꝯdicio deterior. jtē cuꝫ h̓ ha beat act̓. pictor ſi nō poſſideat multomag̓ excepcōneꝫ dꝫ hr̄e ſo luto p̄cō ut. ff. d̓ ſuꝑ ficiebꝰ. l. i. §. qd̓ aūt. ſꝫ nūquid dn̄o qͦndaꝫ tabule id̓ ꝯceditur fi poſſideat ſi p̄ciuꝫ pi cture ſoluat. ℟n. ꝙ ſic cū ſibi act. detͣ. e go ꝯtͣ ut ſit dr̄a int̓ dn̄m ⁊ pictorē. jt̓ qͥs p̄fert̉. ſi ambo ꝯtͣ ex traneū poſſidentē a gāt. ℟. js qͥ directā hꝫ act .i. pictor. ẜm jo. ſꝫ nunqͥd ſi tabula fuerit abraſa r̓man pictoris. ℟º. ſic. ut. ff. d̓ rei ven. i reꝫ. §. et qd̓ ſel̓. ſꝫ qͣre aliud in pictis ꝙͣ in ſcrip turis. ℟n̄. qꝛ pictu ra p̄cioſior ē ꝙͣ ſcpͥt̉. b ¶ Surri ẜm jo. puit. an̄qͣ pingerꝫ a liud pꝰ picturam. c ¶ Tabl̓as. et ſubau dinā et pictori ꝯtra exͣneū furem dat̉ ẜm az. vel meliꝰ ut mihi vid̓r. h̓ loquit̉ qn̄ fu it ſubrepta an̄qͣ eſſꝫ picta. ſꝫ eciā ꝯtͣ dn̄m tabl̓e ſibi ſubripiētē poſſꝫ dari furti actio facto furtū tabl̓a iaꝫ picta ut. jͣ. d̓ ob. q̄ ex de lic. naſ. §. aliqn̄. d ¶ Si qͥs. bona fide q̄ in inicio exigit̉ .ſ. ut credat ſibi dātem hr̄e ius diſtrahen di ut. ff. de vſur̓. qͥs ſit. §. fi. nec obſtat qd̓ ē. ff. de acquirē. re. do. l. in bonefidei. §. in ꝯtͣriū. qꝛ ibi opponēdo loquit̉ nō e ¶ Iuſta. cū multe ſūt cāe ſiue tituli acquirēdi ponēdo. ut in. ff. coll̓r in varijs titulis ſub titulis d̓ vſuc̄. vſqꝫ ad ti tu. de re iud̓. ideꝫ tn̄ et ſi titulū non habeat ut ar. ff. fi. reg̓ f ¶ Naturali. i. iur̄genciū. de qͦ loquit̉ h̓. t. l. iij. §. ſꝫ ante cui naturalis rō inſita ē. g ¶ Fructꝰ .ſ. induſtrialeſ aliud in. naturalibꝰ ut. ff. d̓ vſur̓. l. fructꝰ nec obſtat. ff. de acqui ren. re. do. l. bo. fi. in pnͥ. qd̓ em̄ ibi dic̄. om̄es. exponit̉ ſine facto poſſeſſoris. ſiue alt̓ius p̄cepti induſtriales tn̄ ut. ff. de vſur̓. qͥ ſit. §. p̄terea. ſꝫ naturalibꝰ fructibꝰ ꝯſūptis. an te neat̉ poſſeſſor. ℟n. nō tenet̉ poſſeſſor rei ven. qꝛ n̄ poſſi det. nec dolo deſijt poſſidere. ſꝫ ꝯdic̄. ſine cā tenet̉ inqͣtū lo cuplecōr ē ar. ff. ſi cer. pe. ſi et me. h ¶ Pro cultura. ut ſe gētes i ¶ Et cura. ut lac⁊ pilꝰ ⁊ lana. k ¶ Nō p̄t. nec ad p̄ciū. ut. jͣ. d̓ offi. iud̓. §. ſi vero et. ff. fi. reg̓. l. iiij. §. ſꝫ ante. ſi tn̄ extent. non rei ven. qꝛ ꝑcipiētis ſūt ſed offō iudi. tenet̉ reddere ut. C. de rei ven. certum. §. bona fide.
l ¶ Non idem. ut faciat fructꝰ ſuoſ. m ¶ Cogit̉. diſtingue tam. qꝛ ſi hꝫ ti. male fi. poſ. de ꝯſūptis ꝯdic̄. ſine cā. de ex tantibꝰ rei ven. de ꝑcipiendis ꝓpt̓. t. excuſat̉. ut. C. de rei ven. ſi fund̓. niſi in. iiij. caſibꝰ. qn̄ emit ab eo quē ſcit vende re in fraudē creditoꝝ. l̓ qn̄ vendit qͥ mētu ꝯpulſus ē. et cū emit ꝯtͣ int̓dictū. demd̓ corrūpi fructꝰ paciat̉ ut. ff. q̄ in frau. cre. l. ait. p̄tor .§. ꝑ hāc et. ff. ꝙ me cā. ſꝫ et ꝑtus et. C. d̓ ag̓. et cen. quēadmo dū. id̓ in qͣrto ut. C. de fi. inſtru. et iur̓. a ſte. fi. l. i. ſi n̄ hꝫ. t. d̓ ꝯſūptis ꝯdic̄. ſine cā de extātibꝰ rei vend̓. ut. C. de ꝯdi. ex. l. l. penl̓. et. C. d̓ rei vē. ſi fund̓. de ꝑcipiend̓ offi. iudi. ut. ff. d̓ re ven. ſi nauis. §. fi. n ¶ Is vero. ad quem ip̄e. alio em̄ ꝑcipiē te nr̄a n̄ fiunt ſui. ſꝫ ſi bo. fi. poſ. fuerit eciā ſi eos alius ꝑcipiat. ut. ff. d̓ vſur̓. qͥ fit. §. p̄terea. vel alit̓ ſi ip̄e p̄cepit nō eciā heres eius. nec em̄ ad here demn tranſmittit. o ¶ Perceptis. ut ſi ī horreo poſiti ſūt fa cit ſuos fructuarius ſꝫ bo. fi. poſ. ſtatī ut a ſolo ſeꝑati ſūt ut. ff. quibꝰ mo. vſufruct. amit. l. ſi vſufructua rius. ē et alia dr̄a. qꝛ fructuarius fa. ſuos naturales fructꝰ bo. fi. vero poſ. n̄. ut. ff. de vſufruct. l. vſu fr̄. legato. et de vſur̓. l. fructus. p ¶ Dn̄a. ſꝫ ꝑ quā act. ℟n̄. ꝑ rei vē. cū dn̄s ſit. l̓ ꝯdic̄. ex hac lege. q ¶ De colono. qui nūmis colit. nam om̄es fructus fac̄ ſuos. ut vſu fruc. ſꝫ dr̄nt qꝛ colonus talis facit fructus ſuos ut a ſolo di ſcerpti ſūt. ut. ff. de furti. l. ſi apes. §. fi. ſecus de vſufru. ut h̓ dicit̉. vel dicas de p̄ciarijs ut. ff. loca. ⁊ ꝯduc. cū in plu res. §. meſſem. ẜm aꝫ. Item dicit fere ꝓpt̓ aliud qꝛ cōſonus tnͣ ſmittit ad herede ut. jͣ. loc̄. §. fi. ſꝫ fructuarius n̄ ut hic. r ¶ In pecud̓. fetus. q. d. ita fetus ſicut ⁊cͣ ſ ¶ Et ſucculi. id ē ꝑui ſues. s ¶ Pilus. bouis vel eciā caprarum ad bor ram ſellarū. t ¶ Naturali .i. genciū d̓ quo loquitur. sͣ. e. .§. ſinguloꝝ. u ¶ Partꝰ. ꝑtinet quantū ad plenam ꝓprie tatem. niſi eciam et in partu ſit vſufruc. legatus. ut. ff. de vſufruc. vetus. x ¶ Abſurdū eſt. ſic. ff. de vſufruc. in pe cūdū. y ¶ In fructu. ſcilicet ut ipſe ſit fructus. ſed tamen in eo relīquit̉. z ¶ Natura. i. deus. ſic. sͣ. de iur̓na. in pnͥ. Vn̄ d̓r. Pronaqꝫ cum ſpectant animalia cetera terram. Os homini ſublime dedit celumqꝫ videre. Iuſſit. et erectos ad ſidera tollere vultus. ſic. ff. de edil̓. e. l. iuſtiſſime. et. ff. de furt̉. qui vas. §. ex furtiuis. et. ff. de pet̓. here. l. ancillaruꝫ a ¶ Sed ſi gregis. grex eſt numerus. x. ouium vel. v. por

I
tu fructuarius ſubmitte̓ dꝫ ut iuliano viſum ē ⁊ in vinearū demortuarū vel arborū locū alias dꝫ ſub ſtituere recte em̄ cole̓ dꝫ ⁊ qͣi bonꝰ pater familias vti dꝫ ¶ Theſauros qͦſq̓s in loco ſuo inuenerit diuus adrianꝰ naturalē eqͥtateꝫ ſecutꝰ ei ꝯceſſit qͥ eos inue nerit. Ideqꝫ ſtatuit ſi qͥs in ſacro aut religioſo lo co fortuito caſu inuenerit At ſi q̓s in alieno loco nō data ad hͦ oꝑa ſꝫ fortuito caſu inuenerit dimidiū do mino ſoli ꝯceſſit ⁊ dimidi um inuētori ¶ Et ꝯuenien ter ſi qͥs in ceſaris ſoco in uenerit dimidiū inuento ris et dimidiū eſſe ceſaris ſtatuit cui ꝯueniēs eſt ut ſi q̓s in fiſcali loco vel pb̓ lico vel ciuitatis inuene rit dimidiū ip̄ius eſſe ⁊ di midiū fiſci vel ciuitatis. ¶ Per tͣdicionem quoqꝫ iure naturali res nobis acquirunt̉. Nihil em̄ tam ꝯueniens ē naturali eqͥtati ꝙͣ voluntatē dn̄i volētiſ rem ſuā in aliā tranſferre ratā haberi et ideo cuiuſ cūqꝫ generis ſit corꝑalis res tradi poſſit et a dn̄o tͣ dita alienat̉. Itaqꝫ ſtipē diaria quoqꝫ et tributo ria p̄dia eod̓ mō alienant̉ Vocant̉ autē ſtipēdiaria et tributoria p̄dia q̄ in ꝓ uincijs ſunt int̓ que necnō et ytalica p̄dia ex nr̄a ꝯſti tucōne nulla ē dr̄a ſꝫ ſiqui dem ex cā donacōnis aut dotis aut qͣlibꝫ ex alia cā tͣdantur ſine dubio trāſfe runt̉. ¶ Vendite vero reſ et tͣdite nō aliter emptori acquirunt̉ ꝙͣ ſi is vendito ri p̄cium ſoluerit vel alio mo ei ſatiſfecerit veluti ex ꝓmiſſore aut pignorē da to qd̓ cauet̉ quidem ex le ge. xij. ta. tam̄ recte d̓r et iuregenciū id ē iure natu rali id effici ſꝫ ſi is qͥ ven didit fidē emptoris ſecu tus fue̓it diced̓ eſt ſtatim rem emptoris eſſe. ¶ Ni hil aūt int̓eſt vtꝝ ip̄e dn̄ſ
corū ſimul et gͣdatim ꝯſiſtencium ut. ff. de abigeis. vel oueſ et fa. ff. de vſuc̄. l. r. ꝙ mixtura. §. te̓ciū. b ¶ Ex fetu. aliū de em̄ non ſubmittit̉ ẜm quoſdā. vel forte ſubmitte̓t eciaꝫ aliūde. ar. ff. de vſufruc. quid gͦ. §. ſꝫ qd̓ d̓r in fi. c ¶ Sub mitte̓. q̄ ſubmiſſio n̄ ſit ſi in ſingl̓is capitibꝰ ſit vſufruc. ut ff. e. qͥd gͦ. §. ſꝫ qd̓ d̓r d ¶ Theſauros. ē aūt theſaurꝰ pecuīa ab ignotis dn̄is ve tuſtiori tꝑe abſcon dita ut. C. de theſau ris. l. i. li. x. in pnͥ. vl̓ depoſicō pecuīe cu ius mēoria n̄ extat ut ff. de acqui. re. do. l. nunꝙͣ. §. theſauros. qn̄qꝫ in ꝓpͥe d̓r ut. ff. de acqͥ. poſ. l. ꝑegre. in pnͥ. et. ff. ad exi. l. theſaurꝰ e ¶ In ſuo iur̓ directo vel vtili. ut fedatariꝰ vel en phit eotecariꝰ vel ſi mil̓. ſꝫ pla. aliud dix erit in his. Quid ſi mercēnarius dū labo rat in alieno vel cre ditor in pigre inue nnit theſauꝝ. ℟. di midiū eius īcuius fū do inueniūt. et ita di midium ſibi acqͥrunt. ff. de acqͥ. re. do. l. ſi qͥs. §. qd̓ ſi creditor. f ¶ Loco. alias ſolo. g ¶ Religioſo. ut. ff de iur̓fiſ. l. iij. §. penl̓. ꝯtra. So. hec corri gitur ẜm. b̓. vel hic ẜm naturalē racionē ut patet ex lr̄a. ibi ſe cund̓ ciuilē racionem q̄ preualꝫ. ſic ī vſuc̄. ꝯtīgit ẜm jo. accur. h ¶ Fortuito caſu. et ē caſus inopinate rei euētus ex diue̓ ẜ cauẜ ꝓueniēs. ob aliud et aliud inceptīs. i ¶ Non data oꝑa. al̓ totuꝫ reddit̉ dn̄o. in ſuo loco tn̄ poteſt o perā dare n̄ tam̄ ma gica arte alias eſſet fiſciūt. C. de theſaur̓. l vnica. k ¶ Sn̄o. ſꝫ ꝑ quaꝫ act. ℟. ꝑ rei ven. cū dn̄s ſit. vel ꝯdi. ex hac. l. l ¶ In ceſaris locū .ſ. ꝑat̓monialē. m ¶ In publi co. i. publice deputato. n ¶ Fiſcali. n̄ tamē publice depu tato o ¶ Vel fiſci. ſꝫ ſi fiſci ꝑtē ſuppreſſerit cū altero tan tū reddit. ut. ff. de iur̓ fiſci. l. iij. §. fi. p ¶ Ciuitatis. q̄ lo co pͥuatoꝝ ſūt ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. ſi eū qͥ nec. q ¶ Per tͣdicō nem qͦꝫ. non ſolū inuēcione ut. sͣ. §. ꝓx. r ¶ Naturali. id ē genciū. ut. jͣ. §. ꝓx̓. ſ ¶ Acquirunt̉. cā precedēte vera vel putatiua. alias nūt. ff. e. l. nunꝙͣ et. jͣ. hͦ. §. ſꝫ ſiquid̓ ⁊cͣ. s ¶ Nihil. ymmo deo ẜuire. ſꝫ yꝑbolice loquit̉ ſic. ff. de pa ctis. l. i. in pnͥ. et. ff. de act. emp. l. ex empto. in pnͥ. et. C. d̓ tnͣſact. non minorē. t ¶ Volūtatē. dū tam̄ legit timā. naꝫ cū bonis int̓dictuꝫ eſt. non alienat ut. ff. de cura. fu. l. j. in pn̄. u ¶ Cuiuſcūqꝫ .i. ſiue mobilis ſiue ſoli. x ¶ Corꝑalic. incorꝑales em̄ tradi non poſſunt ut. ff. de acqͥren. re do. ẜuus. §. incorꝑales. y ¶ A dn̄o. hͦ qn̄qꝫ fallit et eius ꝯ trariū inuenit̉ veꝝ ut. jͣ. quibꝰ alie. lꝫ vel n. ſꝫ hͦ eſt regl̓a re ut h̓ et. ff. e. tͣdicō. z ¶ Alienat̉ .i. dn̄iū tranſfertur. a ¶ Stipēdiaria .ſ. q̄ militibꝰ ꝓ ſtipendijſdant̉ ut. ff. d̓ rei ven. Itē ſi ꝟberatū. §. i. et de euicti. l. lucius et de acqͥren. re. do. in agris. b ¶ Tributoria. que tributa rome reddū tur. c ¶ Alienant̉. ꝑ tͣdicionē. d ¶ In ꝓuincijs. q. d. talia p̄dia n̄ ſūt in ytalia. e ¶ Inter q̄ .ſ. ꝓunici alia. f ¶ Conſtōne. ut. C. de vſuc̄. tranſ for. l. vnica. g ¶ Pr̄a eſt .ſ. qͣntū ad dn̄ij tnͣſlacionē ut C. de vſuc̄. tnͣſfor. l. vnica. ſꝫ qͣntū ad tri buta ē dr̄a. C. d̓ epi. et. cle. de his. h ¶ Sꝫ ſiquidē. vere nulla ē dr̄a ſꝫ et ſi ⁊cͣ. i ¶ Tradant̉ .ſ. ſtipē diaria p̄dia et tribu ta. k ¶ En̄ſferunt̉. ſ. ꝓuincialia p̄dia ſic̄ ytalica. et ē verum in om̄ibꝰ. nͥ. ſcriptura nccͣia ſit. ut. C. de v fuc̄. tnͣffor. l. vīca. §. ꝙ ſi p̄dia. Itē ſūt ve ra ſi accipiēs īducat̉ in vacuā poſ. ẜm qͦſd̓ ut. C. d̓ ꝓba. cū reſ. jo. ꝯtͣ. ut. ff. d̓ fundo do. ſi fund̓. et de acqͥ. re. do. hō lib̓. §. quic quid ſufficit em̄ indu ci in poſ. lꝫ n̄ vacuam Qd̓ aūt in dc̄a. l. d̓ ꝓ ba. d̓r demr̄atiue ꝙ ſic euenerit n̄ cauſati ue dic̄. l ¶ Vendite vero ꝓ ſꝫ. m ¶ Res q̄ loco pigris a vēdi tore teneri pn̄t ut. ff d̓ acti. emp. iul̓. §. of ferri. n ¶ Pigͤre. ꝙ ſic intelligo ſi placeat vēditori aliud ꝙͣ preciū acciꝑe. ali as n̄ ut. ff. ſi cer. pe. l. ij. §. i. o ¶ Pato. poterit gͦ vēdica re vēditor reniſi n̄ fuerit de p̄cio ſatiſfactū ut. ff. d̓ tribu. l ꝓcu. §. ſꝫ ſi dedi mercedē. n̄ emptor p̄ciū tūc offerat ut. ff. man. diligēt̓. 5. i. p ¶ Ex lege. xij. ta. q̄ ē ius ciuile ut. ff. d̓ iuſti. et iure. l. ius. §. hͨ igit̉ nō ſolū genciū. q ¶ Iure natu rali. ſic dictū eſt qd̓ rōne naturali fuit inductū ut. sͣ. de iur̓ na. §. ꝙ vero et. §. ꝙ naturalia. r ¶ Vendidit. et tͣdidit. ſ ¶ Emptoris. quid ſi dedit diē ad ſoluend̓. ℟n. n̄ facta ſo lucōne vēdicat ẜm jo. ut. C. de pact. int̓ emp. et vē. l. ꝯmiſ ſorie. poteſt tamen contra dici. qꝛ aliud ē ſimpl̓r diē ſolu cioni ſtatuere aliud pactum. l. ꝯmiſſorie pone̓. Item quid ſi ſimpl̓r tradat. ℟n. vid̓r ſequi fideꝫ. niſi ꝯtra ꝓbet̉ ut qꝛ forte dicebat emptor pn̄tem habere pecuniā ut ar. ff. de pig. acti. l. iij. et ar. ꝯtͣ. ff. d̓ tribut̉. ꝓcuratoriſ. §. ſꝫ ſi dedi

II.
tradat alicui rem. aut vo lūtate eius aliꝰ. cui rei eiꝰ poſſeſſio ꝑmiſſa ſit. qͣ rōne ſi cui libera vniu̓ſoꝝ nego cioꝝ admīſtracō ꝑmiſſa fuerit a dn̄o. iſqꝫ exhis ne gocijs re vendiderit et tͣ diderit facit ea accipiētiſ ¶ Interd̓ autē ſine tradi cione nūda volūtas domi ni ſufficit ad re tranſfere dam veluti ſi rem quā tibi aliq̓ͥs ꝯmendauerit a̓ loca uerit aūt apud te depo ſuerit vediderit tibi a̓ do nauerit ꝙͣuis em̄ ex ea cā tibi n̄ tradiderit ea. eo tn̄ ipſo ꝙ patit̉ tua eſſe ſta tim tibi acqͥrit̉ ꝓprietas ꝑ inde ac ſi eo noīe tͣdita ti bi fuiſſet ¶ Itē ſi q̓s mer ces in horreo ſuo poſitas vediderit ſimul atqꝫ cla ues horrei ſui tradiderit emptori tranſfert ꝓprieta tē merciū ad emptore. ¶ Hoc ampliꝰ interd̓ ⁊ in in certaꝑſona collata volū tas dn̄i tranſfert ꝓprieta te rei. ut ecceptores ⁊ co ſules qͥ miſſilia iactant in vulgꝰ. ignorāt quid eoꝝ quiſqꝫ accepturꝰ ſit. et tn̄
qꝛ volūt ꝙ quiſqꝫ eoꝝ ex ceperit eius eſſe ſtatim eū dominū efficiūt. Quā ra cione veriꝰ eſſe vid̓r. ut ſi rem ꝓ derelicto a domino habita occupauerit quis ſtatini eum dominū effici. Pro derelicto aūt habet̉ qd̓ dominꝰ ea mēte abie cerit. ut id in nu̓o reꝝ ſua rū eſſe nollet ideoqꝫ ſtatī dominꝰ eius rei eſſe deſijt ¶ Alia ſane cā eſt eaꝝ re rū que in tēpeſtate maris leuiāde nauis ca eiciunt̉. Hec em̄ domīoꝝ ꝑmanēt qꝛ paſa eſt eas non eo aīo eici ꝙ qͥs eas nō velit. ſꝫ ꝙ magis cū ipſa nauimaris ꝑiculū effugiat. qͣ de caſi qͥs eas fluctibꝰ expulſas l̓ ecia mn ip̄o mari nactus lu cradi aīo abſtulerit fur tu ꝯmittit. nec longe vid̓r diſcēde̓ ab his q̄ a reda currēte non intelligētibꝰ domīs cadūt. ¶ De rebus corporalibus et in corporalibus Vedā prete̓a res corꝑales ſunt. et q̄dam incorꝑales. ¶ Cor ꝑales ſunt qͥ ſui natura tā
g ¶ Fieri. niſi in caſibus ut. ff. d̓ iur̓ fiſci. l. ſi ꝓcurator. §. fi. et. ff. de re iudi. a diuo. §. ſꝫ ſi emptor. t ¶ Nihil. ꝙ em̄ qͥs ꝑ alium facit ip̄e facere vid̓r ut. ff. de vi et ui ar. l. i. §. deie ciſſe. et. jͣ. de intur̓. §. n̄ ſolū et. ff. de iniur̓. jtē apud. §. feciſſe u ¶ Permiſſa. vel ab ip̄o dn̄o vel ab alio domini volūtate x ¶ Libera. ſecꝰ in gn̓ali ꝓcur̓. qui n̄ hꝫ liberā ut. ff. d̓ ꝓcur̓ l. ꝓcurator totoꝝ. ſꝫ. M. diſtinxit int̓ ꝓ cur. totoꝝ bonorum ut ibi et vniu̓ſoꝝ ut h̓. y ¶ Int̓dū. nu da .ſ. a tͣdicōne ſic. C d̓ pact. l. tͣdicōnibuſ Itē in alijs caſibꝰ do miniū ſine tradicōne dat̉ qui pn̄t his legi bꝰ notari ut. ff. d̓ acqͥ ren. poſ. l. i. §. ſi iuſſe rim et. §. ioqꝫ. et. l. ꝙ meo. §. ſi veditorē. et l. qͣrūdaꝫ. Itē. C. d̓ ac qͥ ren. poſ. minꝰ ⁊ C. d̓ dona. l. i. et. l. quiſ quis. Itē ſi volēs ti bi tͣdere dn̄ium noīe tuo me ꝯſtitua poſſi dere. vel ꝯducā a te. ut. ff. d̓ acqͥren. poſ. qd̓ meo. et d̓ reiven. quedā ml̓r. z ¶ Tu am eſſe. ſi res pn̄s eſt ut. ff. d̓ rei ven. eius. et. l. hͨ ſi. vel h̓ in ve ra vēdicōne. ibi in fi cta ut. ff. ꝓ emp. l. ij. Itē hͦ ē veꝝ ſi p̄cium ſit ſolutū vel ſatiſfa ctū ut. sͣ. e. §. vēdite. a ¶ Ftē ſi qͥs. et ē ca ſus vbi in poſſeſſio ne tͣdita acqͥritur do mimū et alios habes notatos. ff. d̓ rei ven. l. ſi ager. b ¶ Tla ues. alit̓ de conſuetu dine dacie in qua cuꝫ aliquis vult legare vel dare fundum ec cleſie. ſumit paꝝ ter re in panniculo ⁊ po nit ſuper altare. et i ta tranſfert dominiū ut exͣ de ꝯſue. c. i. eſt tamen caſus mirabil̓ in quo ſine omni ſolē nitate tranſfert̉ dominiū neqꝫ ipſo iure ut. C. de dona. l. qͥſ quis ar. C. de ſacroſan. ec. ut interd̓. c ¶ Iteꝫ poſitas. .i. repoſitas. d ¶ Tranſfert. ꝓprietatē et poſſeſſionē. et qd̓ dixi de ꝓprietate verum eſt. ſi dn̄s eſt tradens alias cauſam vſucapiendi. ſi hec fiant coram horreo. et hͦ ꝓpter pn̄tem̄ viſioneꝫ rei ut. ff. de ꝯtͣhen. emp. clauibus. et de acquiren. poſ. l. i. §. ſi iuſſerim. et ſūt hec in ar. ut ſi vendam equū quē tradaꝫ ꝑ frenū vel capiſtrū ut dominiū tranſeat. e ¶ Hoc ſ. eſt quā. sͣ. in aliquo caſu qꝛ. ſupͣ ſemꝑ in ꝑſonā certaꝫ h̓ in incertā. f ¶ Incertam. ar. ꝯtͣ. jͣ. del̓. §. tutor. g ¶ Miſ ſilia. ſic dicta. qꝛ in ppl̓um mittant ſiū ꝓiciunt̉. ut illuc cur
rēte multitudine poſſint p̄tores vel conſules ꝑtranſire. ut in coronacōne domini papevidi ut. ff. ꝓ derelicto. l. ſi id qd̓. §. id qd̓. et in aut̓. de conſuli. col. iij. §. hec itaqꝫ. ibi ar gentum vero ⁊cͣ. h ¶ Nollet. vere vel legis interp̄tacōne ut in aut̓. de nup. §. et multo pocius et. C. de infant̓. l. fi. ⁊ C. de lati. li. tol. l. i. §. ſedicimus. Accur. florent̓. i ¶ Deſijt. ſi abiecit. l̓ habere deſijt rem im mobilem. alioqͥn poſ ſeſſionē ꝑdere pōt. n̄ dominiū ut. ff. de ac qͥren. poſ. ſi quis ī. §. dr̄a. et. ff. ꝓ dereli cto. l. i. ⁊. ij. k ¶ Alia cauſa. alias ſane .ſ. ꝓiciendi. ⁊ iō aliud ius ſtatuētur. l ¶ Fluctibꝰ .i. vndis m ¶ Furtū. ff. de fur. l. fal. §. ſi iactum. ꝯtͣ. So. diſtingue ani mū ꝓicientis. ꝙ pa tet ut ſi librū aꝑtum ꝓiciam ẜm joh̓. ut ex hac. l. et illa colligi tur et ar. ff. d̓ damp. infec. ſi finita. §. ſi qͥs mētū. Item quid di ſtat hoc furtū ab illo ff. de incen. ru. nau. ℟n. hic locum habet qn̄ non in ipſo nau fragio aliquid quis furat̉. ibi in ipſo nau fragio ut. ff. d̓ incē. rū. nau. l. i. in fi. ⁊. l. i. et. iij. ut. ff. ꝓ dere licto. l. i. et. ij. et. iij. n ¶ Longe. nā in ali quo diſtat. qꝛ h̓ ſciē te. illud ignorante dn̄o fit. o ¶ De re da. i. de curruducto ab equis. p ¶ Non intelligentibus .i. n̄ videntibꝰ. q ¶ De rebus corꝑalibus et incorꝑalibus. Vedam p̄te rea. .i. ꝓpt̓ p̄ dictam diuiſi onē. s. ti. i. eſt et alia qꝛ quedam ꝯmunia. quedam publica. que dam vniue̓ ſitatiſ. que dam nullius. quedaꝫ corꝑales. et quedā incorꝑales ut ſub icit. r ¶ Corꝑales. ſic ff. de re. di. l. i. §. quedam. ſ ¶ Que dam incorꝑales. quid de hac diuiſione nos iut̓ ꝯſulti egē mus. ℟n. qꝛ multa in corꝑalibꝰ locuꝫ hn̄t. que n̄ ẜuantur in incorꝑalibꝰ. incorꝑalia em̄ non tradunt̉. non v ſucapiū tur regl̓ariter ut. ff. de acquiren. re. do. l. ẜuus. §. incorꝑa les et de vſuc̄. l. vſucapionē. nonvendicant̉ ut. ff. de rei vē. l. vendicacō. ac non tranſferunt̉ penitus ut. ff. ꝓ ſocio. l. ij et. iij. non poſſident̉ ut. ff. de acquiren. poſ. l. iij. et princi. t ¶ Sui natura. nam ſecus ſi ꝓpt̓ difficultatē ut res in ꝓfū dum maris vel celo affixa. Accar. florentinus.

IS
gi poſſunt veluti fundus. hō. veſtiſ. auꝝ. argentū et deniqꝫ alie res innu̓abi les. ¶ Incorporales au tem ſunt que tangi non poſſunt qualia ſunt ea q̄ in iure conſiſtunt ſicut he reditas vſuffructus vſus et obligaciones quoquo modo contracte. Nec ad rem ptꝫ ꝙ in hereditate res corporales continent̉ nam et fructus qui ex fun do ꝑcipiuntur corporaleſ ſunt et id qd̓ ex aliqua ob ligacione nobis debetur plerumqꝫ corporale eſtve luti funduſ. homo. pecuīa Nam et ipſum ius heredi tatis et ipſum ius vtendi. et fruendi et ipſuꝫ ius ob ligacioniſ incorporale eſt ¶ Eodem numero ſunt iu ra prediorum vrbanorum et ruſticorum que eciam ẜ uitutes vocantur. De Seruitutibus ruſticorum. Vſticorum predi orum iura ſunt hͨ.
īter. actus. via. aquedu ctus. ¶ Iter eſt ius eun di ambulandi hominiſ nō eciam iumentum agendi vel vehiculum ¶ Actus ē ius eundi ambulandi ho minis agendi iumentum vel vehiculum. Itaqꝫ qui habet iter actum non habet. ſed qui habet actū iter habꝫ eo ꝙ vti poteſt eciam ſine iumēto. ¶ Via eſt ius eundi et agendi et ambulandi hominis nam iter et actum via in ſe con tinet. ¶ Aqueductus eſt ius aqueducende per fun dum alienum ¶ Predio rum vrbanoꝝ ſunt ẜuitu tes que edificijs inherent ideo vrbanoꝝ dicte ſunt. quoniam edificiā omīa vr bana predia appellantur. etſi in villa edificata ſunt ¶ Item prediorum vrba norum ẜuitutes ſunt hee. ut vicinus onera vicini ſu ſtineat ut in parietem eiꝰ liceat vicino tignum im mittere ut ſtillicidium vel
v ¶ Innume̓abiles .i. non abiles ad nume̓andū. jo. x ¶ In corꝑales. que in ture. i. ſub hͦ predicabili. ius ꝯtinet̉. i. in quarum diffinicōnibꝰ ponit̉ hec dictio ius in p̄dicato. qua lia ſunt omnia iura .ſ. incorꝑalia ut. ff. de re. di. l. i. §. qued̓ y ¶ Hereditas ut. ff. de. ꝟ. fig̓. l. nihil. z ¶ Yſufructꝰ. jͣ. de vſufruct. in pnͥ. a ¶ Et obligacōnes. jͣ. de obli. in prin. b ¶ Quoquomō .i. fi ue ex contractu vel qͣ ſi vel maleficō ut. jͣ. d̓ oblig̓. §. fi. c ¶ Nec ad re. ℟n. tacite ob iectioni. q. d. quomō hereditas eſt incor ꝑalis cū in ea ſint reſ corꝑaleſ. d ¶ Ex fū do. in quo v̓ſufr̄. Ha bemus. e ¶ Plerum qꝫ. ꝓpter ẜuitutem q̄ ꝑ actionem vel obli gacionem debetur ut .jͣ. de acti. §. ij. et ꝓpt̓ actionis ceſſacionem tit. ff. man. l. ſi ꝓcura torem. §. fi. et de rei ven. l. ſi hominem. §. vſqꝫ adeo. f ¶ Naꝫ ꝓ ſed. g ¶ Ius he reditatis .i. ipſa here ditas. et ſic intranſi tiue h̓ tria leguntur h ¶ Fruēdi .i. vſufr̄. i ¶ Obligacionis .i. obligacō ipſa. k ¶ Eodem numero. i. inter in corporalia l ¶ Eadem iura .i. ẜui tutes. m ¶ Vocant̉ d̓ quibus. jͣ. ti. ꝓx̓. d̓r ſtatim de quibuſdaꝫ queritur. licet ad noſ non ꝑtineant. ut de aere fumo. et de fla tu animalis. ℟ n. ẜm ph̓os. hec eſſe corpo ralia. Item quid de angl̓is bonis et ma lis et anima hominis ℟. hec incorporalia eſſe. Vſticorū. ſic et. ff. e. l. i. Vn Cura .i. ẜuitutes. et nota hec tria genera ẜuitu tum. quedam a ꝑſona ꝑſone debentur de quibus d̓r. sͣ. d̓ iu re ꝑſonarum. quedam ab vna re alteri rei de quibus dicit̉ in hoc. t. quedama re ꝑſone ut vſufruc. et vſus. et habita ciout. jͣ. ti. i. et. ij. poteſt et quartum dici. ut a ꝑſona rei de beatur ut. ff. de ꝯdi. et de ticio. §. ticio et de ali. et cib̓. le. l. ẜuos. o ¶ Ius eundi. ſolus. ut ꝑ hoc diſcrepet a ſequen ti. p ¶ Ambulandi .ſ. cum alio. q ¶ Iumentum .ſ. ſeꝑatū a ſe vel armenta ſeꝑata a ſe. ſed ſuꝑ equo ire poteſt ut. ff. de ẜuit̓. ruſ. p̄di. qui ſella. in pnͥ. et. l. iter. qn̄qꝫ iter non eſt ẜuitus ut ſi fructuariodetur a dn̄o alterius predij ut. ff. ſi ẜuitus ven. l. ij. §. ij. Tercio groſſe d̓r quelibet via ꝑ quaꝫ itur. r Iumentum. vel ſubtus vel ante ſe. et idem ſi in vehiculo. ſ ¶ Actum habet. ꝑ ꝯſequenciam. t ¶ Iter hꝫ quo ad cōmodum non qͦ ad ẜuitutē. Sunt em̄ due ẜuituteſ
et diuerſe ut. ff. ſi ẜui. ven. loci. §. i. et. ff. de adim̄. le. l. j. v ¶ Eōqꝫ .i. itmere contento ſub actu. x ¶ Via eundi. hec ꝟba expone ut sͣ. e. §. i. y ¶ Continet. ſed que eſt dr̄a ẜm hoc inter actum etviam. ℟n. qui habet viam poteſt trahe re trabem et lapides et rectam ferre haſtam. que non per mittuntur habenti actuꝫ. ut. ff. de ẜui. ruſ. pred̓. l. qu: ſella .§. i. Item certa via latitudo eſt. viij. ped̓ indirectum in angul̓ xvi. niſi maior vel mi no⁊ placuerit facere ꝯſtituentibus. qd̓ nō eſt in actu ut. ff. d̓ ẜ ui. ruſ. pred̓. l. vie. et l. certe. §. latitudo. et l. via conſtitui. z ¶ Aque ducende. ſi ue inuente ſiue inue niende ut. ff. e. l. la beo. a ¶ Predioruꝫ in villa. non em̄ locus ſed materia facit vr banum p̄diuꝫ. qd̓ dic ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. l. vr bana p̄dia. b ¶ Vi cmus .i. domus vicini c ¶ Stillicidium. ꝙ ſtillat. et interdum directo cadit. interd̓ non ꝓpter ventuꝫ for te. ſed flumen dire cto cadit. et maxime ꝑ dochiam .i. canna le ut. ff. d̓ ẜui. vr. p̄. ẜuituteſ. §. ſtillicidiū d ¶ Non recipiat. hͦ ſ. non reciꝑe eſt ius n̄ ẜuitutis. ymmo poci us libertatis. et hāc negatiuā referas ad omnia exempla ꝓxi me dicta. vel dic ſic̄ reciꝑe talia eſt ẜui tus. ita econtra ſi de ſinat reciꝑe eſt mihi quondam recipienti ẜuitus et onus et ſic̄ in preſcribenda ẜui tute non indigebam aliquo facto ſic econ tra in p̄ſcribenda ſua libertate indiget facto .ſ. ut foramina obturꝫ vel ſimilia fa ciat. que non ſunt neceſſaria in preſcrip. libertatis. contra ruſticam ẜuitutem. et ideo tantum in affirmatiua lex dicit de eis .ſ. ius eundi agendi ⁊cͣ. ut. ff. de ſerui. vr. p̄. l. v. et. sͣ e. circa pnͥ. e ¶ Tollat qd̓ poteſt ꝓdeſſe mihi ad lumīa re fulgenda. Vnde dicitur in libro regum refulſit ſol in clipe os aureos. et reſplenduerūt montes ab eis et. ff. e. ſi arbo rem. §. interdum. vel dic ꝙ tollat. ut ſit ẜuitus ut modo in alijs diximus. f ¶ In ruſticorum. hauſtum .ſ. ius haurien di aquam neceſſariam agro meo vel laborantibus in eode: ex fonte vicini. g ¶ Pecoris .ſ. conſtituti ad ſtercorandū agrum meū. et ſic bibent vel paſcentur in tuo vicino agro et ſic ſunt reales ſeruitutes. Sed contra. ff. de alim̄. et ci. le. l. mela. §. fi. ℟. ibi ꝑſonales dicuntur qꝛ cum ꝑſona du rant et ar. ff. de ẜuit̓. ruſ. pred̓. pecoris. vel ſi habeā p̄diū

II
flumen recipiat quis in e des ſuas vel in areā vel in cloacam vel non recipiat et ne alcius quis tollat e des ſuas ne luminibus vi cini ſui officiant. ¶ Item ruſticorum predioruꝫ ſer uitutes quidam ꝯputari recte putant aquehauſtū pecoris ad aquam appul ſum uis paſcēdi calcis co quendē arene fodiende. ¶ Ideo autem hec ẜuitu tes p̄diorum appellantur. qm̄ ſine predijs conſtitui non poſſunt. Nemo enim ẜuitutem poteſt acquire re vrbani vel ruſtici p̄dij nͥ qui habet p̄dium nec qͥſ ꝙͣ debere n̄ qui p̄diū ha bet. ¶ Si quis velit vici nō aliqd̓ ius conſtituere. pactionibus atqꝫ ſtipula cionibus id efficere debꝫ poteſt autem in teſtō quiſ heredem ſuū damnare ne alcius tollat edes ſuas ne luminibus vicini ediū offi ciant vel ut paciatur eum tignum in parietem mitte re vel ſtillicidiū habere vſ ut paciatur euꝫ ꝑ funduꝫ ire agere aquaue ex eo
ducere. De vlul̓rūctū ſꝫ Suſfructus ē iuſ alienis vtendi fru endi rebus ſalua reꝝ ſubſtancia. Eſt auteꝫ ius in corꝑe qūo ſublato. et ipſum tolli neceſſe eſt. ¶ Vſuſfructus aꝓprieta te ſeꝑacionem recipit id qꝫ pluribꝰ modis accidit ut ecce ſi quis vſumfructū alicui legauerit nam he res nudam habet ꝓprieta tem legatariuſvero vſum fructū. Et econtra ſi fund̓ legauerit deducto vſufru ctu legatarius nudam ha bet ꝓprietatem heres ve ro vſumfructum. Item a lij vſumfructum alij dedu cto eo fundum legare po teſt ¶ Sine teſto vero ſi quis velit vſumfructū alij conſtituere pactionibus et ſtipulacōnibus id effi cere debet ¶ Ne tamēm vniuerſum inutiles eſſent ꝓprietates ſemꝑ abſcēde te vſufructū placuit certiſ modis extingui vſumfru ctum et ad ꝓprietatem re uerti ¶ Conſtituitur au tem vſuſfructus non tancui expediant non erit ſeruitus. ſed magis aliud ius .ſ. pa ctionis vel conuencōnis ut. ff. de ſeruit̓. ut pomū h ¶ Co quendē. neceſſe ad domunculam in agro meo faciendam ꝓpt̓ fructus recipiendos. idende arena fodienda. i ¶ Nec qͥſ quam .ſ. ut ſeruitus ſit. obligacio tamen eſſe poteſt. ut. ff. de euicti. fund̓. §. i. et. ff. fam̄. herc̓. heredes. §. ſed contra ſi ꝓ miſor vie ⁊cͣ. k ¶ Si quis. ius. i. a liquam ſeruit̉. de ſu ꝑioribus. l ¶ Pa ctionibus .i. pactio nalibus ſtipulacioni bus. ſimilis expoſicō eſt. ff. de acquiren. poſ. l. ſi rem in fi. vel pactionibus .i. contͣ ctibus alijs ut vendi cione et donacōne. et qd̓ ſubicit ſtipulacōi bus .i. obligacōibuſ verborum tantum. m ¶ Edes ſuas. qui bus ſeruitutibus nō impoſitis cuilibet vſ qꝫ ad celum liberum eſt edificare ut. ff. ꝙ vi aut clam. l. fi. §. pe nul. et de ſeruit̓. l. fi. n ¶ Ducere. his de ficientibꝰ cui libet reſ ſua libera eſt. et po terit alium ꝓhibere volentem ingredi in ſuum agrum ut. sͣ. d̓ re. di. §. fere. ⁊. §. pla ne. accur. ¶ De vſu fructu Rubrica. Suſfructus. ſic. ff. e. l. i. et ij. a ¶ Eſt ius .i. ſeruitus. et ꝑ hoc patet ꝙ non lo quitur de ip̄ẜ fructi bus fūdi qui ſūt cor ꝑ ales ymmo de iure vtendi ut. sͣ. de rebꝰ cor. et incor. §. i. ſic qꝫ ꝑ hoc verbum ſci licet qd̓ expono ius i. ſeruitus. remouet̉ vaſallus ſuꝑficiariuſ et qui alias vtile do miniū habet. Item hoc ius eſt eciam ꝑſo nale. qꝛ cū ꝑſona ex tinguitur. ut. jͣ. e. §. finitur Item eſt forma quedam aꝓprie tate ſeꝑata. cum apud vnum poſſit eſſe ꝓprietas. apud aliū vſufruc. ut. ff. de acquiren. poſ. l. ꝑmiſceri. ius autem qd̓ dominus fundi habet in fructibus ꝑcipiendis. eſt cum cau ſa. i. cum ꝓprietate ut. ff. de excep. rei iud̓. ſi cuꝫ argent̓. §. penl̓. b ¶ Alienis. nam ſua res nemī ſeruitutem debet ur. ff. de ſeruit̓. vr. pred̓. l. i. re ꝯmuni et. ff. ſi vſufruc. penl̓. l. vti frui. in pnͥ. Itē ꝙ ſubicit rebus. dic .ſ. quibuſlibet niſi vſu ꝯſumantur ut. jͣ. e. §. ꝯſtituitur. et. ff. ſi cer. pe. l. i. ī fi. c ¶ Vtendi. ad dr̄am creditoris qui vti non debet pignore uit. jͣ. de obli. qͥ ex delic. naſ. §. furtum. d ¶ Fruendi. ad dr̄aꝫ
nudi vſus in quo tamen vti et frui ꝑmittitur ut. jͣ. ti. i. in pnͥ e ¶ Salua rerum ſubſtancia .i. p̄ſtita caucōne vel ſatiſdaci one de ſaluanda ſub̓a ſecundum quoſd̓. et ſic dicunt caucō nem eſſe de ſubſtancia vſufruc. ar. ꝓ eis. C. e. l. i. et. ff. dev ſufcuc. l. vxori. nos contͣdicimus ei. ꝙ hec caucō non eſt d̓ ſub̓a vſafruc. nam ſine ea vſufruc. eſt. plus dico. qꝛ in caſi bus nullomō preſta tur ut. ff. ut le. vel fi deiꝯ. ſer. cau. ca. l. i. .§. ad fiſcum. et. C. d̓ bo. qͥ li. l. fi. et. ff. v ſufruct. quemadmod̓ ca. l. vſufruc. §. illud et. §. plane. dic ergo ſalua rerum ſubſtan cia .i. ne ꝑeat rerum ſubſtancia. q. d. tam diu durat vſufruc̄. qͣ diu durat ſubſtancia et hoc ſtatim ꝓbat. ē autem ⁊cͣ. et ſic verba ſūt de diffinicōne ſed non caucio. f ¶ Eſt autem .ſ. vſufruc. ius i. ſeruitus vel forma corꝑi inherens. g ¶ Quo .i. corꝑe ꝑ empto. ut domo de ſtructa. vel fūdo caſ mate ꝑempto. vel iu mento mortuo in qͦ vſufruc. habetur ut. ff. ꝓ ſocio. l. verum. .§. penl̓. h ¶ Ipſuꝫ ſ. ius vtendi fruendi. i ¶ Vſufruc. ſed op pono. ante ſeꝑacio nem non eſt vſufruc. ſed nec poſt ſeꝑacio nem recipit ſeꝑacio nem. ℟. vſufruc. i. qͥ poſtea d̓r vſufruct. k ¶ Rudam. ſic. C. de muli. qͥ ſer. ꝓprijs. l. i. §. ſi quaſ. ſic et. C. ꝯ munia de ma. l. i. l ¶ Deducto. nō de ducto. ſi em̄ vni ſim pliciter fund̓. alij vſu fruct. legauerit ani bo ꝯcurrunt in vſum fruct. ut. ff. de vſufr̄. act. l. inde neracius. .§. non ſolum. et d̓ vſu fruct. e. reꝝ q̄ vſuꝯ ſu. l. ſi tibi. m ¶ Legare. Item alijs modis ut. ff. e. ti. vſu fruct. pluribus autem datur cum inducitur in poſſeſſioneꝫ fructuarius. et ꝓprietarius patitur eum vti frui ut. ff. e. l. in pnͥ. n ¶ Conſtituere. inter viuos. o ¶ Pactionē. ut. sͣ. ti. i. diximus. §. fi. p ¶ Ne tamen abſcēdente. id eſt ſeꝑato exn̄te. et erit ꝓ queſtione illa. ꝙ liber homo non poterit lo care oꝑas ſuas in ppetuum. ne libertas ſit inutilis. ꝙ. y. cō ceſſit. ar. ff. de ꝯdi. et de ticio. §. ticio. de li. ho. exhi. l. i. ſed jo. ꝯtͣ. cum poſſit ꝑ ſubſtitut̓. ẜuire. ut. C. de ep̄i. et cleri. l. quiſquis. et. l. ad ſil̓itudinem. cum hoc non agat̉ ut ꝑ ſe tantum oꝑetur. ut. C. de cad̓. tol. l. vna. §. vera. et. ff. d̓ du

IS
tum in fundo et edibus. verum eciam in ẜuis et iu mentis et ceteris rebꝰ ex ceptis his que ipſo vſu cō ſumunt̉. Nam hec res ne qꝫ naturali racione neqꝫ ciuili recipiūt vſumfructū quo in numero ſunt vinuꝫ oleum frumentum veſtim̄ ta quibus ꝓxima eſt pecu nia numerata. Namqꝫ ip ſo vſu aſſidua ꝑmutacōne quodāmodo extinguitur ſꝫ vtilitatis cauſa ſenatus cenſuit poſſe eciam reruꝫ earum vſumfructū conſti tui ut tamen eo nomīe he redi vtiliter caueat̉. Ita qꝫ ſi pecunie vſuffructꝰ le gatus ſit ita datur lega tario ut eius fiat et lega tarius ſatiſdat heredi de tanta pecunia reſtituen da ſi morietur aut capite minuetur. Cetere quoqꝫ res ita tradunt̉ legata rio ut eius ſiant ſed eſti matis his ſatiſdatur a le gatario ut ſi moriat̉ aut capite minuatur tāta pe cunia reſtituatur quanti hec fuerint eſtimate ergo. ſenatus non fecit quidem
earum rerum vſumfructū nec em̄ poterat ſed ꝑ cau cionem quaſi vſumfructuꝫ ꝯſtituit ¶ Finitur autem vſuffructus morte vſufru ctuarij et duabus capitis diminucōnibus maxima ⁊ media et non vtendo per modum et tempus q̄ om nia noſtra ſtatuit ꝯſtitu cio ¶ Iteꝫ finitur vſuſfru ctus ſi dn̄o ꝓprietatis ab vſufructuario cedatur. Nam cedendo extraneo nihil agitur vel econtra rio ſi fructuarius ꝓprieta tem rei acquiſierit q̄ res ꝯ ſolidacio appellatur. ¶ Eo amplius cōſtat ſi edeſ incendio ꝯſumpte fuerint et eciā terre motu vel ſuo vicio corruerint extingui vſumfructum neceſſe eſt. et nec aree quidem vſum fructum deberi. ¶ Cum autem finitur totus vſuſ fructus reuertitur ſcilicꝫ ad ꝓprietatem et ex eo te porē nude ꝓprietatis dn̄s incipit plenam in re habe re poteſtatem; De vlu et habitaame hibea ¶ Cijſdem iſtis modis
obus reis. l. remo eſt. vel eciam poſſit int̓eſſe preſtare. ut ff. de re iudi. ſi quis ab alio. §. fi. accur. q ¶ Certis modis ut. jͣ. e. §. finit̉ r ¶ Cōſtituit̉ aūt in fūdo. ec ſterili ut. ff. e. ſtatue. §. i. ⁊ ¶ Nat̉ali. qꝛ n̄ p̄t eē ſalua ſub̓a ꝙ eē dꝫ ut. sͣ. e. ī pnͥ. ſ ¶ Ciuili. qꝛ tnͣſit ī dn̄iū legatarn̄. vn̄ ſibi ẜuie̓ nō p̄t ut. ff. ſi r ſuf. pe. l. vtifrui ī pnͥ. t ¶ Veſtim̄ta. ff. e. l. ſ. ⁊ qͥd. §. et ſi veſtuntoꝝ ꝯtͣ. ſo. id̓i loqͥt̉ de qͥ buſdā veſtimentis q̄ ꝑpetuo durabant. hic de temporalibus. v ¶ Permutacōne. naꝫ que hodie ē mea cras erit tua. ſic di ſtinguitur quo ad do miniū meū qd̓ d̓ſinit ſic. sͣ. de re. di. §. ſi ta men. Item ſi cuꝫ alia miſceatur extinguit̉ ut. ff. de ſol̓. ſi alieni. x ¶ Sed vtilitatis ſe natus. cuiuſ nomen n̄ habemus. y ¶ Sa tiſdat. ſed nonne hec ſatiſdacō vel illa qͣ ſa tiſdat legatarius vel vſufructuariuſ ſe vſu rum arbitrio boni vi ri poteſt remitti a te ſtatore. ℟n. n̄. ut. ff ut. in poſ. le. ſi pecu nie et. C. de vſufruc. l. i. et. C. ut. le. no. ca. l. penl̓. Illa autē ſatiſdacio quam pre ſtat heres de legato ſoluendo bene poteſt remitti. ut. ff. ut le. no. ca. l. licet. ⁊. l. fi. et eſt racio qꝛ hic ſa tiſdacio ꝯtemplacōe heredis int̓ ponitur. illa autem delegato p̄ſtando gracia te ſtatoris ut ſua volun tas adimpleatur ut C. ut le. no. ca. l. ij. n̄ eſt ergo mirum ſi il lud qd̓ ſua gracia in troductum eſt. teſta tor poteſt remittere aliud autem non ut. C. de pact. ſi quis in ꝯſcribendo et. ff. de pact. l. pactum et de oꝑ. li. l. cerdonem et ad. l. fal. ꝙ de bonis. §. fi. z ¶ Capi te. his em̄ duobus modis tantū amittit̉ vſufruct. ut. ff. de vſufruct. earum reꝝ que vſu. con. l. iuſti. et. l. qm̄. a ¶ Ainuetur. a legatario. b ¶ Eſtimate .ſ. eo tꝑe quan do dantur legatario ſic. ff. de vſufruct. earum rerum que vſu. con. l. ſi tibi. c ¶ Poterat .ſ. cum ſub̓a in his non ſal uetur. et dominiū mutetur ut. sͣ. dictum eſt. d ¶ Caucio nem eciam ꝓprie. nam ſatiſdare debꝫ ut. C. de. ꝟ. ſig̓. l. ſan ctimus. et. ff. de vſufruct. e. reꝝ que vſu con. l. tribꝰ in fi. que caucio loco ꝓprietatis erit apudheredem. e ¶ Finitur autem vſufructuarij .ſ. naturali. ſed ꝯtͣ. ff. de nouac̓. ſi vſufruct. So. ibi non contradicit. ibi em̄ anteꝙͣ eſſem fructua rius delegaui vnde ex eius ꝑſona cui delegaui finit̉. qꝛ in eius ꝑſona incipit. ſi autem poſtea delegaſſem ex mea ꝑſo na finiretur ut. ff. de ꝑiculo ⁊. cōm. reiven. l. neceſſario. §. fi. f ¶ Capitis. sͣ. de capi. di. §. i. ij. et. iij. g ¶ Naxima. q̄ mortes ciuiles ſūt ut. ff. ꝓ ſocio verum. §. ſocietas non au tem mīma capi. d. ut .jͣ. de acqui. ꝑ arro. in pnͥ. h ¶ Per mo dum .ſ. ut bonus pa terfa. vel melius per modum et tempuſ. i. ꝑ moderatum tempꝰ ſ. x. an. inter pn̄tes. xx. inter abſentes ut C. de vſufruct. cor rupcōnem. ſed reli ctum ciuitati durat. c an. ut. ff. e. an. vſufr̄. actō ꝟo ꝯpetēſ ꝓ vſu fruct. n̄ ipſo iure tol litur. cum tempus n̄ ſit modꝰ tollēde ob ſed ꝑ excepcōnem di cto temꝑe tollitur. licet in alijs modiſ ꝙͣ fruendi. ipſo iure eci am actio tollat̉ ut. ff. de acti. et obli. obli gacionum fere. §. pla cet. accur. i ¶ Con ſtitucō. C. de vſufr̄. corrupcōnē. k ¶ Ft finitur. cedendo. j. ti. i. in fi. pͥmi caſus. ꝯtͣ. So. Hic dicit de rure vtendi. qd̓ cedi non poteſt. ymmo tūc ad ꝓprietatem redit ut hic et. ff. de iur̓. do. ſi vſufruct. ibi de ip̄a fructuum ꝑ̄c ep̄cione ar. ff. de pi. et co. rei ven. l. neceſſario. §. fi. l ¶ Acquiſierit .ſ finitur vſufruct. m ¶ Que res .i. talis acquificio. n ¶ Con ſumpte fuerint .ſ. in totum ut. ff. e. ſi cui. o ¶ Nec aree. ſic. ff. qͥ bus mod̓ vſufruct. a iur̓ repeti. et. l. penl̓ ar. ꝯtͣ. ff. d̓ pig̓. act. l. domo. p ¶ Cū to tus. nō totus ſi em̄ ꝓ ꝑte non redit ad ꝓprietatem ut. ff. qͥ bus mod̓ vſufruct. a. l. excepta. Item ſi ſunt duo ꝯfructua rij. vno ꝑdente. alteri accreſcit ut. ff. de vſufruct. accreſ. l. ijſdem. ꝯſtituit̉ i. §. penl̓. ¶ De vſu et habitacōne. I ſ. in teſtō. et inter viuos ut. sͣ. ti. i. §. i. a ¶ Solet. niſi ꝙ vſus ꝓ ꝑte conſtitui non poteſt ut. ff. e. l. vius ꝑs. ſꝫ ali ud in vſuf. ut. ff. de vſufruct. l. vſufruct. ab inicio. et eſt ra cio. qꝛ diuiduus eſt qd̓ non eſt in alijs ẜuitutibꝰ ut. ff. ad. l fal. l. i. §. ſi vſuf. nec obſtat ſi duobus vſus ꝯſtituit̉. ꝙ ꝯcur ſuꝑtes fiunt qꝛ occaſione magis ꝙͣ racionē ꝯtingit ut. ff. de riuis. l. labeo. b Modis qͦs. sͣ. ti. i. §. finit̉ habuimꝰ

II
quibꝰ vſuſfructꝰ conſtitu itur eciam nūdus vſus cō ſtitui ſolet. Hijſdemqꝫ ill̓ modis finitur quibꝰ et vſꝰ fructus deſinit. ¶ Minus aūt ſcilicꝫ iur̓ eſt in vſu ꝙͣ in uſufructu. Nā is qͥ fūdi nudum habet vſum nihil vlterius habere intelligi tur ꝙͣ ut oleribus pomīs floribus feno ſtramētis li gnis ad vſum quotidianū vtatur In eodem quo qꝫ fundo hactenꝰ licet ei morari ut neqꝫ dn̄o fundi moleſtus ſit neqꝫ his ꝑ qͦs oꝑa ruſtica fiunt impedi mēto ſit nec vlli alij ius qd̓ habet aut locare aut ven dere aut gratis cōcedere poteſt cum his qui vſum fructum habet poteſt hec omnia facere ¶ Item his qui edium vſum habet ha ctenus ius habere intelli gitur ut ipſe tantuꝫ inha bitet nec hoc ius ad aliū tranſferre poteſt et vix re ceptum eſſe videtur ut ho ſpitem ei reciꝑe liceat et cum vxorē liberiſqꝫ ſuis. Item libertis necnon ꝑ ſonis alijs liberis quibus nonminꝰ ꝙͣ ſeruis vtitur. habitandi ius habet. Et ꝯuenienter ſi ad muliereꝫ
vſus edium ꝑtineat cum marito ei habitare liceat ¶ Item is ad quem ſer ui vſus pertinet ipſe tan tum oꝑe atqꝫ miniſterio vti poteſt ad alium vero nullomodo ius ſuū tranſ ferre ei ꝯceſſum eſt. Idem ſcilicet iuris eſt et in iumē to ¶ Sꝫ ſi pecoris vel oui um vſus legatus ſit neqꝫ lacte neqꝫ agnis neqꝫ la naytetur vſuariꝰ quia ea in fructu ſunt ¶ Plane ad ſtercorandum agrum ſu um pecoribus vti poteſt. ¶ Sed ſi cui habitacō le gata ſine aliquo modo ꝯ ſtituta ſit neqꝫ vſus videt̉ neqꝫ vſuſfructus ſed quaſi ꝓprium aliqd̓ ius quaꝫ ha bitacionē habentibꝰ ꝓpt̓ rerum vtilitatem ſecundū marcelli ſm̄aꝫ noſtra decī ſione ꝓmulgata ꝑmiſimuſ non ſolum in ea degere ſꝫ eciam alijs locare ¶ Hec de ſeruitutibꝰ et viufru ctu et vſu et habitacōne dixiſſe ſufficiat. De here ditatibus autem et obli gacionibus ſuis locis ꝓpo nemus ¶ Expoſuimꝰ ſum matim quibus modis iure gencium res nobis acqui runt̉ modo videamꝰ quic ¶ Ainus iur̓. ſed in caſibus equales ſūt fructuarius et v ſuarius ut in vſu pecunie ut. ff. de vſufruct. e. reꝝ. l. hͨ ſe natus. §. i. Item in fundo de quo tantū fenū tollitur. quan tum ſoli ſibi ſuffic̄ ut. ff. e. fundi. Item ſi in ſilua remotā ex qua vterqꝫ ligna vendere potuit ut. ff. e. diuus. d ¶ Feno i. d̓ herba. e ¶ Stram̄tis .i. de mellega genus eſt bladi. f ¶ Quotidianuꝫ. qͥd ſi hodie vſus qui mi hi ſufficit conſtituat̉ ⁊ cras ab alio in alio fundo. ℟n. locus e rit electioni vel gra tificacōni in toto vl̓ in ꝑte ar. jͣ. del̓. §. ſi generaliter et. ff. de relig̓. l. fi. g ¶ Vta tur. nunquid in vino vel frumento et oleo ℟. quidam nullomō alij ꝯtͣ. quorum ē ve rior ſm̄a ut. ff. e. ple num. §. p̄ter. Iteꝫ qͥs colit agrum. ℟. ꝓp̓e tarius ſi vult. aliaſy ſuarius ut. ff. e. ſi do mus vſus et. ff. d̓ vſu fruct. l. hattenus. h ¶ Impedimento. alias .i. ſi alia de cau ſa inueniat dn̄m et ei us familiam poterit ꝓhibere ut. ff. e. l. ſi habitacō. §. fi. i ¶ Alij. q. d. nͥ in ꝓp̓e tario. k ¶ Cuꝫ. .i. ꝙͣ uis. l¶ Hec omnia. sͣ. ti. i. finit̉. ꝯtͣ. So. ut ibi ſic. ff. loc̄. l. lo care. ꝯtͣ. So. ibi. in p̄ dialibus ẜuit̓. loqui tur. hic in ꝑſonalibꝰ m ¶ Item is. ut ipſe ff. e. l. ij. §. i. ꝯtͣ. So. ibi ponitur ſolum ꝓ ſolummodo ut. ff. de vul. ſubſti. l. qui libe ris in pͥnͥ. n ¶ Cum marito. pn̄ti ⁊ futu ro ut. ff. e. l. ceterum .§. mulieri. ⁊ genera liter omnes recipiet quos et maſculꝰ. dū modo honeſte ut. ff. e l. non ſolum et. l. non aliter. o ¶ Item ip ſe tantum. non auteꝫ locare poteſt. ſi tam̄ aliquid̓conducat fa ciendum. in eo po terit vti oꝑa vſuarij ſerui. Item ipſi eidem ẜuo ſua oꝑa po terit locare. acquirit autē ex re non ex oꝑa vſuarij ut. ff. e. plenum. §. fi. et. l. ſe. p ¶ Et in iumento. fac̄. ff. e. plenū. §. ſed ſi bonum et. §. equitij. q ¶ Sed ſi. neqꝫ lacte. niſi modi co ut. ff. e. plenum. §. ſed ſi pecoris alijs nullomō ẜm. p. jo. vtͣ. dicit em̄ omībus his ad ſuū vſum et ſuorum poſſe vtiūt in fundo. sͣ. diximus. r ¶ In fructu. ſic. sͣ. de re. di. §. i. pecudum. ⁊ ¶ Si cui habitacō. ſiue dicatur habitacō ſiue vſufruc. habitacōnis idem eſt ut. C. e. cū antiquitas. ſ ¶ Aliquo .ſ. inter viuos. accur. s ¶ Pactionibus et ſtipu lacōnibus. ſic. sͣ. de ẜuit̓. §. fi. et de vſufruct. §. i. t ¶ Vſus qꝛ locat ut. C. e. cum antiquitas. ſed vſuarius n̄ ut. sͣ. e. cir ca prin. accur. v ¶ Neqꝫ vſuffructus. qꝛ hic non finit̉ niſi morte ut. ff. e. ſi ha bitacō. circa prin. ſꝫ vſufruct. multis mo dis ut. sͣ. de vſufruc. .§. finitur. x ¶ Deci ſiōe. ut. C. e. cū antiqͥ tas. h̓ excuſat ſe qua re de her̓. et obli. non dicat cum videtur h̓ dicere debere ut. sͣ. d̓ rebus cor. §. i. y ¶ Proponemus .ſ. .jͣ. d̓ hered̓. inſti. vſqꝫ t. jͣ. de ob. et exinde vſ qꝫ ad ti. de acti. ac. 3 ¶ Expoſuimꝰ. h̓ cō tinuacō refertur. sͣ. de re. di. §. ſingulorū a ¶ Et. ꝓ id eſt. b ¶ De vſucap̄ .ſ. mo biliū ut patet. jͣ. e. in princ̓. et. C. quibus ca. ceſ. lon. temp. p̄ ſcrip. l. ij. ſꝫ m. ff. e. vſuca. large ſūitur ꝑ totum. t. maxime m. l quare. Vre ciuili. i. l L .xij. ta. vel ro manorum ꝑ excellen ciam ut. sͣ. d̓ iur̓ na. §. ſed ius ⁊cͣ. a ¶ Qui bona. qd̓ p̄ſumitur. ſi a dn̄o credat ſe emē re ut. ff. de ꝯtrahen. emp. l. qui a quolibet vel ꝙ putat venden teꝫ habere ius vendē di ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. l. bonefidei emptor. q̄ bona fides p̄ſumitur ſemꝑ ut. ff. de ꝓbac̓. verius inſpiciunt̉ au tem invendicōe duo tꝑa .ſ. tempus ꝯtra ctus et tempus tra di cionis. in alijs auteꝫ ꝯtractibus tempus tͣdicōnis ſufficit nec nocet poſterior ſciē cia. ſecuſ in pet̓. her̓. ut. ff. ꝓ ſoluto. l. pe nul. et ꝓ empto. l. ij. et. C. de vſuc̄. tnͣſfor. §. ſed tm̄ modo ut. ff. de pet̓ her̓. ſed et ſi. §. ꝙ ſi ab inicio. b ¶ Non erat. ſi em̄ erat dn̄s. et accipiēſ fit dn̄s ꝑ tradicioneꝫ. vnde non vſuca. ut. ff. e. ſequit̉. §. la na. et de capt̓. l. in bello. §. ſi quis ſeruū et. sͣ. de re. di. §. ꝑ tradicionem. c ¶ Alia. cum ſint multe cauſe iuſte ſine ti. ut ff. de publi. l. i. §. ſed cur. vſqꝫ ad. l. eum qui. d ¶ In y tali co. i. in ytalia. non ergo eciam in ꝓuinciali ut. C. de vſuca.

H.
bus modis legittimo ⁊ ci uili iure acquiruntur. ¶ De vſucap. et long temp. preſcrip. Vre ciuili conſti tutum fuerat ut qui bona fide ab eo qui dn̄s non erat cum crediderit eum dn̄m eſſe rem emerit vel ex donacō ne aliaue qͣuis iuſta cau ſa accepit. is ea reꝫſi mō bilis erat anno vbiqꝫ vno ſi immobilis biennio tan tum in ytalico ſolo vſuca piebat ne reruꝫ dn̄ia in in certo eſſent ¶ Et cuꝫ hoc placitū erat putantibus antiquioribus dn̄is ſuffi cere ad acquirendas res ſuaſprefata tꝑa nobiſ me lior ſentenciā reſedit ne. domini maturius ſuis re bus defraudent̉ neqꝫ cer to loco hoc beneficiū cō cludatur et ideo ꝯſtōnem ſuꝑ hoc ꝓmulgamus qua cautum eſt ut res quideꝫ mobiles ꝑ triennium vſu capiantur immobiles ve roꝑ longi tꝑis poſſeſſio ne id eſt int̓ pn̄teſ decēnio inter abſentes. xx. annis
vſucapīantur et his mod̓ non ſolum in ytalia ſed e ciam in om̄i terra que nr̄o imperio gub̓natur dn̄iuꝫ rerū iuſta cauſa poſſeſſio nis p̄cedente acquiratur ¶ Sed aliqn̄ eciā ſi maxi me quis bona fide reꝫ poſ ſederit non tam̄ illi vſuca pio vllo tꝑe ꝓcedit veluti ſi quis liberū hoīeꝫ vel re ſacram vel religioſam vel ſeruum fugitiuū poſſide at ¶ Furtiue quoqꝫ res et quevi poſſeſſe ſunt nec ſi p̄dicto longo tꝑe bona fide poſſeſſe fuerint vſuca pi pn̄t. Nam furtiuaꝝ re rum lex. xij. tabuſaꝝ ⁊ lex atilia inhibentvſucapio nem vi rerum poſſeſſaruꝫ lex iulia et plancia ¶ Qd̓ autem dictum eſt furtiua rum etvi poſſeſſaꝝ reruꝫ vſucapionem ꝑ leges ꝓhi bitam eſſe non eo ꝑtinet ut nec ipſe fur quive per vim poſſidet vſucaꝑe poſ ſet. Nam his alia rōne vſu capio non ꝯpetit qꝛ ſcili cet mala fid̓ poſſidēt. Sꝫ nec vllus alius ꝙͣuis ab eis bona fid̓ emerit vel ex
tranſfor. l. vna. e ¶ Nec rerum dn̄ia. h̓ eſt racio quare vſu ca. ſit inducta et alia .ſ. ut aliquis ſit litium finis ut. ff. pro ſuo. l. fi. f ¶ Et cum hͦ placitum erat .i. cum iſtud place bat. g ¶ Putantibus .i. iur̓ ꝯſultis. h ¶ Ad inquirēdas vel amittendas. i ¶ Prefata tꝑa .ſ. anni vel biennij. k ¶ Reſedit .ſ. in animo. l ¶ Maturius i. mature. m ¶ Defraudent̉. qd̓ iura nolunt ut. C. de vſufruct. corrupcō nem et d̓ p̄ſcrip. xxx. an. l. fi. n ¶ Certo loco i. ſolo ytalico ut olim ut. sͣ. e. o ¶ Cōſtitucōe. C. d̓ vfuc̄. tranſfor. l. i. p ¶ Qua .ſ. ꝯſtitucio ne. q ¶ Quidemmo biles. et ſe mouenteſ ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. mo uencium. r ¶ Per trienmum. que tem pora tam p̄ſcripcōis ꝙ vſica. ꝯtinua ſunt ut. ff. e. nūꝙͣ. §. i. et ī vſuc̄. ſufficit tētigiſ ſe vl̓timū diem. in p̄ ſcrip. vero queritur de mnomento ad mo mentum ut. ff. e. l. in vſuē. et. ff. de acti. et ob. l. in omnibus. et eſt racio qꝛ vſuc̄. fa uorabilis eſt. p̄ſcpͥt̓. vero odioſa ut. C. do edic. di. adri. tol. l. fi in fi. et. ff. de lib̓. et poſtu. l. cum quidam 2 ¶ Id eſt. qn̄qꝫ lon gum tꝑus aliter po nitur ut. ff. de dam. infect. ſi finita. §. non autem. Item aliud in ꝑſonalibuſ act. ut. C qui non ob. lon. tēp. p̄ſcrip. neqꝫ et de ꝯ ſti. pec. l. ij. ſ ¶ Pre ſentes .ſ. in eadeꝫ ꝓ uincia degentes. ſed abſentes īalia ut. C. de p̄ſcrip. lon. tē. l. fi. s ¶ Vſucapiātur ꝓprie ꝓ mobilibꝰ ac cipit̉. improprie ꝓ immobilibus. quan tum ad hunc. t. ſic. ff de offi. ꝓꝯſul̓. l. ij. t ¶ Nonſolum. ex dr̄a em̄ locoꝝ ⁊cͣ ut C. de temp. inter. re. ſuꝑ vacuam. Accur. v ¶ Dominium rerum. ex hac lr̄a voluit dicere. M. ꝙ pͥſcrip. x. vel. xx. an. dn̄ium queratur ꝓ eo eſt. ff. e. l. eum qui in fi. i. ℟. B. con tra dicit ar. ff. de iur̓iur̓. ſi duo. §. i. et. C. de p̄ſcrip. xxx. an. ſi quis emp. in pnͥ. et eſt. ar. ꝓ. b. ff. de pig̓. acti. l. i. §. cum p̄dium. et. C. de pig̓. l. vſucapio. et. qd̓ h̓ d̓r in his modis referas. ẜm. b̓. ad vſuc. tantum. ꝑ quam ẜm omnes dn̄ium queritur ut. C. de pact. l. tradicōnibus. vel qd̓ dic̄ dn̄ium ponitur ꝓprie quantum ad vſuc̄. improprie vero ꝙͣtum ad p̄ſcrip. hoc eſt ꝓ effectu dn̄ij .ſ. ut poſſidentes habeamus
excepcōnem. non poſſidentes habēamus act. ut. ff. de acqͦꝫ ren. re. do. rem in bonis ut. C. de p̄ſcrip. xxx. an. ſi qͥs emp. in pr̄. et eſt racio quare vſica. magis dominiū querat̉. qꝛ mobiliū rerum vilis eſt poſſeſſio ut. ff. de acquire. poſ. ſi rē x ¶ Iuſta cauſa. vel quaſi ut dicemus. jͣ. e. §. error. y ¶ Sꝫ nullo tꝑe. ectā. lx. an. ut. C. de p̄ſcrip. lon. tem. que ꝓ lib̓. do. l. fi. z ¶ Sacraꝫ niſi deſinant eſſe ſa cre vel religioſe. qd̓ fieri poteſt ut. ff. de reli. cum loca. a ¶ Vel ſeruum fugi tiuum. qui facit fur tum ſui ipſius ut. C. de ſer. fug̓. l. i. ſꝫ nun quid. xxx. an. fugiti uus vſucapitur. ℟n. non cum poſſeſſio re tineatur ut. ff. de ac quiren. poſ. l. i. §. ꝑ ſeruum et. l. rem que in fi. ergo non currit vſucapio poſſidentiſ ut. C. de p̄ſcrip. xxx. an. l. male. niſi extūc quando ab alio inci piet poſſideri vel ſte terit diu. qꝛ extūc de ſinit poſſideri ut. ff. d̓ acquir̓. poſ. l. iij. §. ſi ſeruus et. l. ꝑ eum. §. ꝑ ſeruum. b ¶ Fur tiue reſ. vi expulſiua non ꝯpulſiua ut. C. ꝙ mētus cā. l. ſi vivel mētu. c ¶ Nec ſi p̄di cto .ſ. triennij vel. x. l̓ xx. an. ſed. xxx. vel. xl an. poſſunt ut. C. de p̄ſcripe̓. xxx. vel. xl. an. l. omnes. ⁊. l. ſicu ti. et de an. ex. l. i. §. ad hͦ. d ¶ Poſſunt. niſi purgato vicio ut .jͣ. e. §. aliqn̄. e ¶ Fur tiuarum. ſil̓is racō qꝛ lexvult ut. sͣ. qͥ maū. non poſ. in pnͥ. Vnde illud. Sic volo ſic iu beo. ſit ꝓ racione vo luntas. Eſt et alia ra cio qꝛ res vicioſe ſūt ut. jͣ. e. §. nouiſſime. f ¶ In poſſeſſarum. ſ. ſi expulit et poſſe dit. nec ſufficit expuliſſe ut. ff. e. ſequitur. §. ſi tn̄ vi. g ¶ Quod autem ꝑtinet .ſ. tantum. h ¶ Nam his .ſ. poſſeſ loribus violentis et furioſis. i ¶ Alia racionē. nota ꝙ pre ualet generalis racio. ſpeciali ſic. sͣ. de nupcͣ. §. affinitatis et. §. ſocrum. ar. ꝯtͣ. ff. de eden. quedam. k ¶ Sed nec vl lus. C. ꝙ me. cau. l. ſi vi. vel me. ꝯtͣ. So. hic de impulſiua. ibi ꝯpulſiua. que voluntatem licet coactam habet in ſe ut ff. ꝙ me. ca. ſi mulier. §. penl̓. l ¶ Vnde et in rebuſ. qꝛ in. rebus mobilibus alienis fit furtum ꝯtrectando ut. jͣ. d̓ ob. que ex delic. naſ. §. i. et ex eo fit furticia. et ſic nō vſuc̄. ut sͣ ꝓxͣ. vnde ſequitur ꝙ in re. mo. ⁊cͣ. m ¶ Competat. ſꝫ vid̓r

II
alia cauſa acceꝑit vſuca piendi ius habet. Vnde in rebus mobilibus nō fa cile ꝓcedit ut bone fidei poſſeſſoribus vſucapio ꝯ petat. Nam qui ſciens ali enam remvendiderit vel ex alia cauſa tradiderit. furtum eius ꝯmittit ¶ Sꝫ tamen id aliquando alit̓ ſe habet. Nam ſi heres rē defuncto cōmodataꝫ aūt locatam aut apud euꝫ de poſitam exiſtimans here ditariaꝫ eſſe bona fide ac cipienti vendiderit aut do nauerit aūt dotis nomine dederit quin is qui acce pit vſucapere poſſit dubi um non eſt ¶ Quippe cuꝫ res ea in furtivicium non
ceciderit cum vtiqꝫ heres qui bona fide tanꝙͣ ſuam alienauerit furtum non ꝯ mittit ¶ Itē ſi ille ad que ancille vſuffructus ꝑtꝫ ꝑ tum ſuum eſſe credens vendiderit aut donaue rit furtum n̄ ꝯmittit furtū em̄ ſine affectu furandi n̄ ꝯmittitur. ¶ Alijs quoqꝫ modis accidere poteſt ut quis ſine vicio furti rem a lienam ad aliquem trāſfe rat et efficiat ut a poſſeſ ſore vſucapiat̉. ¶ Quod autem ad eas res que ſo lo ꝯtinentur expedit ius ita ꝓcedit ut ſi quis loci vacantis poſſeſſionem ꝓp ter abſenciam aut negli genciaꝫ domini aūt quia
ꝙ culpa auctoris non comitetur .i. non ſequat̉ accipientē ut. ff. de diuer. temp. et p̄ſcrip. l. anviciū et. ff. de excepc̓. do. l. apud. §. ſi cum legittima. ℟. ſi viciū eſt rei comitatur ut hic ſi ꝑſone comitat̉ ī vniuerſū ſuccedentē ut. C. de ac quir̓. poſ. l. fi. ſi in rem ſingularem ſuccedat non comitat̉. ut. ff. de excep. do. l. apud. §. de auctoriſ. et. C. de ꝑi. et ꝯ. rei ven. l. dolum. niſi quando vtetur acceſ ſione tꝑiſ eiuſ ut. ff. d̓ acquir̓. poſ. l. poni. .§. fi. ſed hodie viciuꝫ ꝑſone nocet ſingula ri ſucceſſori ꝑ aut̓. malefidei. n ¶ Si heres. ſic. ff. e. po teſtet. l. ſe. o ¶ Ac cipienti. an ipſe he res vſuc̄. t. ꝓ herede ℟º. non. ut. ff. de di uer. tem. et p̄. l. cū he res. alij ꝯtͣ. ſi vellet ex ſua ꝑſona ꝯtinua re poſ. ut. C. d̓ p̄ſcpͥ. lon. tem. l. i. qd̓ fal ſum eſt. quādo ergo locum habet vſuc̄. ꝓ herede. cum nec in ſu is heredibus locū ha beat ut. ff. ꝓher̓. l. ij. .§. filium et. C. ꝓ he rede. l. nihil. ℟n. qn̄ defunctus retinebit aliquam rem credēs ſuam. vel non vſuca piebat qꝛ deficiebat ti. et heres eſt extra neus. Ac. p ¶ Do tis. ꝓ filia. vel alia. nam et hic iuſtus eſt titulus ut. ff. ꝓ dote. l. i. q ¶ Item. non ꝯmittit. et ita vſu capitur. ſed nonne fuit in iure erratum ut. sͣ. de re. di. in pe cudum. ergo vſuc̄. non p̄cedit. ut. ff. e. nunꝙͣ. in pnͥ. et. l. ſi fur. §. i. ℟º. hic errauit tradēs. ibi accipiēs. ex illis. l. coll̓r vel non ꝓdeſt ut ibi. ſed non nocet ut hic. r ¶ Furtum em̄ ſed ꝓbo ꝙ ſine affectu furtum non ꝯmittitur nam in inter dicto vnde vi incidit ſine affectu qd̓ ſiml̓e eſt furto. ergo ⁊ furtum fit ſine affectu ūt. C. vnde vi querebatur ibi. et ge nerali et ibi. cum talis. ⁊cͣ. ℟n. in interdicto eſt affectus. li cet non contra ꝑſonam certam. ſed h̓ ſuam eſſe credebat. 2¶ Non ꝯmittitur. ſic. jͣ. de obli. que ex delic. naſ. §. placuit ſ ¶ Alijs ut ſi iuſto errore credamine heredem cum non ſim ut. ff. e. poteſt. Item mihi legatum cum ſit adēptum ut. jͣ. de acti. §. ſi quis agens. ſic. ff. ꝓ legato. l. iiij. in fi. et ali as vbicumqꝫ quis putat rem ſuam. s ¶ Quod autē ad eas res. hucuſqꝫ de vſu rerum. mobiliū dictum eſt. nūc ꝓcedit ius immobiliū. t ¶ Vacantis. locus interdum plenus ut qui poſſidetur. interdum ſemiplenus. ut ille in quo aliqͥs eſt cauſa legatorum vel rei ẜuande cauſa ut. ff. de acquire. poſ. l. iij. §. fi. et de acti. emp. l. ij. §. i. interdum vacuus et hoc tribus modis ut hic. ſic. ff. de acquir̓. poſ. l. ſi id qd̓. u ¶ Propter abſenciam. ſed hoc videtur falſū ꝙ ꝓpter ab ſenciam amittatur poſſeſſio ut. ff. de acquiren. poſ. clā. §. qͦ ad nundinas. ſed ℟n̄. hͦ ꝓpter effectum abſencie dicitur .ſ. obliuionem. ut quia longo tempore abfuit p̄ſumitur ꝙ ꝓ derelicto habuit tempus enim inducit obliuionem. eciam obliuione amittitur ut. ff. de dam. infect. l. ſi finita. §. n̄ autem. qd̓ tempus erit in iudicis arbitrio ut. ff. de iur̓. deli. l. i. §. fi. et. l. ſe. dūmodo longum ſit et obliuionē inducat et a ninū retinendi habere deſinat ut. ff. e. l. furtum. §. i. et. ff. de acquir̓. poſ. quemadmod̓. v ¶ Aut negligenciā. tantā ut reſpūat rei poſ. qd̓ facile fit. ut. ff. de acquir̓. poſ. ſi quiſ vi. §. i. et. §. differencia. x ¶ Succeſſore. idem et ſi cum ſuc ceſſorē dūmodo non fuerit apprehenſa ut ff. de acqui. ꝑ oſ. cum heredēs y ¶ Conga ſ. x. vel. xx. an. ſed h̓ .§. duabus racionibꝰ eſt hod̓ie correctus. nam p̄ſumitur hodie talis poſſeſſio violen ta ut. C. vnde vi. con querebatur. ergo nō habet locum hec pre ſcripcio ut. sͣ. §. furti ue. Item alia racio ne qꝛ bona fides deſi deratur abvtraqꝫ ꝑ te. alias. xxx. an. tan tum preſcripcio cur rit ut in aut̓. ut ſpō. lar. §. rurſus z ¶ Ac cepit. vere non furti ue. a ¶ Abolita .i. ꝑ empta. inde aboli cio. .i. accuſacōnis ꝑ empcio. b ¶ Lociue i. ꝑtis fundi. ſed fun dus totus dicitur ut ff. de. ꝟ. ſig̓. l. locus c ¶ Furtū ⁊ eſt ſimile ut. ff. e. l. queritur. ſꝫ contͣ. ff. de furt̓. ſi qͥſ vxori. §. ſi ſuffurarie et. l. ſi certe. So. ibi non loci. ſed terre que eximebatur furtum fiebat. et qd̓ ſub icit et eorum ⁊cͣ. ſic conſtrue et ꝓſpi. pͥnͥ. con. ne cui eorum qui ſo. res lon. ⁊cͣ. et ſūt hee pnͥcipales ꝯſti. ut. C. de p̄ſcpͥ. Ion. tem. ꝑ totum. t. d ¶ Aliquando. vſucapi. duabꝰ racō nibus ſtare non poteſt qd̓ hic dicitur. Prima qꝛ deſijt eſſe vicioſa vnde non erit mirabile qꝛ qd̓ videtur velle induce re contra id qd̓ eſt. sͣ. e. §. furtiue. ℟. dic furtria vel vi poſ ſeſſa .ſ. quondam. Secunda qꝛ dn̄s non vſucapit cum ſua ſit nec alius ab eo accipiens. cū trānſeat dominiū ut. ff. e. ſeqͥ tur. §. lana. ſed ℟. vſucapi pōt. i. vſucapibilis eſt. ut ſi ab aliquo non dn̄o alienatur. non ꝯmittente furtum eius vſu capiat emptor. e ¶ Domini. vel quaſi ut tutoris vel credi toris ſi alienam rem debitor obligauit ut. ff. e. ſequit̉. §. ſi pupilli. et ꝓ ſoluto. l. fi. aliud ſi ſuam ut. ff. e. ſequitur. §. ſi rem. Accur. f ¶ Reuerſa. vel quaſi. ut. ff. de furt̓. quam uis. et ita ꝙ non poſſit ab eo auelli ut. ff. s. ſequitur. §. tūc g ¶ Res fiſci. i. imperij. h ¶ Non poteſt triennio mobilis vel. x. vel. xx. an. immobilis idem in pat̓moniali principiſ ut. C. ne rei domīce. vel tem. l. fi. idem in re eccl̓iaſtica ut C. de ſacroſan. ec. l. fi. p̄ſcribuntur tamen dicte res ſpacio xl. an. excepta re mobili eccl̓iaſtica non ſacra. que triennis vſucapitur ut. C. de p̄ſcrip. xxx. an. omnes. et in aut̓. de ec cle. ti. §. ꝓ temꝑalibus. col. ix. ⁊cͣ. h̓ ꝯſtitucio innouat ꝯſt col. viij. Item exceptis publicis que in vſu publico depu tata ſūt ut. ff. devia pub. l. viam. Item res pupi lli non vſu capitur ut. ff. de acqui. re. do. bo. fi. §. nec inter eſt. Iteꝫ reſ filij a patre alienata. niſi. xxx. an. a tꝑe quō eſt ſui iur. ut. C

IS.
ſine ſucceſſore deceſſerit ſine vi nāciſcatur qui quā uis ipſe mala fide poſſid̓ꝫ quia intelligit ſe alienum fundum occupaſſe tamen ſi alij bona fidē accipienti tradiderit poterit ei lon ga poſſeſſione res acqui ri quia neqꝫ furtiuum ne qꝫ vi poſſeſſum accepit a bolita eſt em̄ quorundam veteꝝ ſm̄a exiſtimancium eciam fundi locive furtuꝫ fieri et eoꝝ vtilitati qͥ reſ ſoli poſſident pnͥcipalibꝰ ꝯſtōnibus ꝓſpicit̉ ne cui longa et indubitata poſ ſeſſio debeat auferri. Aliqn̄ eciaꝫ furtiua vel vi poſſeſſa res vſucapi pōt. veluti ſi in dn̄i poteſtate reuerſa fuerit tunc em̄ vi cio rei purgato ꝓcedit ei us vſucapio. ¶ Res fiſci noſtri vſucapi non poteſt Sꝫ papinianꝰ ſcripſit bo nis vacantibus ſiſco non. dum denūciatis bona fide emptorem tradita ſibi rē ex his bonis vſucaꝑe poſ ſe et ita diuus pius et di uus ſeuerus et anthoniuſ reſcripſerūt ¶ Nouiſſime
ſciend̓ eſt rem talem eē de bere ut in ſe nō habeat vi cium ut a bone fidei emp tore vſuc api poſſit vel qui ex alia iuſta cāpoſſidet ¶ Error autē falſe cauſe vſu capionē non parit veluti ſi quiſcuꝫ nō emerit emiſ ſe ſe exiſtimās poſſideat l cum ei donatuꝫ n̄ fuerit qͣ ſi ex donacione poſſideat ¶ Diutina poſſeſſio qͥꝓ deſſe ceꝑat defuncto ⁊ he redi et bonorum poſſeſſo ri ꝯtinuatur licet ipſe he res ſciat p̄dium alienum. Qd̓ ſi ille miciū iuſtum nō habuit heredi et poſſeſſo ri licet ignorati poſſeſſio non ꝓdeſt qd̓ nr̄a ꝯſtitu cio ſimilit̓ ⁊ in vſucapīoni bus obẜuari ꝯſtituit ut tē pora ꝯtinuentur. ¶ Inter venditorē quoqꝫ et emp torem ꝯiūgi tꝑa diuus ſe uerus et anthoniꝰ reſcrip ſerunt ¶ Edicto diui mar ci cauetur eum qͥ afiſco re aliena emit ſi poſtvendici onem quinquenium p̄teri erit poſſe dn̄m rei excepci one repellere ¶ Conſtitu cio autem diue memorie
de anna. ex. l. i. in fi. et in aut̓. d̓ nup. §. ſi vero expectet. It̓ res data prefidi contra. l. iul̓. repe. ut. ff. ad. l. iul̓. repe. qͥ ꝯtͣ. l. Item fundus dotalis ut. ff. de fundo ſi fundum. i ¶ Bonis .ſ. alicuius morientis ſine herede cui ſuccedit fi ſcus. non idem in ciuitate ut. C. de bo. va. l. i. et. l. vadancia ſi. x. k ¶ Derunciatis. ab aliquo cuꝫ varie ſint cauſe ex qui bus ad fiſcum denun ciacō fieri ſolet ut. ff de iur̓ fiſ. l. i. in pnͥ. l ¶ Traditam. ſcꝫ ab eo qͥ acceꝑat poſ. ho rum bonorum. m ¶ Vſucaꝑe .ſ. trien mo. vel. x. vl̓. xx. an. cum habeat. t. ſi autē t. non habet. et vult ex tꝑe dilacōnis ſibi ꝯputare tempus. hꝫ iiij. an. ut. ff. de iur̓. fi ſci. l. i. §. diuus. et de diuer. tem. et p̄. l. int̓ .§. i. ſed ſi ex tꝑe ex qͦ ceperunt ad fiſcum ꝑuenire. xx. an. habꝫ ut. ff. de tur̓. fiſ. l. i. §. p̄ſcripcio. et hec ve ra ſunt ſiue in re ſin gulari ſiue in vniuer fitate. et ſic loquitur ff. de pet̓. het̓. l. ſi pu tator. §. ſi quis a fi ſco n ¶ Nouiſſime .i. in vltimis. ut breuit̓ dicā. ſic. sͣ. de ſuſpe. tu. 6. nouiſſime. o ¶ Vicium vel quaſi ut. sͣ. ꝓx. §. ſed aliqn̄ ſunt vicia ut qꝛ furti uavel vt poſſeſſa ut. sͣ. e. §. furtiue nunqͥd p̄caria poſſeſſio ⁊ vi cioſa. ℟. non ar. ff. ꝯ mū. di. l. ꝯmunia. §. inter p̄. Nunquid eſt lit igioſa. ℟. non. ut C. de p̄ſcrip. lon. tē. I. i. Nunquid claide ſtina. ℟º. non dicitur res claindeſtina aliqͣ l. ſed poſſeſſio. qui dam tamen dicūt om nia ſupͣdicta eſſe vi cia rerum ut ar. ff. de acqui. poſ. pomp̄. §. cum quis. p ¶ Er ror. de errorē facti loquitur. idem magis in errore iur̄. ut ff. e. l. nunꝙͣ. ſed hic error facti qn̄qꝫ ꝓdeſt ut. ff. ꝓ emp. ꝙ vulgo. ⁊. ff. ꝓ legato. l. ꝓ leg. et. ff. ꝓ ſoluto. l. iij. et. ff ꝓ ſuo. hominē. in quibus caſibus dicunt quidam locum ha cere. t. ꝓ ſuo. et tantū in his et in alijs qui a lege ſpēcial̓r inueniuntur. uuiff. de iur̓. do. l. ꝓculus. ẜmaꝫ. nos idem ẜm jo. in omnibus. et de his gr̄a exempli poſuit lex et. t. emp ti. vel ſimili vſucapietur non ꝓ ſuo tantum ut tamē in emp cione iuſtiorem errorem exigamus ut. ff. ꝓ emp. l. ij. ⁊. iij. in prin. Item quid ſi non errat ſed ſcit. ℟n. non poteſt ſi bi cauſam poſſeſſionis mutare ut. ff. de acquir̓. poſ. l. iij. §.
illud ⁊. ff. e. n̄ ſolum. et. §. ꝙͣ vulgo. Accur. q ¶ Siutinaꝫ ſ. x. an. inter p̄ſentes. vel. xx. inter abſentes. vel triēnij. ut ff. qui et a quibus. ſed cum fidei. §. ariſto. et. sͣ. e. in princ̓. huius. t. et. C. e. l. diutina. r ¶ Et heredi. heres iure ciui li. bo. poſ. iure p̄torio ut. jͣ. de bo. poſ. §. qd̓ autem. Accur. t ¶ Continuatur. niſi ipſi hered̓i tradita ſit poſ. ut. ff. e. eiꝰ alias heres. ſ ¶ Sci at. ff. de acquire. re. do. queſitum. ij. ℟º. ꝯ tra. So. ibi. hereſ ſci ebat rem eſſe eius qͥ cauſaꝫ a teſtatorē hꝫ ut legatarij qd̓ nocet at hic alt̓uis ſciebat qd̓ non nocet ad vſu capi. s ¶ Roſtra ꝯ ſtitucio. ut. C. de vſu ca. tranſfor. l. i. t ¶ Similiter. non ſo lū in p̄ſepͥ. u ¶ Int̓ venditorē qͦꝫ. tꝑa .ſ. ut ꝯtinuentur. ſed in hoc differt qꝛ in ti ſingulari vtrumqꝫ .ſ. emptorem etvendi torem bonam fidem habere oꝑtet. ut. ff. ꝓ emp. l. ij. §. ſi eam rem. ꝯtͣ. ſecus in vni uerſali. t. ut hic. et ē racio qꝛ ſi heres non adiret hereditas con pleret ut. ff. e. nun ꝙͣ. §. vacuum. et qꝛ ē eadem ꝑſona ut in aut̓. de vi et vi ar. ius et ꝯcor. cum hͦ. §. ff. ꝓ emp. l. ij. §. empto ri. et. §. ſi defunctus et fit hec ꝯiunctio ad lucrum et ad damnuꝫ ut. ff. quemadmoduꝫ ẜuit̓. amit. l. ſi alia .§. tempus. v ¶ Edi cto .i. precepto gene rali alias pretorum dicunt̉ edicta. ut ꝙ metus ut. ff. ꝙ me. cau. l. ſi mulier. et ſi miles. x ¶ A fiſco. ut a ꝓcuratore imꝑi alium rerum. nam de pat̓momalibus dici tur. jͣ. e. in fi. accur. y ¶ Emit .ſ. a fiſco vē dente ut ſuam. a quo edicto res minorum excipiūtur ut. C ſi aduer. fiſcū. l. fi. ſi autem ut alienam. ut qꝛ ceſſatum eſt in ſolucione tributorum tria exiguntur. ut ꝙ ſit debitum ⁊ ꝙ ceſſatum ut. C. ſi aduer. fiſcū. l. fi. et. C. ſi ꝓpter pu. pē. l. fi. et. ij. ℟º. forte biēnio ut. ff. loca. et con. l. quero. §. int̓ Item tercio ꝙ res ſubhaſtetur .i. p̄coniſetur ut. C. ſi ꝓpter pub. pen. l. fi. Accur. z ¶ Memorie. ut. C. quadri. ꝑ̄ſcpͥ. omnes. a ¶ Bene ꝓſpexit. corrigendo edictum diui. b ¶ Statimūt. ff. de pet̓. her̓. nec vllam §. jtem ſi quis ꝯtͣ. So. ibi. in vniuerſitate. hic in re ſingulari loquit̉. alij di cunt ꝙ hic corrigit. et eodem modo .ſ. primo et non ẜo. ℟º

II
zenonis ꝓſpexit bene his qui a fiſco ꝑvendicionem aut donacionem vel aliuꝫ tituluꝫ accipiunt aliquid ut ipſi ſtatim quid̓ ſecuri fiant et victores exiſtant ſiue expiantur ſiue conue niantur ¶ Aduerſus au tem ſacratiſſimum erariū vſqꝫ ad quadriennium li ceat his intendere qui ꝓ dominio vel ypotheca ea rum rerum que alienate ſunt putauerint ſibi quaſ dam competere actiones Noſtra autem diuina con ſtitucio quam nuꝑ ꝓmul gauimus eciam de his q̄ a noſtra vel venerabil̓ au guſte domo aliq̓d accepe rit hͨ ſtatuit q̄ in fiſcalibꝰ alienacōibꝰ p̄fate zenoni āne ꝯſtitucionis ꝯtinēt̉ De donacionibus. St ⁊ aliud genꝰ acquiſicionis do nacio. Donacionum autē duo ſunt genera mortis cauſa et non mortis cauſa Mortis cauſa donacio ē que ꝓpter mortis ſit ſuſpi cione cū q̓s ita donat ut ſi quid humanitus ei contigiſſet haberet is qui ac cepit. Smautem ſuꝑuixiſ ſet qui donauit acciꝑet l̓ ſi eum donacionis penitu iſſet aut prior deceſſerit is cui donatum ſit ¶ Hee mortis cauſa donaciones ad exemplum legatorum redacte ſunt ꝑ omnia. Nā cum prudentibus ambi guum fuerat vtrū donaci onis an legati inſtar eam obtinere oꝑteret et vtriuſ qꝫ cauſe quēdaꝫ habebat inſignia ⁊ alij ad aliud ge nus eam retrahebat a nō bis conſtitutuꝫ eſt ut per omnia fere legatiſ ꝯnumē rentur et ſic ꝓcedat quem admodū noſtra conſtitu cio eam formauit ¶ Et in ſummā mortis cauſa do nacio e cum magis qͥs ſe velit habere ꝙͣ eū cui do nat̉ magiſqꝫ eū cui dona uit ꝙͣ herede ſuū ſic et a pud homēꝝ thelemachꝰ donat pirro ¶ Alie autē donaciones ſunt q̄ ſine vl la mortis cogitacione fi unt qͣs int̓viuos appella mꝰ q̄ om̄ino n̄ ꝯꝑāt̉ legatiſ q̄ ſi fuerint ꝑfecte temere
ad. l. C. de her̓. ven. l. i. Item ibi erant res fiſci. c ¶ Qua driennium. niſi ſit minor vel rei pu. cā abſens. ut. C. de re ſti. mi. l. iij. d ¶ Actiones. ſed que. ℟n. condi. ex hac le ge. ſecundum jo. ſed. P. in rem. dabat hic non dn̄o contra dn̄m. e ¶ Noſtra. conſtitucio. C. de quadri. p̄. bene a zeno nē. f ¶ A noſtra. id eſt priuata noſtra ſubſtancia. ſed ſupͣ de fiſcali dixi. ut. C. de quadri. preſcrip. bene azenone. ¶ De donacione cau ſa mortis. ℟ica. St autem ac quiſicōnis .ſ. de iur̓ ci. nam ꝑ ſti. tantum contra hebantur ſcilicet do nacio que ſcilicet ſti pulacio ē de iure ci. ſed hodie nudo fit pa cto ut. C. e. ſi qͥs au tem. §. fi. et. jͣ. de act. .§. de conſtituta. vel dic eam eſſe de iure ci. approbacione non inuencione ſed iur̓ gē ci. ut. sͣ. de re. di. §. ꝑ tradicionem. vel dic ſui origo fuit de iur̓ gen. vno modo ſcili cet ꝑ tradicionem ac poſtea de iur̓ ci. fuit ille modus approba tus et alius adinuen tus .ſ. ꝑ ſtip̄. tercio ꝑ iuſtinianum addi tus eſt tercius puta nudum pactum. a ¶ Et non mortis. ſꝫ large hec duo mem bra accipiuntur. ⁊ in textu nil deeſt et ꝓpͥe ponitur genera. nam multe ſpēcies ſub qͣ libet continentur. et hoc approbo vel acci pe ſtricte ꝓ duabus ſpeciebus tantum do nacionem ſcꝫ ſimpli cis inter viuos et ſim plicis cauſa mortis et adde alias donacō nes ut legatum ut. jͣ. del̓. in prin. Item do nacioneſ ꝓpter nupc̓. ut. jͣ. e. §. eſt et aliud. Itē et qd̓ eſt. jͣ. §. fi. b ¶ Mortis. ſcilicet inſtantis vel fu ture ut. ff. e. l. ij. iij. iiij. v. et. vi. ſiquidem vbiqꝫ mors timē da eſt cum eius dies incertus ſit ut. ff. e. ſenatus. §. mortis et de condi. et de. l. i. c ¶ Si quid humanitus .i. ſi moria tur. ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. in vulgari. §. fi. et debet hoc exprimi alias non eſt mortis cauſa donario. ut. ff. e. ſeya. §. fi. d ¶ Suꝑuixiſſet .i. ꝯualuiſſet et ita tribus modis reuocat̉ ut h̓ ſubicit. et. ff. ſi cer. pe. non omnes. e ¶ Penituiſſet. quia volūtas eſt ambulatoria ut. ff. de adim̄. le. l. iij. in fi. et quia donacio eſt ob cauſam. ſcꝫ ſimoriar. et ſic poſſuꝫ pe nitere ut. ff. e. ſenatus. §. i. in fi. ⁊. ff. d̓ condi. cau. da. l. iij.
.§. ij. f ¶ Per omnia. ſubaudi fere at ſtatim dicet. nam in multis differunt. g ¶ Ad exemplum legatorum. quantū ad vim et poteſtatem. quia ſicut legata morte ꝯfirmantur ita donacones cauſa mortis. ut reuocari non poſſint. ac. h ¶ Donacōnis .ſ. ſimplicis. et inter viuos alias nulla eſſet hmōi diſtinctio. cum omne legatum ſit donacō. ut patet ex diffinicōne eiuſ ut. ff del̓. ij. l. legatum. i ¶ Habebat. ſcꝫ do nacio cauſa mortis. nam cum donacio in ter viuoſ habet inſig nia ut ſit liberalitas cum legato ut mor te confirmetur et ut detrahatur falcidia. ut. C. ad fal. l. fi. k ¶ Retrahrbāt. ſub audi et alij et aliud. l ¶ Fere legatis. fere dicit quia in quibuſ daꝫ diſcrepat a lega tiſ. ecce enim ſi donaſ in annoſ ſinguloſ. do nacio vna eſt. ſed le gata plura ut. ff. de dona. cau. mor. ſena tus. §. fi. Item lega tum ab herede ſemꝑ traditur. donacio vel ab hoc vel ab alio ut patet ex diffinicōne .jͣ. de le. in prin. Iteꝫ in donae̓. obligatur donans. in legato nō Item ſi teſtamentum accuſo perdo legatū non donacioneꝫ. ſi ta men accuſo ut falſum ut. ff. de hijs quibus ut in dig̓. poſt lega tum. §. qui mortis. Item aliter ſubſtitu itur in legatis ſecun dum quoſdam ut. ff. de dona. cau. mor. ſi cuimors. et del̓. ij. ut heredibus. Item fili uſfa. donat. ſed non legat. ut. ff. e. tā his et. jͣ. qui. non eſt per miſ. fa. teſ. in princ̓. Item in legatō tria tempora conſidexan tur. ut ſit capax lega tarius. ut. jͣ. de here. qua. et dif. §. in extraneis in dona. non ut. ff. de dona. cau. mor. l. in mortis. Item quia pro lega to datur interdictum quorum le. non pro donacione qd̓ dic ut in ſū. C. quorum lega. l. i. m ¶ Conſtitucio .ſ. coram qn̄ qꝫ teſtibus ſcriptura interuemiente vel non. ut. C. e. l. fi. n ¶ Et in ſūma. id eſt ut breuiter de hac dona. expediamuſ ut. ff. e. l. i. o ¶ Habe̓. ſcilicet ſi ſuperuixerit. ut. ff. e. ſe natuſcon. §. i. p ¶ Sic et apud. id eſt ſic et recitat poeta omerus. ꝙ elemachus dictis verbis expreſſis donauit. q ¶ Alie. nunc ꝓſequit̉ aliud genus r ¶ Ionacōes. dictū eſt de doua. cau. mor. nūc d̓ dona. ſimplici .i. int̓ viuos dicit

II
reuocari non poſſunt. ¶ Perficiuntur autem cum donator ſuam voluntatē ſcriptis aut ſine ſcriptis manifeſtauerit. Et ad exē plum vendicionis noſtra conſtō eas eciā in ſe habe re neceſſitatē tradicōnis voluit ut et ſi nō tradant̉ habeat pleniſſimū et ꝑfe ctum robur et tradiconis neceſſitas incumbat dona tori ¶ Et cū retro princi pum diſpoſicōnes iſinua ri eas actis int̓uenientibꝰ volebat ſi maiores ducen torum fuerāt ſolidoꝝ cō ſtitucio nr̄a ea quantita tem vſqꝫ ad quingētos ſo lidos ampliauit quā ſtare eciam ſine mſinuacione ſta tuit. Et quaſdā donacio nes inuenit q̄ penitus inſi nuacōnem fieri mīme deſi derat ſꝫ in ſe pleniſſimam hn̄t firmitatem ¶ Aliter inſuꝑ multa advberioreꝫ exitum donacionū inueni mus q̄ om̄ia ex nr̄is ꝯſtōni bus qͣs ſuꝑ hiſ expoſuimꝰ colligenda ſunt ¶ Scien dū eſt tam̄ ꝙ ſi pleniſſime ſint donaciones ſi tamē in grati exiſtāt hoīes in qͦs beneficiū collatū ē dona toribꝰ ꝑ nr̄am ꝯſtitucionē
licenciā p̄ſtauimus certis ex cauſis eas reuocare ne illi qui ſuas res in alios ꝯ tulerint ab his quandam paciant̉ iniuriā vel iactu ram ẜm enumeratos ī nr̄a ꝯſtitucione modos ¶ Eſt et aliud genꝰ int̓viuoſdo nacionis qd̓ et veteribus quid̓ prudentibꝰ penitus erat incognitū poſtea au tem a iunioribꝰ diuīs pn̄ cipibuſ introductū eſt qd̓ ante nupcias vocabat̉ et tacitā in ſe condicionem habebat ut tunc ratū eſſꝫ cum mat̓moniuꝫ fuerat in ſecutū. Ideoqꝫ ante nup cias appellabatur qd̓ an te matrimonium efficieba tur et nuſquam poſt nup cias celebratas talis do nacio procedebat. ¶ Sꝫ primus quidem diuus iu ſtinus pater noſter cū au geri dotes et poſt nupci as fuerat ꝑmiſſum ſi quid tale euenerit eciam ante nupcias augeri donacio nem et conſtante matri monio ſua conſtitucione permiſit ſed tamen nomē in ꝯueniens remanebat cū ante nupcias quidē voca batur poſt nupcias auteꝫ tale accipiebat increm̄tū
2 ¶ Temere. ideo dicit teme̓. qꝛ qn̄ ꝙ reuocantur ut. jͣ. e. §. ſciend̓. ſ ¶ Voluntate. eciam nudo pacto ut. C. e. ſi quis. ar. §. fi. s ¶ Manifeſtauerit .ſ. ꝑ verba futuri temꝑis. ut dabo vel donabo adinſtar ſti. ut. ff. de. ꝟ. ob. l. v. §. ſtipula cio. vel pn̄tis temꝑis. ut do vel dono. cum nudo pacto fiat et pactum eciam fiat ꝑ verba pn̄tis temꝑis ut. C. e. ſi quis ar. §. fi. et. ff. de pac tale. Accur. t ¶ Ve dicōnis. ex hoc ver bo dicebat. M. vendi toreꝫ p̄ciſe teneri ad rem tradendam ſic. ff de. ꝟ. ob. vbi autem non apparet in fi. jo. contra. ſcilicet ut in tereſſe dando liberet̉ ut. ff. d̓ acti. emp. l. i. et ſil̓itudo que h̓ fit. eſt in hoc ut ſicut ne ceſſitas imponit̉ ven ditori ad aliquid. ſic et donanti. licet a pnͥ cipio nullus tenebat̉ ut. C. de acti. et ob. l. ſicut. Sed nunquid donator de euictione tenetur. ℟n. ſi ince pit a tradicione non. ut. ff. e. l. ariſto. ī fi. ſi a pactōne. ſic ut. C de iur̓. do. l. i. u ¶ Cōſtitucō. ut. C de dona. l. ſi quis ar. .§. fi. v ¶ Et ſi non tradantur. id eſt ſi tͣ dere noluit donator x ¶ Neceſſitas. ꝑ ꝯd̓. ex. l. que ſtricti iur ē. C. e. eum qui. et. C. e ſi quis. ar. §. fi ac. y ¶ Diſpoſiciones. id eſt. eorum qui ante nos fuerunt ⁊ noſtra eciam prima ut. C. e ſanctimus in fi. z ¶ Conſtitucō. ut. C e. l. ꝑenul. in fi. a ¶ Inſinuacōne. id ē ſcriptura facta in pn̄cia publicaꝝ ꝑſo naꝝ. et in actis. vbi ſuꝑfluum ē teſtes ad hiberi. cum publica monum̄ta ſufficiant ut. C. e. l. data. et. l. in donacōnibus. b ¶ Inuenit .ſ. nr̄a cō ſtitucio ut ſi donetur in redempcōne cap tiuoꝝ. vel a mgr̄o militum donetur militibus. vel in refe ctione domꝰ donetur alicui ut. C. e. l. pe. idem et ſi donet im ꝑator vel ei donet̉. ut in aut̓. de non al̓. §. ſi minus. col. ij. et in aut̓. ut non fiant py. §. fi. col. v. Idem in dona. ꝓpt̓ nup. ut in aut̓. ut ſpon. lar. col. ix. in prin. Idem in remiſſione vſurarum futuri temꝑis ut. ff. e. modeſtinus. c ¶ Mini me. licet quingentorum ſolidorum ſūmam excedat.
d ¶ Aliter. al̓. alia veluti ne plures donacōnes diuerſis tē poribꝰ facte coae̓nent̉ ut. C. e. l. ſanctiꝰ. §. ſi qͥs aūt. It̓ ut hij qͥ pecūiaꝫ r̓cipiūt ī redēpcōnē captiuoꝝ iurēt ſe ibi bo na fid̓ expēde̓. jt̓ ut ſacr̄o dn̄i domꝰ q̄o dirimat̉. ut. C. e. l. pe. ī fi. e ¶ Sciēd̓ ꝑ nr̄aꝫ ꝯſtōnē ut. C. d̓ reuo. do. l. fi. f ¶ Ex cāis. qnͥqꝫ .ſ. ut ſi atroces īiurias ī eū effūdat. l̓ impi as manꝰ īferat. l̓ gͣue dānū in bois. vl̓ vite ꝑicl̓uꝫ ītulit l̓ ſi legi dc̄e ī donāº n̄ paruei̓t ut. C. d̓ r̓uo. do. l. fi. ſꝫ donacō liberto fc̄a ſolo obſeqͥo n̄ p̄ſtito ruocat̉. aliud ī lib̓ta te ut. C. d̓ r̓uo. do. l. i. et d̓ li. cā. l. ſolo. et ē h̓ ar. ꝓ dn̄o. ut his cauẜ poſſit reuocare feud̓ ſic ī aut̓. ut lib̓. dece. §. hac aūt. et d̓ ag. li. l. alim̄ta. g ¶ Eſt aliud ītrodu ctu. ut. C. d̓ dona. an̄ nup. ꝑ tot̓. t h ¶ Ha bebat ⁊ hodie hꝫ ſi fi at donacō pͥus. nā et poſtea fieri p̄t ut. jͣ. e .§. ſi pr̄. ¶ ¶ Inſecutū d̓ iur̓ ⁊d̓ fc̄o. k ¶ Qd̓ .ſ. mr̄ioniuꝫ. l ¶ Sꝫ pr̄. ſic. jͣ. qͥbus non ē ꝑmiſ. fa. teſ. §. cecus. m ¶ Cū au geri .i. cū hͦ eſſꝫ. n ¶ Tale. puta qꝛ au geat̉ dos ec an̄ ſe. o ¶ Permiſit .ſ. diuuſ iuſtinꝰ ut. C. d̓ dona. an̄ nup. l. pe. p ¶ Et ꝯſeq̄ncia. ali as ꝯꝯueniēcia. ſic. C. d̓ ep̄i. ⁊ cl̓i. l. d̓creui mꝰ et d̓ off. p̄. vr. i. i. ī fi. ⁊ d̓ defen. ci. l. de fenſores. ar. ꝯtͣ. C. S ꝯſti. pe. l. ij. §. pen. et ff. de adim̄. le. l. iij. §. condicio. q ¶ Con ſtituimus. C. de do na. ante nupc̓. l. fi. r ¶ Exequentur. ſi de nouo fiat donacō vel dos poſt mr̄imoniuꝫ vel vetus augeatur. eſt equalitas ut. C. d̓ dona. ante nup. l. fi. .§. ſi igit̉ dote. ſi ante matrimoniū poterat eſſe et inequalitaſ ut C. de pact. ꝯuē. l. ex morte. ſed hodie eſt eqͣlitas. an̄ et pꝰ in ꝯſtituendo et in pactis lucroꝝ ut quantū dat vxor ī do tem. tm̄ det in donac̓. ꝓpt̓ nup. maritꝰ. et ſic̄ h̓ fit dn̄ſ dotiſ ſic illa donacōis ꝓpt̓ nupcias. vſūfructū tn̄ hꝫat maritꝰ ne accidat mr̄ionij oneribꝰ dotē n̄ ẜuire. nā eqͥtaſ fugͥgerit ꝙ dos debeat eē ibi vbi ſūt one̓a mr̄ionij. ut. ff. d̓ iur. do. l. do tis fructꝰ. ⁊. l. pleꝝqꝫ. §. ẜui. cū tantudeꝫ reddatur vxori.

II
Sed nos pleniſſimo fi intradere ſanctiones cu pientes et conſequencia nomina rebus eſſe ſtuden tes conſtituimus ut taleſ donaciones non augean tur tantum ſed eciam con ſtante mr̄ionio iniciū acci piāt ⁊ n̄ an nupcias ſꝫ ꝓpt̓ nupcias vocēt̉ et dotibus in h̓ exequentur ūt quem admodum dotes et con ſtante matrimonio non ſo lum augentur ſed eciam fiunt ita et iſte donacio nes que ꝓpter nupcias in troducte ſunt non ſolū an tecedant matrimoniuꝫ ſꝫ eo eciam contracto auge antur et conſtituantur ¶ Erat olim et alius mo dus ciuilis acquiſicionis ꝑ ius accreſcendi qd̓ eſt tale. Si ꝯmunem ẜuuꝫ ha bens aliquis cum ticio ſo lus libertatem ei impoſu it velvindicta vel teſtō eo caſu ꝑs eins amittebatur et ſocio accreſcebat ſꝫ cū peſſimum fuerat exemplo et libertate ſeruū defrau dari et ex ea humaniori bus quid̓ dominis damnū
inferri ſeuerioribus auteꝫ dominis lucrum accreſce re h̓ quaſi inuidie plenum pio remedio ꝑ noſtram ꝯ ſtitucionem mēderi neceſ ſarium duximus et inueni mus viam ꝑ quam et maū miſſor et ſocius eius ⁊ qui ſibertateꝫ accepit noſtro beneficio fruantur liber tate cum effectu ꝓcedēte cuius fauore et antiquos legiſſatores multa et con tra ꝯmunes regulas ſta tuiſſe manifeſtum eſt ⁊ eo qui eamlibertatem impo ſuit ſue liberalitatis ſta bilitate gaudente ⁊ ſocio indemni conſeruato pre ciumqꝫ ſerui ſecundum ꝑ tem dominij qd̓ nos diffi niuimus accipiente Qui bus alienare lict vel non: Ccidit aliquādo ut qui dn̄s rei ſit alienare non poſ ſit et contra qui dn̄s rei n̄ ſit alienande rei poteſta tem habeat. Nam dotale predium maritus inuita muliere ꝑ legem iuliaꝫ ꝓ hibetur alienare quauis ipſius ſit dotiſ cā ei datuꝫ
ex qua donacione ꝯſulitur mulieri ſo. ma. ſi res dotales n̄ exiſtant. et qꝛ nō potuit alienare maritus. eciā ea ꝯſenciēte ut. jͣ. ti. ꝓx̓ in pnͥ. licet al̓. iure ypothece poſſit renūciare. ut. C. ad vell̓. l. eciam et. l. iubemus. et in aut̓. ſiue a me. ſi cut dos vxori ſic et talis donacio iure reddit̉ viro. ſo. ma. cū ſit equalitas ut in aut̓. de equali. do. §. i. col. vij. eſt ⁊ ſpon ſalicia largitas. qn̄ 53 ſponſus ſponſe ꝑ ver ba de futuro vel econ tra bonat pure. nō in reſpectu dotis. q̄ ſil̓r cond̓. mr̄ionij habet. ut. C. de donac̓. ante nup. l. cum veterum. et. l. ſi a ſponſo. 3 ¶ Sed eciam con tracto. hodie hoc cor rigitur in aut̓. de qͣ li. do. col. vij. a ¶ Exemplo. ſic. C. de ꝓba. l. exemplo. b ¶ Nr̄am ꝯſtōnē. C deẜuo ꝯmū. ma. l. i. §. ne aūt ⁊. §. ſinautem ſocius. c ¶ Cōmu nes .ſ. ut libertates. p. l. fal. non minuan tur. Item vbi nō va let teſtamentum. lib̓ tates non reuocant̉. ut. ff. d̓ inoffi. teſta. pap̄. §. ſed an. et lib̓ tates et. §. fi. Item ⁊ ff. d̓ fideicon. li. gn̓a liter. §. ſi quis ſeruo. d ¶ Cuius fauore .ſ. libertatis. e ¶ Siffi niuimꝰ. C. d̓ ꝯmū. ẜ. ma. l. i. §. ne autem. et .§. ſinautem ſocius f ¶ Accipiēte. vel eo depoſito. ut. C. de ꝯ mū. ẜ. ma. l. i. §. ne au tem et. §. ſinautem ſo cius. Et noͣ. ꝙ ꝯpel litur vendere. qd̓ eſt ſpeciale ꝯtra regulā ut. C. de ꝯtrah̓. emp ci. inuitum et. C. d̓ iu re deli. l. nec emere. qd̓ plene noͣ. in aut̓. de fideiuſ. §. penl̓. g ¶ Quibus alienare licet vel nō licet. ſub audi. licet non ſint do mini ut in lr̄a declaratur. Ccidit aliqn̄. ſic continua. ſupra dictum eſt qūo qͥs efficitur dn̄s iur̓gencium vel ciuili. hic tractare intē dit de quadam ſpecialitate que contnigit contra eos qui dominia rerum acquirunt gn̓ale em̄ eſt ut qui dn̄ſ eſt poteſt alienare. et qui dn̄s non eſt alienare non poſſit. h̓ et in ſpecialibus caſibus contingit contrariū. a ¶ Con tradotale .ſ. inextimatum ut. C. de rexvx. acti. l. i. §. cum lex alias ſi extimatus eſſet poſſꝫ alienari. niſi extimacō fiet ut ſciatur quantum valet ut. C. de iur̓. do. quociens. et. l. ſi in tier virum. et de fundo do. l. i. b ¶ Predium. dic dotale. vel
quaſi ut. ff. de fundo do. l. iij. et. iiij. quid ſi res mobilis eſt ℟. poteſt alienari ſi maritus eſt ſoluendo ut. C. de ſer. pi. da. ma. l. i. c ¶ Prohibetur. niſi ꝓuocētur ad diuiſionem fundi dotalis ut. C. de fun. do. l. fi. Item niſi ex neceſſita te ut. C. de li. cau. l. i. Item niſi cum vniuerſitate ut. ff. de fū do do. l. i. Item niſi vertatur ad vtilitatem ml̓ieris ut. ff. de iur̓. do. l. fi. Accur. d ¶ Inuita. ergo ea nō iente poterat. ut innuit. qd̓ corrigit̉ ſtatim. e ¶ Aliena re. hoc large accipi as. ſiue dominiū mu tetur ſiue iuſ alij ꝯſti tuatur ut. C. de re bus ali. vel non alie. l. fi. et in aut̓. de non ali. §. alienacōnis et ff. de fundo do. l. iul̓ Accur. f ¶ Ipſius .ſ de iur̓ gen. ut ꝑ tra dicionem et ciuili .ſ. approbacione ẜm jo. Alij dicunt d̓ iure ci. ſ. fictione nō iur̓ gē. ut. C. de iure do. ī re bus ſed qd̓ ibi dicit̉ iure naturali vxor em dn̄am eſſe. verum eſt pͥmeuo iure. qūo dici tur quicquid calca uerit pes tuus ⁊cͣ. n̄ naturali. i. iur̓ gen. ſꝫ rerum dn̄a dicitur qͦ ad ſpem. et quantum ex eis ſuſtentētur ſic̄ filij dicuntur domini rerum paternarum ut. jͣ. de here. quali. et diff. §. ſui ⁊. C. d̓ fur. l. quamuis et. C. re rum amo. l. i. vel dn̄a eſt inſpecto exitu ſic̄ filius dicitur dn̄s ut ff. de li. et poſt. l. in in ſuis. g ¶ Corri gentes. in duobꝰ ca pitulis et in alijs nō h ¶ Deduximus. ut. C. de reivx. acti. §. et cum lex. i ¶ Lex. ſcꝫ iulia. k ¶ Ytalice .i. in ytalicis ꝓhibebat alienacionem. et hoc erat primum eius vi cium. I¶ Inuita. ſed ea volente ꝯcedebat. ⁊ hoc erat ẜm vicium. m ¶ Volente. ſimiliter ꝓhibeat. accur. n ¶ Vtri qꝫ .ſ. vicio. o ¶ Interdicta. quid ſi fiat. ℟. vendicat mari tus conſtante matrimonio contra factum ſuū veniens cum fuerit contra legem ut. C. de ag̓. et cen. quemadmod̓. et d̓ rei ven̄. l. dote. ſed diſſoltuto eo. mulier repetit. ut. C. de iur̓. do. l. ī rebꝰ. id̓ in p̄lato eccl̓ie alienāte rē ec. qꝛ p̄t eaꝫ repetere p̄latura durante. ut exͣ de rebus ec. non alie. §. ſi quis pb̓rorum. p ¶ Neqꝫ ſpeciale. ut ſuo fauori nō poſſit renunciare qꝛ eciam rei pu. intereſt. ut. ff. ſo. ma. l. i. ſic. ff de pact. do. l. de dic. q ¶ In ꝑniciem. id eſt deſtructionē

H
Qd̓ nos legem iuliam cor rigentes in meliorem ſta tum deduximus Cum em̄ lex iulia in ſolis tantum. modo rebus locum habe at que ytalice fuerant et alieacōneſ inhibebat que inuita muliere fiebat ypo tecas autem earum eciaꝫ volente vtriqꝫ earum re medium poſuimus ut eci am in eas res que in ꝓuin ciali ſolo poſite ſunt inter dicta fiat alienacō vel ob ligacio. Et neutrum eorū neqꝫ conſencientibus mu lieribus ꝓcedat ne ſexus muliebris fragilitas in ꝑ niciem ſubſtancie earum conuertatur. ¶ Econtra auteꝫ creditor pignus ex pactione ꝙͣuis eius ea res nō ſit alienare poteſt ſed hoc forſitan ideo videtur fieri ꝙ voluntate debito ris intelligitur pignus a lienari quia ab inicio con tractus pactus eſt ut lice ret creditori pignus ven dere ſi pecunia non ſoluat̉ ſed ne creditores ius ſu um proſequi impedirent̉ neqꝫ debitores temere ſu
arum rerum dominium a mittere videantur noſtra conſtitucione conſultum eſt et certus modus impo ſitus eſt ꝑ quem pignorū diſtractio poſſit procede re cuius tenore vtriqꝫ ꝑti creditorum et debitorum ſatis abunde prouiſuꝫ eſt Nunc autem admonen di ſumus neqꝫ pupillū ne qꝫ pupillam vllam rem ſi ne tutoris auctoritate ali enare poſſe. Ideoqꝫ ſi mu tuam pecuniam ſine tuto ris auctoritate alicui de derit non contrahit obli gacionem quia pecuniaꝫ non facit accipiētis ideo qꝫ vendicari nummi poſ ſunt vbi extant. Sed ſi nū mi quos mutuo minor de derit ab eo qui accepit bo na fide conſumpti ſunt cō dici poſſunt ſi mala fide ad exhibendum de his a gi poteſt ¶ At ex contra rio omnes res pupillo et pupille ſine tutoris aucto ritate dari poſſunt. Ideo qꝫ ſi debitor pupillo ſol uat neceſſaria eſt debitō ri tutoris aucͣtas. Alioqͥn
v ¶ Conuertatur. ſimilia ſunt vbi eciam dn̄s non alienat ut. ff. ad. l. iul̓. ma. l. manicheos. §. pe. et. C. de predi. curialiū l. fi. l̓. x. et. j. e. §. nunc admonendi. ⁊ ¶ Contra .i. econtra rio. ſ. ¶ Alienare. idem in iudice ut. ff. ſi ex nox. ca. aga. l. ij et. jͣ. de offi. iudi. in fi. idem in flumine ut. ff. de aequir. re. do. gͦ. §. alluuio. It̓ in imꝑatorē ⁊ auguſto ut. sͣ. de vſuc̄. §. pe. Idem in prelatis eccleſiaruꝫ ut in aut̓. hoc ius porrectuꝫ. id̓ in tutoribus qui do minorum locum obti nent ut. ff. d̓ furt̓. in terdum. §. qui tutelā Idem in ꝓcuratorē qͥ habet liberam admi niſtracionem ut. gͣ. d̓ re. di. §. nihil autem. Ddem in ſeruis haben tibuſ liberam peculij adminiſtracioneꝫ ut. ff. de pig̓. acti. ſi con uenerit. §. fi. et. l. ſe. g ¶ Non foluatur. ſcꝫ temporē conſtituto. t ¶ Impedirentur. nͥ eſſet ꝑactio de pig norē vendendo. u ¶ Temere. i. minuſ cito ut. sͣ. dex ſuc̄. in pri. v ¶ Conſtitu cionē. C. d̓ iur̓. do. im pe. l. fi. §. i. ⁊. ij. x ¶ Certus. ut ſi actū ſit devendendo iuſta conuiencio ne vendere poſſit. ſed ſi nihil fu it dictum de hoc. nun ciabit ſemel. et tunc elapſo biennioven det ut. C. de iur̓ do. imꝑe. I. fi. §. i. et. ij. ſi autem dictuꝫ fuit ut non vendat̉ ter nun ciabit et tunc vendet ut. ff. de pig̓. act. ſi ꝯ uenit. y ¶ Tenore. ſ. conſtitucionis. z ¶ Vllam. neqꝫ racō ne ꝓprietatis neqꝫ ra cione poſſeſſionis q̄ animo retinetur. licꝫ corporalem ſine tuto re ꝑdere poſſit ut. ff de acqui. re. do. l. pu pillus. et de acquirē. poſ. l. poſſeſſionem. Quid in adulto. ℟. ſi non habet cura torem. poteſt alienare q̄ ſeruando ſeruari n̄ poſſunt. ſi ha bet curatorem ſimilis eſt ꝓdigo ut. C. de in int̓. reſti. mi. l. ſi curatorem. a ¶ Poſſe. ſic. sͣ. de auct. tu. in princ̓. et de ſol̓. l. ꝙ ſi forte in fi. et. l. pupillo. et. ff. ſi cer. pe. l. n̄ om nis. §. fi. b ¶ Sederint .i. tradiderint. cum dare ſit accipi entis facere ut. jͣ. de acti. §. ſic itaqꝫ. ſi poneres ꝓprie nō ha berꝫ locū qd̓ ſequitur ideoqꝫ vendicare. c ¶ Obligacōnē ſcilicet ꝑſonalem ex mutuo. d ¶ Pecuniam. bona eſt racio ut. jͣ. quibus re. contra. ob. in pr̄in. et. ff. ſi cer. pe. l. appel lata. e ¶ Facit. qd̓ eſt neceſſe quia dicitur mutuū. quia de
meo fit tuum. ut. ff. ſi cer. pe. l. ij. f ¶ Bona fide credens eum maiorem ut. ff. ꝓ emp. l. ij. §. ſi apupillo. vel eciam er rans in iure. licet ſit ar. ꝯtͣ. ut. ff. ꝓ empt̉. l. ij. §. ſi a pupil lo. g ¶ Conſumpti qd̓ fit expendendo vel cum alijs immi ſcendo. ut. sͣ. de vſufruct. §. ꝯſtituitur et. ff. de ſol̓. ſi alieni h ¶ Condici. ſcilicet condicione certi ex mutuo reconcilia to ꝑ conſumpcioneꝫ ut. ff. ſi cert̓. pe. ſi a furioſo. et. l. ſe. Iteꝫ ſtipulacione reconci liat̉. ut. C. ſi cer. pe. l. ꝙͣuis. Item vſuca. ut. ff. de iur̄ do. ꝓcu lus. et noͣ. jͣ. quibus mo. re ꝯtrahi. ob. in prm. Accur. floren. i ¶ Ad exhibendum. quia tenetur qui do lo fecit quo minꝰ poſ ſit exhibere ut. C. ad exhi. l. ad exhi. et ſic iurat̉ in litem. ex eo ꝙ intereſt pupilli ci cius pecuniam reddi tam eſſe ut. ff. de in litē iurā. l. in acti. et I. minimis. Accur. k ¶ Res. ut res fiat accipientis. nō ut de bitor liberetur. et hͦ ſequitur. l¶ Dari. ex quacumqꝫ cauſa. m ¶ Liberabitur. ſcꝫ debitor pupilli. Sꝫ contra. ff. de ſol̓. ſi ſtipulatus fuero. ℟ ibi pupillus erat ad iectus nec quicquam ſibi debebatur. cū ad ſolucionem tantū po natur ut. jͣ. e. t. de ſol̓ l. ꝙ ſi ſtipulatus. et l. quoniam res. §. ac tibi. n ¶ Conſtituci one. ut. C. de admi tu. l. ſanctimꝰ. ac. o ¶ Debitorē. ex mu tuo vel fimili cauſa. n̄ expenſione vel reddi tu ut. C. de admi. tu. ſanctimus. et. l. cum conſtitucione. p ¶ Sentencia. ſcili cet int̓ locutoīa quā preceptum vulgarit̓ appellamus. ut ſi dicat dee̓no vel p̄cipis tibi ſoluere vel de ponere ut. ff. de mī. l. ait pretor. §. quid tamen. q ¶ Si ne omni. vel ſportularum vel preciorum tabell̓. ſed nunqͥd debitor ꝓ ſua parte ſoluet. ℟º. non ut. C. de fruc. et li. ex. I. fi. et fa. ſic. C. de ep̄i. au. l. tam dementis. §. fi. r ¶ Per mittat. nō ꝙ tutor et iudex neceſſarij ſunt ẜm pe. Sed ẜm nos ſolum iudex ſufficit ut. ff. de minͥ. ait pretor. §. quid ta men. et. l. ꝙ ſi minor. in fi. ⁊ ¶ Securitas. ut nec reſtitu cio detur ſecus in predio alienato cum decreto. qꝛ empco ex voluntate. ſolucio de neceſſitate fit ut. ff. de min̓. ait p̄ tor. §. quid tam̄. et. l. ꝙ ſi minor. in fi. et. C. de predi. min

II
ſi non ſoluitur cum aucto ritate tutoris non libera bitur ¶ Sed hoc eciaꝫ e uidentiſſima racione ſta tutum eſt in conſtitucio ne quaꝫ ad ceſarienſes ad uocatos ex ſuggeſtione viri tribuniani eminentiſſi mi queſtoris ſacri palacij noſtri promulgauimus q̄ diſpoſitum eſt ita licere tutori vel curatori debi torem pupillarem ſoluere ut prius iudicialis ſenten cia ſine omni damno cele brata hic ꝑmittat qͦ ſubſe cuto et ſi iudex pronūcia uerit et debitor ſoluerit. ſequatur huiuſmodi ſolu cionem pleniſſima ſecuri tas ¶ Sinautem aliter ꝙͣ diſpoſuimus ſolucō facta fuerit pecuniam auteꝫ ſal uam habeat pupillus ut ex ea locuplecior ſit et ad huc eandem pecunie ſum mam. petat ꝑ excepcione doli mali poterit ſubmo ueri ¶ Quod ſi male con ſumpſerit aut furto amiſe rit nihil proderit debitō ri doli mali excepcio ſed nihilominus condemnabi
tur quia temere ſine tuto ris auctoritate et non ſe cundum noſtram conſti tucionem ſoluerit ¶ Sed ex diuerſo pupilli vel pu pille ſine auctoritate tu toris non poſſunt ſoluere quia id quod ſoluunt ali cui non fit accipientis cū ſ. nullius rei alienacio eis ſine tutoris auctoritate ꝯ ceſſa eſt. Per quas ꝑſo nas nobis ius acquiritur Cquiritur vobis non ſolum ꝑ vos metipſos ſed eciā ꝑ eos quos in poteſtate habetis. Item ꝑ ſeruoſ in quibus vſumfructum ha betis. Item ꝑ homines li beros et ꝑ ſeruos alienos quos bona fide poſſidētiſ de quibus ſingulis dilige cius diſpiciemus ¶ Igit̉ liberi veſtri vtriuſqꝫ ſexus quos in poteſtate habetiſ olim quid̓ quicquid ad e os ꝑuenerat exceptiſvicꝫ caſtrenſibus peculijs hoc parentibus ſuis acquire bant ſine vlla diſtinctione et hoc ita parentū fiebat ut eciam eis licencia eſſet
ſ ¶ Si autē ſolucio. ut ſoli pupillol̓ adulto curatorē h ti ſine eo vn̄ ip̄o iure n̄ liberat̉ ut. j. ibi nͥl ꝓderit ⁊cͣ. s ¶ Co cuplecior. qd̓ eſt et ſi non eſt factus pauperior ut. ff. de ſol̓ in pupillo. t ¶ Petat. et ſic eſt d̓ preda ſollicitus. vnde n̄ auditur ut. C. ꝓ emp. l. eum qui. u ¶ Nihil. apparet ergo ꝙ ipſo iure non eſt li beratus. ſi autem cuꝫ auctoritate tutoris. ipſo iure liberaretur ſed tunc reſtitueret̉ minor ꝑdita pecūia. ut. C. ſi adue̓ſus. ſol̓ l. i. v ¶ Samnabit̉. ſcilicet ipſo minore petente. vel alio ſuo nomine. non extͣneo. ut. ff. de ſol̓. l. filius. x ¶ Soluerit. contra hanc diffuſam mate riam diſtinguet̉ cuꝫ debitor pupillo ſol uit. aut conſequitur plenam. aut plenio rem. aut pleniſſimam ſecuritateꝫ. ſi ſoluat pupillo ſine tutoris auctoritate et pupil lus habeat ſaluaꝫ pe cumam vel ex ea locu plecior eſt. liberat̉ n̄ ip̄o iure. ſed ꝑ excep cionem niſi eſſet ad ultus ſine curatore. ut hic et. ff. de ſol̓ .l. in pupillo. ſi autem ſoluat tutore auctō re. ipſo iure liberat̉. pot eſt tamen in inte grum reſtitui ſi non habeat rem ſaluam. ut. ff. ſi aduerſus ſo. l. i. niſi in. iiij. caſibꝰ ut. C. de admi. tu. ſan ctimus. et. l. conſti tucionem. qd̓ em̄ le gittime factuꝫ eſt ex euentū retractari nō debet ut. C. ad ſe. ꝯ. trebel. ſanctimꝰ. ple niſſima eſt ſi iudex in terueniat cum tu. vl̓ ſine eo ut hic. et. ff. de min̄. ait pretor. §. quid tamen. de hac materia ibi plene noͣ. y ¶ Ex diuerſo. non poſſunt. diſtin gue aut id qd̓ erat ſoluendum nō poterat alienari ſine de creto. quo caſu decretum interponendum eſt in ſoluendo. ut. ff. de rebus e. §. ſi pupillus alias non tenet. et poteſt vē dicari qd̓ ſolutum eſt. niſi conſumpſerit creditor. ut hic. ⁊ ff. ſi cer. pe. non omnes. §. fi. aut poterat. quo caſu ſoluſ ſuf ficit tu. vel tu. vel adultus non habens cur̓. nec reſtituun tur cum non ſint decepti. ſi ſine tu. ſoluerit non liberat̉. nec dominiū tranſit niſi ꝑ conſumpc̓. ut hic. et. ff. ſi cer. pe. nō omnis. §. fi. et hoc quando debitum erat ciuile et naturale Si naturale tantum ꝑ reſtitucionem poterit repetere. ſi
legittime ſoluit. al̓ ſuo iur̓ condicꝫ. ut. ff. de condi. inde. in Cquiritur. Eſt modus in rebus ſunt terdum. certi dennqꝫ fines. Quos vltra citroqꝫ nequit conſi ſtere rectum. Nam licet multis modis res nobis ac quirantur. ut a. §. illo ſingulorum. de re. di. vſqꝫ nunc tra ditum eſt. tamen certi ſunt homines. ꝑ quos acquiritur et ſunt. vi .ſ. ꝑ nos. ꝑ fi lios ꝑ ſeruos noſtroſ ꝑ alienos in quibus vſufu. habemus ꝑ a lios quos bona fidē poſſidemus. ꝑ liberū hominem quem bona fide poſſidemus. ſep timꝰ .ſ. ille in quo nu dum vſum habemus. eſt octauus quando qꝫ ut liber homo. i. ꝓcurator de quibus hic ti. dicit. differt autem a quodaꝫ alio i. j. ꝑ quaſ ꝑ. no. acqͥ. quia ibi d̓ ob. acqui. h̓ de rebus tractatur a ¶ Non ſolum habe tis. ut. jͣ. e. §. i. et. §. jt̓ nobis. b ¶ Itē vſu fruct. ut. jͣ. e. §. de his quid ſi nudum vſum. ℟. ex re nr̄a acquir̓. n̄ auteꝫ ex oꝑa. ut. fi de vſu. et ha. ꝑ ſeruū ⁊. jͣ. ꝑ quaſ ꝑ. no. ob. ac. §. ꝑ eum quoqꝫ. c ¶ Bona fide. ut. jͣ. e .§. idem placet. que bona fides ni poſſidē te non poſſeſſo requi ritur. ut. ff. de acqui ren. poſ. cum heredeſ .§. fi. et. ff. de ſti. ſer. l. ſi ſeruus ex teſtō. ⁊ de acqui. re. do. hō li ber. in prin. exigitur et bona fides in prin cipio poſſeſſionis et continua in libero ho mine quo ad aliquid acquirendum ꝑ eum non in vſuc̄. quia non vſucapitur. ut. ff. de acqui. re. do. l. qͥ bo na fide. §. i. et. C. de p̄ſcrip. lon. tem. quo ꝓ li. l. ſola. ſed in ſer uo ſufficit. et quo ad vſuc̄. ⁊ quo ad fructuſin inicio bonam fidem habere. ut. ff. de vſuc̄. qui ſcit. §. vl. et. C. de vſuc̄. tnͣ for. l. vna. §. hoc tantummodo. d ¶ Igitur. quia de ſingu lis dicere vult de filijs ut de dignioribus pͥmo dicit. fac̄ exͣ glo. ff. de edendo. in. l. argentar̓. in. §. edi. e ¶ Olim. anti quitatē primo recitat. et hoc ideo ut nichil antiquitatiſ pe nitus ignorētur. ut. jͣ. ti. ꝓx. in prin. nam id qd̓ tollitur vel reformatur non debet eſſe incognitum. ut. C. de cad̓. tole l. i. in fi. f ¶ Caſtrenſibus. idem in quaſi caſtren̄. ec̄ iur̓ ve teri. ut. ff. de coll̓. bo. l. i. §. nec caſtrenſe. non ſolum nouo iur̓. ut. C. de bo. que li. cum oportet. §. exceptis et. §. eodeꝫ

IF
quod ꝑ vnum vel vnam ac quiſituꝫ eſt alij filio vel ex traneo donare vel vende re vel quocumqꝫ modo vo luerant applicare. Quod nobis in humanum viſum eſt et generali conſtituci one emiſſa et liberis peꝑ cimus et patribus hono rem debitum teſeruaui mus. ¶ Sanctitum etem̄ a nobis eſt ut ſi quid ex re patris ei filio obueniat hͨ ſecundum antiquam obẜ uacionem totum parenti acquiratur que enim inui dia eſt ut qd̓ ex patris oc caſione ꝓfectum eſt hoc ad eum reuerti. Qd̓ auteꝫ ex alia cauſa ſibi filiuſfa milias acqͥſiuit huiꝰ vſum fructum patri quidem ac quiret dominium autem apud eum r̓maneat ne qd̓ ei ſuis laboribus vel ꝓſpe ra fortuna acceſſerit hoc in alium ꝓueniens luctuo ſum ei procedat. ¶ Hoc quoqꝫ a nobis diſpoſituꝫ eſt et in ea ſpecie vbi pa rens emancipando libeꝝ ex rebus que acquiſicionē effugiunt ſibi terciam ꝑtem retinere ſivoluerat li cenciam ex anterioribus conſtitucionibꝰ habebat quaſi pro precio quodani modo emancipaconis. Et in humanum quidem acci debat ut filius rerum ſua rum ex hac emancipacio ne dominio pro parte ter cia defraudetur et qd̓ ho noris ei ex emancipacōne additum eſt ꝙ ſui iuris ef fectus eſt hoc ꝑ rerum di minucionē d̓creſcat. Ide oqꝫ ſtatuimus ut parens pro tercia parte dominij quam retinere poterat di midiam non dominij rerū ſed vſuffructus retineat. Ita etenim et res inta cte apud ſilium remanebt̓ et pater ampliori ſumma fruetur pro tercia dimi dia potiturus ¶ Item vo bis acquiritur qd̓ ſerui ve ſtri ex tradicione nāciſcū tur ſiue quidem ſtipulent̉ ex donacione vel legato. ſiue ex qualibet alia cau ſa acquirunt hoc enim vo bis et ignorantibus et in uitis obuenit. Ipſe enim ſeruꝰ qͥ in poteſtate alt̓iuſ
obſeruando. eſt autem caſtrenſe qd̓ filiuſfa. a quolibet in caſtris acquirit non acquiſiturus al̓. ut. ff. de caſ. pec. l. fi forte et. l. caſtrenſe. quaſicaſtrenſe eſt. ꝙ magiſtri libera lium arcium elerici et aduocati de publico acquirūt. ut. C. de inoffi. teſ. l. fi. et. C. de epi. et cle. ſacroſancte. et .ſ. cuꝫ lege. g ¶ Diſtinctione. aduenticij vel ꝓfecticij ꝓprietatiſ vel vſufrū. h ¶ Alij ſ. fratri qd̓ grautus eſſe videtur. ut̓. C. de bo. que li. eum opor tet. §. i. j ¶ Conſti tucione. ut. C. de bo que li. cum oportet Accur. k ¶ Ex re. large pone .i. ꝓpter vem ut fructus ex re bus patris vel occaſi one patris quocun qꝫ modo queſita. ut ff. de incen. rur. nau l. i. §. ij. et. ff. de vſut̓ l. fidei con. §. cum poſ lidius. et de vul. ſub. ſed etſi plures. §. in arrogatō. et de ca ſtren. pec. ſi forte. et ſi caſtrenſe. n̄ et ali unde filius ſit habi turus ꝑ ſe. ut. ff. de iur̓. do. l. v. §. ſi pater ⁊ ſic ponitur ex re. ff de acqui. here. adicō in fi. ar. ꝯcͣ. ff. de pe cū. eo tempore. ni fi. ar. ſimiliter ꝯtͣ. ff. de acti. emp. iul̓. §. ſi qͥd ſeruo. l ¶ Inuidia eſt. ſcilicet filio qui acquiſiuit. m ¶ Re uerti. q. d. nulla. n ¶ Vſumfruct. queꝫ habet in aduenticijs niſi remiſerit. ut. C. de bo. que li. cum oꝑ tet. §. ſmautem res. l̓ niſi ab aliquo ſibi de tur aliquid vel relin quatur hoc pacto ut ad patrem non ꝑtine at vſufruct. ut in aut ut. lice. ma. et a. in prni. col. viij. vel ni ſi ſuccedat filius vna cum patre in heredi tate fratris vel ſoro ris. ut in aut̓. de here. qui ab inte. de. §. ſi vero. col. ix. vel nͥ ſeruuſ donetur filiofa. eo pacto ut manumittatur ſtatim ut C. de bonis que li. l. vl. ad fi. vel niſi quando pater noluit conſentire filio adeunti hereditatem aliquam. ut. C. de bo. que li. l. fi. in fi. et. §. i. et. ij. vel niſi ꝑente minus legitti me diuertente bona filijs applicentur. ut ī aut̓. ut nulli iu. §. quia vero quedam col. ix. Item quando pater contraxit in ceſtaſ nupcias. ut ī aut̓. de niceſ. nup. §. i. col. iij. d ¶ Pro ſpera. quid dicemus in dubio. vnde ꝑuenerit. Reſpondent quidam ex bonis patriſ p̄ſumitur habuiſſe. ſicut ſi vxor ha bet p̄ſumitur ex honis mariti. ut. C. de donac̓. int̓ vi. et vx.
et. ff. de dona. inter vi. et vx. l. quintus. Nos contea. et di ſtingue. an filius ſit diligens vel diues et pater inops. vel contra. ut ex bonis diligentis alias diuitis queſitum fin gamus. ut. C. ar. tu. ſi defunctus. et. ff. de her. ven. vendi tor ex hereditate. ibi. precium em̄ hominis ⁊cͣ. et. ff. ad. l. fal. ſi heres inſtitutus in prin. p ¶ Procedat. collige pe culium. aliud caſtren ſe. aliud quaſi caſtrē ſe. aliud ruſticanum ſiue paganum. qd̓ di uiditur in ꝓfecticiuꝫ et aduenticium. ut. C de inoffi. teſ. l. fi. i prin. in quibus om nibus dieitur hac le ge quid iur̓ ſit. et. C de bo. que li. l. cū oꝑ tet. q ¶ Hoc quoqꝫ ut parentibus hono rem leruemus. et fi lijs ꝑcamus. r ¶ Di ſpoſitum eſt. C. d̓ bo nis que li. cum opor tet. §. cum autem. 2 ¶ Specie .i. caſu. ſ ¶ Vbi. i. in quo. s ¶ Per acquiſicio nem .i. patri non acqͥ rātur quantum ad ꝓp̓ etatem. Sed ſecund̓ que tempora locum habeat. qd̓ hic dicit̉ ſecundum antiqua nō quia ſola caſtrenſia et quaſi non acquire bantur de quibus in hil detinebat pater ut. C. de bo. que li. cum oportet. §. i. ẜ. moderna vero nō. qꝛ non erat adhuc ſta tutum in aduenticijs ut non acquirant̉ pa tri. tempore huiꝰ le gis antique que reci tatur hic. ℟. iiij. iu ra hic ſucceſſiue con fiderari. antiquiſſi mum quo ſola caſtrē ſia vel quaſi non acqͥ runtur utsͣ. §. i. anti quum vel tempore cō ſtantini. quo res ma terne et materna li nea delate ut non ac quirantur patri ſtatutum eſt. ut. C. de bo. ma. l. i. ij. et. iij. tercium qd̓ hic recitatur ut pater emancipando filiū de hil maternis terciam teneat ꝓ premio. quartum quo cauetur ut omnia aduenticia acquirantur filijs quantum ad ꝓprieta tem patri quantum ad vſumfruct. ex quo corrigitur illud qd̓ iur̓ antiquo cautum erat. ut hic. et. sͣ. §. j. et. C. de bo. q̄ li. cum oportet. t ¶ Conſtitucōnibus. ſcilicet conſtanti ni ante iuſtimanum ut recitatur. C. de bo. que li. cum oꝑ tet. §. penul. u ¶ Secreſcat. ar. ꝯtͣ. sͣ. de l̓. pa. tu. ꝑ totuꝫ et. C. de cad̓. tol. §. ꝓ ſecundo. v ¶ Simidiam. quam ſem per retinet niſi expreſſe remittat. ut. C. de bo. que li. cum

II
eſt nihil ſuum habere po teſt. Sed ſi ſeruus heres inſtitutus ſit non alias ni ſi noſtro iuſſu hereditatē adire poteſt. Et ſivobis iubentibus adierit vobis hereditas acquiritur ꝑm de ac ſi voſipſi heredes in ſtituti eſſetis et conueniē ter ſcilicet vobis legatuꝫ per eos acquiritur Non ſolum autem ꝓprie tas ꝑ eos quos in poteſta te habetis vobis acquiri tur ſed eciā poſſeſſio. Cu iuſcumqꝫ enim rei poſſeſ ſionem adepti fuerint id vos poſſidere videmī. Vn de eciam ꝑ eos vſucapio l̓ longi temporis poſſeſſio vobis accidit. ¶ De his autem ſeruis in quibus tā tummodo vſumfructū ha betis ita placuit ut quic quid de reveſtra vel ex o peribus ſuis acquirāt vo bis id adiciatur. Qd̓ ve ro extra eas cauſas ꝑſecu ti ſunt id ad dominum ꝓpͥ etatis ꝑtineat ¶ Itaqꝫ ſi is ſeruus heres inſtitutus ſit legatumve qd̓ vel quid ei donatum fuerit non vſu fructuario ſed domino ꝓp etatis acquiritur ¶ Idē placet et de eo qͥ avobis
bona fide poſſidetur ſiue is liber ſit ſiue alienus ſer uus. Quod enim placuit de vſufructuario ideꝫ pla cet et de bone fidei poſſeſ ſore. Itaqꝫ quod extra iſtas duas cauſas acqui ritur id velad ipſum ꝑtinꝫ ſi liber eſt vel ad dominuꝫ ſi ſeruus eſt ¶ Sed bone fidei poſſeſſor cum vſuce perit ſeruum quia eo mo do dominus fit ex omni bus ꝑ eum cauſis ſibi acqͥ rere poteſt fructuarius ve ro vſucaꝑe non poteſt pri mum quia non poſſidet ſꝫ habet ius vtendi fruendi deinde quia ſcit ſeruum a lienū eē ¶ Non ſolū au tem ꝓprietas ꝑ eos ſeruos in quibus vſumfructuꝫ ha betis vel quos bona fide poſſidētis aut ꝑ liberam ꝑſonam que bona fide vo bis ſeruit vobis acquirit̉ ſed eciam poſſeſſio. Loqui mur auteꝫ in vtriuſqꝫ ꝑſo na ſecundum diſtinctionē quam ꝓxime expoſuimus id eſt ſi quam poſſeſſioneꝫ ex reveſtra vel ex ſuis ope ribus adepti fuerint. Ex his itaqꝫ cauſis appa ret ꝑ liberos homines qͦs neqꝫ veſtro iuri ſubiectos
oportet. ac. x ¶ Pro tercia .i. loco tercie quam habebat. olim in bonis maternis. racione ꝓprietatis habet hodie di midiam vſumfruct. in omnibus aduenticijs ut. C. de bo. q̄ li. cum oportet. ac. y ¶ Item ſtipulentur. et ita obligaci onem domino querit ut. jͣ. ꝑ quas ꝑſo. no. acqui. circa pnͥ. z ¶ Ex qͣlibet. ut ꝑ occupacionem vel ſpecificacionē vel in uencionem ut. sͣ. d̓ re rum di. §. fere et. §. cum quis ⁊. §. theſau ros. a ¶ Inuitis. ſic ff. de acqui. re. do. ec̄ inuitis. ſic et. ff. de ꝟ. ob. ſeruum ne tan te. ar. contra. ff. d̓ do na. hoc iure. §. nō po teſt. b ¶ Suum. ſci licet ad ſuam vtilita tem. ſed ad domī vti litatē poteſt. ut. jͣ. d̓ ſtip̄. ẜ. §. cum factum quē eſt ꝯtͣ. ymmo ec ad ſuam vtilitatē qn̄ qꝫ ut ſi dominus ſer uo legatū relinquat ut. C. de nccͣijs. ẜ. qͥ dam. §. illo℟. illud d̓ equitate. non racio ne dicitur quia in ali menta erat relictum ut. C. del̓. l. ſeruum. et. ff. de alim̄. et cib̓. le. l. ſeruos. alias au tem non tenetur he res niſi velit. c ¶ Sed ſi heres. no in hereditate adeun da ſeruo tria eſſe ne ceſſaria. iuſſus ut hic et ꝙ precedat. ut. ff de acqui. here. ſi quiſ mihi. §. iuſſum. et ſer ui voluntas. ut. C. d̓ here. inſti. cum ꝓpo nas. et in trebell̓. re ſti. ſeruo faciēda. do mini ſufficit volūtas At in bo. poſ. ſeruo delata ſeruuꝫ conſen tire et dominū velle ſi ue ante ſiue poſt oꝑ tet. ut. ff. ad trebell̓. ſeruo inuito. et rem ra. ha. l. pe. in lega to non eſt opus iuſſi ōne. cum emolimen tum tantum contine at. ut. ff. man. ſi here ditatem. d ¶ Adie rit. ſcilicet ſeruus. e ¶ Perinde. quandoqꝫ non ꝑinde ut ſi filio meo ſubſtituaꝫ eos quos mͥ heredes fecerim. nam vocantur ex ſubſtitucio ne qui ꝑ ſe. non qui ꝑ ſeruos heredes ſunt. ut. ff. de vul. et pu. ſubſti. qui liberis. §. hec verba. Item alibi. ut. ff. del̓. i. cum filio. §. ipſi vero et. §. ideo. f ¶ Acquiritur. ſiue ſer uus tantum velit. ſiue dn̄s tantum ut. ff. de do. cau. mor. l. fi. et de adim̄. le. l. ſeruo cum. accur. g ¶ Non ſolum adepti. ſcilicet iuſte ſecundum quoſd̓. vel aliter. qd̓ dic ut di ximus sͣ. de his qui ſunt ſui vel ali. iur̓. §. i. h Videmini eciam ignorantes. ut. ff. de acqui. poſ. l. iij. §. ſaltus. i ¶ Vſucapio. in rebus peculiaribus ſtatim. nam dominiciſ poſtꝙͣ dn̄s ſcit. ut. ff. ꝓ ſoluto. l. ij. et de vſuc̄. l. labeo. k ¶ Poſſeſſio .i. p̄ſcripcio que eſt effectus longe poſſeſſio nis. ut. ff. de vfuc̄. l. iij. ac. l ¶ De his tantūmodo. ut. ff. de dona. cau. mor. l. vl. et de adim̄. le. l. ſer uo. m ¶ Vſufructū de eo in quo vſum tm̄ modo habemus dic ꝙ ex oꝑibus tantum n̄ acquirit. qꝛ opere ẜ ui in fructu ſunt. ut. ff. de vſu et habitaci one. ꝑ ſeruum. n ¶ De re. expone. ut sͣ. e. §. i. ac. o ¶ Pro prietatis. niſi contē placionē fructuarij. ſit inſtitutus. vel ali ud ſibi datum fuerit quo caſu ex re eiuſ .ſ. fructuarij ſic ſibi q̄ſi tum eſſe videtur. ut. ff. de vſufruct. le. ſed et ſi quid. non tamen fructuarij iuſſus ſuf ficit ad adeundā her ditatem. ut. ffde acqͥ ren. here. l. adicio. §. p̄terea. p ¶ Ne qͥd id eſt aliquid. q ¶ Idem placet. ſci licet quo ad acquiſi cionem ut ſtatim ſeqͥ tur. nam in alio dif fert ut. jͣ. e. §. ſed bone fi. r ¶ Is liber. hic dic ꝙ diximuſ. sͣ. e. in prin. z Cauſas. veluti ſi fuerit heres inſtitutus. vel lega tum fuerit. ei aliquid vel donatum. ſ ¶ Si liber eſt. pret̓ poſſeſſionem que ſi bi queri non poteſt. cum ipſe ab alio poſ ſideatur. ut. ff. ad. l. iul̓. de adul. ſic eueni et. Item preter vſu capionem. que ſibi n̄ queritur ſine poſſeſſi onē. ut. ff. de acquix̓. re. do. homo liber. §. quicquid. et de vſuc̄. l. ſine. ſed in hereditate ꝑ liberum ho minem mihi querenda. vi. ſūt neceſſaria. quorū ſi quid de fuerit. non queritur. ſcilicet ut mei contemplacione inſtitu atur. Item ut ſciat condicionem ſuam inſtitutus. Item ꝙ iuſſu meo adeat. Item ꝙ volens adeat. Item ꝙ velit michi querere. Item ꝙ bona fide poſſideam. bene dico oportꝫ. ut ſſciat. condicionem ſuā. vnde ignorās ſue condicionis nulli

II
habetiſ neqꝫ bona fid̓ poſ fidetis. Item ꝑ alienos ẜ uos in quibus neqꝫ vſum fructum habetis neqꝫ iu ſtam poſſeſſioneꝫ nulla ex cauſa vobis acquiri poſſe Et hoc eſt qd̓ dicitur ꝑ ex traneam ꝑſonam nihil ac quiri poſſe excepto eo qd̓ ꝑ liberam ꝑſonam acqui ritur veluti ꝑ ꝓcuratorem Et placet non ſolum ſciē tibus ſed et ignorantibꝰ vobis acquiri poſſeſſione ſecundum diui ſeueri ꝯſtō nem et ꝑ hanc poſſeſſionē eciam dominiū ſi dn̄s fue rit qui tradidit vel vſu capionem aut longi tꝑis p̄ſcripcionem ſi dn̄s non ſit ¶ Hactenus tantiſper admonuiſſe ſufficit quem admodum ſingule res vo bis acquirantur. Nam et legatorum ius et quo ip ſo iure ſingule res vobis acquirantur. Item fidei ꝯmiſſorum vbi ſingule res vobis relinquunt̉ oportū nius inferiori loco refere mus ¶ Videamus itaqꝫ nunc quibus modis ꝑ vni uerſitatem res vobis acqͥ runtur. Si cui ergo here des facti ſitis ſiue cuiuſbo norum poſſeſſionem pecie
ritis vel ſi quem arrogaue ritis vel cuius bona liber tatum ꝯẜuandarum cau ſavobis addita fuerint ei us res omnes ad vos tran ſeunt. Ac prius de here ditatibus diſpiciamꝰ qua rum duplex eſt ꝯdicio naꝫ vel ex teſtamento vel ab inteſtatō ad vos ꝑtinent. Et prius eſt ut de his di ſpiciamus que ex teſtamē to vobis obueniunt. Qua in re neceſſarium eſt inici um de ordinandis teſtam̄ tis exponere De teſtimmentis. Eſtamentū ex eo I appellatur ꝙ te ſtacio mentis ſit ſed ut ni hil antiquitatis penitus ignoretur ſciēduꝫ ē olim quidem duo teſtamento rum genera in vſu fuiſſe. quorum altero in pace et ocio vtebantur qd̓ cala this cōmicijs appellabat altero cum in prelium exi turi eſſent qd̓ ꝓcinctuꝫ di cebatur acceſſit demum tercium genus teſtamen torum qd̓ dicebatur ꝑ es et liberam ſcilicet quia ꝑ emancipacionem id eſt y magmnariam quandam ve dicionem agebat̉ quinqꝫ
acquirit. ſibi em̄ nonūt. ff. de acqui. hēre. qui putat. §. qui bona fide. et. l. vi. §. i. et quia ſe obligare non voluit. Item poſſeſſori non. ſi non interuenit iuſſus. ut. ff. de acqui. her̓. ſi quis mihi bo. §. iuſſum. Idem et ſi interuenit. ut. ff. de ac qui. here. l. vi. §. celſus. et. §. i. nam et ſeruili neceſſitate cre ditur hoc feciſſe. ut. ff. d̓ neg̓g̓. l. at qui. §. ſi libero. quare n̄ poteſt acquirere ut. ff. de here. inſti. ho mo liber in princ̓. Si ſciens condicionē ſu am volens querere mihi. querit ſibi. ſed reſtituit mihi poſſeſ ſori ꝑ condicionē ſi ne caſa cuius intuitu fuit inſtitutus. aut n̄ volens querere poſ ſeſſori. cuius intuitu fuit inſtitutus iuſſu eius adeundo querit ſed ſine eiuſ ꝯtempla cione nihil. ut. ff. de acqui. re. do. l. liber hō no. in prin. Item poteſt dici. ꝙ igna rus querit ſibi ut. ff. d̓ acquir̓. here. l. qui in aliena in fi. ⁊. §. cū autem. s ¶ Sn̄s fit ſic. C. de pactis. tra dicionis t ¶ Nō poſ fidet .ſ. ciuiliter. ſed naturaliter ut. ff. de acqui. poſ. l. natura liter. vnde vtile int̓ dictuꝫ vnde vi ſibi da tur ut. ff. de vi et vi ar. l. iiij. §. vnde vi. u ¶ Habetis. ſic. ff. d̓ acqui. poſ. l. i. §. ꝑ eū ſic. ff. qui ſatiſda. co. l. ſciendum §. ij. v ¶ Quia ſcit. vnde n̄ vſucapit cum malam fidem habeat ut. sͣ. d̓ vſuc̄. in prin. accur. x ¶ In vtriuſqꝫ. no de tribus vtriuſqꝫ dici. vel melius dic vtriuſ qꝫ fructuarij. et bo. poſ. ac. y ¶ Proxi me ut. sͣ. e. §. de hiſ ⁊ .§. idem placet. z ¶ Ex his apparet .ſ. argumento a ꝯtra rio ſenſu ſumpto. naꝫ ſi tantum ꝑ dictoſ ho mines acquiritur er go non ꝑ alios ut. ff de offi. eius cui man. l. i. in prin. et. sͣ. de tutel̓. in prin. a ¶ Acquiri. fallit in tutore et cur̓. et ſil̓ibus ꝑſoniſut dice mus. jͣ. de mutil̓. ſti §. ſi quis alij. ac. b ¶ Poſſeſſionem. C. de acqui. poſ. l. i. et. ff. de acqui. poſ. poſſeſſio qͦꝫ. §. et ſi poſ ſeſſio. c ¶ Conſtitucionem. que eſt. C. ꝑ quas ꝑſo. no. ac qui. l. i. d ¶ Per hanc. ita ꝙ et ꝑ ꝓcuratorem. namqꝫ ſola poſſeſſio cum res inanimata ſit mihi non querit̉. nam et ꝑ
tradicionem res mihi querit̉ et poſſeſſio. ſed illa ead̓ et ꝑ me acquiritur. ut. sͣ. de re. di. ꝑ tradicione et. sͣ. e. in prin. Alij dicunt ut azo. ꝑ ſolaꝫ poſſeſſionē queri dominiū ut h̓ et. C. e. l. i. ſed ibi non dicit ſimpl̓r excepta poſſeſſione. ſed dixit excepta cauſa poſſeſſioniſ .j. dominio qd̓ eſt cā poſſeſ ſionis. ſecūda poſt vſuc̄. ut. ff. de vſuc̄. l. iij. e ¶ Preſcripct onem. nobis ſciētibꝰ ut. C. de acqui. poſ li. i. f ¶ Hactenus. admonuiſſe. sͣ. de re. di. §. ſingulorū. ac. g ¶ Acquirantur. ꝑ nos et alios. ut in. t. iſto. h ¶ Legatorū ℟. tacite obiectioni que fieri poſſet d̓ ſin gularibuſ acquiſicōi bus legatorum. i ¶ Referemus. ut. jͣ. del̓. ꝑ totum. et. jͣ. de ſingulis re. ꝑ fideiꝯ. re. ꝑ totum. k ¶ Si cui heredes .ſ. de iure. ciuiſi ut. .jͣ. de here. inſti. vſqꝫ ad ti. d̓ bo. poſ. accur. l ¶ Go norum. sͣ. de iur̓ pre to. et. jͣ. de bo. poſ. ꝑ totum ti. m ¶ Arro gauerit is. jͣ. de acqͥſi. ꝑ arro. ꝑ totum. n ¶ Fuerint. jͣ. de eo cui li. cā. adi. ꝑ totū. o ¶ Ex teſtō. de qui bus vſqꝫ ad tercium libꝝ dicetur. ¶ De teſtamentis Eſtamentum appellat̉. po C nit ethimolo giam. ut d̓r lapis qͣſi ledons pedem. et ar gumentū quaſi argu te inuentum. ſic ⁊ mu tuum qd̓ ex meo tuuꝫ fit. ut. ff. ſi cer. pe. l. ij. §. appellata. et ẜm hoc cōdicilluſ poteſt dici teſtamentū. Dif finitur autem ſic. te ſtamentū eſt volun tatiſ noſtre iuſta ſen tencia de eo qd̓ quis poſt mortem ſuam fi eri voluit ut. ff. e. l. i. et eſt addend̓ cum in ſtitucionē heredis ut .jͣ. del̓. §. ante herede quia ſine heredis in ſtitucione nullum dicitur teſtamentū ut. ff. de iut̓ ꝯmu. j. fi. et. jͣ. de fideiꝯ. heredi. in prin. a ¶ Sed ut. C. de cadu tol. §. et cum triplici ar. contra. jͣ. e. ti. §. in ꝓ non ſcriptis b ¶ Quod calatis. id eſt bonis inicijs vel bonis ꝯuentibus. calos em̄ bonum interp̄tatur. cōmicie ſūt ꝯuentus vel a ca lon qd̓ eſt voco. quia vocacō ꝑſonaꝝ fiebat. vnde kalen de dicte ſunt. c ¶ Procinctuꝫ. eo forte ꝙ ſuccincte fiebat

II
teſtibus et libripende ci uibus romanis puberibuſ preſentibus ⁊ eo qui fami lie emptor dicebatur. Sꝫ illa quideꝫ priorā duoge nera teſtamentoruꝫ exve teribus temporibus in di ſuetudineꝫ abierunt. Qd̓ vero ꝑ es et libram fiebat licet diucius ꝑmanſit at tamen partim ⁊ hic in vſu eſſe deſijt. ¶ Sed predi cta quidem nominā teſta mentorum ad ius ciuile re ferebantur. Poſtea vero ex edi cto pretoris forma alia faciendorum teſtamē torum introducta eſt iure enim honoa̓rio nulla eniā cipacio deſiderabatur ſꝫ ſeptem teſtium ſigna ſuffi ciebant cum ture ciuili ſi gna teſtium non erant ne ceſſaria ¶ Sed cum pau latini tam exyſu hominuꝫ ꝙͣ ex conſtitucionum emē dacionibus cepit in vnam conſonanciam ius ciuiſe ⁊ pretorium iungi conſtitu tum eſt ut vno eodemqꝫ temꝑe qd̓ ius ciuile quo dammodo exigebat ſep tem teſtibus adhibitis et ſubſcripcione teſtium qd̓ ex conſtitucionibus inuen tum eſt et ex edicto preto
ris ſignacula teſtamentis imponerentur ut h̓ iuſ tri pertitum eſſe videatur ut teſtes quidem et eorum p̄ ſencia vno contextu teſta menti celebrandi gracia a iure ciuili deſcendant. ¶ Subſcripciones auteꝫ teſtatoris et teſtium ex ſa crarum conſtitucionū ob ſeruacione adhibeantur Signacula autem et te ſtium numerus ex edicto pretoris. ¶ Sed his omni bus a noſtra conſtitucio ne propter teſtamentorū ſinceritatē ut nulla fraus adhibeatur h̓ additum ē ut per manus teſtatoris vel teſtium nomē heredis exprimatur ut et omnia ſe cundum illius conſtituci onis tenorem procedant. ¶ Poſſunt autem omneſ teſtes et vno annulo ſig nare teſtamentum. Quid enim ſi ſeptem annuli vniꝰ ſculpture fuerint ſecundū quod papiniano viſuꝫ eſt ſed et alieno quoqꝫ annu lo licet ſignare teſtamen tum ¶ Teſtes autem ad hiberi poſſunt hij cum qͥ bus teſtamenti factio eſt. ſꝫ neqꝫ mulier neqꝫ īpubeſ neqꝫ ſeruus neqꝫ furioſus
et in his duobus teſtamentis heres erat. ut. jͣ. e. §. ſed neqꝫ d ¶ Exituri. de domibus. e ¶ Acceſſit. ſimiliter de iure ci uili. ac. f ¶ Per es. ꝓprium nomen teſtamēti. accurſius g ¶ Vendiconem ſic. sͣ. quibus mō. iuſpa. po. ſol. §. p̄terea h ¶ Et libripende .i. eſtimatorē. qui libripendebat vel e ſtimabat familiam vno nūmo. deinde emptor manumitte bat totam familiam cum omnibus bonis. i ¶ Romanis .i. libe ris hominibus ut. sͣ. de lib̓. §. fi. k ¶ Pu beribus. sͣ. quibus mo. tu. fi. in prin. l ¶ Familie. id eſt he reditatis ut. ff. d̓. ꝟ ſig̓. ꝓnunciacō. §. fa milie. ac. m ¶ Enp tor. qui erat loco he redis ut. jͣ. e. §. ſed ne qꝫ. n ¶ Libram .i. ad equatam .i. eſtima tam rem et dicitur li bra hereditas. quia fi cut libra diuidit̉ in xij. vncias. it a et he reditas. ut. jͣ. de here. inſti. §. hereditas. vn de dicitur adequata libra .i. hereditas e ſtimata. o ¶ Parti. quia numerus teſtiū remanſit. p ¶ Ad ius. ſcilicet ꝙ ius ci uile inuenit q ¶ Po ſtea. ſcilicet d̓ media iuris prudencia. r ¶ Honorario. ſcili cet pretorio ut. sͣ. de ture naturali. §. pre torum. ⁊ ¶ Quodā modo. quia computa to libripende et emp to rē. vij. erant. ſ ¶ Et ſubſcripcione. ut ſubſcribant ſe te ſtamento affuiſſe. et cuiuſ ſit ut. ff. e. l. pe. g ¶ Conſtitucō nbui ut. C. de teſta. hac ꝯ ſultiſſima. t ¶ Con textu .i. nullo actu in terpoſito niſi neceſſa rio nature ut. ff. e. he redes in fi. ⁊. C. e. cū antiquitas. u ¶ Te ſtatoris. ſi poteſt ut C. c. iubemꝰ v ¶ Te ſtium. ſi non poteſt teſtator ſcribere. ſed hodie indiſtincte ꝑ alium ſcribere poteſt nomen heredis ut in aut̓. ut ſpon. lar. §. quia vero. col. viij. x ¶ Tenorem. ē autem tenor ſi poteſt ſcribere faciat. alias dicet coram te ſtibus. et ſcribetur ꝑ alium vel ꝑ aliquos de eis. alias non valeat. ymnio falſi pena tabellio tenetur ut. C. e. iubemus. y ¶ Annulo. ſcilicet habente caracteres. qui ſignatoriūs di citur. et ſic eſt in eo figillum. non autem alio ſigno ut. ff. e.
ad teſtium. §. ſignum. et de. ꝟ. ſig̓. l. ſignatorius. §. ſignar e Accur. z ¶ Teſtamentum. vel eciam lintheum ſcilicet qͦ inuolutum eſt teſtamentum ut. ff. e. ad teſtium. §. fi. a ¶ Viſum. hac racione et cum tribꝰ vel paucioribꝰ vel plu ribus poteſt ſignari teſtamentum. ar. jͣ. man. §. is qui exeqͥ tur. alij dicunt tantum cum. vij. vel vno debere ſignari. b ¶ Teſtes. factō. paſſiue hic accipe. ut bona fit excepcio ac. ſed neqꝫ ⁊cͣ. al̓ eciam accipitur actiue ut. jͣ. de here. quali. ⁊ dif. .§. teſtamenti. c ¶ Mulier. ī alijs au tem caſibus omnibuſ recipit̉ preterꝙͣ in teſtis. ut. ff. e. qui te ſtan. §. mulier racio ē ut. C. de fide 1ꝯ. l. fi. ut eſt timor falſita tis. Quid̓ de hermo fraudito. ℟. ſi p̄ualꝫ in maſculino ſexu re cipitur ut. ff. de ſta. ho. querit̉. et de teſ. l. repetundaruꝫ. §. i. d ¶ Impubes. quid de eo ꝙ vidit in pu pillari etate. ℟. ali as. i. preterꝙͣ in te ſtamento poſſet te ſtificari. ſicut et ſer uus ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. l. nocionem. §. inſtru mentorum. ⁊. C. d̓ he re. et manich̓. qm̄ in fi. ſed hic non quia faciunt ad ſubſtanci am teſtamenti ut hic d̓r. e ¶ Autꝰ qͥ nͥl loqͥ vl̓ audire poteſt ut. jͣ qui. teſt. fa. licꝫ .§. Item ſurdus. f ¶ Furioſus. niſi ha beat dilucidā inter ualla ut. ff. e. qui te ſtamēto. §. nec furio ſus. Accurſius. g ¶ Interdictum vel a lege ut quia commi ſit in. l. iul̓. ma. ut. ff. ad. l. iul̓. ma. l. fi. vel a iudice ut. ff. e. is qͥ in fi. i. ℟º. h ¶ In teſtabilem. ut de car mine famoſo dannnia tus vl̓ muliebria paſ ſus ut. ff. e. is cui. §. fi. et. l. cū lege. de te ſti. ob carm̄. in prin. i ¶ Sed cum liberalitate. ſcilicet pu tatiua. et ſic valet plus qd̓ eſt in opinione ꝙͣ qd̓ eſt in ve ritate. ſic. ff. del̓. i. l. iij. §. ſꝫ et ſi qua. et. ff. de offi. p̄. l. bar barius. ar. ꝯtͣ. jͣ. del̓. §. ſi quis rem ſuam. k ¶ Signaretur. quidam hoc intelligunt generaliter verum. ut ſiue oſten datur teſtamentum in ſcriptis conditum. ſiue nuncupatiuū debeat ei credi. ſiue deſiernit teſtes eſſe ſiue nō. ⁊ ſic ſe hꝫ

I
neqꝫ mutus neqꝫ ſurdus. neqꝫ is cui bonis interdi ctum eſt neqꝫ is quem le ges iubent improbum in teſtabilem eſſe poſſunt in numero teſtium adhiberi ¶ Sed cum aliquis ex teſtibus teſtamenti quid̓ faciendi tempore liber e ſtimabatur poſtea autem ſeruus apparuit taꝫ diuuſ adrianus cathoni ꝙͣ po ſtea diuus ſeuerus et an thonius reſcripſerūt ſub uenire ſe ex ſua liberalita te teſtamento ut ſic habe atur firmum ac ſi ut opor tebat factum eſſꝫ cum eo tempore quo teſtamentū ſignaretur omnium con ſenſu h̓ teſtis liberorū lo cō fuerat nec quiſquam eſ ſet qui ei queſtionem ſta tus mouiſſet. ¶ Pater necnon is qui in poteſta te eius eſt. Item duo fra tres qui in eiuſdem patriſ poteſtate ſunt vtriqꝫ te ſtes in vnum teſtamentuꝫ fieri poſſunt quia nihil nō cet exvna domo plures teſtes alieno negocio ad hiberi ¶ In teſtibus au tem non debet eſſe is qui in poteſtate teſtatoriſ eſt ſed ſi filiuſfa. de caſtrenſi
peculio poſt miſſionem fa ciat teſtamentum nec pa ter eius recte adhibetur teſtis nec is qui in pote ſtate eiuſdem patris eſt. reprobatuꝫ enim eſt in ea re domeſticum teſtimoni um ¶ Sꝫ neqꝫ heres ſcri ptus neqꝫ is qui in pote ſtate eius eſt neqꝫ pater eius qui in poteſtate ha bet eum neqꝫ fratres qui in eius poteſtate ſunt te ſtes adhiberi poſſunt qꝛ h̓ totum negocium qd̓ a gitur teſtamenti ordinan di gracia creditur hodie inter teſtatorem et here dem agi licet enim totum ius tale conturbatum fue rat et veteres quid̓ fami lie emptorem et eos qui ꝑ poteſtatem ei adunati fue rat a teſtamentarijs te ſtimonijs repellebant he redi et his qui coniuncti per poteſtatem ei fuerāt concedebant teſtimonia in teſtamentis preſtare li cet hij qui id ꝑmittebant hoc iure minime abuti de bere eos ſuadebant tamē nos eandem obſeruacio nem corrigentes et qd̓ ab illis ſuaſum eſt in legis ne ceſſitatem tranſferentes
conſuetudo ut ar. C. de edic. di. adri. tol. nuncupatiuo. et l. fi. et. C. de dona. in dona. et ar. tu. l. fi. Nos contra. ſcili cet in nuncupatiuo de iur̓. et qd̓ hic dicitur in teſtamento condito in ſcript̓ loquitur. in nuncupatiuo enim ſi profera tur. non debet credi ſine teſtibus. cum in eis conſiſtat tan tum ſubſtancia ieſtamenti ipſum tamen valet. licet proba cio deficiat ut. ff. de teſt. tu. l. duo. Quid ſi ſe ruus factus eſt. l̓ infamis velit recog noſcere ſigillum ſuuꝫ ℟n. non admittitur ut. ff. de car. e. carbo nianum. §. cauſe. l ¶ Conſenſu. nota errorem prodeſſe ut ff. de ſuppel. le. l. iij. in fi. et. C. de lati. li. tol. §. ſed quia. et. ff. de offi. p̄. barbarius ini Alieno aliud ſi ſuo ut. jͣ. ꝓx. §. et. ff. d̓ te ſti. teſtis. n ¶ Sed filiuſfa. miſſionem .i. remiſſionem. aliud ſi ante ut. ff. e. qui te ſtamenti. §. ꝑ contra rium. Accurſius flo rentinus. o ¶ In ea re. Item et in alijs ut C. de teſti. l. i. Sꝫ qͥs eſt domeſticus. ℟n. colonus. et aſſcripti cius vel ſimiles. ut. C de his qui ad ec. con fu. l. fi. §. ſane ſi ſer uus et. C. de queſti. l. pridem. Item vxor marito. et ec. ut. sͣ. d̓ vſu. et ha. §. Item is Item ſeruientes ſiue dapiferi. ut. ff. d̓ pen̄ l. reſpiciendū. §. fur ta p. ¶ Sed neqꝫ pa ter. nō ꝙ his tribus modis dicitur quis ꝯ tingere me per pote ſtatem. q ¶ Adhibe ri. quia eorum nego cium eſt cum eciaꝫ lu crum et damnum ad eos ꝑtineat ut. ff. qn̄ ap. fit. l. i. §. in ꝓpria. et vere eorum qui ⁊cͣ. r ¶ Agi. caute ponit agi. et non dicit geri cum ſit generaliſſi mum ut. ff. de. ꝟ. ſig l. labeo. in prin. et .ſ. verborum. habet enim ſe ad ius teſtandi et contractus. 2 ¶ Familie emptor. dicitur ille qui conſtituebat heredes per es et libram. ſ ¶ Conturbatum. nam olim heres duo bus primis generibus teſtamentorum poterat eſſe teſtis. Interciovero. ille qui erat loco heredis non poterat eſſe teſtis. et ſic erat tur batio iurium. et ad eius ſimilitudinem verus heres hodie teſtis non erit ut ſequitur. s ¶ Heredi
qui erat ex primis duobus generibus teſtamentorum. t ¶ Abuti. ſic. C. de cad̓. tol §. i. et. ff. ſi fa. fur. fe. di. l. fi. ⁊ sͣ. qui ma. non poſ. §. i. u ¶ Legatarijs. diſcrepant hij iut veteri a fideiconmiſſarijs ut. jͣ. de fidei ꝯ. cum her̓. §. prete rea. ſed hodie non ut. jͣ. del̓. §. ſed non vſqꝫ quidam. §. hunc intelligūt quando legatum fuit repetitum a ſuccedenti bus ab inteſtato. ut tunc nō videatur fer re ieſtimonium in te ſtamento tur̓. qꝛ iur̓ ſucceſſor eſt qui in qͦ ta parte heres inſti tutus eſt. v ¶ Non iuris. ſꝫ rei et ſine one̓ ut. ff. man. ſi heredi tatem. x ¶ Conſti tucione. greca. vel dic̄ de illa que eſt. ff e. ꝙ teſtamento. in p:i. que eſt iuſtini ani ꝑ approbacioneꝫ ut. C. de veteri iur̓. e nu. l. i. §. merito. pri ma verior. y ¶ So teſtate. Item tabelli om ut. ff. e. domicius z ¶ Samus. C. de te ſti. omnibus contra. So. hic agitur de vi ribus teſtamenti. int̓ heredem et alium a gentem contra teſta mentum. alias coniū ctus coniuncto nō fe ret et minus legata rius alij. et ſecunduꝫ hoc falſo hic fumit̉. ar. ꝙ ſocius in cauſa ſocij admittitur in te ſtimonium vel dic hͦ ſpeciale ut coniun ctus pro coniuncto admittatur. quaſi in re ſua fauore teſtam̄ ti et vltime volunta tis que debet domina ri ſi legittima eſt ut C. del̓. l. cuꝫ queſtor in fi. et erit bonū ar. sͣ. dictum. Sꝫ. contͣ. ar. eſt. C. d̓ teſti. qm̄ in fi. ſꝫ ℟ n. finis ill ius. l. nō refertur ad totum. qd̓ erat dictū diſtingue tamen an lucrum redeat ad eū ſocium ut tunc nō ad mittatur. alias ſic. ut ff. quādo ap. ſit. l. i. .§. imꝓpria. a ¶ Nihil. in cartis. ſic aſſignantur. contra. ar. sͣ. de re. di §. littere. b ¶ Et vnum. ſic. ff. e. l. vnū. ac. c ¶ Interdum. ſcilicet ut pluribus fiat cōdicibus. d ¶ Im minent. ſic in aut̓. de conſang̓. et vte. fra. §. ſic igitur. coll̓. vi. Sed nunquid ex his exemplis probatur. ℟ n. non ſine autentico ut in aut̓. ut ſpon. lar. §. et hoc inſuper. col. ix. et C. de fid̓. inſtru. quicꝙͣ. et. ff. d̓ bo. poſ. ſecundum ta. l. ij. §

II
ad imitacioneꝫ priſtini fa milie emptoriſ merito nec heredi qui ymaginem ve tuſtiſſimi familie empto ris obtinet neqꝫ alijs per ſonis que ei ut dictum eſt coniuncte ſunt licenciam concedimus ſibi quodam modo teſtimonia preſta re. Ideoqꝫ nec huiuſmo di veteres conſtituciones. noſtro cōdici inſeri permi ſimus ¶ Legatarijs autē et fideiconmiſſarijs qui n̄ iur̓ ſucceſſores ſunt et a lijs perſonis eis coniūctis. teſtimonium non denega mus ymmo in quadam no ſtra conſtitucione et hic ſpecialiter eis conceſſimꝰ et multomagīs his qui in eorum poteſtate ſunt vel qui eoſhabent in poteſta te huiuſmodi licenciam damus ¶ Nihil autem in tereſt teſtamentum in ta bulis aut in cartis mem braniſue vel in alia mate ria fiat ſed et vnum teſta mentuꝫ pluribꝰ cōdicibꝰ conficere quiſ poteſt ſecū dum obt̓mentem tamen obſeruacionem omnibus factis qd̓ interdum eciam neceſſarium eſt veluti ſi qͥs nauigaturus ⁊ ſecum fer
re et domi relinquere iu diciorum ſuorum conte ſtacionem velit vel ꝓpter alias innumerabiles cau ſas que humanis neceſſi tatibus imminent. Sed hec quid̓ q̄ de teſtamen tis que in ſcriptis confici untur ſufficiunt ¶ Si qͥs autem ſine ſcriptis volue rit ordinare teſtamentuꝫ iure ciuili ſeptem teſtibuſ adhibitis et ſua volunta te coram eis notificata ſci at h̓ perfectiſſimum teſta mentum iur̓ ciuili firmum qꝫ conſtitutum. De muili tari teſtimmento Vpradicta dili gens obſeruacio 7 in ordinandis teſtamen tis militibus propter ni miam imꝑiciam conſtitu cionibus principalibus re miſſa eſt. Nam quamuis neqꝫ hij legittimuꝫ nume rum teſtium adhibuerint neqꝫ aliam teſtamentorū ſolenitatē obſeruauerint recte nihilominus teſtant̉ vicꝫ cū in expedicōibꝰ oc cupatiſunt qd̓ merito nr̄a ꝯſtō introduxit. ¶ Quo qͦ em̄ mō voluntas eius ſup̄ ma ſiue in ſcriptura inue niat̉ ſiue ſine ſcp̓tura valꝫ
ſi tamdiu. ſecundum hoc ambo ſunt principalia. e ¶ Si qͥſ ſeptem teſtibus. qn̄qꝫ nullus vocat̉. ut ſi miles moriatur in bello. ut noͣ. C. de mi. be. l. milites qn̄qꝫ vnus ut imꝑator; ut. C. e. omnium. quandoqꝫ duo inter filioſ. ut. C. e. hac cō ſultiſſima. §. ex imperfecto. vel ſi in tentorio faciat teſtam̄ tum miles. ut. ff. de mili. teſ. lucius. quandoqꝫ tres vel qua tuor vel pauciores. ut. C. e. ſi non ſpēcia li. quandoqꝫ quinqꝫ. ut in teſtamento ru ſtici ut. C. e. l. fi. §. ſin autem. quandoqꝫ ſep tem. ut generaliter. ut hic. et. C. e. hac ꝯ ſultiſſima. quandoqꝫ viij. ut. C. qui teſta. fa. poſ. hac conſultiſ tiſſima. f ¶ Adhibi tis. id eſt rogatis ut interſint. et ſint attē ti. ut. ff. e. heredeſ. §. penul. ⁊ in aut̓. de te ſtibus. §. et licet. in fi. §. col. vij. g ¶ Co ram. ſcilicet palā nō minando heredes. ut ff. e. l. heredes. h ¶ Nuncupata. ali as notificata. md̓ d̓r nūcupatiuū teſtam̄. ¶ De militari teſta mento. Eſt autem mi les qui iurauit a ſig nis non recedere. ut ff. ex quibuſ cau. ma. l. penul. et ſcriptus eſt in matricula vbi et alij milites ſcripti ſunt. ut. ff. e. l. penl̓. per totum. t. Sunt ⁊ alia. v. neceſſaria ut quis ſit miles. ut dixi mus. ff. qͥbꝰ ex cau. ma. l. fi. et in aut̓. de man. prin. §. fi. Item miles dicitur a malo qd̓ ſuſtinet pro alijs vel a mille quia ex nu mero mille hominum eligit̉ ut. ff. e. l. i. § miles. Vpradicta. q̄ conſiſtit in qͣ tuor vbi eſt in ſcrip tis teſtamentum con ditum. vel in fola nū cupacione herediſco ram ſeptem teſtibus ut. sͣ. ti. i. §. ſed cum ⁊ .§. fi. et. ff. de here. inſti. l. i. §. qui neqꝫ. Et dic ꝙ ſex ſūt ne ceſſaria in milite. ꝙ ſit de genere militari. C. de neg̓g̓. l. ne mini. et. l. i. Item ꝙ examinietur. C. qui mili. non poſ. l. i. Item ꝙ preſtet ſacramentum ꝙ mortem non euitabit pro re publica. ff. de min̄. l. penul. et de his qui no. infa. l. ij. §. miles. Item ꝙ enſe ſignatur. ff. de teſta. mi. l. penul. Iteꝫ ꝙ ſtigma .i. nota publica brachijs inſcribatur. C. de fab̓.
l. iij. Item in numero aliorum poni dicitur et inſcribi. ff. d̓ minͥ. l. ex eo tempore. et talis habet priuilegia militibus ꝯ ceſſa. aꝫ. a ¶ Impericiaꝫ. C. de iur̓. ⁊ fac. ig. l. i. b ¶ So lēnitatē .ſ. c̓ta ſigilla ⁊ ſubſcpͥciones b ¶ Introduxit. ſed tūc demū cū ī milicia ſūt hn̄t pͥuil̓ m ut. C. e. l. pe. ⁊ h̓ ſubi cit. ac. flo. c ¶ Illis aūt. ꝓ ſed. d ¶ Admittantur et ita nota ꝙ ceſſante cau ſa ceſſat effectus. et poteſt hic ſumi ar. ſic. C. de epiſ. et cle. l. generaliter. ꝙ ceſ ſante clerico ab eccle ſia ceſſat prebēda na turaliter. ſed ar. con tra. ff. d̓poſiti. l. i. §. ſexum. quia calphur ma dedit cauſam edi cto. Vnd̓ ceſſante cā ceſſare debet edictuꝫ qd̓ eſt verum. ſed hoc vltimum generale ē d̓ cauſa impulſiua di ctum. primum de fi nali ſine qua res eſſe non poteſt. e ¶ Et ſi filij. licet hij aliaſ n̄ prohibeantur ut. jͣ. t. i. in prin. et. ff. de do na. cau. mor. l. tā his f ¶ Conmuni. ſcilicet quo ad ſolēnitatem. non quo ad hoc ut de tur querela ꝯtra eiuſ teſtamentuꝫ. ſicut in alio veterano eſt. ut C. de moffi. teſ. l. fi. .§. in his. et. ff. de in offi. teſ. l. pap̄. §. ſi qͥſ in malicia. Item hoc eſt verum quando eſt domi reuerſus. ſic̄. sͣ. ꝓx̓. diximus. alias ſi cut miles alius vtit̉ ſpeciali cur̓. ſic et iſte ar. ff. e. ex militaī̓. §. i. et. l. teſtamenta eo rum. §. i. g ¶ Page norum. a pagos qd̓ eſt villa dicitur. qua ſi diceret non militū h ¶ Plane. reſcripſit ut. ff. e. diuꝰ. i ¶ Is ergo. hominibuſ. ſal. tem duobus. ut. ff. e lucius. et. ff. de teſti bus. l. vbi. et hoc qn̄ eſt intentorio. ſi aut in conflicto belli nu lo ecram teſte voca to. ut. C. e. milites. ſi autem eſt domi iure ꝯmuni. ut. sͣ. e. §. illis. k ¶ Ceterum ſermonibus. forte cauſa demonſtran diut magiſter diſcipulo. vel ludi cauſa. ut ff. d̓ acti. et ob. l. obligacionum ſubſtancia. §. fi. vel affectioniſ ut. ff. de cō dicillis. littere. l ¶ Nec vllorum. ſic. jͣ. ad. l. fal. circa prin. ſic. C. de reſcin. ven. l. ratas. m ¶ Quinymmo. habet pri uilegium cira ſolēnitatem. quinymmo et circa ſubſtanciaꝫ

H
teſtamentum exvolunta te eius ¶ Illis autem tē poribus per que citra ex pedicionum neceſſitatem in alijs locis vel ſuis edi bus degunt mime adven dicandum tale priuilegi um adiuuantur. Sed te ſtari quidem et ſi filijfa. ſint ꝓpter miliciam conce duntur iure tamen ꝯmuni eadē obẜuacione et in eo rum teſtam̄tis adhibēda quam in teſtam̄tis paga noꝝ ꝓxime expoſuimꝰ ¶ Plane de teſtam̄tiſmi litū diuus traianus ſtati lio ſeuero ita reſcripſit id p̓uilegiū qd̓ militantibus datum ē ut quoqͦ mō fa cta ab his teſtam̄ta rata ſint ſic intelligi debet ut vtiqꝫ pͥus conſtare debe at teſtm̄ factū eſſe qd̓ et ſi ne ſcriptura a non militā tibꝰ quoqꝫ fieri p̄t. ¶ Is ergo mileſde cuius boīs apud te q̄ritur ſi ꝯuocatiſ ad hͦ homībus ut volunta te ſuā teſtaret̉ ita locutꝰ eſt ut declararꝫ quē vellꝫ ſibi heredē eſſe ⁊ cui liber tate tribueret p̄t videri ſi ne ſcripto hͦ mō eſſe teſta tus et volūtas eius rata habenda ē. ¶ Ceterum ſi ut plerūqꝫ ẜmonibus fie ri ſolet dixit alicui ego te herede faciol̓ bona mea tibi relinqͦ non oꝑtet h̓ ꝓ teſtō ẜuari nec vlloꝝ ma gis int̓eſt ꝙͣ ip̄oꝝ quibꝰ id pͥuilegiū datū eſt eiuſ modi exemplū nō admitti
Alioquin non difficulter poſt mortē alicuius mili tis teſtes exiſteret qui af firmaret ſe audiſſe dicen tē aliquē ſe relinqͣre bona cui viſum ſit et ꝑ hͦ iudicia vera ſubuerterent̉ ¶ Qnͥ ymmo et mutus et ſurduſ miles teſtm̄ poteſt facere ¶ Sed hattenus h̓ illis a pnͥcipalibꝰ ꝯſtitucōni bus cōceditur qͣtinꝰ mili tat et in caſtris degunt. ¶ Poſt miſſione vero ve tera vl̓ extͣ caſtra ſi faciāt adhuc militātes teſtm̄ cō muni omniū ciuiū roma noꝝ iure id facere dn̄t et qd̓ in caſtris fecerint te ſtam̄tum n̄ ꝯmuni inte ſed qūo voluerint poſt miſſio ne intra annū tantū vale bit ¶ Quid ergo ſi intͣ an num qͥs deceſſerit ꝯdicio autē heredi aſſcripta pꝰ annū extiterit an qͣſimili tis teſtm̄ valeat ⁊ placet valere qͣſi militis ¶ Sed ⁊ ſi quis an miliciā non iu re fecit teſtm̄ et miles fa ctus et in expedicione degens reſignauit illud ⁊ q̄dam adiecit ſiue detrax it vel alias manfeſta ē mi litis volūtas ḣ valere volē tis dicendū eſt valere te ſtam̄tum qͣſi exvo untate militis noua ¶ Deniqꝫ et ſi iij arrogacōnem datus fuerit miſes vel filiuſfa. e mancipatus ē teſtm̄ eius quaſi exvolūtate noua mi litis vꝫ nec videt̉ capitis diminucōne irritum fieri.
teſtamenti ut quia alias teſtari non poſſet hic tamen poſ ſit. ut. ff. e. l. iiij. n ¶ Et mutus. ſiue natura ſiue caſu. ut ſit priuilegium aliqd̓. ut. C. qui teſ. fa. poſ. l. diſcretis. et hͦ iur̓ militari. ut. ff. e. iur̓ militari. dum eſt in milicia. o ¶ Sed hactenus. quidam dicunt hic non eſſe. §. et aſſerūt qd̓ omne priuilegium qd̓ habet mileſperdit cum redit d̓ mi licia. ſed nos dicimuſ .§. hic eſſe. et diſtin guimus inter priui legium qd̓ habet ut teſtetur qui alias te ſtari nō poteſt. ut fi liuſfa. et mutus ut il lud duret poſt reue̓ ſionem ut. sͣ. ꝓxͣ. §. et. .§. ſed teſtari. et. ff. e ticius. in pnͥ. alia ve ro priuilegia que ha bet in teſtando fimā tur. uthic. et. sͣ. e. §. il lis autem. p ¶ Hoc illis. ſcilicet militi bus. ut reliqua priui legia ſcilicet de nu mero teſtium habeāt in teſtando. et ſic nō refertur ad ꝓx̓. §. Ac curſius.
q ¶ Poſt miſſionem. honeſtam. ſcilicet finito tempore mili cie. vel cauſariam ſi ante tempus ex neceſſitate receſſit. ſi autem ignominoſa eſt miſſio deſinit ſtatim valere. ut. ff. e. teſtator eorum. et. C. e. l. ex teſt. ſed ſi miles d̓ capitali cri mine damnatus fuerit. ſi quidem de ꝯmum ut homicidio ⁊ ſimili non poterit ammodo teſtari. ff. de vete. ſuc. l. i. in fi ſi autem militari ut qͥ alienauit arma vel ſi milia. que numerant̉ ut. ff. de re mili. l. ij. et. iij. et idem eciaꝫ d̓ fid̓. rup. non poteſt teſtari. ut. ff. e. l. ex militari al̓. poterit ī caſtrenſibus tantum ſi ei hoc in ſentencia permiſſum fuerit. ali as non. ut. ff. de iniu ſto. reſcpͥ. teſ. ſi quis exheredato. et. §. ſed et ſi quis capite. et del̓. iij. l. ſi quis mileſ in principio. r ¶ Valere. quia con dicio retrotrahitur. ut. ff. de periculo et ꝯmo. reiven. l. neceſ ſario. §. i. et qui po. in pig̓. ha. l. vlt̓. et facit. ff. e. qd̓ dicitur et l. qd̓ conſtitutum Accurſius. ⁊ ¶ Reſignauit. id ē ſingula aperuit et r̄ mouit. ut. ff. e. cū fu mus. §. cum quis. ſ ¶ Adiecit. ut. ff. de iure con. l. conficiun tur. §. ſi ſimiles. s ¶ Ex noua. nota ꝙ ab micio non valet ex poſt facto tamen cō ualeſcit. t ¶ Deniqꝫ his de cauſis manen tibus valet ꝙ reſigna uit poſtea. vel dic. ſi cut nunc de nouo fa cere poteſt ſic vetus non reſcinditur. et ſe cundum hoc dic noua voluntate ſcilicet ta cita. aliud ī pagano ut. jͣ. quibꝰ mo. ieſ in fir. §. alios.

II.
¶ Sciendum tamē eſt ꝙ ad exemplum caſtrenẜ pe culij tam anteriores legeſ ꝙͣ principales ꝯſtōnes qͥ buſdaꝫ quaſi caſtrenſia de derūt peculia et quoꝝ qͥ buſdam ꝑmiſſum erat eci am in poteſtate degēti bus teſtari qd̓ nr̄a ꝯſtitu cio lacius extendes ꝑmi ſit omnibus in his tm̄mo do teſtari peculijs quideꝫ ſed iure ꝯmuni cuius ꝯſtō nis tenore ꝓſpecto licēcia fi. a ¶ Statimij. meſt nihil eorum q̄ ad p̄fa tum ius ꝑtinēt ignorare. ¶ Quibus non eſt ꝑmiſſum facere teſtamentum. On tam̄ omnibuſ licet face̓ teſtam̄ Otū ſtatim em̄ hij qͥ alieno iuri ſubiecti ſunt te ſtamēti ius faciēdi nō ha bēt adeo quid̓ ut ꝙͣuis ꝑn tes eiſ ꝑmiſerūt nihiloma gis iure teſtari pn̄t excep tis his qͦs ante enu̓auimꝰ et militibꝰ p̄cipue qͥ in po teſtate ꝑntum ſunt qͥbꝰ de eo qd̓ in caſtris acqͥſierūt ꝑmiſſum ē ex ꝯſtōnibuſ pnͥ cipū teſtm̄ facere qd̓ quid̓ ius ab inicio tm̄ militanti bus datū ē taꝫ ex auctori tate diui auguſti ꝙͣ nerue necnon optimi imꝑatoris traiani poſtea vero ſub ſcp̓cione diui adriani eciā dimiſſis a miliciā id evēte ranis ꝯceſſuꝫ e ¶ Itaqꝫ ſi quid̓ fecerint d̓ caſtrēſi pe culio teſtm̄ ꝑtinebit h̓ ad euꝫ quē heredē reliq̄runt ¶ Si vero inteſtati deceſ
ſerint nullis liberis l̓ frat̓ bus ſuꝑſtitibꝰ ad ꝑnteſ e oruꝫ iure ꝯmuni ꝑtinebit ¶ Ex hͦ intellige̓ poſſumꝰ qd̓ in caſtriſ acqͥſierit mi les qͥ in pt̄ate pris ē neqꝫ ip̄m pr̄em adimere poſſe neqꝫ pr̄is creditoreſ idve dere l̓ alit̓ inqͥetare neqꝫ pr̄e mortuo cuꝫ fr̄ibꝰ ꝯmū ne eē ſꝫ .ſ. ꝓpriuꝫ eiꝰ eſſe id ꝙ in caſtris acqͣſierit qua ꝙ iure ciuili oīm qͥ in pta te ꝑntuꝫ ſunt peculia ꝑin dein bonis ꝑntuꝫ ꝯputat̉. ac ſi ẜuoꝝ peculia in bo nis dn̄oꝝ nu̓ant̉ exceptis videlicꝫ his qͥ ex ſac̓ſ ꝯſtō nibꝰ ⁊ p̄cipue nr̄is ꝓpt̓ diu̓ ſas cas nob̓ .ſ. pr̄ibꝰ n̄ acqͥ runt̉ ¶ Pret̓ hos gͣ q̓ ca ſtrenſe peculiuꝫ vel qͣi ca ſtrenſe hn̄t ſi qͥs aliꝰ filiuſ fa. teſtm̄ fecerit inutile ē li cet ſue pt̄atis factꝰ deceſ ſerit ¶ Preterea teſtm̄ fa ce̓ nō pn̄t impube̓s qꝛ nul luꝫ eoꝝ animi iudiciuꝫ eſt ¶ Iteꝫ furioſi nō poſſunt quia mente carent nec ad rem ꝑtinet ſi impubes po ſtea pubes factus aūt furi oſus poſtea ꝯpos mentis factus fuerit et deceſſerit ¶ Furioſi autem ſi ꝑ id te pus fecerint teſtam̄tum qͦ furor eoꝝ intermiſſus eſt iure teſtati eſſe vidēt̉ cer te eo qd̓ ante furorem fe cerint teſtō valēte naꝫ ne qꝫ teſtam̄tuꝫ recte factuꝫ neqꝫ vlluꝫ aliud negociuꝫ recte geſtuꝫ poſtea furor int̓ueniens ꝑimit. ¶ Iteꝫ
u ¶ Leges .ſ. digeſtoꝝ. ut. ff. d̓ colla. bonoꝝ. l. i. §. nec ca ſtrenſe. v ¶ Conſtitucones. ut. C. de aſſeſſo. l. velut. et C. de aduo. diuer. iudi. l. fori. et alie plures. x ¶ Quibuſ dam. ut conſulibus et p̄fectis legionū. et p̄ſidibus ꝓuinci arū. qui ſunt filijfa. ut. C. de moffi. teſ. l. fi. y ¶ Conſtitu cio. ſic. C. de inoffi. teſ. l. fi. z ¶ Tantummodo. ſcilicet ca caſtrenſi et qͣi nam in aduēticō non p̄t. li cet habeat ꝓpͥetatem ut. C. de bo. q̄ li. l. fi. §. filiuſfa. a ¶ Con muni. n̄ ſit miles ī ca ſtris ut. sͣ. e. in prin. Itē tale teſtm̄ nō ex pugͣtur ꝑ q̄relam in offi. ut. C. de moffi. teſ. l. fi. b ¶ Quibꝰ non eſt ꝑmiſſuꝫ face̓ teſtamentum. On tn̄. vide bat̉ quēlibet ẜuantē ſupͣdi cta poſſe teſtai̓ ſꝫ ꝯtͣ riū eſt in. xiij. caſibus qͥ in. t. iſto ꝓ ꝑte di cunt̉. et hͦ eſt qd̓ dic̄ nō tn̄ ⁊cͣ. et noͣ. jͣ. e. §. pͥmis. vel ſtatim .i. eo tꝑe. b ¶ Permi ſerūt. ſꝫ cā mortis fi lius donare p̄t pr̄e ꝯ ſenciēte. ut. ff. d̓ do. cau. mor. l. tā his in. fi. et racō diue̓ſitatiſ qꝛ teſtm̄ ex libero n̄ alieno arbitrio dꝫ ꝓ cede̓ ut. ff. d̓ her̓. in ſti. illa inſtitucō. c ¶ Nihilomagīs .i. nō iō magiſ ī ſe hꝫ ne gatiuā ſicuſ nͥlominꝰ affirmatiuam. d ¶ His .ſ. caſtrē. vl̓ qͣi caſtrē. pec. hn̄ti bus ut. sͣ. t. ꝓx̓. §. i. e ¶ Conſtōnibꝰ. extͣ uagātibus. f ¶ Qd̓ iuſ .ſ. poſſit teſtari in caſtreſibꝰ. g ¶ Au guſti. quoꝝ dicta n̄ habemꝰ. h ¶ Sub ſcpͥcione. cuius ꝟba n̄ habemꝰ i ¶ Vete ranis .ſ. filijſfa. d̓ qui bꝰ h̓ loqͥtur. k ¶ Ad ꝑntes. nā liberi d̓fun cti militis ⁊ fr̄es pa trē excludebāt ut. C ꝯmunia. de ſuc. l. fi. hodie ſoli liberi mili tis ut in aut̓. de here. que ab inteſ. de. §. ſi igitur defunctus col Lacione. ix.
l ¶ Iure ꝯmuni. non hereditario. ut. ff. de caſtren. pe. l. ij. hodie videtur eciam iure hereditarioūt in aut̓. de hered̓. q̄ ab inteſt. §. ſi igitur defunctus. col. ix. m ¶ Conmune. ſic sͣ. ꝑ quas. ꝑſo. no. ac. §. i. n ¶ Iure. ſcilicet antiquo. ſic. sͣ ꝑ quas ꝑſo. no. ac quir̓. §. i. o ¶ Peculia. ſcilicet aduēticia et ꝓfecticia. nam caſtrenſia vel quaſi. eciam iure veteri non acqͥrebant̉ patri ut ff. de col. bo. l. i. §. ne caſtrēſe. p ¶ Nr̄is. et alie ne et nr̄e ſunt. ut. C. de bo. ma. ⁊. C de bo. q̄ li. ꝑ totum. q ¶ Inutile. qꝛ qd̓ ab inicio n̄ valꝫ ex cō tractu tꝑis n̄ ꝯuale ſcit ar. jͣ. t. i. circa pnͥ. ar. ꝯtͣ. C. de nup. et ſi ꝯtͣ. So. ibi non va luit mr̄imoniū ex pri mō ſed ex nouo poſt matrimonium. r ¶ Seceſſerit. idem de ſeruo teſtāte ſi fi deiꝯͣ. ſit relictū. valꝫ ſi durat voluntas. ut ff. del̓. iij. l. i. §. i. 2 ¶ Impuberes. ſed ex quo tetigerunt de vltimo die. xiiij. vel xij. anni. ſatis eſt fa uorē teſtamenti ut. sͣ e. l. qua etate. idem in vſuc̄. ut. ff. d̓ vſuc̄. l. in vſucapionibus. ſecus in preſcripcio nibus odioſis. ut. ff. de acti. et ob. l. in om nibus. Itē ſecus vbi eſt fauor eius qͥ vult ꝓrogare ut incontͣ ctibuſ a minorē factiſ ut. ff. de minͥ. l. iij. §. minorem. ſ ¶ Iudiciuꝫ. id eſt di ſcrecio. ut. ff. de iud̓. cum pretor. §. nō au tem. quandoqꝫ poni tur pro ſentecia vbi rei iudicate ſtandum eſt. ut. C. de re iudi. l. i. quandoqꝫ pro in ſtancia cauſe triennij ut. C. de iudi. prope randum. per totum. quandoqꝫ ꝓ actione. ut iud̓. fam. herc̓. vel ꝯmuni di. ut. jͣ. de of. iudi. §. ſi fam̄. here̓. ⁊ .§. fi. s ¶ Furioſi. hac racō ne id̓ in mente capto dicam ut ar. ff. d̓. ꝟ. ob. a ticō in fi. t ¶ Teſtati. C. e. fu rioſum. in princ̓. u ¶ Regociū. ut vſūc̄.

IS
ꝓdigus cui bonoꝝ ſuoꝝ adminiſtracio interdicta eſt teſtamentū face̓ nō p̄t ſꝫ id qd̓ ante fecerit ꝙͣ int̓ dictō bonoꝝ ſuoꝝ ei fiat ratum ē ¶ Ite ſurdus et mutus nō ſemꝑ teſtamen tum face̓ pn̄t vtiqꝫ autē d̓ eo ſurdo loquim̉ qui om nino n̄ exaudit non qͥ tar de exaudit. Nā et mutus is intelligit̉ qui eloqui ni hil poteſt non qͥ tarde lo quitur. Sepe em̄ eciā lr̄a ti ⁊ eruditi homīes varijs caſibꝰ ⁊ audiēdi ⁊ loq̄ndi facultate amittūt. In no ſtra ꝯſtō eciā his ſubueīt ut certis caſibꝰ ⁊ mod̓ ẜm norma eius poſſint teſtari aliaqꝫ face̓ quē eis ꝑmiſſa ſunt. ¶ Sed ſi quis poſt teſtamentum factum adu̓ ſa valitudine aūt quolibꝫ alio caſu mutus aūt ſur dus eſſe ceꝑit ratū nihilo minus manet eius teſtam̄ tum ¶ Cecus autem non poteſt facere teſtamentū niſi ꝑ obẜuacionē quaꝫ lex diui iuſtini patris mei in troduxit ¶ Eius qui apd̓ hoſteſ ē teſtamentū quod ibi fecit non valet iure pꝰ liminij ꝙͣuis redierit ſꝫ ꝙ dū in ciuitate fuerat fecit
ſiue redierit valet iure pꝰ liminij ſiue illic deceſſerit valet ex lege cornelia. De̓ exhereditacione libertorum On tam̄ ut omni nō valeat teſtam̄ vtū ſufficit h̓ obẜ uacio qua ſupͣ expoſuimꝰ ſꝫ qͥ filiū in poteſtate ha bet curare dꝫ ut eū here dē inſtituat vel exherede nominatim faciat alioqn̄ ſi eū ſilēcio p̄terierit inuti liter teſtabit̉. Adeo quid̓ ut ſi viuo patre filius mor tuus ſit nemo heres ex eo teſtamēto exiſtere poſſit. qꝛ ſcilicet ab inicio n ꝯſti terit teſtm̄ ¶ Sꝫ non ita de filiabꝰ ⁊ alijs ꝑ virilē ſe xū deſcendētibꝰ liberis vt̓ uſqꝫ ſexus antiquitati fu erat obẜuatū ſꝫ ſin fuerat ſcripti heredes ſcripteue vel exheredati exhereda teve teſtamētuꝫ quid̓ nō infirmabat̉. Ius autē ac creſcendi eis ad certāpor cionē p̄ſtabat̉. Sꝫ nec nō minatim eas ꝑſonas exhe redare ꝑntibꝰ ncc̄e erat ſꝫ licebat int̓ ceteros hͦ fa cere Nominatim auteꝫ qͥſ exheredari vid̓r ſiū ita ex heredet̉ ticius filius meuſ exheres eſto ſiue ita filius
nichoatam. ut. ff. de vſuc̄. iuſto. §. eum vel poſſeſſionē que ſi tam. ut. ff. de acqui. poſ. ſi is qͥ aio. ſic. ff. d̓ pecul̓. l. ꝙͣ tube ronis. ī pnͥ. v ¶ Prodigꝰ. ꝓdigꝰ eſt qͥ neqꝫ finē neqꝫ mō dū hꝫ in expēſis. ut. ff. d̓ cur̓. fur̓. l. i. x ¶ Int̓dicta. ſi dicaſ a iudice planū ē. ſi aūt a lege ut qꝛ ī crimē. l. iul̓. maie. con miſit multominꝰ teſtat̉. ſꝫ ⁊ tūc pͥus fc̄m rūpit̉. ut. C. ad. l. iul̓. maie. l. fi. y ¶ Ratum qͥd ſi fiat interdictō cū tn̄ non ſit ꝓdigus. ℟n. for te n̄ valꝫ int̓dictum ar. ff. de tu. ⁊ cu. da. ab his. l. ſeye. ſꝫ con trariū veꝝ ē cū ſit fa cta ꝯtͣ ius litigatoriſ tm̄. nō ꝯtra ius legiſ ut. ff. q̄ ſen. ſine ap pel. re. l. i. ī pnͥ. ⁊. §. i. et. C. qn̄ ꝓuo. n̄ eſt ne. l. ij. 3 ¶ Semꝑ. ſꝫ qn̄qꝫ p̄t ẜm diſtin ctione ſequentem. a ¶ Vtiqꝫ. ſic. jͣ. de in util̓. ſti. §. matum. b ¶ Et eruditi. ſcili cet in moribus. c ¶ Amitunt. ⁊ ma xime impij aduocati. d ¶ Conſtō. ut. C. qͥ te. fa. poſ. diſcretis. e ¶ Certis. ut mutus et ſurdus caſu. vel mutus tm̄. ſiue natu ra ſiue caſu. ſi ſcribe re nouit ſua maū ſcri bat teſtm̄. ſi aūt ꝑ a liū ſcribe̓ velit. impe tret hͦ a pnͥcipe ut. ff e. ſi mutus. It̓ ſi ſur dus tm̄ caſu ē vel eci am natura teſtet̉. ſi vult ſi p̄t loqͥ articu late ut. C. e. diſcre tis. ſi aūt natura eſt ſurdꝰ ⁊ muts. n̄ p̄t nͥ ſit miles. ut. sͣ. t. i. §. qͥnymmo. f ¶ Si qͥſ ſic. sͣ. e. §. p̄te̓a. ⁊. §. furioſi. g ¶ Cecꝰ .ſ. natural̓r vl̓ caſu ⁊ or batus vtroqꝫ luīe. ſe cus ſi vno tm̄ ut. C. d̓ excu. tu. l. frater. h ¶ Obẜuacionem .ſ. ut coraꝫ. vij. teſtibuſ et tabellione. vl̓ alio loco eius ſi nō inueni atur tabellio dilucidi us volūtatē ſuam de claret. et in hereditatibꝰ. et in legatis. et om̄ia in ſcriptu ra referant̉. ut. C. e. hac ꝯſultiſſima i. ¶ Pr̄is mei. ſic. sͣ. d̓ dona. §. ē et aliud. k ¶ Hoſtes .ſ. ut captus. vel obſes. ut ff. e. obſides. l ¶ Valꝫ qꝛ ẜui ſūt. vel qͣi ut. sͣ. d̓ iur̓ ꝑſo. §. ẜui ⁊. ff. d̓ li. ho. exhi. l. ij. m Fue̓at an̄ captiuitate. n ¶ Pꝰ liminij. qd̓ fīgit eū ſꝑ ī ciuitate fuiſſe utsͣ. qͥbꝰ mod̓. iuipa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibꝰ n̄ aūt. l. cor. ita fīgit̉ ⁊ qd̓ d̓r
C. d̓ capt̓. l. j. et. l. captū. impropͥe ponit̉. l. cor. ꝓ iur̄ poſt liminij. n ¶ Ex lege cornelia. q̄ fingit eū pͥma hora capti uitatis mortuū. et ſic libeꝝ ut. ff. e. l. cor. aliud eſſꝫ ſi nulla eſſet fictō ut ẜuo pene facto ut. jͣ. quibꝰ mo. te. nifir. §. non tn̄. Vltimo noͣnd̓. xiij. eſſe ꝑſonas q̄ teſtari nō pn̄t. filiuſfa It̓ ẜuus ut. sͣ. e. in pnͥ. ut. ff. e. ſi filiꝰ. It̓ impubes. It̓ furio ſus. It̓ mēte captꝰ It̓ ꝓdigꝰ It̓ mutꝰ Itē ſurdꝰ It̓ cecꝰ. ut. sͣ. e. §. p̄te̓ a ⁊. §. jtem fu rioſi. §. Iteꝫ ꝓdigus .§. Itē ſurdꝰ et. §. ce cus. Item damnatuſ ad mort ē naturalem vel ciuileꝫ ut. ff. e. l. eius qui. §. i. vſqꝫ in fi. Item obſes. ut. ff e. obfides. Itē de cri mine famoſo damna tus ut. ff. e. is cui. §. fi. et. l. cū lege. It̓ d̓ ſtatū. ſuo dubitātes ut. ff. e. qͥ ſtatu. et. l. qui in dn̄i. Itē mona chus. ut in aut̓. d̓ mo nach̓. §. id qͦꝫ. coll. i. .§. illud. ſꝫ hodie ẜm quoſdaꝫ corrigit̉ ut in aut̓. d̓ ſanc. ep̄i. § ſi qͣ mulier. Iteꝫ is cui interdicit̉ bonis a le ge ut. C. de here. et ma. l. manicheos et ad. l. iul̓. maieſ. l. vl. ¶ De exherdacōe li. On tn̄. licꝫ di cta obẜuacio sͣ. d̓ teſ. ordi. ſolēnis ſit nō tam̄ ⁊cͣ vel ſic. sͣ. d̓ ea obẜua cionē q̄ eſt circa fidē et ꝓ bacionē ſatis di ctuꝫ ē. nūc d̓ ea q̄ eſt circa pietatē dicend̓ eſt. et licet ea obẜua cio q̄ c̓ca fidē ē ſatis diligēſſit. nō tam̄ ⁊cͣ a ¶ Supͣ .ſ. in ti. de te ſta. ordi. b ¶ Filiū. eciā militē ut. ff. de li. et poſtu. filiuſfa. e ¶ Inſtitu at. vel eis aliquid qͦ to. t. relinquat quar tā iure veteri ut. C. d̓ inoffi. t. l. cū querit̉. hodie ſemis vel triēs ut. C. de moffi. ieſ. aut̓. nouiſſima. Et hͦ ſi fiant cōdicilli. qꝛ ſi teſtm̄ fiat tūc ncc̄e hꝫ iur̓ inſtōis ali quid relinqͥ ut in aut̓. cū d̓ app. cog. §. aliud. ac. d ¶ Adeo ſcilicet inutiliter teſtabitur. e ¶ Preterierit .ſ. nec inſti tuendo nec exheredādo ut. jͣ. d̓ here. q̄ ab inteſ. §. nec eadem nec ip̄o iur̓ valet ut. C. de li. p̄. l. maximū. f ¶ Poteſtate ſecus in emācipato iur̓ ciuili ſꝫ id̓ tur̓ pretorio ut. jͣ. e. §. ſemia cipatos. g ¶ Nemo. ff. d̓ iniuſt rup. t. filio. §. fi. ꝯtͣ. ſo. ibi

II
meus exhereſ eſto non ad iecto ꝓprio nomine ſcilicꝫ ſi alius filius non extet Poſtumi quoqꝫ liberi vel heredeſ inſtitui debēt vel exheredari ⁊ ī eo par omniū ꝯdicio eſt qd̓ ⁊ in fi lio poſtumo ⁊ in quolibet ex ceteris liberis ſiue femi ſexus ſiue maſculini in pre terito valet quidē teſtm̄ ſed poſtea agnacōne po ſtumi ſiue poſtume rumpi tur et ea racōne totum in firmat̉. Ideoqꝫ ſi mulier ex qͣ poſtumꝰ a poſtuma ſperabat̉ abortum fecerit nl impedim̄to ē ſcriptiſ he redibꝰ ad hereditatē ade undā ¶ Sꝫ femini quidē ſexꝰ ꝑſone noīatim vei int̓ cet̓os exheredari ſolebat dū tn̄ ſi int̓ cet̓os exhe̓da rent̉ aliqͥd eis leget̉ ne vi deat̉ ꝑ obliuionē p̄terite eſſe ¶ Maſculos vero pꝰ humos .i. filios ⁊ deincepſ placauit n̄ alit̓ recte exhe redari nͥ nominatim exhe redēt̉ hͦ autē mō quicūqꝫ mihi. genitꝰ filiꝰ fuerit ex heres eſto ¶ Poſtumoꝝ autē loco ſunt hij qͥ in ſui
heredis locū ſuccedendo qͣi agnaſcēdo fiūt parēti bus ſui heredes ut ecce ſi q̓s filiū ſuū ⁊ ex eo nepotē neptēue in pt̄ate hꝫ qꝛ fili us gͣdū p̄cedit is ſolus iu ra ſui heredis hꝫ ꝙͣuis ne pos quoqꝫ ⁊ neptis ex eo in ead̓ pt̄ate ſint ſꝫ ſi filius eius viuo eo moriat̉ a̓ qͣli bet alia racōne exeat de pt̄ate eius incipit nepos neptiſue in locū eius ſucce dere et eo mō iura ſuoruꝫ hereduꝫ quaſi agnacōne nanciſcunt̉ ¶ Ne ergo eo mō rūpat̉ eius teſtm̄ ſicut ip̄m filiū vel heredē inſti tuere vel noīatim exhere dare dꝫ teſtator ne n̄ iure faciat teſtm̄ ita ⁊ nepoteꝫ neptēue ex filio ncc̄e ē ei l̓ heredē inſtitue̓ vel exhe̓ dare ne forte eo viuo filio mortuo ſuccedēdo in lo cū eius nepos neptiſue qͣſi agnaconē rūpat teſtm̄ id qꝫ lege iulia velleia ꝓuiſū eſt in qͣ ſimilis exheredac̄i oniſmodꝰ ad ſimilitudinē poſtumioꝝ demr̄atur. ¶ Emācipatos liberos iur ciuili neqꝫ heredes infilius viuit. h̓ non vel h̓ iur̓ ſtricto. ibi equo. h ¶ Non cō ſtiterit. aliud ſi ꝯſiſtit licet poſtea rumpatur. et iteruꝫ mo rit̉ ut in poſthumo ut. ff. d̓ īiuſto re. teſ. poſthumꝰ ī pnͥ. et .jͣ. e. §. poſthumi. ibi qd̓ ⁊cͣ. nec ē miꝝ qꝛ ſi ab inicō rūpit̉. agnacōe poſthumi eo mortuo ꝯualeſcit. ar. ff. d̓ reg̓. iur̓. l. qd̓ ab inicō i ¶ Sꝫ n̄ ita. no ex vna ꝑte ponit filios tm̄. ex alia filias et om̄es ex maſculis et femīs de ſcendentes. k ¶ In firmabatur. ꝯtͣ. jͣ. e. ſꝫ femī. So. ut ibi. ¶ Porcōneꝫ .ſ. dimi diā eius qd̓ ab inte ſtato habituri eſſent ut. C. de li. p̄. maxim̄ circa medium ibi cuꝫ eius ⁊cͣ. m ¶ Sꝫ nec h̓ eſt ſecunda diffe rencia int̓ predictas ꝑſonas. n ¶ Cetē ros. ſcilicet hͦ modo. vnū de filijs meis ex heredo vel vnum inſti tuto. poſt ſic dico re liquos exheredo. naꝫ niſi dicerꝫ ceteroſ ex heredo. licet dicat fi lium meum exheredo cum plures habeat. nemo exheredatuſ vi detur ut. ff. de li. et poſthu. l. ij. o ¶ Ex tet. Item alijs modiſ ut omnes liberi ſint exheredati ⁊ ſic vnꝰ tantum inſtituatur. ut. ff. de li. et poſtu. ticius in prin. Item ſi dixerit alia verba quecumqꝫ dummodo certa. ut. ff. ſi cer. pe ta. l. certū. et. ff. de iniuſto rup. teſ. poſt humū. §. nominatim. et. ff. de li. ⁊ poſ. l. i. et. .ij. Sed ſecus ſi di cat filium meuꝫ inſti tuo cetētos liberos exheredo. vel ſeyum extraneum inſtituo. liberos autem exhe redo et h̓ n̄ dicit om nes ut non ꝯtͣdicat pnͥ. glo. nā dicor ex heredare filiū int̓ ce teros qꝛ mixtio fit cū ceteris in remocōribꝰ gͣdibus ꝯſti tutis vnde n̄ valet cū debeāt exheredari noīatim ut h̓ d̓r. p ¶ Inſtitui. iſta inſtitucōne ex pn̄ti mr̄ionio naſcituri. ⁊ ex tuturo inſtituti vident̉ ut. ff. de li. et poſt. l. placet. et. l. iō qꝫ. Quid ſi exheredacōne poſtumoꝝ eciā om̄es ſiue hij qui ſūt in vtero tm̄. an alij qui ſūt naſcituri. ex pn̄ti mr̄ionio vl̓ futuro intelligūt̉ exheredati. ℟n. non cū maſcl̓i debeāt nō mīatim exheredari ut. jͣ. e. §. maſcl̓os. q ¶ In eo .ſ. qd̓ ſeqͥt̉ qd̓ ⁊ ī filio ⁊cͣ. r ¶ Oīm .ſ. poſtumoꝝ ex ſe naſcituroꝝ et ex filijs ſuis lꝫ in iam natis n̄ ſit par ꝯdicō ut. sͣ. §. ſed n̄ ita z ¶ Agnacōne .i. natiuitatis ſic. jͣ. quibuſ mo. teſ. infir. §. i.
ſ ¶ Maſculini .i. ſiue ex maſculo ſiue ex femina. s ¶ Rumpi tur. ſi vero exheredatur de inofficioſo aget̉ ut. jͣ. de inoffi. teſ. §. poſtumi. hodie vero exheredari non poſſunt ut. C. d̓ inoffi. teſ. l. ſi quis. §. legis. t ¶ Infirmat̉. h̓ adde qd̓ ē. ff de teſt. mili. l. ſi filius. u ¶ Abortū. qd̓ eſt ꝓ non nato ut ff. de. ꝟ. ſig̓. l. qui mortui. et. C. de poſtu. l. i. v ¶ Perſo ne .ſ. poſtume. nam iam natis femīs non erat neceſſe legari ut C. de li. p̄. l. maximū in fi. et. sͣ. e. ſi nō fue rant. x ¶ Inter cete roſ. hodie ꝑ ꝯſtitucō nem omnes noīatim ut. jͣ. §. nr̄a ſꝫ nouiſſi mō iur̓ non. cum non ſint ingrati ut ī aut̓. cum d̓ ap. co. §. aliud col. viij. y ¶ Poſtu moꝝ. ſic. ff. de iniu ſto rup. teſt. poſtu moꝝ. z ¶ Loco. nō tamen veri poſthumi ſūt ut. jͣ. e. §. hoc in fi. a ¶ Heredis jͣ. de he re. qua. et dif. §. ſui. b ¶ Agnaſcendo. id ē ſubtus vel poſtea na ſcendo. ſicut poſthu mus verus. non enim naſcitur cū natus ſit ut. sͣ. de adop. §. i. vel dic agnaſcendo. i. in cipiendo eſſe agnati qͦ ad effectum ſucce dendi. c ¶ Paren tibus .ſ. maſcl̓is. nam teſtm̄ femīe non rum pitur ꝑ. l. vell̓. ut. ff de li. et poſtu. gallꝰ .§. nunc. et del̓. i. naꝫ et ſi ita ꝟba ſūt. ſꝫ ꝑ querelā irritat̉ ut. C de inoffi. teſ. i. iij. et .jͣ. e. §. mat̓. d ¶ Ne ceſſe. cātiue .ſ. ne rū ꝑatur teſtm̄ ut ſeqͥt̉ n̄ p̄ciſe ut. C. d̓ adop ci. l. pe. §. q̄ in filio e ¶ Viuo. ſecꝰ ſi poſt ut. ff. de iniuſt. rup. teſ. ſi quis filio. et in hͦ differt avero po ſtumo. Itē differt ab aſcendētibꝰ uc. ff. d̓ inoff. pater filium. f ¶ Idqꝫ velleya. nomen eſt cuiuſdaꝫ noue. l. ſed ius galli acquilij antiquius eſt. et loqͥt̉ in vero poſtumo ut ſtatim dicamūt. ff. de li. et poſtu. l. gallus. §. ſi quis filium. g ¶ Similis. in veris poſtumis talis erat modꝰ. ſi me mortuo naſcetur mihi filius nifra. x. menſeſ ut ut. ff. de li. et poſtu. gallꝰ. i. ℟º. et. §. i. ij. iij. ⁊. iiij. ſic ergo et h̓ ꝑ. l. vell̓. ſi ſuus heres deſierit ſuus eē ſe viuo ut. ff. de li. et poſtu. gallꝰ. §. vidend̓ eciā in hͦ habet locū. l. vell̓. ſic eciā eſt paritas ab inteſtato ut. jͣ. de here. q̄ ab inteſ. §. cum autem. h ¶ Iure. ſic. jͣ. de here. que ab inteſt. §. emācipati i ¶ Neceſſe eſt. nā nihilominꝰ tenet teſtm̄. aliud in eo qͥ eſt

IF
ſtituere neqꝫ exheredare neceſſe eſt qui a n̄ ſunt ſui heredes ¶ Sed p̄tor om nes tā femini ſexus ꝙͣ ma ſculini ſi heredes non inſti tuant̉ exheredari iubet vi rilis ſexus nominatim fe mīni vero int̓ ceteroſ qd̓ ſi neqꝫ heredes inſtituant̉. neqꝫ ita ut diximus exhe redari ꝑmittit eis p̄tor ꝯtͣ tabulas teſtamēti bono. poſſeſſionē ¶ Adoptiui li beri ꝙͣdiu ſunt in poteſta te pris adoptiui eiuſdem iuris habent̉ cuiuſ ſunt iu ſtis nupcijs acqͥſiti ¶ Ita qꝫ heredes inſtituēdi vel exheredādi ſunt ẜm ea q̄ de naturalibꝰ expoſuimꝰ ¶ Emancipati vero a pr̄e adoptiuo neqꝫ iur̓ ciuili. neqꝫ qd̓ ad edictū preto ris attinet inter liberos ꝯ numerant̉. ¶ Qua racio ne accidit ut ex diu̓ſo qd̓ ad naturalē parētem atti net ꝙͣdiuquidē ſint in ad optiua familia extͣneoruꝫ nu̓o habeant̉ ut eos neqꝫ heredeſ inſtituere neqꝫ ex heredare neceſſe ſit. Cum vero emancipati fuerint ab adoptiuo patre tūc in cipiunt in ea cā eſſe in qua futuri eſſent ſi ab natura li patre emancipati fuiſ ſent ſed hoc quidem vetū ſtas introducebat ¶ No ſtra vero conſtitucō inter maſculos et feminas in hͦ iure nihil intereſſe exiſti mans quia vtraqꝫ ꝑſona in hominum ꝓcreacione
ſimiliter nature officio fū gitur. Et lege antiqͣ. xij. tabularum omnes ſimilit̓ ad ſucceſſiones ab inte ſtato vocabantur qd̓ et p̄ tores poſtea ſecuti eſſe vi dent̉ et ideo ſimplex ac ſi mile ius et in filijs et in fili abus et in ceteris deſcen dentibus ꝑ virilē ſexū ꝑſo nis non ſolū iam natis ſed eciam poſtumis introdux it ut om̄es ſiue ſui ſiū enā cipati ſint vel hero. ſtituant̉ vel nomīatim ex heredent̉ et eundē habe ant effectū circa teſtamē. ta ꝑntū ſuoꝝ infirmanda ⁊ he̓ditatē auferēda quā filij ſui vel emācipati ha bent ſiue iam nati ſint ſiue adhuc in vtero conſtituti poſtea nati ſint ¶ Circa adoptiuos autem certam induximus diuiſioneꝫ q̄ in noſtra conſtitucōne quaꝫ ſuꝑ adoptiuos tulimꝰ cō tinetur ¶ Sed ſi in expe dicione occupatus miles teſtamentum faciat et li beros iam natos vel po ſtumoſnominatim non ex heredauerit ſed ſilencio p̄ terierit non ignorans an habeat liberos ſilencium eius pro exheredacione nominatim facta valere ꝯ ſtitucionibus principum cautum eſt ¶ Mater vel a uus maternus neceſſe no habent liberos ſuos aut heredes iuſtituere aut ex heredare ſꝫ pn̄t eos omit tere nā ſilēcium mr̄is aut
in poteſtate ut. sͣ. e. in prin. k Heredes. ſupple et qꝛ deſierūt eſſe heredes ſui alias non eſſet bona racō cum filij neceſſe hn̄t patres inſtituere licet n̄ ſint patres ſui here des ad filios. filius autem emācipatus ꝑ ca. di. definit ag natus eſſe et remanet cognatus qui non cognoſcitur a iure ciuili ut. jͣ. de here. que ab inteſt. de. §. emancipati et. sͣ. de le. ag. tu. §. fi. et. ff. de bo. poſ. ſed cū pa tronus. §. j. l ¶ Fe mīni. licet in ſuis eſ ſet differencia inter maſculos et feminas tur̓ ci. ut. sͣ. e. §. j. m ¶ Exheredari. ſci licet rite al̓ autem ex heredatodatur con tra tab̓. ut. ff. de bo. poſ. contra ta. l. non putauit in. §. non q̄ uis. Item eciam inſti tutis datur contͣ ta. ſi alius ꝯmittat eis e dictum ut. ff. d̓ ꝯtra. ta. l. iij. §. plane et. ff de leg̓. pͥſ. petita bo norum poſ. ꝯtͣ tab̓. ſi duo. n ¶ Habent̉ quo adoptiuū patrē o ¶ Inſtituendi. ab adoptiuo patre. p ¶ Ciuili qꝛ alio iut̓ ciuili ſublatū eē pōt ut. sͣ. de le. ag. tu. §. fi. q ¶ Attiꝫ ꝙ vo cat emacipatos ut. sͣ ꝓxͣ. §. et ē racō qꝛ de ſinūt eſſe filij ſꝫ natu rales n̄ pn̄t deſine̓ eē filij ꝑ emācipacōneꝫ ut. jͣ. d̓ here. q̄ ab in teſt. §. minus autem. r ¶ Exͣneoꝝ. ff. d̓ cō tra. ta. l. i. §. ⁊ ſui iur̓. z ¶ Patre. ff. de ꝯtra ta. emācipatuſ. §. pe. in fi. ſ ¶ Sꝫ hec .ſ. ſupͣdc̄a a pn̄cipio ti. vſqꝫ ad. §. emancipa tos. s ¶ Vetuſtas. i. media iur̓ prudēcia. ut. ſtatim ſequitur. t ¶ Introducebat .ſ. dram ſexus et gra dus et modi exhere dacōis ut. sͣ. e. §. i. et .§. poſtumi et. §. ſꝫ fe mīni. n̄ autē dicit de hiſ q̄ poſtea vſqꝫ mō dicta ſūt a. §. illo e mācipatos t ¶ Cō ſtitucio. C. de li. p̄. I exhere. l. maximum. u ¶ In hͦ. alias enim multe dr̄e ſūt ut. ff. d̓ ſta. ho. in multis. v ¶ Intereſſe. in aut
quibꝰ mo. na. effi. fui. §. non autem. x ¶ Quia pͥma racio. y ¶ Officio. i. ſimili officio. vna em̄ indigꝫ altera ad ꝓcre acionem ſobolis et hec eſt racō legiſ. l. xij. ta. a. ¶ Antiqua argumētatur ex iur̓ antiquo ſic. sͣ. qui ma. poſ. §. pe. et hec eſt ſecunda racio. b ¶ Videntur. ſcꝫ dando filie bo. poſ contra ta. in totum. licet non poſſit dicere nullumūt ⁊ ſu us ut. C. d̓ li. p̄. l. ma ximū ibi et ſi ꝑfectus ⁊cͣ et ē hͨ tercia racio c ¶ Simplex ad dr̄aꝫ antique conſtitucōis ut. sͣ. e. §. i. d ¶ Per virilem. quid de de ſcendentibus ꝑ femi num ſexum. ℟n. ad mittuntur cum dimi nucione tercie ꝑtis. ut. jͣ. de here. q̄ ab in teſta. §. diui. et. C. de col. bo. l. illam e ¶ Habeant. quo ad cōmodum diuerſo tn̄ iur̓ naͣm ſuus p̄teritꝰ et d̓r nullū et contra ta. habet. Si. non vult dicere nullum qn̄ p̄teritus ē. ſꝫ emā cipatus tm̄ hꝫ ꝯtͣ ta ut. C. de li. p̄. maxīm .§. ſanctimꝰ itaqꝫ ⁊cͣ. ff. d̓ li. p̄ſ. is qui. Si aūt exheredētur hn̄t querelā om̄s ut. ff. d̓ ꝯtra. ta. l. n̄ putauit .§. non queuis. et de inoffi. teſ. l. pap̄. f ¶ Poſtea qui exher dari nō pn̄t. ut dixi mus. sͣ. e. §. poſtumi. g ¶ Conſtōne. C. de adop. l. cū. inadopti uis et recitatur. sͣ. d̓ adopc̓. §. ſed hodie h ¶ Occupatuſ. quid ſi non eſt in expedici one. ℟n. iur̓ ꝯmuni obtinet ut. sͣ. de te ſta. mili. §. illis. i ¶ Ignoranſ. ſi enim ignorat non valet te ſtm̄ ut. C. de teſ. mi. l. ſic̄ certi iur̓. nͥ fue rit eius aī ut ſi filium haberꝫ eſſꝫ exheres. ut. ff. d̓ teſtō mili. l. qui iure militario. k ¶ Facta. ideoqꝫ q̄ rela nioffi. teſ. agit̉. ſꝫ hͦ eū miles ē pr̄fa milias. nā tūc non p̄t habere locū caſtrēſe pec. ſi eī eſſꝫ filiuſfa. nō haberet locū q̄re la ut. C. d̓ moff. te. l. fi. l ¶ Mat̓. id enii celligo in filencio li

II
aui materni et ceteroꝝ ꝑ mr̄eꝫ aſcēdenciū tm̄ facit quantū exheredacō pr̄is neqꝫ em̄ mr̄i filiū filianue neqꝫ auo mr̄no nepote ne ꝑteue ex filia ſi eaꝫ eumue herede non inſtituat exhe̓ dare ncc̄e eſt ſiue de iure ciuili queramus ſiue ex e dicto p̄toris quo p̄tor p̄ teritis liberis ꝯtra tabu las bonoꝝ poſſeſſione ꝑ mittit ſꝫ aliud eis admini culum ẜuat̉ qd̓ paulopoſt vobis manifeſtum fiet. De heredibus Inſtituendis. Eredēs inſtitue̓ ꝑ miſſuꝫ eſt tā libe ros homines ꝙͣ ẜ I uos et taꝓprios ꝙͣ alienoſ ꝓprios autē olim ẜm plu riū ſm̄as non alit̓ ꝙͣ cū lib̓ tate recte inſtituere licē bat hodie vero eciā ſine li bertate ex nr̄a ꝯſtōne he redes eos inſtituere ꝑmiſ ſum ē qd̓ n̄ ꝑ innouacionē induximꝰ ſꝫ qm̄ eq̓us erat et atilicino placuiſſe pau lus ſuis libris quos tā ad maſſurium ſabinum ꝙͣ ad
plauciū ſcripſit refert. ¶ Prop̓us aūt ẜuus is in telligit̉ in quo nudā ꝓp̓e tate teſtator hꝫ alioyſū fructū habēte ¶ Eſt autē caſus in qͦ nec cū liberta te vtilit̓ ẜuus a dn̄o heres inſtituitur ut ꝯſtitucione diuoꝝ ſeueri et anthoni ni cauet̉ cuius verba ſunt hͦ ẜuū adulterio macula tū n̄ iure teſtō maūmiſſuꝫ an̄ ſm̄am ab ea muliere vi deri que rea fuerit eiuſdē criminis poſtulata rōnis eſt qͣre ſequit̉ ut in eundē a dn̄a collata heredis in ſtitucō nulliꝰ mom̄ti habe atur ¶ Alienꝰ ẜuus eciaꝫ is intelligit̉ in quo vſum fructū teſtator hꝫ ¶ Ser uus a domino ſuo hereſin ſtitutus ſiqͥdeꝫ in eadē cā māſerit fit ex teſtō lib̓ hē reſqꝫ neceſſariuſ. Si vero aviuo teſtatore manumiſ ſus fuit ſuo arbitrio adi re hereditate p̄t qꝛ nō fit heres neceſſariꝰ cū vtrum qꝫ ex domini teſtamēton̄ conſeqͥt̉. ¶ Qd̓ ſi alienatꝰ
beroꝝ ad maternam lineā ut. ff. d̓ in offi. teſ. l. cum filium. mi ¶ De iure. qꝛ non hꝫ eos in poſ. ut. jͣ. S̓ her̓. qua. et dif. §. ceteri. n ¶ Edicto. qͦ emācipati vocant̉ ut. sͣ. e. §. emācipa tos qꝛ eoſ n̄ pōt emācipare. vn̄ ꝯtra ta. locū n̄ hꝫ ut h̓ et ff. de ꝯtra. ta. illud. §. ad teſtam̄ta. o ¶ Eis .ſ. deſcenden tibus ꝑ lineā femininā. datur tn̄ et alijs et his maxime ut C. de moffi. teſ. l. fi. p ¶ Paulo. ut. jͣ. d̓ in offi. teſ. ꝑ totū. ac. q ¶ De heredibꝰ in ſtituēdis .i. qͥ pn̄t in ſtitui ut. jͣ. e. vſqꝫ ad .§. ſi plue̓s et. §. fi. It et qͣliter debeāt inſti tui ut. jͣ. e. §. ſi plures vſqꝫ ad. §. fi. ¶ Deredes inſti tuere. q. d̓. dn̄os in tus in bonis ſuis fa cere. nā heres .i. dn̄s ut. jͣ. d̓ he̓. qͣ. ⁊ dif. §. j Itē ideo dixi intꝰ qꝛ ita ſubintrat heres ī dn̄ium reꝝ defuncti. ac ſi eadē eſſꝫ ꝑſona. ut in aut̓. de iur̓iur̓. mo. §. i. col. viij. et. ff quibꝰ ex cā ma. l. cuꝫ miles. a ¶ Permiſ ſuꝫ .ſ. a iur̓. b ¶ Pro prios .ſ. ſeruos. c ¶ Alienos. ſic. ff. e. n̄ minꝰ. d ¶ Conſti tucōe. ut. C. d̓ nec eſ. ẜ. here. inſti. l. cuꝫ qͥ dā. e ¶ Eos .ſ. ꝓp os ẜuos. f ¶ Per in nouacōnē. q. d. nō in induximꝰ hͦ d̓ nouo. ſꝫ apud antiqͦs hͦ idem dixerat attillicinus ut ſubicit. Sꝫ ꝯtͣ. sͣ. ex qͥbꝰ. cau. ma. poſ. .§. idem iur̓. ibi noua hūanitatis ⁊cͣ. So. iſte iuſtinianꝰ n̄ inue int ſꝫ rōnē reddit. cū non eſt veriſil̓e ⁊cͣ ut ibi vel alit̓ attilicino placuit et paulo. ſed in legiſncc̄itatē non deduxer̄t ſic et. sͣ. de teſtīs. §. ſꝫ n̄ heres. Iuſtinianꝰ vero in legis ncc̄itatē indux it ut ex ip̄a ꝯſtōne lib̓ eē videat̉. Iṫ nūquid corrigit̉ qd̓ al̓ d̓r .ſ. ꝙ pure inſtitutꝰ et ſub ꝯdiconē lib̓. qꝛ expectat̉ ꝯdi cōnis euētus ut. ff. e. l. ẜuus. §. i. et. l. qͦciēs. §. fi. et. l. qͥ fi lio. i. ℟º. n̄. qꝛ iſtud locū hꝫ qd̓ h̓ d̓r. qn̄ lib̓tas nec data ex p̄ſſe. nec fuit retardata at ibi fuit exp̄ſſe retardata. g ¶ Propͥetatē. ut iſte lib̓ et he̓ſ nccͣriꝰ ſit. ut. sͣ. e. i. ℟º. ſꝫ tn̄ vſufructuariꝰ pind̓ vtetͣ ac ſi eſſꝫ ẜuꝰ adhuc ut. C. ꝯmū. de ma. l. j. §. ſinaūt ꝓp̓etarius. h ¶ Cōſtitucione .ſ. greca qua non habemꝰ. i ¶ Cuius .ſ. ꝯſtōnis hͨ ſūt ꝟba q̄ ſecun tar. k ¶ Maculatū .i. accuſatū. nā al̓ eſt in lr̄a accuſatum vbi de ꝟbo ad ꝟbū ſūt iſta q̄ h̓ dicūt̉ ut. ff. e. his ꝟbis. §. in terdū. ſil̓is expoſicō d̓r in libro ſapīe de joſeph. maculauē rūt me impij. et alibi in diuina ſcriptura mēdaces on̄dit qͥ
maculauer̄t eū .i. accuſauer̄t eū. ¶ Maūmiſſuꝫ .ſ. videri ut poſtea ſubicit. et dic maūmiſſuꝫ ſimpl̓r n̄ inſtitutū. ex hͦ infert qd̓ ſeqͥt̉. ꝙ nec cū inſtōne fieri ſolꝫ lib̓ ut ſubicit. qͣ re ſeqͥt̉ ⁊cͣ. m ¶ Poſtulata .i. accuſata ex eod̓ adulterio cū ẜuo ꝓp̓o ꝯmiſſo ꝓ qͦ gͣuit̓ punit̉ vt̓qꝫ ut. C. de mulie. q̄. ẜ. ꝓprijs ſe īmiſ. l. i. in pnͥ. Quid ſi cū ex neo ꝯmiſit adulterium ℟. nec tūc maūmit tit vſqꝫ ad. lx. dies ut C. d̓ adult̓. l. iij. et. ff d̓ adult̓. ſi poſtulaue rit. §. iubet. Itē qͥd ſi adulteriuꝫ tl̓e ꝯmiſit n̄ tn̄ accuſat̉ adhuc. ℟. bn̄ p̄t maūmitte̓. ſꝫ in crie leſe maieſta tis ē ſpeciale ut poſt ꝯmiſſuꝫ tl̓e crime nō poſſit maūmitte̓ vel teſtari ut. C. ad. l. iu li. l. fi. et. ff. d̓ dona. l poſt ꝯtͣctū et. l. do nacōnes. §. fi. n ¶ Habeat̉. qꝛ ſi va le̓t ī teſtō vale̓t lib̓ ta s ut. sͣ. e. i. ℟º. et sͣ. qͥ ma. n̄ poſ. §. i. et ita noͣ. ar. ꝙ vbi ali quid ꝓhibet fieri di rco ſil̓r et ꝑ obliquuꝫ ꝓhibet̉ ſic. ff. d̓ ꝯd̓. inſti. q̄ ſub ꝯdicōe. §. ſi qͥs. It̓ ar. ꝙ caſſa to pnͥcipali caſſatur quicqͥd ſeqͥt̉ ex eo vel ab his ut. C. d̓ legi bꝰ et ꝯ. l. n̄ dubium. o ¶ Teſtator. et iō n̄ p̄t eū cū lib̓tate inſti tue̓ ut. ff. e. ſi alienuꝫ ī pnͥ. ſꝫ ꝯtͣdic̄ adhūc .§. ff. d̓ bo. au. ī poſ. l ī vendicōne. Sꝫ cer te qͦ ad alia ē loco do mī n̄ qͦ ad hͦ ut poſſit fieri lib̓ ſꝫ cū alijs ma numiſſis a fructuario ſimpl̓r ſine īſtōe erit tanꝙͣ lib̓ ꝙͣdiu dura turꝰ erat vſufruc. ut C. ꝯmū. de ma. l. i. §. ſinaūt fructuariꝰ nū quid ⁊ h̓ erit tanꝙͣ li ber lꝫ vere lib̓ n̄ ſit. ℟. n̄. qꝛ ex more teſtatoris ꝓtinꝰ erat futurꝰ qͣi lib̓. ſi vale̓t qd̓ age̓t̉ ut. jͣ. d̓ her̓. qͣ. et dif. ī pnͥ. It̓ ⁊ tūc erat vſufructꝰ ꝑdendꝰ ut. sͣ. d̓ vſufru. §. finit̉. vn̄ ſic eſſꝫ qͣi lib̓ donec durarꝫ vſufru. qꝛ nͥl duraret pꝰ mortē teſtātis nlvꝫ tl̓is inſtō ut ſit lib̓ ſꝫ ſuo dn̄o he̓ditate q̄rit ut. jͣ. e. §. a lienꝰ. Sꝫ qͥd ſi erat vſufructꝰ repetitꝰ ī ꝑſona pͥmi he̓dis l̓ eciaꝫ vlt̓ ius qd̓ p̄t ut. ff. quēadmod̓ ẜuitꝰ amit. l. repeti. in pnͥ. ℟. tūc erit qͣi lib̓ toto illo tꝑe ut in dc̄a. l. C. ꝯmū. de ma. l. i. §. ſinaūt fructuariꝰ p ¶ Cauſa. i. ẜuus eiuſdeꝫ dn̄i jo. ut. ff. ſi ex noxͣ. cau. aga. l. i. q ¶ Lib̓. nͥ aliqͣ lex īpedi at lib̓tatē ut. ff. e. l. ſi n̄ lex. vel ꝯdicio ut. ff. e. l. qͦciēſ. §. fi. vel ex. l. ꝑueīt ad lib̓tatē ut. ff. e. l. teſtō ẜm jo. Itē fit lib̓ a ſemetip̄o nͥ inſtitutꝰ fuerit ita cū qͥs mnͥ he̓ſ erit. ſtichꝰ liber et he̓s eſto. nā tc̄ acohe̓dē accepit totā lib̓tatē. ff. d̓ acqͥ

ISe
fuerit iuſſu noui dn̄i adi re hereditatē dꝫ et ea ra cione ꝑ eum dn̄s fit heres nam ip̄e alienatus neqꝫ li ber neqꝫ heres eſſe p̄t eci am ſi cū lib̓tate heres in ſtitutus fuerit deſtitiſſe e tenim a lib̓tatis dacione videt̉ dn̄s qui eum aliena uerit ¶ Alienꝰ quoqꝫ ſer uus heres inſtitutꝰ ſi in ea de cāduraue̓it iuſſu dn̄i eius adire hereditatē de bet. Si vero alienatꝰ fue rit ab eo a̓ viuo teſtatorē a̓ poſt mortē eius anteꝙͣ adeat debet iuſſu noui do mini adire. At ſi manumiſ ſus eſt viuo teſtatore vel mortuo anteꝙͣ adeat ſuo arbitrio adire p̄t he̓dita tē ¶ Seruꝰ aūt alienꝰ pꝰ dn̄i mortē recte heres in ſtituit̉ qꝛ et cū heredita rijs ẜuis ē teſtamēti factō Nondum em̄ ad ita here ditas ꝑſone vicē ſuſtinet
non heredis futuri ſꝫ de functi cū eciā eius qͥ in vtē ro ē ẜuꝰ recte heres inſti tuit̉ ¶ Seruꝰ autē pluriū cū quibꝰ teſtamēti factio eſt ab extͣneo inſtitutꝰ he res vnicuiqꝫ dn̄oꝝ cuius iuſſu adierit ꝓporcione do minij acquirit hereditate ¶ Et vnū homine et plu reſvſqꝫ in infinitū quot qͥ heredes velit face̓ licet. Hereditas plerumqꝫ diuidit̉ in. xij. vncias q̄ aſ ſis appellacōne ꝯtinet̉ ha bent eī ⁊ hec ꝑteſ ꝓpͥa noīa abvncia vſqꝫ ad aſſem ut puta hͨ ſexcuns ſextās qͣ drās tries quincus ſemis ſeptuns bes dodrās dex tas deuns as ¶ Nō auteꝫ vtiqꝫ. xij. vncias eſſe oꝑtꝫ nam tot vncie aſſem effici ent quot teſtator volue̓it. et ſi vnum tantum quis ex ſemiſſe verbi gr̄a heredeꝫ ſcpͥſerit totꝰ as in ſemiſſe
here. l. ex ꝑte. It̓ et igrās fit he̓ſ ⁊ lib̓ ut. ff. ſi cer. pe. l. eū qui. r ¶ Vtꝝqꝫ .i. hereditatē et lib̓tatē. nā lib̓ ſit et heres nccͣrius. hͨ duo ꝯſeqͥ dꝫ ex teſtō dn̄i ut. jͣ. d̓ her̓. qͣ. et dif. §. i. 2 ¶ Qd̓ ſi alienatus. lib̓ directa em̄ lib̓tas in ẜuo alieno nō p̄t habere locū. ſed inſtō poteſt habere effectū ut h̓ ſed a liud in legatis q̄ ad mittunt̉ hͦ ip̄o ꝙ ali enant̉ ut. ff. d̓ adim̄. le. l. ẜuo cū lib̓tate. et eſt racio qꝛ in le gato ſpectat̉ dies qͦ cedit n̄ aūt an ſit ma numiſſuſ ut. ff. qn̄ di. le. ce. ſi poſt. §. ſi cum ac. ſ ¶ Alienauerit ſ. alicui hn̄ti factio nē teſtam̄ti ut. ff. e. l ẜuū meū in fi. i. ℟º. ⁊ hͦ nͥ redimat̉ ab eodē teſtatorē qͥ eū inſti tuit et poſtea eū alie nauit tūc em̄ reuiui ſcit lib̓tas ut. ff. de ma. teſ. l. veꝝ et. ff. e. qͦciēs. §. fi. et. l. ſi n̄ lex et. l. an̄penul. g ¶ Alienꝰ. qui ſic in ſtitui p̄t cū lib̓ ſit pri us n̄ ut. ff. d̓ ꝯd̓. inſti tuē. ẜuus alienꝰ et. I. quia. t ¶ Iuſſu. p̄ cedēte adicone ut. ff d̓ acqͥ. here. l. ſi qͥs bo na. §. iuſſuꝫ et ita dn̄o q̄ritur. alias ſi ẜuus nolit adire qd̓ p̄t eſ ſe eciā dn̄o iubēte nō querit ut. C. e. l. cuꝫ ꝓponat. u ¶ Teſta tore. eciā poſt iuſſuꝫ eius anteꝙͣ tn̄ adiret ut. ff. d̓ acqͥ. here. an tiſtis. §. i. v ¶ Dn̄i. hͦ in hereditate ut il li acqͥrat̉ qui tꝑe adi cionis ē dn̄s vel ſibi ſi lib̓ eſt tunc ſꝫ in legato ſpectatur dieſceſſionis. ut ſi tꝑe mortis legantis ſit meuſ licet alienē. tamē mihi debet̉ lega tum ut. ff. qn̄ dies le. ce. l. ſi poſt. §. ij. x ¶ Arbitrio. ſic. sͣ e. §. ſi vero. y ¶ Seruus mortem. ꝟba legis ſunt omīa. et ẜm hoc planū eſt. vel teſtatoris. qꝛ ſi dicat inſtituo ẜuum heredē poſt mortē dn̄i. et ꝓbat̉ hec lectio ſecūda. ff. e. qui filio. i. ℟º. nec obſtat ꝙ videat̉ in diem hͨ inſtō ut. jͣ. e. §. he reſ. qꝛ incertus eſt dies mortiſut. ff. d̓ ꝯdi. et d̓. l. vn̄ valꝫ et. ff. e. l. in tꝑus. in pn̄. z ¶ Factio .ſ. paſſiue. n̄ actiue ut .jͣ. d̓ here. q̄. et dif. §. teſtam̄ti. et iuſſio heredū ſpectat̉ ſi mō do cuꝫ defūcto fuit. lꝫ cū herede n̄ ſit teſtī facto ut. sͣ. e. ſi ẜ uus hereditariꝰ a ¶ Nondū. bn̄dico ẜuū hereditariū poſ ſe qꝛ n̄ eſt nulliꝰ ſꝫ alicuius .ſ. hereditatis. q̄ vicē defūcti ob tinet. b ¶ Sefuncti. et ē forte rō. qꝛ defūctus ē certꝰ qui fuerit ſꝫ n̄ ſic d̓ herede qꝛ et ſi certus ſit inſtitutꝰ poterit eſ ſe ꝙ n̄ adeat hereditate. qꝛ p̄t deſiſte̓ multis d̓ cauſis ut. jͣ. qui. mo. teſ. infir. §. poſteriori. et fac̄ adhūc. §. jͣ. d̓ ſtip̄. ẜ. in pnͥ. et. ff. d̓ acqͥ. re. do. l. in eo. in fi. et. l. ſe. c ¶ Recte. cū ꝓ nato ſit hn̄dus. qͦ ad ꝯmod̓ ut. ff. d̓ ſta. ho. l. qͥ ni vte ro. et. ff. e. l. eius. §. i. d ¶ Quibus .ſ. dominis. e ¶ Ab exͣ
neo. ſi vero ab altero ex dn̄is ſit inſtitutꝰ. acqͥritur ceteris ſocijs hereditas. qd̓ die ut. ff. ꝓ ſo. l. veꝝ. §. ſi ſeruo ꝯmūi. f ¶ Iuſſu. et dic ꝙ ſufficit vna adicio et vna iuſſio licet ſint plures dn̄i ut. ff. de acqui. here. l. ẜuus duoꝝ. et. l. in acqͥ rendis. g ¶ In infinitū. quid ergo ſi inſtituā omnes ho mines quicūqꝫ ſūt in mūdo. videtur nullū eē. cū effectū hr̄e non poſſit. puto tn̄ vale re ut h̓. ſꝫ tn̄ n̄ pote̓it ꝯfirmari adicōe ꝓpt̓ nimiā difficultate vl̓ impoſſibilitatē. h ¶ Velit. cū ſua vo lūtas ſit lex. ut in aut de nup. §. diſponat. col. iiij. i ¶ Heredi tas plerūqꝫ. ideo dic̄ plerūqꝫ qꝛ qn̄qꝫ in plures ut. jͣ. e. §. ſi plu res qn̄qꝫ in paucio res diuidit̉ ut. jͣ. e. §. n̄ autē. k ¶ Que. ſcꝫ vncie ſimul collecte. l ¶ Partes. infra po ſite in qͣntitate diffe rēteſ vel dic hec p̄t eſ ſ. vncie. xij. vel ad ꝑ tes redacte. eſt enim ad ſuꝑiora facienda relacio. m ¶ Sex tās. alias ſexuns .i. vncia et dimidia ut. ff. d̓ inoffi. teſ. pap̄. .§. qm̄ quarta. Sꝫ q̄ re n̄ poſuit nomē qd̓ vncia ſigͣrꝫ. ℟. quia plura ſūt negocia ꝙͣ vocabl̓a ut. ff. de p̄ſ. ꝟ. l. nā natura. n ¶ Triēs. no ꝙ pri mū etẜm terciū ⁊ qͣr tū nom̄ int̓pretacio nem ſumit ex eo ꝙ ſe cūd̓ qͦtā ſigͣt heredi tatis porcōnem. ſeſ cūs em̄ d̓r qͣi ſemi vncia. et vncia eſt tercia lr̄a eius ſnonx. ſextās qꝛ ſextā ꝑtē ſigͣt .i. duas vncias. qͣdrās qꝛ qͣrtam et ita tres vncias ſigͣt. triens qꝛ terciā ꝑtē. et ita qͣtuor vnci as ſigͣt. ſequencia vero nomīa ethimologiā hn̄t ex eo ꝙ cer tū numeꝝ vnciaꝝ ſignāt. d̓r em̄ quincūs nō qꝛ qnͥtam ꝑte hꝫ. ſꝫ qꝛ qn̄qꝫ denotat vncias. ſemis. qꝛ ſex et ſic d̓ ſingl̓is ꝑ ordinē. Itē nō ꝙ n̄ omnes vncie q̄ ſignant̉ ꝑ iſta noīa ꝯtine tur ī aſſe. licet hͦ innui videat̉. ſic em̄ ꝯtinꝫ as. lxxviij. vnci as et dimidiā. jdeo aūt as poīt has ꝑtes. qꝛ q̄libꝫ p̄t inal ſe ꝯtineri hac racōne et hod̓r riſiblis. ⁊ actō. l. acquil̓. pe nal̓ d̓r ut. jͣ. ad. l. acquil̓. §. his ꝟbis. Itē noͣ iſta tria nomīa as pondꝰ libra id̓ ſigͣre. It̓ qn̄qꝫ as ponit̉ ꝓ obulo. Vn̄ il lud. Nōne duo paſſeres aſſeveneūt. vn̄ ꝟſus. As obulꝰ pō dus as eſt poſſeſſio tota .i. hereditas ut h̓. ſꝫ et pōdus lar ge d̓r om̄e qd̓ eſt in ſtatera poſitū. ſꝫ h̓ ſtricte accipit̉ pro pondere. xij. vnciaꝝ. vn̄ dipōdiuꝫ. qͣi duplex pōdiuꝫ .ſ. xx iiij. vnciaꝝ ut. jͣ. e. §. ſi plures. et facit ad hūc. §. ff. e. l. ſer uū meum. §. fi. ac. o ¶ Sextans .i. due vncie. p ¶ Qua drās .i. quatuor vncie. q ¶ Qnͥcuns .i. qnͥqꝫ. r ¶ Semis id eſt ſex vneie. ⁊ ¶ Septus .i. ſeptē. ſ ¶ Ges. .i. octo.

I
erit. Neqꝫ enim idem in ꝑ te teſtatus et in parte in teſtatus decedere poteſt niſi ſit miles cuius ſolavo lūtas in teſtādo exſpecta tur ¶ Et ecōtrario p̄t qͥs in quataſcūqꝫ voluerit ꝑ tes plurimas vncias ſuam he̓ditatē diuide̓. Si plu res inſtituant̉ heredeſita demū in hoc caſu ꝑciuꝫ di ſtribucio neceſſaria eſtſ nolit teſtator eoſ ex equiſ ꝑtibꝰ heredes eſſe ſatiſ ei ꝯſtat nullis ꝑtibꝰ noīatis ex eq̓s ꝑtibus eoſheredeſ eſſe ¶ Patibꝰ aūt in qͦrū dam ꝑſonis exp̄ſſis ſi quis alius ſine ꝑte noīatuſerit ſiquidē aliqua ꝑs aſſis de erit ex ea ꝑte heres ſit et ſi plures ſine ꝑte ſcp̓ti ſūt omēs in eandē ꝑte ꝯcurr̄t Si vero totus as conple tus ſit in dimidiam partē vocantur ⁊ ille vel illi om nes in alterā ꝑtē dimidiā nec intereſt pͥmꝰ an medi us an nouiſſimꝰ ſine ꝑte he res ſcp̓tus ſit ea enim ꝑs data intelligit̉ que vacat ¶ Videamus ſi pars aliqͣ vacet nec tn̄ quiſꝙͣ ſine ꝑte ſit heres inſtitutus qͥd iur̓ ſit veluti ſi tres ex quar tis ꝑtibꝰ heredes ſcripti ſunt et ꝯſtat vacāte ꝑtem ſingulis tacite ꝓ he̓dita ria ꝑte accede̓ ⁊ ꝑinde ha beri ac ſi ex tercijs ꝑtibus ſcp̓ti eēnt ⁊ ex diu̓ſo ſi plu res in porcōnibus ſint ta cite ſingulis decreſce ꝟvbi gra ut ſi qͣtuor ex tercijs ꝑtibꝰ heredes ſcripti ſunt ꝑinde habeant̉ ac ſi vnus quiſqꝫ ex quarta ꝑte ſcri ptus heres fuiſſꝫ. Et ſi plu res vncie ꝙͣ. xij. diſtribute ſunt is qͥ ſine ꝑte inſtitutꝰ eſt qd̓ dipondio deeſt ha bebit. Idēqꝫ erit ſi dipō diꝰ expletꝰ ſit q̄ om̄eſ ꝑteſ ad aſſeꝫ poſtea reuocant̉ ꝙͣuis ſint pluriū vnciaruꝫ ¶ Heres ⁊ pure ⁊ ſub ꝯdi cione inſtitui p̄t ex certo tꝑe a̓ ad certū tꝑs n̄ p̄tve luti poſt qnͥquenniū ꝙ mo riar vel ex kalendis illis l̓ vſqꝫ ad kalendas illas he res eſto diemqꝫ adiectuꝫ hr̄i ꝓ ſuꝑuacuo placet et ꝑinde eſſe debꝫ ac ſi pure heres inſtitutꝰ eſſꝫ ¶ Im poſſibilis ꝯdicō in īſtōibꝰ
s ¶ Dodrans. nouē. t ¶ Sextās. .i. decē. u¶ Seuns. id eſt. xi. v ¶ As .i. duodecim. x ¶ Totus. nā in totū preſu mitur inſtituiſſe defunctus cū alium non inſtituit ut h̓ ⁊. ff e. l. int̓dū. §. i. id̓ qͦꝫ p̄ſumit̉ in milite ut. C. de teſta. mili. l. iij. hͦ gͦ n̄ qd̓ h̓ ſequit̉. n̄ ad hͦ ſuꝑius ꝓxīm. ℟. ſꝫ ad id qd̓ ſe quit̉ r̓fert̉ .ſ. neqꝫ em̄ ⁊cͣ. ſꝫ ſi fecit miles teſtm̄ in caſtrēſibꝰ p̄t decede̓ inteſtatur in paganiciſ ut. C. d̓ teſta. mili. l. i. accur. v ¶ Decēdere. ymmo vid̓r ꝙ ſic. ut. ff. d̓ in offi. teſ. l. nā et ſi ꝑn tibꝰ. §. pe. qͥ ē ꝯtͣ. ſꝫ hͦ ē veꝝ ab micio. ſꝫ ex poſt facto p̄t ut. C. d̓ inoffi. te. l. cū duobꝰ Et noͣ h̓ id̓ iur̓ nō eē in ꝑte quo ad ꝑtem. qd̓ ē in toto qͦ ad to tu. ff. fam̄. h̓r. l. in hͦ iudicio. ar. ꝯtͣ. ff. de pact. l. iur̓ gē. §. adeo et. §. ſe. et fac̄ ad hūc .§. ff. d̓ reg̓. tur̓. l. ī te ſtam̄tis. z ¶ Mileſ nā miles bn̄ p̄t ꝓ ꝑ te teſtatus decēde̓ ꝓ ꝑte inteſtatꝰ ut. C. d̓ teſta. mili. l. ij. a ¶ Quātaſcūqꝫ. id ē quotcūqꝫ. et fac. ff. e l. interd̓. §. paterfa. et. I. ſe. vſqꝫ ad. l. ex fc̄o. b ¶ Diſtribu cio. i. aſſignacō ꝑciū quā ꝑtē velit teſta tor quenlibet habe̓. c ¶ Ex equis ꝑtibus. fa. ff. e. l. quociēs. §. heredes. d ¶ He res ſit. eadem eſt ra cio in dipondio. ut ff. e. ſabinus. et. jͣ. e. .§. ſi plures. Itē ē hͦ veꝝ ſi teſtator n̄ ig norat. ut. ff. e. quo lo co. §. i. que ē contra e ¶ Simidiā. aliter eī ſi ex aſſe expleto ſcpͥ ſit ex reliqua ꝑte he res eſto. tūc em̄ cum nͥl reliquū ſit ex nul la ꝑte he̓s inſtitutuſ eſt ut. ff. e. l. It̓ ꝙ ſā binus. §. ſed ſi aſſe. f ¶ Vocant̉. ſcꝫ illi qͥ erāt inſtituti in tota her̓ditate ꝑtibꝰ exp̄ſſis. g ¶ Om̄es qui erāt. vel erāt inſtituti ſine ꝑtibꝰ. h ¶ Nec intereſt. hͦ refertur nō ad ꝓxīm caſū. ſꝫ ad ſuꝑiorē ſ. qn̄ ꝑsvacat. id̓ tn̄ in ẜo ſꝫ non hr̄et locū rō q̄ redditur ea em̄ ⁊cͣ. vel dic ꝙ ad ꝓxīm. et ſtatim cū ſic fit inſtitucō. intel ligit̉ ꝑs vacare. et fac̄. ad hͦ. ff. e. l. quo loco. i. ℟º. i ¶ Vi deamus. ff. e. l. interdum. §. paterfamil̓. vſqꝫ in fi. l. k ¶ Dipondio. d̓r aūt dipondiū pondꝰ ſiue h̓rditaſ ī. xxiiij vncias diuiſa. ſic em̄ pondꝰ d̓r ea q̄ in. xij. diuidit̉. ⁊ tripō diuin q̄ in. xxxvi. et qͣdripondiū qd̓ in. xlviij. ⁊ ſic d̓ ſingl̓is l Idemqꝫ erit .i. qd̓ diximus ſi qͥs expleto aſſe fuit inſtitutus heres. in dimidiā vocatur vel non expleto aſſe in vacan tē ꝑtē vocatur. ut. sͣ. e. ꝑtibꝰ aūt. vel tranſcendēte in vacā tē vſqꝫ ad dipondiū. ideꝫ ē eciā ſi dipondiū ſit expletū. ſed ꝯtͣ. ff. e. It̓ ſab̓. in fi. l. vbi dic̄ expleto dipōdio. n̄ hr̄e ꝑ tē vacātē vſqꝫ ad tripōdiū. ſꝫ c̓te ymmo dic̄ ꝙ ſic. ſi recte illa lr̄a intelligit̉. et ita ꝯcordat. It̓ vid̓r ꝯtͣ. ff. e. l. exvncijſ. vi ſꝫ c̓te ⁊ illa ē ꝯcͣ ordā cia ſi recte ibi fiat cō putacō vnciaꝝ ſꝫ ma gis vid̓r ꝯtͣ. C. del̓. l cū q̄o. vbi dic̄ n̄ fieri tnͣſitū ad dipondium vel tripōdiū ſꝫ tm̄ vi deri adimi pͥmo qͣntū ꝯfert̉ ẜo. ſed diſtin gue aut voluit teſta tor excede̓ aſſeꝫ. vel dipōdiū. qd̓ p̄t ut. sͣ. e. §. non aūt. et ita h̓ intelligit̉. aut noluit et tūc hēat locuꝫ lex ꝯtraria. Itē ⁊ tc̄ͣ qn̄ dubiū ē ſil̓r locū hē at. l. cū q̄o. q̄ eſt ꝯtͣ. Alij dicūt hāc corri gi ꝑ illam accur. m ¶ Reuocant̉. here ditas em̄ nō ideo au get̉ ꝙ in plures diui dat̉ vncias ſicut ⁊ li bra. licꝫ ꝑ ſolidū vel aliū nu̓m diuidatur. et ideo quotā ꝑtē qͥs dꝫ habe̓ in dipondio totā p̄t ꝑtē habe̓ de aſſe. ut. hic et. ff. e. ex vncijs. n ¶ Ex cer to. ſꝫ in diē inc̓tuꝫ qͥs p̄t inſtitui he̓s puta cū ip̄e potuei̓t caꝑe ex teſtamēto. vel cuꝫ ip̄e moriet̉. vel ticius moriet̉. ut. ff. e. l. in tempꝰ. et. l. qͥ filio. i. ℟. ⁊. ff. d̓ li. et poſt. filio a pr̄e. i. ℟. ⁊. C e. l. exͣneū. miles au tē p̄t eciā exͣneum ex certo tꝑe. vel in cer tū tꝑs inſtitue̓ ut. ff d̓ mi. te. l. miles. ⁊ fa cit ad hūc. §. ff. e. he̓ ditas ar. tn̄ ē ꝯtͣrium ff. d̓ reg̓. iur̓. l. actus ſꝫ ibi nō ē de hͦ actu. ſcꝫ factōnis teſtam̄ti. vn̄ interp̄tandum ē ut magis valeat ꝙͣ ꝑeat. ut. ff. de rebus du. l. quociens ac. o ¶ Impoſſi bilis. tribus modis p̄t dici ꝯdicō impoſſibilis. vel de natu ra. ut ſi celū digito tetigeris heres eſto. ut. jͣ. de inutil̓. ſti. .§. ſi impoſſibilis. Item de iure ut ſi patrem ab hoſtibꝰ n̄ re dimeris vel ſil̓is. nam hͦ face̓ nos n̄ poſſe p̄ſumit ius. ut. ff. d̓ ꝯd̓. inſti. l. ꝯdicōneſ. ⁊. l. filius. et in his duabꝰhꝫ locuꝫ iſte. §. impoſſibilis. It̓ d̓ fc̄o. ut ſi mōteꝫ aureū dederis he res eſto. ⁊ hͦ cāun̄vꝫ inſtō vel lib̓tas. cū nec aīmꝰdādi fue rit iur̓ p̄ſūpcōe. ut. ff. d̓ ſtatu li. l. cū heredes. §. i. It̓ ē q̄daꝫ qͣrta impoſſibil̓ ꝓpt̓ ꝑplexitatē q̄ viciat. ut. ff. d̓ ꝯd̓. inſti. ſi

I
et legatis vel fideicōmiſ ſis et libertatibus ꝓ n̄ ſcpͥ ta habetur. ¶ Si plures condiciones in inſtitucio nibus aſcripte ſunt ſiqui dem ꝯiunctim utputa ſi il lud et illud factum fuerit omnibus parendum ē. Si ſeꝑatim veluti ſi illud aūt illud factum erit cuilibet condicioni obtemꝑare ſa tis eſt. ¶ Hij quos nunꝙͣ teſtator vidit he̓des inſti tui pn̄t veluti ſi fr̄is filios ꝑegrinatos ignorās qͥ eſ ſent he̓deſ inſtituerit ig norācia eī teſtātis inutilē inſtōneꝫ n̄ fac̄ De vulgur lubſtitucione ℟ Oteſt aūt quis in teſtam̄to ſuo plu res gͣdꝰ face̓ he̓dum utpu ta ſi ille heres n̄ erit ille he res eſto ⁊ deinceps inquā tum velit teſtator ſubſti tuere p̄t ⁊ nouiſſimo loco in ſubſidium vel ẜuū neceſ
ſariū heredē inſtitue̓ pōt Et plures in vniꝰ locū pn̄t ſb̓ſtitui vel vnꝰ in pluriū l̓ ſinguli in ſingulis vel inui cem ipſi qͥ hedes inſtituti ſunt ¶ Et ſi ex diſꝑibus ꝑ tibus heredes ſcriptos in uicē ſb̓ſtituerit ⁊ nullā me cionē habuerit ꝑcium eaſ videt̉ in ſb̓ſtitucōne ꝑtes dediſſe quas in inſtitucō ne exp̄ſſit ⁊ ita diuus ꝑiuſ reſcp̓ſit. ¶ Sꝫ ſi inſtituto heredi et coheredi ſuo ſb̓ ſtituto dato alius ſb̓ſtitu tus fuerit diuus ſeuerꝰ et anthoninꝰ ſine diſtinctōe reſcpͥſerūt ad vtrāqꝫ ꝑte ſb̓ſtitutū admitti ¶ Si ẜ uū alienū quiſ patrēfami. arbitratus herede ſcpͥſe rit ⁊ ſi he̓s non eſſꝫ meuiū ei ſubſtituerit iſqꝫ ẜuꝰ iuſ ſu dn̄i adierit hereditatē meuius ſubſtitutus in ꝑtē admittit̉. Illa em̄ verba ſi hereſ non erit in eo quidē
ticius q̄ lex ē huic ꝯtͣ. ſꝫ c̓te h̓ d̓ impoſſibilitate nature dic̄. ut. jͣ. d̓ inutil̓. ſt i. §. ſi impoſſibilis. ſꝫ c̓te idē vid̓r. et in pͥmis duabꝰ ꝙ viciet̉ inſtō. ut. jͣ. del̓. §. fi. q̄ ē ꝯtͣ. ſꝫ ſolue ut ibi. jtē fac̄. ff. del̓. i. ſi mͥ. §. i. et. ff. d̓ ꝯdi. inſti. l. i. p ¶ Scripta. ſꝫ cur ſe cꝰ in ꝯtͣctibꝰ vbi viciat ꝯtͣctū impoſſibilitaſ. ut. jͣ. d̓ in util̓. ſti. §. ſi impoſſ. ⁊ ff. d̓ act. ⁊ ob. l. n̄. ſo lū. ℟. hͦ ſolū ē fauoe̓ vltīe volūtatis. q ¶ Parēd̓. ſi ſit pt̄a tiua ut h̓ ſi. x. dederis vel mixta et ſi jueris romā ut. ff. e. l. ẜuus .§. puta gn̓al̓r. ſi aūt caſual̓. ⁊ tc̄ ſuffic̄ pͥ mā exiſte̓ ut. ff. d̓ ꝯd̓. iſti. l. ſi pl̓eſ īſtōnes. r ¶ Seꝑatī. .i. ſb̓ diſ iūctīa ꝯd̓. id̓ ⁊ ī lega to ẜuat̉ qd̓ h̓ ī inſtō ne d̓r ſꝫ ſi ī diu̓ẜꝑtibꝰ teſtī īſerat̉ nouiſſime dꝫ obtꝑari ſꝫ ī lib̓ta te dirca cuilibꝫ obtē perai̓ ſuffic̄ ut. ff. d̓ ꝯ di. ⁊ d̓ ſb̓diu̓ẜ. ī fidet ꝯmiſſai̓a nouiſſime ut ff. de ꝯdi. et demon. ꝑ fideiconmiſ. et. l. ꝙ traditum. ſecundum jo. et facit ad hūc. §. ff. de. ꝟ. ob. ſi ita qͥs ſtipuletur. ⁊ ¶ Fili os. vel eciam ſuos ſer uos vel quecumqꝫ a lium ut. C. e. l. exͣneū ſ ¶ Pereg̓natoſ. pu ta qꝛ viſitauit limina ſancti jacobi. vel ſan cti pet̓ aliud ſi eſſꝫ ꝑ eg̓nꝰ .i. deꝑtatꝰ tūc em̄ inſtitui non p̄t ut C. e. l. i. que eſt huic ꝯtͣ. ff. e. l. ſꝫ ſi in ꝯdi cōe. §. ſolemus. Item ſūt et alij qͥ n̄ pn̄t in ſtitui he̓des. vel hr̄e ꝯmodū ex teſtō qͦs noͣui. jͣ. del̓. §. inc̓ tis. ¶ De vulgari ſubſtōe. ſupͣ dc̄m eſt d̓ inſtōnibꝰ pͥmis ut. sͣ. e. ti. i. nūc de ſcd̓is q̄ ſubſtōeſ dn̄r ſiue pͥmo gͣdū vel a lio fiāt ut. jͣ. e. ī pnͥ. et qꝛ vulgaris ē mag̓ ꝯmūis. qꝛ et a qͦ libꝫ et cuili bꝫ fieri p̄t. et iō d̓ ea vulgari p̄mittit. accur. Oteſt āt ī teſtō. In alia eī volūtate ꝙͣ in teſtō ut in cōdicillis vel aliqͣ alia non fit .ſ. hm̄ōi ſubſtō ut di recto valeat. ſicut nec inſtō fieri poteſt. ut. jͣ. d̓ cōdi cillis. §. pe. et. C. de cōdicillis. l. h̓rditate. fit tn̄ in cōdicill̓ ex certa ſciēcia. ut ꝑ fidei ꝯ. ſaltē directo ſubſtitutꝰ ꝑ hͨ ꝟ ba admittat̉. ut. ff. ad tre. l. ſceuola. i. ℟n. n̄ teſtator puta ret ſe face̓ teſtm̄. et facere cōdicillos n̄ deſtinaſſꝫ lꝫ poſſet. nā tūc ſubſtitutꝰ in his nec dirc̄o nec ꝑ fidei ꝯ. admittat̉. lꝫ poſſꝫ. ut. C. d̓ cōdicil. l. i. et fac̄. ff. e. l. p̄t. a ¶ Gradꝰ. ad ſil̓itudinē eī grāduū ſic̄ dn̄r qͥ faciūt ſcālas. ſic et d̓r gͣdꝰ cō ſang̓nitatis. ut. ff. de gͣdibus. l. iur̓ ꝯſul. §. gͣdꝰ b ¶ In qͣn tū. .i. in qͦt. c ¶ Sb̓ſtitue̓ .ſ. p̄t. d ¶ Nouiſſime .i. vltīo ſic sͣ d̓ ſuſpec. tu. §. nouiſſime. ſꝫ nūqͥd ī alio nͥ in vltīo fieri p̄t. ℟. n̄. cū eī ip̄e ẜuꝰ oīno eē he̓ſ ꝯpellat̉. ut h̓ ſb̓ic̄. ⁊. jͣ. d̓ h̓ 2. qͣ. ⁊ dif. §. i. pꝫ aliū qͥ eēt ei ſb̓ſtitutꝰ n̄ admitti ut. C. e. l. pꝰ
aditā e ¶ Vel. ꝓ ſaltē f ¶ Sb̓ſtitui .ſ. pn̄t g ¶ Pluriū. ſcꝫ ſubſtitui p̄t. h ¶ Inuicē. ſic. jͣ. t. i. §. ſubſtituit̉ i ¶ Sūt. .ſ. pn̄t ſubſtitui. k Diſꝑibꝰ. puta vnū in. vi. vncias. aliuꝫ in. iiij. aliū in duas inſtitutū ponas. nā ſi n̄ adeat inſtitut? in. vi. vncias. iiij. accreſcūt hn̄ti. iiij. ⁊ due hn̄ti duaſ. ut h̓ ⁊. ff. e. l. ſi ex teſtō ⁊ l. ſi pl̓es. et. C. e. l. i. l ¶ Exp̄ſſit. ꝯtͣ. ff. ad tre. quoc̄. l. nūꝙͣ. ſꝫ hͦ cū nō exp̄ſſit ꝓpͥa no mina ex eqͥs ꝑtibus ſubſtitutos dare iuſ ſit. m ¶ Inſtituto. caſus ē. ticiꝰ ⁊ ſeyꝰ in ſtituti ſūt he̓deſ et ti cio ſeyus ſubſtitutus et ſeyo fuit ſubſtitu tus meuius. pͥmo tici us ẜo ſeyus repudia uit. admittit̉ aūt me uius in ꝑtē vt̓uſqꝫ he redis. ut h̓ et. ff. e. l. ſi ticius. et. l. cohere di in pͥnͥ. n ¶ Here di .ſ. ſeyo. o ¶ Suo. ſ. ticō. p ¶ Aliꝰ .ſ. meuius. q ¶ Diſtin ctione .ſ. ordiſ pupil laris vel vulgariſ ſub ſtōis. q. d. n̄ diſting tur ſi fuei̓t pu. l̓ vul. ſubſtō. ⁊ q̄ fuit pͥmo fc̄a vel inſto vel ſub ſtō. ⁊ id̓ ī vul. ſꝫ hāc t̓ ꝓbāt qͥdam qꝛ dꝫ ibi eē ordo ut primo pnͥ cipal̓ et poſtea ſub ſto fiat ut. ff. d̓ vul. ⁊ pu. ſub. l. ij. §. pͥus. ſꝫ c̓te ille. §. pͥuſ corrigi tur ꝑ ſeq̄ntes. §. vſqꝫ in fi. l. dce. ſꝫ ego hͦ r̓ proho qꝛ n̄ ē hͦ huiuſ lr̄e intencō. ſꝫ hec. qꝛ ſic fuit defacto ꝙ nō diſtinxerūt cū ab eis q̄reret̉. ē tn̄ diſtinguēd̓ a nob̓. ſic et alias. ff. d̓ iud̓. n̄ p̄t. in fi. l. et. ff. d̓ poſtu. l. imꝑator. ī fi. jt̓ n̄ d̓r h̓ d̓ pupillari. ſꝫ d̓ vulgari tm̄ utꝫ ex ſerie. ti. ꝑ qd̓ eciā reprobat̉ ſuꝑior ſm̄a. ſ. qꝛ ī pnͥ. glo. fuit dc̄m ẜ qͦſda n̄ diſting̓t̉ fuei̓t pupillaris anvul. ſubſtō. diſtingue gͦ vtꝝ inſtitutꝰ adierit. vel cohe res. vel ambo. vel nullꝰ. ſi em̄ vterqꝫ adiuit. ſubſtitutꝰ re pellit̉. ſi coheres tm̄ .ſ. ſeyus. id̓ .ſ. qꝛ meuius repellit̉. It̓ ſi neut̓ hꝫ locū qd̓ h̓ d̓r .ſ. ꝙ meuius habeat totū. ſi aūt ticius tm̄ .ſ. pͥmꝰ he̓s adeat in ꝑtē repellit̉. ut. C. e. l. poſt aditā ⁊. ff. d̓ vul. ſub. qͥ habebat filiū. i. ℟. r ¶ Familias .i. libe rū hoīeꝫ. ⁊ ¶ Iuſſu. quē iuſſuꝫ nccͣrio oꝑtꝫ p̄cede̓ ut. ff. de acqͥ. h̓r. l. ſi qͥs in. §. iuſſuꝫ. I ¶ In ꝑtē. ſꝫ ī quā. ℟. h̓rditaſ ī duas ꝑtes diuidit̉. ⁊ iteꝝ vnꝰ ſemis diuidit̉ in duas ꝑteſ q̄ ſūt due qͣrte tocius. ⁊ vnā haꝝ ꝑticl̓aꝝ hꝫ dn̄s inſtitu ti. aliā ſubſtitutꝰ ut. ff. d̓ h̓r inſti. l. ſi pr̄fa. ī pnͥ. ſꝫ d̓ alio ſe miſſe qͥd erit. ℟. qͥdā. ꝙ ſubſtitutꝰ hꝫ inſpecta opīone te ſtātis .ſ. qͥ credidit inſtitutū libeꝝ fuiſſe. ⁊ ita ꝑ ꝯn̄s credi dit ſubſtitutū admitti ſi h̓rditatē ſibi īſtitutꝰ n̄ acqͥſiei̓t vel alij cuiꝰ iuri poſtea ſubiectꝰ forꝫ ut ī fi. hꝰ. §. gͦ ſi aliqͥd iſto rū duoꝝ n̄ ꝯtīgit. dꝫ hr̄e ſb̓ſtitutꝰ ẜ opīone teſtātis totaꝫ

II
que alieno iuri ſubiectū eſ ſe teſtator ſcit ſic accipiū tur ſi neqꝫ ip̄e heres erit neqꝫ aliū heredē effecerit In eo vero quē patrēfa. eſſe arbitrat̉ illud ſignifi cat ſi hereditate vel et vel cuius iuri poſtea ſubiectꝰ eſſe ceꝑit n̄ acqͥſierit. Id qꝫ tiberius ceſar in ꝑſona ꝑthemij ẜui ſui conſtituit De pupillari ſubſtinicione: Iberiſ ſuis impu beribꝰ quoſ in po teſtate quis ha bet non ſolū ita ut ſupra diximus ſubſtitue̓ poteſt id eſt ut ſi heredes ei n̄ ex titerint alius ſit ei heres. ſed eo ampliꝰ ut ſi her̓des ei extiterint et adhuc im pubereſ mortui fuerint ſit ei aliq̓s heres veluti ſi qͥs dicat hoc modo ticius fi lius heres mihi eſto ⁊ ſi fi lius meus mihi heres non erit ſiue heres erit et pͥus
moriatur ꝙͣ in ſuā tutelaꝫ venerit id eſt anteꝙͣ pu bes factꝰ ſit tūc ſeyus he̓s eſto quo caſu ſiquid̓ non extiterit he̓s filiuſtūc ſub ſtitutus heres ſit patri he res ſi vero extiterit heres filius et an̄ pub̓tatē deceſ ſerit ip̄i filio ſit heres ſub ſtitutꝰ. Nā moribꝰ inſtitu tū eſt ut cū eius filij etatiſ ſint in qͣ ipſi ſibi teſtamen tu facere n̄ pn̄t ꝑntes fa ciant eis. ¶ Qua rōne ex citati eciā ꝯſtōnem poſui mus in noſtro cōdice qua ꝓſpectū eſt ut ſi qui mēte captos habeant filios vel nepōtes vel ꝓnepōtes cu iuſcūqꝫ ſexus vel gradus liceat eis et ſi ſint pubereſ ad exemplū pupillaris ſb̓ ſtitucōnis certas ꝑſonas ſubſtitue̓. Sinaūt reſpūe rint eandē ſubſtitucōnem infirmari et hoc ad exem plū pupillaris ſb̓ſtitucōiſ
hereditatē. ſꝫ qꝛ n̄ erat lib̓ ut teſtator credidit d̓ eqͥtate da tur dn̄o ip̄ius qͣuarta hereditatiſet fac̄ ꝓ hͦ illd̓ gn̓ale opi nionem ꝯſiderandā et. ff. ꝓ emp. l. ij. ſi qͥs a pupillo et. ff. de acqui. here. l. is qͥ putat. alij dicūt ꝙ dn̄o dat̉ ꝯſidera ta veritate magis ꝙͣ opimione. qꝛ vere ẜuus eius dn̄i factuſ erat ille qͥ inſtitutus fuit qd̓ verius eſſe vi det̉ veritatē magis attenta. vnde fac̓̄ et illud gn̓ale veritateꝫ ſpectandū ut. jͣ. del̓. ſi quis rem. s ¶ Ver ba. nūc mutat caſum nam ſupͣdixit. qn̄ ali ud arbitrat̉ teſtator et aliud erat. ī his au tem duobuſ ℟n̄ſis q̄ ſequunt̉ id̓ eſt qd̓ ar bitrat̉. t ¶ Heres. ſ. dn̄o q̄ apponunt̉ in ſubſtitucōnibꝰ vul garibus. u ¶ Scit. et verū ſcit al̓ em̄ nō dice̓tur ſcire nͥ ſic eſ ſet ut. ff. de aqͣ plu. ar. l. ij. §. Item labeo ait. v ¶ Erit .ſ. lib̓ factus. x ¶ Aliū. i. ſineqꝫ ſibi ſi lib̓ fierꝫ vel dn̄o ſuo vel pn̄ti vel eciā futuro q̄rat y ¶ Effecerit. nā tūc qn̄ nō ē aliqd̓ iſtorū duoꝝ admittit̉ ſub ſtitutus. z ¶ Arbi trat̉ .ſ. teſtator. ſub audi et veꝝ arbitra tur. a ¶ Subiectuſ puta qꝛ vendidit ſe ad preciū ꝑticipand̓ vel qꝛ dedit ſe in ar rogacōnē qd̓ pōt. b ¶ Acquiſierit. ſuꝑ ple ī lr̄a. at in nr̄o ca ſu pͥmo .ſ. huius. §. a liud ē. et aliud arbitͣ tur. vnde ibi in ꝑtem admittit̉ ut ibi diximus. et h̓ omnia ſic diſtinguēdo ẜuauit pnͥceps qn̄ ẜuꝰ ſuus fuit inſtitutus et alius ſubſtitutꝰ. ut h̓ dic̄. et. ff. d̓ her̓. inſti. l. et ita colli gegͦ talē diſtinctōnē. qꝛ cū heredeꝫ aliquē inſtituo. ⁊ ſi he res n̄ erit ſubſtituo. aut ſcio libeꝝ. aut ſcio ẜuū et tc̄ ẜuat̉ qd̓ in. ij. et. iij. ℟. hꝰ. §. d̓r. aut puto libeꝝ falſo cū ſit ẜuꝰ et tc̄ ſubdiſtinguo. aut ꝑ eū volui aūt nolui aliū fieri here dem. qꝛ hͦ exp̄ſſi. et tc̄ ẜuat̉ mea volūtas. ut. C. e. l. cū ꝓpo naſ q̄ ē huic ꝯtͣria. aut ē dubiū. nolui vel n̄ aliū fi eri here dem ꝑ eū. et tc̄ ẜuat̉ qd̓ in pnͥ. ℟. huius. §. d̓r. ſi aūt puto ẜ uum cū ſit lib̓. h̓ caſus indubitabil̓ ē .ſ. ꝙ erit lib̓ he̓s. Iberis. no ex hac lr̄a tria c ¶ Serui. i. inſtituti. eſſe nccͣria. ut pupillaris ſubſtitucō teneat. Primū A ut ſit d̓ liberis qͥ ſubſtituit̉. nā exͣneo ſubſtitui n̄ pōt ut. jͣ. e. §. exneo. Scd̓ꝫ ꝙ ſint impube̓ s. nā puberibꝰ n̄ p̄t ſub ſtitui ut. jͣ. e. §. maſcl̓o. It̓ tercō ꝙ habeat in pt̄ate ut in hac lr̄a ꝓbat̉ ꝑ ordinē. Emācipatis aūt nͥ p̄t ſubſtitui ut. ff. e. l ij. §. i. It̓ eſt nccͣriuꝫ qͣrtū. ꝙ filij ſint inſtituti vel exhe̓dati alias nullū eſſꝫ pnͥcipale teſtm̄. ut. sͣ. d̓ exhe̓. li. in pͥnͥ. et. ff e. l. i. in fi. vn̄ nec pupillare vale̓t ut. jͣ. e. §. liberis. et h̓ oīa
ſil̓r in nepotibꝰ omībꝰ ẜuant̉. ſi n̄ ſint recaſuri in ſui pr̄iſpo teſtatē ut. ff. e. l. ij. §. poſtumꝰ. alias cū ſint recaſuri n̄ valꝫ teſtm̄ cū in eo caſu ſint ut eoꝝ teſtam̄ta n̄ valeāt ſi ipſi eſ ſent maiores. a ¶ Supͣdiximꝰ .ſ. vulgarit̓. sͣ. t. i. et hͦ id̓ h̓ ſubicit. b ¶ Aodo. h̓ caute noͣ ꝙ pͥmo ponit ꝟba inſti tuconis. ẜo ſubſtitu cōns vulgaris. ter cio ſubſtitucōis. pu pillariſ. c ¶ Eſto. hͨ inſtitucō tantum. d ¶ Filiuſ ecce vulga ris. e ¶ Heres. ecce pupillaris. f ¶ Pū bes. bene facit ꝙ ex ponit. al̓ interd̓ ꝓ. x. iiij. annis interdū ꝓ xv. annis. ponit̉ hec oracio. cū in ſuā tute lā venit. ff. del̓. iij. l. cū filio. g ¶ Quo ca ſu. ſupͣdc̄o. h He res. et ſolius patris habet bona ẜm aꝫ. i ¶ Filio. et nihilomi nꝰ patri ut. ff. e pat̓ fa. ⁊ bona pupilli vn decūqꝫ queſita ſunt ut. ff. e. ſi plue̓s. §. ad ſubſtitutos. n̄ in duo bus caſibꝰ ut in teſtō militis et arrogato ris ut. ff. e. l. ſi plue̓s .§. ſi ī arrogato ⁊. § ad ſubſtitutos in fi. k ¶ Aoribus. al̓ ma ioribus ut. C. de im pube. et ali. ſub. l. hu manitatis. Eta tis. ut maſcl̓i an̄. xiiij annū femīe aūt ante xij. annū. ut. ff. d̓ teſ. l. qua etatē et. sͣ. qui ma. non poſ. §. cum gͦ m ¶ Conſtōnem? C. de impu. et ali. ſubſti tu. l. humanitatis. n ¶ Excitati .ſ. nos. o ¶ Perſonas .ſ. filios mente captos ſi habeat alias tc̄ fr̄es mēte capti. al̓ qͦſcūqꝫ vellet ut dc̄a. I hūanitatis ꝯtinet̉. p ¶ Reſpuerint .ſ. cū ꝯpoteſmētiſ vel ſani facti fuerint. q ¶ Ad exemplū. ita hͨ noͣtͣ exēplaris ſubſtitucio vn̄ ut plene d̓ his habeas noticiā diſtingue qnͥ qꝫ gn̓a ſubſtōnū. qꝛ alia ē vulgaris. alia pupillaris. alia ex emplaris. alia breuiloqͣ. alia ꝯpēdioſa. Prima .ſ. vulgaris ſubdiuidit̉. qꝛ alia exp̄ſſa. ut q̄ fit ꝟbis negatis. ut ſi he̓ſ n̄ eris ticius erit he̓s ut. sͣ. ꝓx̓. Alia tacita que fit ꝟbis affir matiuis ut h̓. vos inuicē ſubſtituo ut. ff. d̓ h̓r. inſti. cum in teſtō. §. i. It̓ h̓. quiſqꝫ erit mͥ he̓s ſit filio meo impuberi he̓s ut. ff. e. l. qui lib̓is. §. hͨ ꝟba. hͦ vulgaris adita he̓ditate ex pirat ut. C. e. l. pꝰ aditā. Scd̓a aūt pupillaris ſil̓r ſubdiui dit̉. qꝛ alia exp̄ſſa. q̄ fit ꝟbis affirmatīs ut. h̓. ſi he̓s eris et morieris in pupillari etate. ticius ſit he̓s ut. sͣ. ꝓx̓. Alia ta cita. ſ ut ſi pupilariſ tm̄ pupillo ſubſtituat̉. qͦ cāu tacita ſubintelligit̉ pupillaris ſic̄ et ſub pupillari tacita vulgariſ intelligit̉ ut. ff. e. l. nā hͦ iure in pnͥ. nā h̓ adueniēte pub̓ta te expirat ut in fi. huius. §. Tercia .ſ. exēplaris ſic io d̓r qꝛ ad exēplū pupillaris ē inducta. ut h̓d̓r. in multis tn̄ dr̄nt.

I
que poſtꝙͣ pupillus ado leuerit infirmatur ¶ Igi tur et in pupillari ſb̓ſtitu cione ẜm p̄fatū mod̓ ordi nata duo qͦdāmō ſunt te ſtam̄ta alteꝝ patris alte rum filij tanꝙͣ ſi ipſe filius ſibi heredem inſtituiſſet a̓ certe vnū teſtamētuꝫ ē du arū cauſaꝝ id ē duaꝝ he reditatū ¶ Sinaūt quis ita formidoloſus ſit ut ti meret ne filius eius pupil lꝰ adhuc̄ ex eo ꝙ palā ſb̓ ſtitutū accepit poꝰ obitū eius ꝑiculo inſidiaꝝ ſb̓ice retur vulgarem quidē ſb̓ ſtitucōnem palam facere et in pͥmiſteſtamēti ꝑtibꝰ debet ordinare. Illā aūt ſubſtitucōnem ꝑ quā et ſi heres ei extiterit pupillꝰ et intͣ pub̓tatē deceſſerit ſb̓ſtitutus vocat̉. Seꝑa tim in inferioribꝰ ꝑtibus ſcribere dꝫ eaqꝫ ꝑte ꝓpͥo li no ꝓpriaqꝫ cera ꝯſignare ⁊ in pͥore ꝑte teſtam̄ti ca uere ne inferiores tabule viuo filio et adhuc impubere aꝑiant̉ ¶ Ilid̓ palaꝫ eſt n̄ iō minꝰ vale̓ ſb̓ſtitu cionem impuberis filij ꝙ in eiſdeꝫ tabuliſſcripta ſit quibuſ ſibi quiſqꝫ heredē inſtituiſſet ꝙͣuis pupillo hoc periculoſum ſit ¶ Nō ſolum autem heredibꝰ in ſtitutis impuberibus lib̓iſ ita ſubſtituere ꝑntes pn̄t ut et ſi heredes eis extite rint et ante pub̓tatē mor tui fuerint ſit eis heres is quē ip̄i voluerint ſꝫ eciam exheredatis. Itaqꝫ eo ca ſu ſi quid exhe̓dato pupil lo ex he̓ditatibꝰ legatiſ ue a̓ donacōnibus ꝓpinqͦ rū atqꝫ amicoꝝ acquiſi tū fuerit id omne ad ſub ſtitutū ꝑtineat ¶ Quecū qꝫ diximus de ſubſtitucio ne impuberū liberoꝝ. vel herēdū inſtitutoꝝ vel ex heredatoꝝ eadem eciam de poſtumis intelligimuſ ¶ Liberis aūt ſuis teſtm̄ nemo facere poteſt nͥ et ſi bi faciat. Nā pupillare te ſtam̄tuꝫ ꝑſ ⁊ ſeq̄la ē pat̓ni
qꝛ h̓ eciā in maioribꝰ fit ſꝫ illa tm̄ in puberibꝰ. It̓ vſqͣꝫ ad certā etatē fit pupillaris .ſ. xiiij. an. ī maſculo vel. xij. an. in femīa ut. jͣ. e. §. maſculo vel eciā minꝰ tꝑus n̄ maius ut. ff. e. l ſi ita qͥs ſubſtituerit. et. l. in pupillari. at h̓ exēplaris in in certū. jt̓ in hac .ſ. pupillari. certe ꝑſone ſubſtituūt̉ ut. C. e. l. hūanitatiſ. in pu pillari aūt ciuilibus p̄t ſubſtitui. Quarta aūt .i. breuiloqua fit ita duobꝰ he̓di bꝰnni ſtitutis vos inuicem ſubſtituo. et ſi ambo pupilli ſūt. nā quatu or ſubſtitucōnes his ꝟbis breuibꝰ ꝯp̄hē dunt̉ et appellat lex hāc reciprocā ſubſti tucōneꝫ ut. ff. e. l. nā hͦ iure. §. i. Qnͥta .ſ. ꝯ pēdioſa. fit his ꝟbis aliqͦ inſtituto qn̄ cū qꝫ deceſſerit ticiū ſub ſtituo. et ſiqͥdē hͦ fiat a milite et a pupillo vel n̄ pupillo vꝫ iur̓ directo ſi morit̉ inſti tutus ut. ff. de teſt. mili. milites. Ita he̓s .§. i. nͥ mr̄ ſit in medio qͦ caſu iure fideiomiſ ſi valet ſi pubes iā fa ctus decedat inſtitu tus. ut. C. e. p̄cibus. ſi vero paganꝰ ſiue n̄ miles faciat eā. vꝫ iu re directo ſi morit̉ in ſtitutꝰ in ea etatē pu pillai̓. ſi vero poſtea tc̄ aut ꝑ hͦ fit verba. ſubſtituo illū. et tūc trahit̉ ad fidei ꝯmiſ ſariā ut. ff. ad treb̓. ſceuola. aut ꝑ hͨ. te in ſtituo et ſi deceſſeris qn̄cūqꝫ tibi illū facō herede̓ et hͦ nō vꝫ ut ff. e. l. his ꝟbis. r ¶ Que .ſ. pupillariſ 2 ¶ Adoleuerit. It̓ fi nit alias infirmat̉ ar rogacione impuberis ut. ff. d̓ adop. nec ei. It̓ ſi pr̄is n̄ fuit hereditas adita ut. ff. e. ſꝫ ſi pupillares. §. ſꝫ ſi ex aſſe Itē ſi naſcit̉ poſtumꝰ teſtatori ut. ff. e. l. pr̄ filium. It̓ ꝑ ẜm teſtm̄ qd̓ tn̄ valeat ut. ff. e. l. ſi qͥs eū. §. fi. It̓ ſi teſtmn̄ pr̄nū rūpat̉ ꝑ q̄relā in totū. aliud ſi ꝓ ꝑte ut. ff. e. inſtitucone. et d̓ in offiteſ. l. pap̄. §. ſꝫ n̄ impuberis. ſꝫ ꝯtͣ ta. bo. poſ. mota n̄ fa cit pupillare ſubſtituconē ceſſare. qꝛ ibi n̄ loqͥt̉ d̓ viribꝰ te ſtam̄ti ut. ff. e. ex duobꝰ. §. fi. et. ff. d̓ in offi. teſ. filiꝰ. §. i. ſ ¶ Igit̉ p̄fatū ut. sͣ. e. in pnͥ. s ¶ duo. no ꝙ duo dn̄r quo ad qͥd qꝛ duobꝰ fit. nā inſtituit̉ heres duobꝰ pr̄i .ſ. et filio. It̓ duaꝝ hereditatū. vnū vero d̓r qꝛ abvno factū. et facit ad hͦ. ff. e. l. pr̄is et filij. et. ff. d̓ ꝯd̓. et d̓mō. l. hͨ ſcriptura ⁊ ff. d̓ bo. poſ. ꝯtͣ ta. al̓ ẜm ta. l. ſꝫ ita ſcriptū. §. fi. et. l. ut bo noꝝ. t ¶ Si formidoloſus .i. doloſus multiformit̓ vel ti midꝰ. u ¶ Subice̓t̉. quibꝰ inſidijs eū ſubicēt ſubſtitutus ut hr̄et eius he̓ditatē ut fecit catarellꝰ. v ¶ Sb̓ſtitucō
nē .ſ. cū ip̄a inſtōne. nā h̓ ē ordo ut pͥmo inſtō. ẜo vulgaris ſubſtō. tercō pupillaris fiat ut. sͣ. e. tym pn̄. x ¶ Vocat̉ q̄ ē pupillaris. y ¶ Scribe̓. vel eciā alia carta. qꝛ et hͦ fi eri p̄t ut. ff. e. l. pr̄is et filij. z ¶ Tino. linū appellat ip̄am cordulā q̄ fit d̓ lino. ut vidimꝰ ficri in lr̄is dn̄i pape. ī qͥbꝰ condul̓ teſti appone bat̉. .vij. ſigilla d̓ ce ra iō dic̄ ꝓp̓o lino. qꝛ ſi alieno vedicae̓t dn̄ſ et ita aꝑiret̉ et ꝯſili um legis nullū eſſꝫ l̓ dic ꝓp̓o. i. ſeꝑato ab alijs ꝑtibꝰ teſtī. ſꝫ nō ne magis inſidiabat̉ ſubſtitutꝰ cū tātā ꝯ ſtructōnē .i. mordīa cionē videat et ꝓpt̓ ſe ℟. hͦ igͦrabat an ꝓp ter ſe anꝓpt̓ aliū fc̄a fuerat illa ordīacio. a ¶ Caue̓. id̓ ē et ſi hͦ n̄ caueat dū tn̄ ſeꝑatī ſignet. b ¶ Amus q. d. diximus. ꝙ ſic caute fieri p̄t. ſꝫ ſi nō ita fecerit nūqͥdvalꝫ iō minꝰ ℟ n. n̄ iō mi nꝰ ⁊cͣ. ut h̓ dicit c ¶ Nō ſolū exhereda tis .ſ. ſubſtituere p̄t. d ¶ Tabul̓ .ſ. aꝑtis. e ¶ Itaqꝫ eo cau. qn̄ exheredato ſubſtitui tur. f ¶ Fuerit. ut qꝛ gr̄oſus erat h̓ pu pillus ſic ut ei dona ret̉. vel legaretur g ¶ Id omne. ymmo vid̓r ꝙ tm̄ in eis bo nis valeat ſubſtitucō q̄ a pr̄e ꝑuener̄t ad fi liū exhe̓datū ut. ff. d̓ mi. te. l. mileſ. §. exhe̓ dato. q̄ ē huic ꝯtͣria. So. ibi miles emāci pato ſubſtituebat ꝙ in alio .ſ. pagano nō tolerat̉ ut. jͣ. e. §. ꝙ exͣ neo. ⁊ iō cū vnū ꝓ eo inducet̉ .ſ. ꝙ p̄t ſub ſtituere emācipato et aliud ꝯtͣ eū inducat̉ .ſ. ꝙ n̄ p̄t ſubſti tuere emācipato nͥ in his bonis q̄ ſibi dedit ut ar. ff. de iur̓ tur̓. eū qui in pnͥ. h ¶ Subſtitutū. qui ſubſtitutus nullo p̄t grauari legato. eciā in eamrē que pupillo fuit relicta ut. C. del̓. cū quidā. ſꝫ ip̄e exheredatus ſic in re ſibi relicta. ut. ff. e. l. coheredi. §. cū filio in fi. §. Et noͣ hūc. §. nō poſſe hodie habere locū niſi talis ſit impubes. qͥ poſſit eē ingra tus ut ꝓximꝰ pub̓tati. ut nō sͣ. quibꝰ mō. te. infir. §. Iteꝫ ſi in ẜuitutē al̓ non p̄t exheredari ut. C. de inoffi. teſ. ſiqͥs in ſuo. §. legis. i ¶ Inſtitutoꝝ. ut. sͣ. e. in pnͥ. vſqꝫ ad ꝓxͣ. §. k ¶ Exheredatoꝝ. ut. sͣ. ꝓx̓. §. l ¶ Liberis. et ſibi. h̓ no ta qꝛ et ſi filiū exheredat cui ſubſtituit pͥus ſibi deinde de bet facere filio teſtm̄. ſi aūt eum inſtituat. tūc vel an̄ vel pꝰ vꝫ inſtō vel ſubſtō ut. ff. e. l. ij. §. pͥus et. §. ſꝫ et ſi quis et. §. fi. m ¶ Faciat. hͦ fallit in milite qͥ p̄t ſubſtituere pupillo lꝫ nō inſtituat ſibi aliquē her̓dē ut. ff. d̓ vul. ſub. l. ij. §. quiſqͥs

II
teſtī adeo ut ſi pr̄is teſtm̄ n̄ valeat nec filij quidē va lebit. ¶ Singulis at lib̓is vel ei qͥ eoꝝ nouiſſimꝰ im pubes moriet̉ ſb̓ſtituij p̄t. Singulis qͥdē ſi nemineꝫ eoꝝ inteſtatuꝫ decedere voluit nouiſſimo ſi ius le gitimaꝝ hereditatū inte grū int̓ eoſcuſtodiri velit ¶ Subſtituit̉ aūt impu beri a̓ noīatim veluti ticiꝰ ā gn̓alit̓ ut quiſqͥs michi pri heres erit qͥbꝰ ꝟbiſvo cant̉ ex ſb̓ſtitucōne impu bere mortuo filio qͥ ⁊ ſcri pti heredes extiter̄t et ꝓ q̄ ꝑte heredes facti ſunt. ¶ Maſculo igit̉ vſqꝫ ad 37 xiiij. ānos ſb̓ſtitui p̄t femi ne vſqꝫ ad. xij. anos et ſi hͦ tꝑus exceſſerit ſb̓ſtitucio euaneſcit ¶ Extͣneo vero vel filio pubere her̓de in ſtituto ita ſb̓ſtitue̓ nemo p̄t ut ſi he̓s extiterit ⁊ intͣ aliqd̓ tꝑus deceſſerit aliꝰ ei ſit hēs ſꝫ hͦ ſolū ꝑmiſſuꝫ eſt ut eū ꝑ fideiomiſſuꝫ te ſtator obliget alij he̓dita
tē eius vel totā vel ꝓ ꝑte r̓ ſtituere qd̓ ius qͣle ſit ſuo loco trademus. Quibus modis teſtm̄ infirmetur. Eſtm̄ iure factuꝫ vſqꝫ adeo valꝫ do nec rupatur irritūve fiat Rūpit̉ aūt teſtm̄ cū in eo de ſtatu manēte teſtatō re ip̄ius teſtamēti vis vici atur. Si qͥs autē poſt fa ctū teſtm̄ adoptauerit ſi bi filiū ꝑ imꝑatorē euꝫ qͥ ē ſui iuris a̓ ꝑ p̄toreꝫ ẜm nō ſtra ꝯſtōneꝫ euꝫ qͥ in ptā te pr̄is fuerat teſtin eius rupitur quaſi agnacione ſui heredis ¶ Poſteriorē vero teſtam̄to qd̓ iure ꝑ fectū eſt ſuꝑius rūpit̉ nec intereſt an extiterit aliq̓s heres ex eo poſteriore te ſtam̄to an nō hͦ em̄ ſolum ſpectat̉ an aliqͦ caſu exiſte re potuerit. Ideoqꝫ ſi qͥs noluerit heres eſſe a̓ viuo teſtatore a̓ poſt mortem eius anteꝙͣ hereditatem adierit deceſſerit a̓ ꝯdicō ne ſb̓ qͣ heres inſtitutus ē
n ¶ Pars. ſic. ff. quēadmod̓. teſta. aꝑiant̉. l. pe. o ¶ Vale at .ſ. a pnͥcipio ut quia filius fuit preteritꝰ ut. ff. e. l. ſi qͥs eū in fi. l. vel aliaſ .ſ. n̄ vꝫ teſtm̄ a pnͥ. cū multi ſint mōi qͥbꝰ teſtm̄ n̄vꝫ ut. ff. d̓ iniuſ. rup. teſ. l. i. id̓ eciā ſi ex poſtfc̄o rū pat̉ in totū .ſ. teſtm̄ pr̄is. ſecꝰ ſi ꝓ ꝑte tm̄. qꝛ tc̄ ſubſtō re manꝫ ut. ff. e. ī ſubſtō ne. et. ff. d̓ moffi. teſ. l. pap̄. §. ſꝫ nec. Itē hͨ ſūt vera ſi iur̓ ciuili ex pugnet̉ teſtm̄. alite̓ aūt ſi iur̓ p̄torio ut ſi ꝑ ꝯtͣ ta. expugnetur teſtm̄. qꝛ r̓manꝫ ſub ſtitucō ut. ff. e. l. ex duobꝰ ī fi. et. l. ſe. q̄ huic. l. ꝯtͣrie ſūt. ſed certe aliud ē cū expu gnat̉ iur̓ ciuili ut h̓. aliud cū iur̓ p̄torio ut ibi nā p̄tor n̄ p̄t face̓ eē nec d̓ſine̓ he̓dē ut .jͣ. d̓ bo. poſ. §. qͦſ aūt. It̓ noͣ h̓ ꝙ d̓ alienis rebꝰ qͥs teſtat̉ ut pr̄ d̓ hoīs filij ſic ⁊ alias ff. d̓ dona. inter vi. et vx. cū h̓. §. ſil̓es ⁊. ff. d̓ miuſ. rup. teſ. ſi qͥs filio. §. ſꝫ et ſi qͥs filiꝰ eſt et alius caſus ẜm qͦſd̓ ut. C. d̓ ſcd̓iſ nup cijs feīe. §. fi. ſꝫ d̓ iure ꝯmuni alit̓ eſt ut. ff. d̓ teſta. l. eius qͥ. §. i. et d̓ cōdicil. l. ꝯficiū tur. §. ſi pꝰ p ¶ Sin gl̓is. p̄t eī eē ꝙ quis habeat plures filios et om̄es īpube̓s. ſi cu ilibꝫ ſubſtituere vult poterit. ſi aūt vltimo loco moriēti ⁊ hͦ pōt ut h̓. et. ff. e. l. ſingl̓iſ et hͦ cāu vno moriēte defert̉ ſua porco iu re legittīo .ſ. ꝑ. l. xij ta. ad fr̄es ut. h̓ et. jͣ. de le. ag. ſuc. §. i. ſed certe ex eo ꝙ vltimo moriēti ſubſtituit vi det̉ eos inuicē ſubſtituiſſe vſqꝫ ad vltimū et ita iure ſubſtō nis magis ꝙͣ legittīo int̓ eos fuccedi vid̓r ut. ff. del̓. iij. l. ticia ſeio. in fi. §. q̄ eſt ꝯtͣ. huic. ſꝫ certe ibi dixit plus .ſ. ꝙ n̄ alienarēt ꝙ teſtator eis dimittebat et ex hͦ S⁊ ibi iur̓ ſubſti tucōis ſuccede̓. n̄ qꝛ vltīo tm̄ ſubſtituit ut. ff. del̓. iij. l. iſ qͥ in fi. q ¶ Subſtituit .ſ. pupillarit̓. r ¶ Nouiſſimꝰ. .i. in vltimo puta his ꝟbis. qͥ ex lib̓is meis impubes vlt̓ius mori etur ei ticiꝰ heres eſto. ⁊ ¶ Nomīatim. ſic̄. sͣ. de exher̓. li. §. noīatim. ſ ¶ Erit. ſubaudi ſit he̓s filio meo. s ¶ Quibuſ i. gn̓alibꝰ ꝟbis. t ¶ Heredes .ſ. pr̄is. ſic. ff. d̓ ex. li. l. i. §. noīatim. u ¶ Extiterūt. ſibimet heredes. nā ſecus ſi alij q̄ rāt utputa pr̄i vel dn̄o. nā tales .ſ. dn̄s vel pr̄ qͥ ſūt he̓des. ꝑ filiū vel ẜuū ex his ꝟb̓ gn̓alibꝰ n̄ admittūt̉ ex ſubſtōne. id̓ dicas d̓ he̓de he̓dis ut. ff. e. cū filio et. l. lib̓is. §. hͦ ꝟ ba ⁊ l. ſe. v ¶ Pro qͣ. ꝓut eī dilexit teſtator eos inſtituit eqͣli ter vel meqͥlit̓. ſic et in ſubſtitucōe p̄ſumit̉ ut h̓ et. ff. e. ſi
pr̄. et. sͣ. §. ſi ex diſparibꝰ. x ¶ Māſcl̓o. ad. xiiij. an .ſ. ꝯp le tos. nā pupilli eē deſinūt ut. sͣ. qͥbꝰ mō. te. īfir. in pnͥ. ſꝫ in fra hoſ ānoſ p̄t ſubſtitui ut. ff. e. ſi ita qͥs et. l. ſi pl̓es. y ¶ Sb̓ſtitucō .ſ. directo. ſi tn̄ aliqͣ ꝟba inueniāt̉ fidei ꝯmiſ. in teſtō iur̓ fideio. valebit ut. C. d̓ fideiꝯ. l. ſi pr̄ tuus. ¶ Cōmiſſuꝫ. ꝙ ſem per feciſſe vid̓r. cum dicit ſi filiꝰ meꝰ quan docūqꝫ deceſſerit ſub ſtituo ei vitalē. qꝛ ꝟ̓ bū ſubſtituo cū ſit ge nerale ꝟbū et ad di rectā ⁊ ad fidei ꝯ. ſub ſtitucōnē poſſit tͣhi et ad id reſtnget̉ qd̓ ē rei apcius .i. ad fi de ꝯ. qꝛ dirc̄a n̄ hꝫ lo cū qn̄cūqꝫ decedit. ⁊ ꝓbat̉ hͦ. C. d̓ nup. et alijs ſub. l. p̄cibꝰ. §. ſi vero inſtō et. ff. de vul. ſub. l. cohe̓di. §. cū filie. et. ff. del̓. et ſe. con. l. in ābigua. forte id̓ ſi dicat vital̓ he̓s eſto. nā trahitur ad fideio. qꝛ d̓ here ditate reſtituēda ro gaſſe vid̓r ut. ff. ad tre. l. ex facto. i. ℟. et. l. ſceuola. a ¶ Trademꝰ ut. jͣ. de fidei ꝯͣ. Hr. ꝑ totum. ¶ Quibꝰ mōis teſta mēta infirmāt̉. vſqꝫ nūc qual̓r ꝯfirment̉ teſtā. nūc qual̓r in fir mant̉ nā nͥl ē adeo fir mū ꝙ nō rūꝑat̉ ut in aut̓. d̓ nup. §. diſtra hitur col. iiij. ac. Eſtm̄. adop tauerit .i. ar rogauerit. a ¶ Cōſtōneꝫ. puta auuſē qͥ adoptat ut C. d̓ ado p. l. cū in ad optiuis. §. ſꝫ hodie. b ¶ Rūpit̉. ſi aūt pͥ us eū inſtituiſſꝫ n̄ rū peret̉. lꝫ poſtea arroget̉ ut. ff. d̓ li. ⁊ poſtu. filio. §. fi. ſi au tē fuit exhe̓datus filiꝰ emācipatꝰ ⁊ poſtea arrogat̉. tunc nō rūpit̉ aut exͣneꝰ qͥ poſtea arrogat̉ et tūc rupit̉ ut. ff. d̓ ꝯtra ta. l. n̄ putauit. §. ſi qͥs emācipatū. exͣneū aūt nepotem accipe qͥ n̄ eſt ſuus heres. cū aliꝰ eū p̄cedat. alias fruſtra. et tc̄ exheredaret̉ ut ff. d̓. ꝟ. ob. quid̓ cū filiū et d̓ li. ⁊ poſtu. l. ſi qͥs poſtumꝰ. §. ſi filiū. c ¶ Agnacōne .i. ſic̄ natiuitate alicuius poſtumi. nā tc̄ certū eſt rupi. ut. ff. d̓ iniuſ. rup. t. l. i. in fi. et. l. iij. in pnͥ. et. l. veꝝ. et hͦ in maſcl̓i teſtō. ſecus in teſtō feīe. ut. ff. d̓ li. et poſtu. l. gallꝰ. §. nūc d̓ lege vel leia. in fi. §. et ē rō qꝛ p̄tericō mr̄is hēt̉ ꝓ exhe̓dacōe ut. sͣ d̓ exh̓r. li. §. ſi qͥd. ſꝫ d̓ moffi. teſ. agit talis poſtumꝰ ut. C. d̓ inoffi. teſ. l. iij. d ¶ Poſteriorē. rupit̉. hͦ veꝝ ẜm qͦſdā qn̄ ẜm n̄ ꝯcordat cū pͥmo. alias durat pͥmū. ut. C. d̓ teſta. ſan ctimꝰ. ſꝫ certe hͦ ſtare n̄ p̄t. nā ſi vꝫ ẜm n̄ vꝫ pͥmū. cū idē non poſſit duo teſtā facere. cū ex ẜo tm̄ adeat̉ hereditas. eꝯtͣ

IC
deceſſerit in his caſibꝰ pr̄ familias inteſtatꝰ morit̉ Nā et pͥus teſtm̄ non valꝫ ruptū a poſteriorē et po ſteriꝰ eq̄ nullas hꝫ vires. cū ex eo nemo heres exti terit. ¶ Sꝫ ſi q̓s pͥorē te ſtam̄to iure ꝑfecto poſte rius eq̄ iur̓ fecerit eciam ſi ex certis rebꝰ in eo teſtō heredē inſtituerit ſuꝑius teſtm̄ ſublatū eē diuus ſe uerꝰ et anthoninꝰ reſcrip ſerūt cuius ꝯſtōis inſeriꝟ ba iuſſimꝰ in nr̄o cōdice. cū aliud quoqꝫ p̄terea in ea ꝯſtōne exp̄ſſuꝫ e ¶ Im ꝑatores quoqꝫ ſeueruſ et athoninꝰ coccello cāpa nō reſcpͥſerūt teſtm̄ ẜo lo co fc̄m lꝫ in eo loco certa rū reꝝ heres ſcriptꝰ ſit iu re valere ꝑinde ac ſi reruꝫ mēcio facta n̄ eſſꝫ. Sꝫ te neri heredē ſcp̓tū ut ꝯten tus rebꝰ ſibi datiſ a̓ ſupple ta qͣrta ex lege falcidia he reditatē reſtituat his qui in pͥore teſtō ſcp̓ti fuerāt ꝓpt̓ inẜtaꝟba ẜo teſtō q̓ bus ut valerꝫ pͥuſteſtm̄ ex p̄ſſuꝫ ē dubitari n̄ oꝑtꝫ et ruptū quidē teſtm̄ hͦ mo do efficit̉. ¶ Alio quoqꝫ mō teſtā iure facta īfirma tur veluti cū his qͥ fecerit teſtm̄ capite diminutꝰ ſit qd̓ qͥbꝰ mōis accidit pͥmo libro r̓tulimꝰ. Hoc āt caſuirrita fieri teſtā dn̄r cuꝫ aliqn̄ ⁊ q̄ rūꝑant̉ irrita fi unt ⁊ ea q̄ ſtatī ab inicion̄ iure fiūt irrita ſunt ſꝫ ⁊ ea que iure fc̄a ſunt ⁊ poſtea ꝓpt̓ capitis diminucōneꝫ irrita fiūt poſſumꝰ nͥlomi nꝰ rupta dicere. ¶ Sꝫ qꝛ ſane cōmodiꝰ erat ſingu las cās ſingul̓ appellōibꝰ diſtingui. Ideo qd an iur̓ fc̄a dn̄r q̄dā iure fc̄a rūpi vel irrita fieri n̄ tn̄ ꝑ om̄ia inutilia ſunt ea teſta q̄ ab inicio iure facta ꝓpt̓ capi tis diminucōne irrita fc̄a ſunt. Nā ſi. vij. teſtiuꝫ ſig nis ſigͣta ſunt p̄t ſcp̓tꝰ he res ẜm tabulas teſtī bono rū poſſeſſione agnoſcere ſi mō defunctꝰ et ciuis ro manꝰ et ſue pt̄atis mortis tꝑe fuerit. Nā ſi iō irritum fc̄m ſit teſtm̄ qꝛ ciuitate vl̓ eciā lib̓tate teſtator ami ſit a̓ qꝛ in adopconē ſe de dit et mortis tꝑe in adop tiui pr̄is pt̄ate ſit n̄ p̄t ſcpͥ tus he̓s ẜm tabulas bono rū poſſeſſionē pete̓. ¶ Ex eo aūt ſolo n̄ p̄t infirmari teſtm̄ ꝙ poſtea teſtator id noluerit valere vſqꝫ a deo ut et ſi q̓s poſt fc̄m pͥ us teſtm̄ poſteriꝰ face̓ ce perit et a̓ mortalitate pre uentꝰ a̓ qꝛ eū eiꝰ rei penitu it id n̄ ꝑfeciſſꝫ diui ꝑtīatiſ oracōne cautū eſt ne aliaſ
in ſm̄a. nāvꝫ pͥma n̄ ẜa ab eod̓ et ſuꝑ eod̓ lata. ut. ff. d̓ re iu di. l. iudex. e ¶ Exiſtere. nō n̄ ꝯſiderari qd̓ ē ſꝫ qd̓ eē pōt ut h̓ et. ff. d̓ h̓r. inſti. l. pr̄ filio et. ff. d̓ iiuſ. rup. teſ. l. cum ẜo in pnͥ. et. §. in futuꝝ. ſꝫ ꝯtͣ. ff d̓ li. et poſt. ſꝫ ſi filiꝰ. So. ibi teſtm̄ ẜm n̄ valuit eciā in pnͥ. h̓ aūt valuit. lꝫ ex eo n̄ ad eat̉ hereditaſ. It̓ noͣ ꝙ id qd̓ vꝫ plus rum pit̉ ꝑ id qd̓ minꝰ va let ſic. ff. d̓ adim̄. le. legatū ſb̓ ꝯdicōe. §. i. ar. ꝯtͣ. ff. d̓ reſcin. ven. ſi id qd̓ in pn̄. et .§. fi. dic ut ibi noͣ. f ¶ Inſtitutus. he̓s ī ſcd̓o teſtō. et iſte ꝟ ſuſ eſt exemplum. qn̄ valet ẜm teſtm̄ et nō extitit in eo heres et inde tria ex empla. g ¶ Deceſſerit qͣre n̄ tnͣ ſmittit nec olī nec hodie ad heredes ut C. de cādu. toll. §. in nouiſſimo. h ¶ Sꝫ ſi quis. iſte. §. eſt lex. ff. ad tre. ⁊ in cipit ſi quis priore i ¶ Priore. no ar. ꝓ ſm̄a appelloniſvtrum ex ea vel ex pͥma aga tur ſꝫ ꝯtͣ. ar. C. d̓ do nae̓. int̓ vi. et vx. l. ex ꝟbis. et ſil̓e p̄t noͣri in. l. penl̓ eiuſdeꝫ. t. k ¶ Rebꝰ. qꝛ totū hꝫ lꝫ ex certa re ſit inſti tutus. et iō rūpit pͥ mū teſtm̄. ut h̓ et. ff. d̓ h̓r. inſti. l. i. §. ſi ex fūdo. I ¶ Iiſſimꝰ hͦ titulo ſtatim. m ¶ Aliud .ſ. qd̓ exp̄ſ ſe ꝯfirmari p̄t pͥmum in ẜo et alia ut pꝫ in ſeq̄nti. n ¶ Imꝑa tores. ecce ꝟba dicte ꝯſtōis. o ¶ Capa no .ſ. r̓ſcripſer̄t ſalut̓ p ¶ In eo .ſ. ẜo teſtō q ¶ Reꝝ. ſcꝫ certaꝝ r ¶ Scpͥtus .ſ. in ẜo teſtamento. 2 ¶ Suppleta .ſ. ſi res ſibi date nō faciāt qͣr tā. ſ ¶ Exp̄ſſuꝫ. nā teſtator voluit pͥmuꝫ remanere. et tam̄ non potuit niſi ex tur̓ fid̓i cō. ex tacita tn̄ volun tate q̄ ex teſtō ꝑcipi tur r̓manꝫ pͥmū ut ſi ſic dicā in ẜo iō inſti tuo talē qꝛ mortuus ē quē inſtituerā in pͥmo. nā ſi errauit remanꝫ pͥmus heres et legata ex vtroqꝫ p̄ſtant̉ .ſ. a pͥmout ff. d̓ h̓r. inſti. l. fi. s¶ Hoc mō. ſcꝫ tribus mod̓. ꝑ arroga cōneꝫ et ꝑ agnacōnē ut. sͣ. e. §. i. It̓ et ꝑ ſcd̓i teſtī ꝯpoſicō
nē ut. sͣ. e. §. poſteriore. qͦꝫ vſqꝫ huc ac. t ¶ Dimmutꝰ ſit. lꝫ mima capitis diminucōne ut. jͣ. e. §. n̄ tn̄ in fi. et. ff. d̓ ꝯd̓. j. ꝯficiūt̉. §. ſi poſt teſtm̄ ꝯtͣ. sͣ. d̓ teſt. mili. §. pe. ſꝫ illd̓ ſpēale ē in milite. p̄t et aliꝰmodꝰ irritādi teſtm̄ adici. qꝛ ꝑ legeꝫ qn̄qꝫ caſſat̉ in duobꝰ cāibꝰ ut in aut̓ ut cū d̓ ap. co. §. ſi quiſ d̓ p̄dc̄is et. §. ſꝫ vnum ex ꝑentibꝰ col. viij. u ¶ Retulimꝰ ut. sͣ. d̓ ca. di. v ¶ Cāu. ſcꝫ cū qͥs capite diminui tur. x ¶ Sn̄r .ſ. ꝓp̓e y ¶ Cauſas .i. dr̄as. z ¶ Alioqͥn. ſcꝫ ſi im propͥe dice̓ velī ⁊ lar ge. a ¶ Singl̓is. i. d̓ ꝓprijs noībꝰ et fac̄ sͣ. ff. d̓ ſuꝑ. l. labeo. §. fi. b ¶ Irrita. ut ꝑ capi. di. teſtatoris. c ¶ Signata. ſunt et poſtea teſtator capi te minutus eſt. d ¶ Romanus. ut qn̄ maximā vel mediā ca pi. di. paſſus fuerit. e ¶ Ptātis. ut in mi nima. f ¶ Fuerit. ⁊ aliquo iudico volun tate pͥmā retineat ut ff. de ẜis ta. l. qui ex liberis. §. teſtamenta g ¶ Lib̓tateꝫ. ymmo eciā facto ẜuo teſta tore ut qꝛ capiatur ab hoſtibus ⁊ ibi ſer uus moriat̉. nam tūc vꝫ teſtm̄ ut. sͣ. qͥ. non eſt ꝑmi. fa. te. §. fi. q̄ eſt ꝯtraria. ſed illd̓ ē ꝓpter fictōnē. l. cor ut ibi ⁊. ff. d̓ vul. ſub ſti. I. lex cornelia ac. h ¶ Tabulas. no ꝙ d̓ iure ciuili nō admit tit̉ cū ſit irritū teſtm̄ ſꝫ p̄torio qͦ inſpecto nō potuit infirmari qd̓ erat factū. cū cir ca talia ius p̄torium non hēat vim ut. jͣ. de bo. poſ. §. quos autē i ¶ Ex eo ſolo. bene dicit ſolo. qꝛ ſi plus interueniat licet n̄ ſit ꝑfc̄m. ſcd̓ꝫ tn̄ qn̄ꝫ rū pit pͥmū ut in fi. hꝰ .§. dicemus. k ¶ Noluerit .ſ. dicen do hͨ verba. nolo te ſtm̄ qd̓ feci valere. l ¶ Perfecte. ymmo qn̄qꝫ ⁊ ſi ſint imꝑfc̄e ſcd̓e rumpunt primo facta ut. C. d̓ teſta. ſanctimuſ. que ē contra. ſed ibi tamen ex curſu decennij ꝙͣ mutacione volun tatis illud euenit. non ſola mutacione. Item contra. ff. de teſta. mili. l. eius militis. §. milicia miſſus. ſed ibi primum

II.
tabule pͥores iur̓ fc̄e irrite fiāt nͥ ſeq̄ntes iure ordīa te et ꝑfecte fuerint. Nam imꝑ fc̄m teſtm̄ ſine dubio nulluꝫ ē ¶ Ead̓ oracōe ex p̄ſſit n̄ admiſſuꝝ ſe h̓rdita te eiꝰ qͥ litis ca pnͥcipe reli q̄rit herede neqꝫ tabulas n̄ legittīe factaſm qͥbꝰ ip ſe ob eā caꝫ he̓s inſtitutuſ ea̓t ꝓbatuꝝ neqꝫ eī ex nu da voce he̓dis nom̄ admiſ ſuꝝ neqꝫ ex ulla ſcp̓tura cui iuris auctoritas deſit aliq̓d adeptuꝝ. Sꝫ hͦ di ui ſeuerꝰ ⁊ athoninꝰ ſepiſ ſime r̓ſcpͥſer̄t lꝫ em̄ inqͥunt legibꝰ ſoluti ſimꝰ attn̄ le gibꝰ viuimꝰ De Inofficio lo teſtimento huib̓ ia plerūqꝫ pa retes ſine ca libe ros ſuoſ exhe̓dāt vel omīt tūt inductuꝫ ē ut d̓ inofficioſo teſtō age̓ poſſint li beri qͥ querūt̉ a̓ miq̄ ſe ex he̓datos a̓ iniq̄ preteritoſ hͦ colore qͣi n̄ ſane mentis fuerint cū teſtm̄ ordīarūt Sꝫ hͦ d̓r n̄ qͣi vere furioſus ſit ſꝫ recte qͥdeꝫ fecit teſta mētuꝫ n̄ aūt ex offō pieta tis na ſi vere furioſuſ ē nuſ luꝫ teſtm̄ ē. Nō aūt liberiſ tm̄ ꝑmiſſuꝫ ē teſtm̄ ꝑntuꝫ inoffōſuꝫ accuſare veꝝ ec liberoꝝ ꝑntibꝰ ¶ Soror aūt et frater turpibus ꝑ ſonis ſcp̓tis he̓dibuſ ex ſa cris ꝯſtōnibꝰ prelati ſunt. Nō ergo ꝯtͣ om̄es he̓des age̓ pn̄t vltͣ fr̄es igit̉ et ſo rores cognati nullo mō a̓ agere p̄n̄t a̓ agētes vince̓ Tam aūt naturales li beri ꝙͣ ẜm nr̄e ꝯſtōnis di uiſionē adoptati ita dem̄ dein officioſo teſtamento
erat minꝰ ſolēne iure ꝯmūi inſpecto. vn̄ facile potuit rūpi Itē ꝯtͣ. ff. de iniuſ. r. teſ. l. ij. Sed ibi ẜ licet n̄ ſit ꝑfectū iu re ꝯmuni. ē tam̄ ꝑfectū iur̓ militari. vn̄ rumpit pͥmū. Itē ꝯtͣ ff. de teſta. hac ꝯſul. §. ſi quis aūt. ſꝫ ibi in ẜo fuerūt inſti tuti qui et alias ab inteſtato ſucceſſuri. rāt. vnde facilerū pitur pͥmuꝫ teſtm̄ in qͦ exͣnei ſūt inſtituti. et facilius admittūt̉ veniētes ab nniteſ. ut ar. ff. de vul. et pu. ſub. l. ſi filius. It ꝯtͣ C. d̓ teſtam̄tiſ. l. nr̄aꝫ et ad idē ꝯtͣ. ff. ſi ta. teſ. nulle. ex. l. i. §. ſi heres. ſꝫ iſtis legibuſ pluſ fecerat teſtator ut rūꝑet pͥmū. qꝛ in cidit ꝙ magiſ eſt ꝙͣ ſi aliud teſtin face̓ vo luiſſꝫ ut ar. ff. d̓ hiſqͥ in teſta. del̓. l. ij. Itē contͣ. ff. d̓ acqui. her̓. l. claudiꝰ. ſꝫ ibi n̄ va let pͥmū. non qꝛ rup tū fit a ẜo. ſꝫ qꝛ hereſ inſtitutꝰ in pͥmo non adiuit ex eo heredita tē. vn̄ n̄ valet teſtm̄. qꝛ heredē non hꝫ ut ff. d̓ his qͥ inteſ. del̓. l. ꝓxime. nec potue rit eaꝫ tranſmittere ſuo heredi adeundaꝫ ut. C. d̓ cad̓. tol. §. in nouiſſimo. Itē contra C. d̓ his qͥbꝰ ut īdigͥ l. hereditas. ſꝫ ibi dix it talia ꝟba ꝙ heres erat indignꝰ vel ſil̓ia q̄ plus faciunt ꝙͣ ſi ſimpl̓r dice̓t nolle pͥꝰ vale̓. vel ꝙͣ ſi ẜm ce piſſet face̓ et ideo ibi recedit̉ a pͥmo. vel dic illud qd̓ h̓ d̓r eē veꝝ de iure directo. ut n̄ rumpat̉ primū. ſꝫ tam̄ aufert̉ ei hereditas ut ibi. cū hͦ cogitauerit teſtator ut ar. ff. de ꝯ di. inſti. l. quidam in fi. m ¶ Nullum eſt. nō nihil eſſe qd̓ ꝑfectū non ſit. C. ad ſil. l. cū ſill̓. in fi. ſed contra. ff. quēad mod̓ teſ. aꝑ. l. ij. §. teſtō. ſed ibi abuſiue d̓r aliqd̓ qd̓ n̄ erat ꝑfectum. Item contra. C. de teſtīs. l. hac ꝯſul. §. ex imꝑfe cto. ſed illud ſpeciale eſt fauore liberorum ut ibi dicitur ſi cut et aliud eſt ſpeciale in illiſut difficilius rumpat teſta tor illud in quo ipſi inſtituti ſūt ut in aut̓. de teſ. imꝑ. §. pe nul. n ¶ Reliquerit .ſ. in ſolēni teſtō qd̓ facit ut duriorē faciat aduerſariū ſuis aduerſarijs que inſtō eſt odioſa ⁊ in uidioſa ut. ff. de h̓r inſti. l. pe. o ¶ Cauſam. ſcꝫ litis. nam ſi legittimas non ꝓbat ſcilicet princeps multominus ꝓba bit non legittimas. p ¶ Probaturum .i. ꝯmendaturum. q ¶ Admiſſuꝝ .i. niſi ſolēmter ſit inſtitutus nollet eciā no mē heredis habere. r ¶ Auctoritas. ut qꝛ aliquid deſit ꝓp ter qd̓ teſtm̄ non valet cū multa ſint in eius factōne neceſ ſariaut. sͣ. de teſta. §. i. et. ij. ⁊ ¶ Reſcpͥſerūt. ut. C. de te ſta. l. ex imꝑfecto. ſ ¶ Inqͥunt. imꝑatores. s ¶ Solu ti. ut. ff. de le. et ſe. con. l. pnͥceps et fac̄. C. d̓ iure fiſci. l. fi ſcus. §. fi. t ¶ Viuimꝰ .i. viue̓ volumꝰ ut h̓ et. ff. d̓ le. et ſe. ꝯſul. l. digna. et fac̄. ff. del̓. ij. ꝙ pnͥ. et. l. ſe. et. ff. del̓. iij. I imꝑfecto et. ff. d̓ moffi. teſ. l. pap. §. ſi imꝑator. u ¶ De in
officioſo. teſtō. qual̓r ipſo iure teſtamēta infirmāt̉. sͣ. t. i. dictum ē. nunc autē qual̓r officio iudicis .i. ꝑ ſm̄am iudicis Via exheredāt. hͦ refertur ad ¶ intentata querela. eos qui aſcēdunt ꝑ lineā maſculmnā et feīnaꝫ. Sꝫ ſe quēs clauſula reſpicit tm̄ feīnaꝫ. a ¶ Vel omittūt hͦ tm̄ ad feīnam line am refert̉. nā illaruꝫ p̄tericō ꝓ exhe̓dacō ne hēt̉. ut. sͣ. d̓ exhe̓ li. §. mr̄. ſi aūt aliqͥs d̓ linea maſculina omit terꝫ filiū ī pt̄ate nul lū ip̄o iur̓ eſſꝫ teſtm̄. ſi emācipatū filium o mitte̓tvale̓t. ſꝫ ꝑ cō tra. ta. rūpit̉ ut. sͣ. d̓ exh̓r. li. in pnͥ. et. §. e mācipatoſ hodie eciā emācipatꝰ p̄teritus p̄t dice̓ nullū ip̄o iur̓ ut. sͣ. d̓ exh̓r. li. §. no mīatim et. C. d̓ li. pͥſ. maxīm. b ¶ Gn̄t .ſ. ab adita h̓rditate in fra qͥnquēniū ut. C. e. ſanctimꝰ. §. fi. et. l. ſi qͥs filiū. in fi. et. ff. e. pap̄. ī fi. et. C. ī qͥ bus. c. in int̓. re. nō ē ne. l. ij. ꝓpoſita qͣdaꝫ peticone ad hͦ ut te ſtm̄ reſcindat̉ qͥ n̄ ē a ctio ꝓrſus nec accu ſacō ſꝫ mediū tꝫ ⁊ qn̄ qꝫ actō et qn̄qꝫ accu ſacō d̓r ſꝫ ꝓpe d̓r q̄re la ut no. ff. e. poſtu mꝰ. §. ſi qͥs c ¶ Qui ſ. lib̓i. d ¶ Querunt̉ i. ꝯq̄runt̉ e ¶ Exh̓r datos a qͣlibꝫ linea. f ¶ Preteritos. aba aliqͦ d̓ linea feīna. g ¶ Teſtm̄. ut. sͣ. qͥbꝰ n̄ eſt. p. fa. te. §. It̓ furioſi. h ¶ Lib̓oꝝ .ſ. ē ꝑmiſſuꝫ accuſae̓ filij. t. qn̄ ſūt ab eis exh̓rdati. et hͦ accipe ī filio pagano emācipato. ali as ſi eſſꝫ miles. n̄ ſubice̓t̉ q̄rele. ut. C. e. l. pe. in fi. It̓ ſi eſſet in pt̄ate teſtm̄ ip̄o iure n̄ vale̓t. ut. sͣ. qͥbꝰ n̄ ē ꝑmiſ. fa. teſ. in pnͥ. et fac̄. ff. e. l. nā et ſi ꝑntibꝰ. i ¶ Soror. hͦ accipem ꝯſang̓neis et vterinis. vel ꝯſang̓neis tm̄. nā vterini n̄ pn̄t. ut. C. e. l. fr̄es. k ¶ Autē. duo dic̄ iſte. §. pͥmuꝫ ꝙ fr̄ et ſo ror pn̄t age̓ q̄rela. ẜm ꝙ veꝝ ē qn̄ turpeſ ꝑſone inſtituūt̉ h̓rdes. I ¶ Turpibꝰ .ſ. infamibꝰ ip̄o iur̓. vel ꝑ ſm̄aꝫ. vel ec̄ d̓fc̄o. m ¶ Prelati ſūt .i. admiſſi ſūt. n ¶ Nō gͦ hͦ refer tur ad pͥmū rn̄ſū. o ¶ Pn̄t .ſ. d̓ iure. p ¶ Vltͣ hͦ ad ẜm. q ¶ Agētes. vince̓ .ſ. qd̓fc̄o agētes n̄ vnice̓t. meliꝰ gͦ face ret ſi ſe ſūptibꝰ manibꝰ n̄ vexarēt. ut. ff. e. l. i. Sꝫ ꝯt. ff. e. poſtumꝰ. §. ſiqͥs ex his. ſꝫ ibi nr̄o r̓pellit agēte repelli tn̄ potuit ut hͦ. ſꝫ an filij fratꝝ agāt. vid̓r ex hac lr̄a eos exclu di. ſꝫ cū hodie vocēt̉ ab inteſtatō et fr̄ibꝰ eqͥꝑant̉ forte et ip̄is q̄rela dat̉. ut in aut̓. d̓ h̓r. q̄ ab inteſ. de. et in aut̓. ut fratꝝ filij. §. relictū. col. iij. q̄ ē in. C. d̓ legitt̉. h̓r. autēt̓. ceſſante. et ar. ff. d̓ inoffi. t. l. poſtumꝰ in pn. ſꝫ rn̄dēt qͥdaꝫ ꝙ n̄ admittūt̉ ad q̄relā. et tn̄ vna cū eo qͥ p̄t age̓ admittit̉ ab inteſtato. ut. C. d̓ inoffi. teſ. fr̄es. et. C. ꝯmu. d̓ ſuc. autͣ. itaqꝫ. Vel poſſꝫ rn̄deri ꝙ admittit̉ iur̓ diue̓ſo. nā fr̄ agit q̄ rela et rūpit. Et filiꝰ alteriꝰ fr̄is cū ſit ruptū teſtm̄ admit

IA
agere pn̄t ſi nullo alio īu re ad defuncti bona veniē pn̄t. Nā qui ad heredita tem totā vel ꝑtē eius her̓ ditatis alio iure veniūt de inoffōſo age̓ non pn̄t. ¶ Poſtumi quoqꝫ qͥ nul lo alio iure venire pn̄t de inoffōſo agere poſſunt ¶ Sed hec ita accipien da ſunt ſi nihil eis penitus a teſtatoribus teſtō reli ctū eſt qd̓ noſtra ꝯſtō ad verecundiam nature in troduxit ſi vero qͣntacum A ꝑs hereditatis vel res et fuerat relicta de inof ficioſo querela quieſcen te id qd̓ eis deeſtvſqꝫ ad qͣrtā legittime ꝑtis r̓plea tur lꝫ non fuerit adiectuꝫ boni viri arbitͣtu debere eā ꝯpleri ¶ Si tutor noīe pupilli cuius tuteſa gere bat exteſtō pr̄is ſui lega tū acceꝑit cū nihil erat r̓ lictuꝫ ipſi tutori a pr̄e ſuo nihilominꝰ poſſit noīe ſuo de mnoffōſo pr̄is teſtō age̓ Sꝫ ſi econtrario pupiili
noīe cui nͥl r̓lictū fuerit de inoffōſo egerit ⁊ ſuꝑatus eſt ip̄e tutor qd̓ ſibi in te ſtam̄to eod̓ legatū r̓lictū eſt n̄ admittit ¶ Igit̉ qͣr tam qͥs dꝫ hr̄e ut de inoffi cioſo age̓ n̄ poſſit ſiū iure her̓ditario ſiue iure lega ti vel fidriomiſſi vel ſi mor tis cauſa ei qͣrta donata fuerit vel int̓viuos ut his tm̄ modo caſibꝰ quoꝝ mē cionem facit nr̄a ꝯſtō vel alijs mōis qui in nr̄is con ſtitucōibꝰ ꝯtinent̉. ¶ Qd̓ autem de quarta diximꝰ ita intelligenduꝫ eſt ut ſi ue vnus fuerit ſiue plures quibꝰ agere de inofficōſo teſtō ꝑmittit̉ vna quarta eiſdari ponſit ut ꝓ rata di ſtribuatur eis id eſt ꝓ viri li porcione quarta. De he redum qualitate et diflermiūti Gredes autē aut nccͣrij dn̄r a̓ ſui et nccͣrij aut extͣnei. Neceſſarius heres ē ẜuus heres inſtitutus. Ideoqꝫ ſic appellat̉ qꝛ ſiū velit ſiu
titur ab inteſtato. r ¶ Cat̉ales .ſ. et legitti nam nat̉ales tm̄ non agūt in bonis pr̄is ſꝫ matris. ut. ff. e. ſi fuſpecta. §. i. r ¶ Diuiſionē. ut ab auo pr̄no vel mr̄no. ſ ¶ Adoptati .i. arrogati. qͥ hn̄t quartā ex ꝯſtōne diui pij. at. ff. e. pap̄. §. ſi qͥs impubes. It̓ adoptati ſi auo pr̄no dati ſunt. ut. C. de adop. cū in adoptiuiſ sͣ. d̓ ado p. §. ſꝫ hodie. s ¶ Veniūt .i. venire pn̄t. ut in iure legati vel donacōis ut. jͣ. e. .§. pe. vel qꝛ eoꝝ fi lij vel ẜui ſūt inſtitu ti. ut. ff. e. l. nihil t ¶ Partē .ſ. qͣrtam ſi aut minꝰ tūc ad ſup plem̄tuꝫ agit̉ ut. jͣ. ꝓ xi. §. u ¶ Poſtumi .ſ. exhrdati nā ſi p̄teri ti ip̄o iur̄ rūpit̉ teſta mētuꝫ ut. sͣ. de exh̓r. li. §. poſtu. ſꝫ hodie n̄ p̄t exſordari ut. C. e. ſi qͥs in ſuo. §. legis. v ¶ Teſtō .ſ. iur̓ inſti tucōnis cū teſtm̄ fa cit ut in aut̓. cum de ap. cog. §. aliud. ſꝫ ſi aliā volūtatē fac̄ ſuf ficit quo qͦ relinqͣtur ti. ut in aut̓. de trien̄. et ſe. §. i. x ¶ Cōſtō ut. C. e. omīmodo. y ¶ Eis .ſ. exh̓rditat̓ vel p̄teritis z ¶ Si vero adiectū ut. C. e ſanctimꝰ in pnͥ. a ¶ Si tutor. teſta tor exͣneū inſtituit. ⁊ filiū exh̓rdauit ⁊ cui daꝫ pupillo exn̄ti in tutela filij ſui legatū reliqͥt. qd̓ pecijt filiꝰ noīe pupilli ſui n̄ tn̄ iō repellitur a q̄rela ſuo noīe. Sꝫ ꝯtͣ. ff. e. l. fi. i. ℟º. ſꝫ ibi c̓te ad uocatꝰ vel ꝓcur̓ ſpō te faciebat. cū illa of ficia ſint ſpōtanea ut .jͣ. mā. §. mādatū at hͨ eciam ex neceſſitatē qꝛ tutela ex neceſſitate ſuſcipit̉. ut. ff. d̓ tu. ⁊ cū. da. ab his. l. necnon. et neceſſario gerit̉ ut. ff. de admi. tu. l. i. in pnͥ. b ¶ Nihilominꝰ. nā videbat̉ pat̓nū iu dicium approbaſſe et ſic nj poſſe poſtea q̄rela age̓. ſꝫ tn̄ ni hilominꝰ p̄t ut h̓ dicit. c¶ Patris .i. ip̄ius tutoris. ym mo erat exh̓rdatus. d ¶ Sꝫ ſi eꝯtͣrio. h̓ teſtator filiū ſuuꝫ pupillū exhrdauit et tutori quē ip̄emet pr̄ filio dabat le gatū dimiſit. licet gͦ agat d̓ inoffi. noīe pupilli et ſuccum bat tn̄ ad legatū admittit̉ et ita noͣ. ar. ex hͦ et ſuꝑiori rn̄ ſo. ꝙ qͥs agit aliqͥd interdū. non ut ip̄e ſꝫ ut aliꝰ. ſil̓e. ff. de adop. ſi pr̄. §. qͥ duos. et. ff. e. ſi heres. §. fi. et. l. adue̓ſuſ. §. i. et. C. de admi. tu. cū quedā. et. ff. d̓ ꝯpē. l. pe. C. d̓ dolo. l. i. e ¶ Igit̉. formatur ex eo ꝙ hēs. sͣ. e. §. ſꝫ hͨ ita. vbi dic̄. eciam ſi minꝰ qͣrta hꝫ non agit q̄rela. ſꝫ ad ꝯplem̄tuꝫ. So. h̓ loquit̉ an̄ iuſtimanū ut. C. e. cū querit̉ et. ff. e. pap̄. §. qm̄ aūt quartā al̓. sͣ. ſꝫ iuſtiniam tꝑa. ꝑ. l. C. e. om̄imodo et illud igit̉ qd̓ ē h̓ penit̉ inceptiue n̄ illatiue ſic. ff. d̓ iuſti et iu re. ius ciuile. §. hͦ g̓ vel lege illatiue ex eo ꝙ hēs. sͣ. e. §. tam in fi. f ¶ Legati. ſꝫ hodie iure inſtōnis ſi facit teſtm̄ ut in aut̓. cū d̓ ap. co. §. aliud. ſi vero alia ſit volūtās ſufficit quo qͦ relinqͥ titulo ut in aut̓. d̓ trien̄. et ſe. §. i. g ¶ Viuos. ſcꝫ data ea ꝯdicōe ut h̓ donacō int̓ viuos in qͣrtā ꝯputet̉ ut. C. e l. ſi qn̄ci. §. gn̓al̓r et h̓ ſubicit. h ¶ Cōſtōi bus. ut dotis cā ⁊ do nacōnis ꝓpt̓ nupcias ut. C. d̓ moffō. t. qm̄ nouella. i ¶ Qd̓ āt diximꝰ ut. sͣ. ꝓx. §. k ¶ Porcione. ut .ſ. q̄ libꝫ hēat qͣrtā hꝰ ꝑ tis quam hiturꝰ erat ab inteſtato ut. C. e. l. ꝑntibꝰ et. l. cū q̄ri tur. hͦ tn̄ ē hodie iur̓ autēticoꝝ mutatum ad triētē ut det̉ ter cia ſi ſūt qͣtuor l̓ pau cōres. ſi vero pl̓eſ ſūt filij exh̓rdati hn̄t di midiā ut in aut̓. d̓ tri en. et ſe. §. i. q̄ ē. C. e. aut̓. nouiſſima. Et noͣ in fi. hꝰ t. qd̓ qͥdā di cūt hūc. t. hodie non hr̄e locū nͥ inter fr̄es turpibꝰ ꝑſonis her dibꝰ inſtitutiſ ⁊ hͨ fu it ſm̄a. MA. ꝑ aut̓. q̄ ē C. d̓ li. p̄teritiſ vel ex he̓datis aut̓. nō lꝫ. et aut̓. ex cā. Sꝫ nos di cimꝰ ꝙ hꝫ locū ut olī qd̓ plene diximus in aut̓. ut cū d̓ ap. ꝯ. §. a liud in fi. et dc̄a aut̓ ex cā n̄ ꝙ q̄dā capitu la in dr̄a aut̓. c̓ca q̄re lā ſūt innouata ut qꝛ olī n̄ tnͣſmittebat̉ ad he̓dem eciā ſuū n̄ eſ ſet p̄parata ut. ft. e. poſtumꝰ. §. fi. et. l. ſe hodie ſic ad ſuū here dem ut. C. e. ſanctimus in fi. Item olim qͣrta dabat̉ hodie triens vel ſemis ut dictum eſt. Item olim filij ſe gratos eſſe ꝓbabāt hodie heredes ꝓbant ingratos ut. C. e. om̄imo do. Item nota hunc. t. loqui de gratis filijs fi em̄ eſſent in grati nihil tenet̉ pater eis dimittere ut in aut̓. de here. et fal. §. exh̓rdatos. et in aut̓. de immēſis do. in fi. §. fi. et ſunt cauſe ingratitudinis. xiiij. quibus filij exlordantur et. vij. quibus pater afilijs ut in aut̓. ut cū de ap. cog. §. cauſas et. §. h̓ diximus. Et tres quibus frater a fratre ut in aut. d̓ nup. §. ingratitudinem. ¶ Se heredum qualitatē et diffe renciā qꝛ heredes de quibus. sͣ. dictum eſt diuerſi ſūt ideo de eoꝝ differencia et qualitate .i. dr̄nti qͣlitate videamus Fredes autem. neceſſarij. ſcꝫ tantum a ¶ Extranei de his autem omnibus hic ti. dicit ꝑ ordinem ut. j. ꝓxͣ. §. et eodem. §. ſui. et. §. ceteri. b ¶ Nec eſſarius. ad hoc ut ſit nccͣriꝰ eſt nccͣrio ut ſit ſeruus

II
nolit omnino poſt morteꝫ teſtatoris ꝓtinus liber et neceſſariꝰ heres fit. vnd̓ qͥ facultates ſuas ſuſpectas hn̄t. ſolēt ſeruū ſuum pͥmo aut ſecundo aut vlteriori gͣdū heredē inſtituere. vt ſi creditoribꝰ ſatis nō fiat pocius eius heredis bona ꝙͣ ipſius teſtatoris a credi toribus poſſideant̉ vel di ſtrahat̉. vel int̓ eos diuidā tur. Pro hoc tn̄ incōmo do illud ei cōmodū p̄ſtatur aut ea q̄ poſt mortem pa troni ſui acqͥſierit ipſi reẜ uantur. Et qͣmuis bona de functi non ſufficiant credi toribus iteꝝ tn̄ ex ea cau ſa res eius qͣs ſibi acqͥſierit non veneūt. ¶ Sui aūt et neceſſarij heredes ſunt veluti filiꝰ. filia. nepoſ. nep tiſqꝫ ex filio. et deincepſce teri liberi qui in ptāte mo rientis modo fuerint. Sed vt nepoſ neptiſue ſui here des ſint. nō ſufficit eam eū ue in poteſtate aui mortis tempore fuiſſe. ſed opus ē vt pater eius viuo pre ſuo deſierit ſuꝰ eſſe heres. aut morte interceptus aūt qͣli bet alia racione liberatus a poteſtate patris. tūc .n.
nepoſ neptiſue in locuꝫ pa tris ſui ſuccedit. ¶ Sꝫ ſui quidem heredes ideo ap pellantur. quia domeſtici heredes ſunt. et viuo qͦꝫ pater quodāmodo domini exiſtimantur. Vnde eciam ſi quis inteſtatꝰ moriatur prima cauſa eſt in ſucͣceſſi one liberorum. ¶ Neceſſa rij vero ideo dicuntur quia omnino ſiue velint ſine no lint tam ab in teſtato qͣm ex teſtamento. ex lege. xij. ta. heredes fiunt. Sed hijſ pretor permittit volenti bus ſe abſtinere ab heredi tate. vt pocius parentis. ꝙ ipſorum bona ſimiliter a creditoribus poſſideant̉ ¶ Ceteri qui teſtatoris iu ri ſubiecti non ſunt. extͣnei heredes appellantur Ita qꝫ liberi qͦꝫ noſtri qui in po teſtate noſtra non ſunt he redes a nob̓ īſtituti extͣnei he̓des nob̓ vidētur. Qua d̓ cauſa et qui heredes a ma tre inſtituuntur eodem nu incro ſunt. quia femine in poteſtate liberos non ha bent ¶ Seruus quoqꝫ he res a domino inſtitutꝰ. pꝰ teſtamentum factuꝫ ab eo manumiſſus eodeꝫ numero
teſtatoris tempore teſtamēti. vt hic. ⁊. ff. e. ſi alienū. in pͥn cipio. Item et tempo e mortis. vt. s. de here. inſti. §. ſeruꝰ Item ꝙ non. calteri legatus tunc enim legatario quere ret hereditatem et ipſe eius eſſet niſi idem ẜuus ſibi ſubſti tutus eſſet heres et liber. vt. ff. de pu. ſub. l. ei. §. i. a ¶ Protinus .i. ſtatim. et ſi quidem pure inſtitutus eſt. a ſe ip̄io lib̓tatem conſe cutus videtur. vt ff de acqui. here. ex ꝑ te. et. ff. de he̓. inſti. ſi ſub ꝯdicione. §. fi. et eciā ignorans. vt ff. ſi cer. pe. eius qui et. ff. de teſtamētis. qui iudicium. b ¶ Et neceſſarius ni ſi ſit īſtitutꝰ ſub hac condicione ſi vellet. que ꝟba faciūt eum volūtariū. ſed in exͣ neo nil operāt̉. vt. ff de ꝯd̓. inſti. verba. et. ff. de here. inſti. cornelius. c ¶ Vn̄. qꝛ cū nccͣrijs d ¶ Suſpectas. vt quia ſciuit ſe non eſſe ſoluendo. et facit s. quibus ex ca. ma. nō poſſ. in prin. et. s. de vul. ſub. in prin. e ¶ Fiat. ſcꝫ ab hoc ſe cundo herede et libe ro inſtituto. f ¶ Heredis .i. ſerui inſtituti. et hoc ne defunctus iniuria af ficiat̉. vt. s. e. quibꝰ ex ca. ma. non poſſ. §. i. in fi. g ¶ Incomodo. qꝛ ī uitꝰ hereditati aſtnͥ h ¶ Preſtat̉. git̉. ſic et al̓ inuenit̉ ī mul tis locis. vt qͥ in vno caſu grauatur in alio debet releuari. vt. ff. de iur̓iur̓. l. eum qui. in princi. 3 i ¶ Poſt mortem. ſcꝫ ante aditam heredi tatem. vt. C. ad ſill̓. l. cū ſill̓. vel certe h̓ ꝓtinus videtur adi ta hereditas et dc̄a l. cum ſill̓anum. alio caſu loquitur k ¶ Patroni .i. qui eſ ſet patronus. ſi eſſet liber in vita illius. l¶ Reſeruent̉. ſeparacione impetrata. ſi bona patroni nō attingat .i. non incepit adminiſtrare. vt. ff. de ſeꝑac̄. l. i. §. fi. al̓s ſi incepit adminiſtrare nō poterit poſtea impetrare ſeꝑacionem niſi ſit minor. vt. ff. de miij. ait p̄tor. §. nō ſolum. qͦ caſu tm̄. ſcꝫ cū eſt minor ſeꝑacionē impetrabit eciā ſuā attingit heredi tatem. nō aūt vt abhereditate ſe abſtineat. vt. ff. d̓ acqui. m Nō veneūt .i. n̄ vendūt̉. here. neceſſarijs. §. fi.
a ¶ Sui aūt in ptāte. alias ſi ſunt emancipati exͣnei ſunt. vt b ¶ Deſierit. im ꝓp̓e ponitur. qꝛ viuo patre ijͣ. e. §. ceteri. nō fuit heres. ſꝫ dicit̉ deſine̓ qͣntum ad id qd̓ futurum erat. ſic et alias. vt. ff. de vſuffr. quēadmod̓ ca. l. iij. §. deſinere. c ¶ Racione. veluti emācipacione vel deportacione. vt. s. qͥbus modiſius pa. po. ſol. §. p̄ter ea. et. §. cū autem. d ¶ Interceptus .ſ. filiꝰ. e ¶ Liberatꝰ emancipacōne. f ¶ Suecedit ita vt eciā filius emancipa tꝰ repellat̉ et nepoſ qui remanſit in pote ſtate ex eo vel alio fi lio natuſ admittatur et hoc iure ciuili. ꝙ nō ꝯgnouit emanci ꝑatos. qꝛ erant capi te minuti. vt. jͣ. de he re. q̄ ab inteſ. de. § emācipati. de iure at̄ p̄torio ſoli filij eman cipati admittūt̉. non nepotes. vt dicto. §. emancipati. ſꝫ ꝑ edi ctū de ꝯiūgendis cū emācipatiſ liberiſ eiꝰ admittit̉ ſimul filius et nepos. vt. ff. de ꝯ iūgend̓. cū eman. l. i. .ij. ℟n. qd̓ .i. ꝙ ſimul nepos cū pr̄e vel fra tre patris admittat̉. locū hodie nō habe̓t cū ſit ſublata oīs dif ferēcia q̄ fiebat occa ſione emancipacōnis vt in aut̓. d̓ he̓. q̄ ab inteſ. de. §. i. coll̓. i. g ¶ Sed ſui appellā tur. ſcꝫ ſupͣdicti filij. et nepotes. h ¶ Quia domeſti ci. nota filiū domeſt cū patri. ſūt et alij mul ti domeſtici. vt. C. de hijs q̄ ad ec̄. ꝯfu. p̄ ſenti. §. ſane. i ¶ Extimāt̉ .ſ. ex arti ficio iur̓ ciuil̓. qd̓ fin. git eandē ꝑſona pa trem et filiū. vt. C. ad īpub̓. ⁊ al̓. ſub. l. fi. Itē eandē vocem vtriuſqꝫ. jͣ. de inutil̓. ſtipul̓. §. ei qui. Iteꝫ et id̓o videt̉ dn̄s. qꝛ in illis bonis patris alitͣ ſic̄ ip̄e pr̄. et ſic̄ vxor dn̄a dotis. ſcꝫ dr̄ et hr̄e poſ. vt. C. de iur̓. do. in rebꝰ. et. C. qͥ po. ī pig̓. l. fi. Ita et poſſeſſioneꝫ viuo pr̄e hr̄e videt̉ filiꝰ. vt. ff. ꝓ here. l. ij. in fi. Hinc ē ꝙ ſola admīſtracio dr̄ tͣnſire ad filiū cū pr̄ morit̉ vt. ff. de li. et poſtu. l. in ſuis. k ¶ Liberoꝝ. vt. jͣ. de here. q̄ ab inte. x§. i. l ¶ Dicuntur ſcilicet dicti filij. m ¶ Fiūt .ſ. iur̓ ciuili īſpcō. alid̓ d̓ p̄torio. ut ſubic̄ qd̓ p̄ualꝫ. n ¶ Permittit .ſ. liberis in ptāte poſitis. nō uthabeāt neceſ

habetur. ¶ In heredibus autem extraneis illud ob ſeruatur vt ſit cum eis te ſtamenti factio. ſiue here des ipſi inſtituantur ſiue hij qui in poteſtate eorum ſunt. et id tribus tem poribus inſpicitur. teſta menti quidem facti tem pus vt conſtiterit inſti tucio. Mortis vero tem pore teſtatoris vt effectū habeat. hoc amplius et cū adierit hereditatē eſſe de bet cum eo teſtamenti fa ctio ſiue pure ſiue ſub con dicione heres inſtitutꝰ ſit nam ius heredis eo maxi me tempore inſpicienduꝫ eſt quo acquirit heredita tem. ¶ Medio autem tem pore inter factum teſtam̄ tum et mortem teſtatoris vel condicionem inſtitucio nis exiſtentem mutacio iu ris non nocet heredi. quia vt diximus tria tempora ī ſpici debent. ¶ Teſtamen ti autem factionem nō ſolū iſ habere videtur qui teſta mentum facere poteſt. ſed eciam qui ex alieno teſta mento. vel ipſe capere po teſt vel alij acquirere licet non poteſt facere teſtamē tum et ideo furioſus et mu tus et poſtumus et infans et filiuſfa. et ſeruus alienꝰ teſtamenti factionem ha bere dicuntur licet enim te ſtamentum facere non poſ
ſunt. attamen ex teſtamen to vel ſibi vel alij acquirere poſſunt. ¶ Extraneis au tem heredibus deliberan di poteſtas ē. de adeunda he̓ditate. vel non adeūda Sed ſiue is cui abſtinendi poteſtaſ eſt immiſcuerit ſe bonis hereditatis. ſiue extͣ neus cui de adeunda here ditate deliberare licet adi erit. poſtea relinquende hereditatis facultateꝫ nō habet. niſi mīor ſit. xxv. an nis. naꝫ huius etatis homi nibus. ſicut in ceteris omni bus cauſis deceptiſ. ita et ſi temere damnoſam heredi tateꝫ pretor ſuſceperit ſuc currit. ¶ Sciendum eſt tn̄ diuum adrianum eciaꝫ ma iori. xxv. annis veniam de diſſe. cum poſt ad itam he reditatem grande es alie num quod adite heredita tis tempore latebat emer ſiſſet. Sed hoc qd̓ diuus a drianus cuidaꝫ ſpeciali be neficio preſtitit. diuus aūt gordianꝰ poſtea militibꝰ tantummodo hoc extēdit ¶ Sed et noſtra beniuolē cia cōmune omnibus ſubie ctis imperio noſtro hoc p̄ ſtitit beneficium. et cōſtitu cionem tam equiſſimam ꝙͣ nobilem ſcripſit cuiꝰ teno rem ſi obſeruauerint homi nes licꝫ eis adire heredita tem et intantum teneri in ꝙͣtum valere bona heredi
ſitatē adire p̄tor̄em. ſꝫ ſufficit ſi ſe nō immiſceant. vt. ff. de acquir̓. here. ei qͥ ſe. et. C. ſi vt ſe ab here. ab. l. i. a ¶ Appellāt̉. ſic. C. de rei vx. act̓. §. exͣnei b ¶ Non habēt vt. s. de adopc̄. §. fe mine. b ¶ Habet̉ .ſ. ut ſit he res exͣneus. nā nō ſe quit̉. iſte vtrūqꝫ ſcꝫ libertatē et he̓ditatē ex dn̄i teſtō. qd̓ ē ne ceſſe ut ſit neceſſariˢ vt. s. de he̓. inſti. §. ſi vero a viuo. Accur. c ¶ Factio. paſſiue ac cipe. i. ut poſſit caꝑe ex teſtō. qd̓ p̄t qͥlibꝫ exceptis qͥbuſdaꝫ. qͦſ no. jͣ. t. i. §. legati. d ¶ Eoꝝ nā ſeruo in ſtituto dn̄i ꝑſona in ſpicit̉. ut. s. de here. inſti. §. ſeruus. e ¶ Id .ſ. ꝙ ſit capax f ¶ Duobꝰ tēporibꝰ al̓ tribꝰ. ſꝫ tn̄ tria ſub iciūt̉ tꝑa. ut ſubicit g ¶ Mutacō. vt quia medio tempore effi ciat̉ nō capax. tn̄ hil tribꝰ tꝑibꝰ bn̄ inue nit̉ capax. vt h̓ et. ff de here. inſti. ſꝫ ſi in ꝯdicōne. §. ſolemus. et. l. ſi alienū. §. in exͣ neis. ¶ Sed ꝯt. ff. de acquir̓. he̓. ſi ẜuꝰ eiꝰ qui ¶ Sꝫ c̓te ꝙ ſeruꝰ in ſeruitutē nō dicē bat̉ capax. vt ibi ex ꝑſona dn̄i pͥncipalit̓ erat. nā dn̄s erat nō capax. vn̄ eo manu miſſo nō nocꝫ ei ma numiſſio. cū p̄ſumat̉ nūc ꝙ et tunc fuerat capax Itē ſūt. ar. ꝯtͣ ff. ꝓ emp. l. ij. in pͥn. et in aut̓. vt cū d̓ ap. cog. §. generaliter. h ¶ Tꝑa .ſ. in exͣneo herede. ſꝫ in ſuo ⁊ ne ceſſario exigit̉ vnum ẜm jo. ſcꝫ tꝑus mor tis. ut. s. e. ſui. vl̓ ẜm azo. eciā tꝑs teſtī in ſpicit̉. tꝑs aūt adite he̓ditatis nō inſpici tur. qꝛ ſtatī ſūt here des pr̄e mortuo .ſ. de iur̓ ciuili. ut. ff. d̓ ſu. ⁊ le. in ſuis. In neceſ ſarijs aūt tm̄ duo tē pora inſpiciūt̉ ſcꝫ te ſtamenti et tꝑs mortis. vt. ff. de here. inſti. ſi alienā. i. ℟. et. l. ſeruū. i ¶ Teſtamēti. videt̉ .ſ. in actiua ſigͥficacione k ¶ Acquire̓ .ſ. p̄t. factionē in paſſiua ſigͥficacionē.
m ¶ Sibi. ſi ſūt ſui iuris. n ¶ Alij. ſi ſūt in aliena poteſta te. vt h̓ et. ff. de teſtam̄tis filiuſfa. et fac̄. ff. de flu. l. i. §. fi. o ¶ Exͣneis. abſtinendi. ut ē ſuꝰ heres cui dat̉ abſtinendi fa cultas ꝑ p̄torem. ut .s. e. §. neceſſarij p ¶ Adeūda. nota h̓ qͣtuor ꝓporcō nalia. ſcꝫ inmiſce̓ et abſti nere. q̄ duo ꝑtinent ad ſuos heredēs Itē adire et repudiare q̄ duo ꝑtinent ad exͣne os ut h̓ dr̄. ſꝫ qn̄qꝫ ſu us dr̄ adire et repu diare. ut. C. de leg̓. here. defunctus. q ¶ Deliberare. jͣ. an nū deliberacōnis pe tito tꝑe et indulto ab imꝑiali culmine. a nr̄is aūt iudicibꝰ in fra nouem menſes et n̄ nͥ ſemel peti pt̄. vt C. de iur̓ deli. ſāccīꝰ .§. et hͦ qͥdem. r ¶ Omnibꝰ. niſi ſint vſi iur̓ ꝯn̄i. vt. ff. de mini. l. ꝟm. §. Item n̄ reſtituit̉. Itē niſi iu rauerit adultus ſuꝑ ꝯtͣctu. vt in. l. frede rici. hac edcāli. et in aut̓. de pace tenēda .§. ſacram̄ta. ſ ¶ Sucurrit. vt. ff. de minͥ. ait p̄tor. §. ſi hereditatem s ¶ Sciendū. maiori .ſ. cuidā ꝓ pͥuilegio veniā obtinenti. t ¶ Grande. ſic. ff. de ꝯd̓. mnd̓. l. ij. §. ſi quid et. l. iij. u ¶ Gordianus. ſed vbi ſūt leges iſtoꝝ imꝑatoꝝ. ℟ n̄. n̄ ha bemus. ſꝫ habet̉ men cio eaꝝ. C. de iur̓. de li. ſāccimꝰ ī pͥn. v ¶ Preſtitit. al̓s p̄ ſtauit .ſ. vt aliqͥs nō grauet̉ ꝓpt̓ ī ꝓuiſū debitū vel eciā ꝓui ſū ſi ē nō ſufficiēs he reditas. vt. C. de iur̓ deli. ſāccimus. §. ex omnibꝰ. et hͦ facto ī uentario ſi res p̄ſen tes ſūt infra tres mē ſes. ſi abfuerunt intͣ annale ſpaciū. vt. C. de iure deli. ſancci mꝰ. §. ſin autē dubiꝰ et ſinautē in locis. x ¶ Conſtitucionem. vt. C. de iur̓ del̓. ſāccimus. y ¶ Equiſſimā. quantum ad tractatum. z ¶ Fobilem ꝙͣtum ad ſcienciam.

II.
tatis contingit vt ex hac cauſa neqꝫ deliberacionis auxiliū fiat eis neceſſarium niſi omiſſa obſeruaciōe nr̄e conſtitucionis ⁊ deliberan dum exiſtimauerint et ſeſe veteri grauamini adicio nis ſupponere voluerint. ¶ Item extraneus heres teſtamento inſtitutus aut ab inteſtatō ad legittimā hereditatem vocatus pōt aut ꝓ herede gerendo vl̓ nuda voluntate ſuſcipiēde hereditatis heres fieri. Pro herede at̄ gerere qͥs videt̉ ſi rebus hereditarijſ tanꝙͣ heres vtatur vel ven dendo res hereditarias. aut predia colendo. locan doue. et quoqͦmodo ſi vo luntatem ſuam declarareꝫ vel re. vel verbo. de ad eun da hereditate. dummodo ſciat eum in cuius boni pro herede gerit teſtatum in teſtatumue obijſſe. et ſe ei heredem eſſe ꝓ herede em̄ gerere eſt ꝓ domino gere̓ veteres em̄ heredes ꝓ do minis appellabantur. Sic̄ autē nuda volūtate extra neus heres fit ita ꝯtraria deſtinacione ſtatim ab he
reditate repellitur. ¶ Euꝫ qui ſurdus vel mutus na tus eſt vel poſtea factus nͥl ꝓhibet pro hcrede gerere et acquirere ſibi heredita tē. ſi tamē intelligit quod agitur. De legūtis. Oſt hͨ videamus de legatis que ꝑs iuris extra ꝓpoſi tam quidem materia vide tur. Nam loquimur d̓ hijs iuris figuris quibus ꝑ vni uerſitateꝫ res nobis acqui runtur. ſed cum omnino de teſtamētis et de heredibꝫ qui in teſtamento inſtituū tur locuti ſumus. non ſine cauſa ſequenti loco poteſt hec iur̓ materia tractari. ¶ Legatuꝫ itaqꝫ eſt dona cio quedaꝫ a defuncto reli cta. ab he̓de p̄ſtanda. Sꝫ olim quidam erant legatō rum genera quatuor. ꝑ vē dicacōneꝫ. ꝑ damnacionē ſinendi modo. ꝑ p̄cepcionē et certa quedam verba cui qꝫ generi legatorum aſſig nata erāt. ꝑ que ſingl̓age nera legatoꝝ ſignificabā tur Sed ex conſtitucioni bus diuoꝝ principuꝫ. ſolē nitas huiuſmodi verboꝝ
a ¶ Conſtitucionis. q̄ de ꝯpoſicōne dicti inuētarij loquit̉. b ¶ Grauamini. ſꝫ qd̓ erit grauamē. ℟n̄. tenebat̉ in ſolidū omībꝰ creditoribꝰ et legatarijs eciā ſi excedāt mēſurā he reditatis. vt. C. de iure deli. l. fi. §. ſi vero poſtꝙͣ. Si autē pecijt tempus ad deliberandū. et fa. ec̄ inuetariū c̓ditoribꝫ quidem tenet̉ in ſolidum. ſed delegatis d̓tͣhit falcidia ſiue adierit he̓ditatē. jͣ. de liberacionis tempus ſiue non recuſauerit. ſꝫ ſi nō feciſſet inuen tariū. omnibꝰ in ſoli dum tene̓tur. vt. C. d̓ iur̓ deli. l. fi. §. ſi at̄ hͦ aliqͥs. et. §. ſi qͥs at̄. c ¶ Iteꝫ ad legittiaꝫ ſcilicꝫ iur̓ ciuili. aliud iure p̄torio. tūc enim nec eſſe habet coram p̄torē agnoſce̓. vt. C de iur̓ deli. l. pubere et. l. ſuū. et. C. qͥ ad mit. ad bo. poſ. l. vl. d ¶ Nuda. oꝑtꝫ in̄ ꝙ extnſecus declaret̉. ſi qͥd gͦ ꝓ herede ve lut heres geſſit vt h̓ dicit tūc volūtatē il lā declarat nͥ prote ſtetur ſe nō vt he̓dē facere. vt h̓ et. ff. de acquir̓. here. l. ꝓ he rede in pͥn. et. l. gerit Sꝫ ꝯtͣ id qd̓ dicit h̓ nūdā volūtate. e. C de iur̓deli. potuit. ſꝫ certe eſt ncc̄ia volū tas et actꝰ. ſi ab actu incipias. ſic et al̓. vt ff. de acquiren. poſſi quemadmodum. e ¶ Pro herede .i. fa ctis ipſis gerēdo. ꝓ herede. f ¶ Obijſſe. al̓. n. nͥ hͦ ſciat. nō p̄iudicat ſi bi adicio. nā nō vid̓r adire. vt h̓ et. ff. de acqͥr̓. he̓. ſi is ad quē et. l. eum qui duobꝰ g ¶ Heredē eſſe eciā pure. nā ſi ſub condi cione nō pt̄ an̄ exn̄tē ꝯdicionē adire. vt. ff de acquir̓. he̓. is qui heres. ſūt et alia ne ceſſaria ſcꝫ vt ſit lib̓ et ſui iur̓ qui adit. al̓ nō poterit n̄ iuſſu patris. vel dn̄i p̄ce dente. vt. ff. e. ſi qͥs michi. §. iuſſuꝫ. et. l. quociēs. Itē oꝑtet ꝙ ſit compos mētis. vt in fi. huiꝰ ti. Itē ꝙ ſit maior. xiiij. an. alias nō p̄t adire. vt. C. d̓ iure deli. potuit. et. l. ſi īfāti Item ꝙ ſciat mortuū eſſe teſtatorem. al̓ nō p̄t adire. vt. ff. de acquir̓. here. is q̄ heres. §. ſi qͥs dubitet. et. l. qͥ he̓ditatē et. l. neminem. et. l. qui ſuꝑſtitis. Item certus de ꝯdicione teſtator eſſe debet. vt. ff. de acquir̓. he̓. §. fi. et. l. ſequenti. h ¶ Pro dn̄o. vn̄ heres. i. dn̄s. vt. ff. ad. l. acquil̓. Itē me la. §. l. acquil̓. Itē dicūt teutonici. heri. id eſt domini.
i ¶ Deſtinacione. dūmō et hͦ actu extnͥſeco declaret̉. ar. tn̄ ꝯt. ff. de pecul̓. le. l. nō ſtatim. k ¶ Intelligit. non gͦ de mens vel furioſus. l ¶ De legatis. Rubrica. Oſt hec .ſ. q̄ diximus de teſtamentis ordi. hucuſqꝫ m ¶ Pars .ſ. q̄ eſt c̓ta legata ⁊ longa eſt vt patet. vt. ff. e. ꝑ multas raciones. et per multas rubricas o ¶ Propoſitam .ſ. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. §. fi. p ¶ Loquim̉ .i. locuti ſumus. et ſic tꝑs pro tꝑe ponit̉. vt. C. de infa. ſi poſſidonium. vel loquim̉ .i. loqui debemꝰ ſi materiā ꝓ ſequerem̉. ſic in aut. de conſāg̓. et aff. §. ſi igit̉. coll. vj. q ¶ Figuris .i. ꝑtibuſ vel formis. q̄. iiij. ſūt ꝑ ſucceſſionē ciuilem ꝑ p̄toriā. ꝑ arroga cionē. ꝑ adiectōnem ꝯẜuande lib̓tatis cā vt. s. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. §. fi. r ¶ Omnino .i. diligē tiſſime. s ¶ Teſtamentis. vt .s. de teſta. et tribuſ ſequentibꝰ titulis. t ¶ ſequenti. qꝛ nec d̓ bentur. niſi in teſtō t̓ licta. et poſt herediſ inſtitucionē. ſed ho die ꝯtͣ. in vtroqꝫ. vt .jͣ. de fideicō. here. §. pterea. et. jͣ. e. §. ſed n̄ vſqꝫ. et. §. ante. Ac. u ¶ Legatū. ff. e. ij. l. legatum. ſꝫ alit̓ diffi nitur vt. ff. e. legatū x ¶ Quedā donacio. ſūt em̄ tres donacō eſ vt. ff. e. l. i. et differt hec adonacōne cau ſā mortis. vt diximuſ s. de dona. §. i. ī fi. §. itē a donac. niter vi uos. cū legatū reuo cai̓ poſſit vſqꝫ ad mō tem. vt. ff. de adim̄. le. l. iij. in fi. et. l. iiij ſꝫ in donacionē inter viuos non eſt ita. vt .s. de donacō. §. et a lie. ¶ Item differunt ab hereditate. cum hoc ſingulare et ſine onere ſit. ¶ Illud vero vniuerſale et cum onere. ut. ff. manda. ſi hereditateꝫ et ar. ff. de edendo. quedam. §. nichil. y ¶ Quedam ver ba. vt ſi dicatur legatario. vendica tibi reꝫ talem. vel here di dicat. damno te illū ere alieno liberare. vt. jͣ. e. §. ſed et ta le. Item ſi ſic dicat. ſinite illū habere talem re. Itē ſi dicat vni heredum. p̄cipito rem illā. i. an̄ ꝑtē capito. vt. ff. e. l. ſi a pluribꝰ in ẜa carta. z ¶ Cōſtitucionibꝰ. qͣs n̄ habēꝰ. a ¶ Sublata ē. ſcꝫ dud̓ r̓tro b ¶ Conſtō. C. ꝯn̄ia del̓. l. iij c ¶ Lugubracionē .i. vigilacōne. maxime nocturna. nā ẜm

IA
penitꝰ ſublata eſt. ¶ Nr̄a autem conſtitucio quaꝫ cū magna fecimus lugubra cione defunctorum volunta tes validiores eſſe cupi entes. et non verbis ſed vo luntatibus eorū fauentes diſpoſuit. vt omnibꝰ lega tis vna ſit natura. ⁊ quibꝰ cumqꝫ verbis aliquid de relictum ſit. liceat legata rijs id ꝑſequi. non ſolum ꝑ actiones perſonales. ſed eciam per in rem. et per ypothecariam cuius con ſtitucionis ꝑpenſuꝫ modū ex ipſiuſ tenore ꝑfectiſſime acciꝑe poſſibile eſt. ¶ Sꝫ non vſqꝫ ad eam conſtitu cionem ſtandum eſſe exiſti mauimus. Cum enim anti quitatem inuenimus. lega ta quidem ſtricte conclu dentem. fideicōmiſſis autē que ex voluntate magis d̓ ſcendebāt defunctoruꝫ pi gͣuiorem naturā indulgē tem neceſſariū eſſe duximꝰ omnia legata fideicōmiſ ſis exequari vt nulla ſit in ter ea differencia. ſed qd̓ deeſt legatis hoc repleat̉ ex natura fideicōmiſſoruꝫ et ſi quid amplius eſt in legatis. per hͦ creſcat fidei cōmiſſi naturā. ¶ Sed ne in pͥmis leguꝫ cunabulis ꝑ mixte de hijs exponendo ſtudioſis adoleſcentibus quandam introducamus difficultatem operep̄ciuꝫ eſſe duximus interim ſeꝑa ratim. prius delegatis et poſtea de fideicōmiſſis tra ctare. vt natura vtriuſqꝫ iuriſ cognita facile poſſint ꝑmixtionem eoruꝫ eruditi ſubtilioribus auribus acci pere. Nō ſolum aūt teſta toris vel heredis reſ. Sed eciam aliena legari pt̄. ita vt heres cogatur redime re eam et preſtare. vel ſi ea non p̄t redimere eſtimacio nem eius dare ¶ Sed ſi ta lis res ſit cuius ꝯmertium nō eſt. nec adipiſci p̄t. nec eſtimacio eiuſdebetur. velu ti ſi campuꝫ marcianū. vel baſilicas. vel tēpla. vel que publico vſui d̓ſtinata ſunt legauerit. nam nullius mo menti tale legatuꝫ eſt Qd̓ autem diximus alienaꝫ re poſſe legari. ita intelligen dū eſt ſi defunctus ſciebat alienam rem eſſe non ſiig norabat. forſitan em̄ ſi ſciſ
ph̓os. luna dr̄ habe̓ radios lugubres. ſed ſol claros. ſic inꝓ aut̓. vt iudi. ſine qͦ quo ſuf. in pͥn. d ¶ Validiores. int̓duꝫ nō ē volūtas validior ſcpͥtura. ut. ff. de vſufruc. le. ſi alij. et ſuppl̓. le. labeo. et fac̄ ad hͦ qd̓ in textudr̄ .ſ. ꝙ voluntas ſit validior ſcpͥtura. qd̓ eſt ꝟm. vt. ff. e. l. ij. cum pr̄. §. cū imꝑ fecta. et dele. ij. l. iij. ẜm jo. et hͦ niſi ſit impoſſibilis vel pro broſa. vt. jͣ. e. §. fi. vel inepta. vt. ff. e. l. ſer uo alieno. §. fi. e ¶ Cupiētes. quam ꝟbā ſolennia. f ¶ Legatis .i. omni generi legatoꝝ. g ¶ Natura. ꝙͣtuꝫ ad hoc vt debeāt̉. ſunt tn̄ q̄dam fauorabilio ra alijs. vt. jͣ. de ob. q̄ ex quaſi ꝯtractu. §. fi h ¶ Verbiſ. aptis tn̄ ad hͦ. fic. ff. de cōſti. pec. qui autē in fi. et l. ſequenti. i ¶ Perſōales .ſ. ex te ſtamento. Acurſius. k ¶ Per rem .i. ꝑ rei vēdi. nā recta via tͣn ſit dominiū in lega tarium rei legate. vt .ff. de furt̓. l. a ticio. l ¶ Ipotēeariā. ſcꝫ in rebus alijs q̄ fuerūt defuncti. et noͣ ꝙ ſi le gatū ſit in ſpē et ſit res teſtatoris. ꝯpe tunt ille tres actiōeſ ſi in gn̓e ut ẜuum. cō petūt due ſcꝫ teſtam̄ ti et ppoth̓̓. ſꝫ in caſu tm̄ vna actio .ſ. ex te ſtamento. et vna ex cepcō ꝯpetit. vt ſi le go debitori liberaci onē. vt. ff. de lib̓ac̄. l. l. ꝙ michi. et. ff. vt in poſſ. le. l. i. §. ſi debitori. ſi autem ſit ces aliena. due tantū ꝯpetant. ſcꝫ ꝑſonal̓ et ypoth̓. vt. C. d̓le. .j. i. nō tn̄ omnibꝰ a git .i. act̓. in reꝫ. et ex teſtō. ſꝫ vna quā ele gerit. vt. ff. del̓. ij. c̄ filius. §. varijs. ſꝫ ſi le gatariꝰ ſit dn̄s qͣlit̓ ꝑſonali aget. vt. jͣ. d̓ act̓. §. ſic itaqꝫ. ℟. rōne poſſeſſionis. vt. ff. de ꝯd̓. tri. l. ij. m ¶ Ad eam .i. nō fuimus ꝯtenti. ſcꝫ dcā ꝯſtōne. ymmo et a liam fecimus ꝯtͣ iſtā. et eandem materiā. vt. C. ꝯn̄ia deſe. .i. ij. pͥma tn̄ remouet dr̄iaꝫ qͣtuor gn̓m legatoꝝ .ſ. in quo erat dr̄ia inter ſe. ſecūda ꝟo remouet dr̄am inter legata et fideicō. n ¶ Perpenſū .i. deliberatū ¶ Stricte .i. ſtricto iure. ſic vt ex teſtamento tm̄ debeāt̉. vt. jͣ. de fideicon. her. o ¶Lagiſ .ſ. ꝙͣ legata. vt ab īteſtato ec̄ debeāt̉. j. §. p̄t̓ea vt. jͣ. d̓ fidrico. her̓. §. p̄t̓ea. vel dic̄ ex volūtate magis ꝙͣ ex ſollēnitate teſtamenti p ¶ Exequari. ꝙͣtum ad ſm̄am et
tractatū. nō ꝙͣtū ad ꝟbū nā nō dr̄ hodie legataria libertal licet fideicon. appelletͣ. Item ꝓpter legatū non cogit̉ qͥs adire. ſed ꝑ fideicō. vniu̓ſale. n̄c ut. jͣ. ad. l. fal. §. ex diuerſo. et. ff. ad tre. qꝛ poterat. et. jͣ. de fideicon. he̓. §. ſed ſi recuſet q ¶ Seeſt. in tribus em̄ deeſt. vt. jͣ. e. §. poſt mortem. et. jͣ. d̓ fideicon. he̓. §. p̄terea. et. jͣ. d̓ ſingul̓ re. ꝑ fideicon. re. ī pͥn. r ¶ Amplius .ſ. vt ne ceſſitate det̉. qd̓ non erat in fidecō. vt. jͣ. d̓ fideicon. he̓. in pͥn. s ¶ Sꝫ neqꝫ cunabul̓ id eſt hoc volumine vt. s. e. in ꝓhemio. circa medium. t ¶ Gpep̄cium. id eſt pulchrū videtur. vt dicit̉ in ſaluſtio. u ¶ Interim. .i. anteꝙͣ veniamus ad illā cō ſtitucionem vbi tra ctant̉ cōmunia eorū x ¶ De legatis. ut hͦ .t. et duobus ſequen tibus. vt in fidecon. here. et alio ibi pro ximo titulo. y ¶ Cognita. ſcꝫ ſe parātim. z ¶ Eruditi. ſic. s. de iuſti. et iur̓. §. hijs ge neraliter. a ¶ Nō ſolū res. et mn hijs nil refert ſi ſcie rit vel ignorauerit. hͦ defunctus. vt. jͣ. e. .§. ſi qͥs remſuam. et ff. del̓. ij. l. vnū ex fa milia. §. ſi quis rē fuā jtem de re ꝯn̄i lega ta ẜm jo. ut. ff. e. l. v. .§. j. et. ij. ſed c̓te ibi n̄ vꝫ legatū nͥ ꝓ eaꝑ t̓ ꝓ qua nō ē error. b ¶ Poteſt. ſic et. s. de iuſti. et iur̓. §. hijs c ¶ Aliena igitur eciā hoſtiū. vt. ff. e. eciā ab omnibuſ. §. ec̄ ẜm jo. it̄ ab hoſtibꝰ capta. vt. ff. e. ſeruꝰ ab hoſt. et. l. ad qd̓ d ¶ Redime̓. ſpēale ꝓpter p̄cepc̄. teſta toris. ſic. ff. ꝯuī. di. l ꝯn̄i. diuidūdo. §. fi. r̓gl̓arit̓ ꝯtͣ. vt. C. d̓ ꝯ tͣhē. ēp. īuitū. e ¶ Redimere. illo modo qꝛ nō vult vēde̓ vel ſi p̄t tn̄ nimium petit ꝓ p̄cio. vt. ff. e. nō dubiū. §. fi. et dele. j. ap̄. iul̓. §. conſtat. f ¶ Cōmerciū .i. nō p̄t ſuꝑ ea re ꝯtractus haberi g ¶ Adipiſci. paſſiue accipe extimacio. ſi apud eos nullū ē cōmerciū. vel eciā ē. ſed cū grandi diffi cultate non vꝫ legatū. vt h̓ et. ff. e. l. ap̄ iul̓. §. fi. nͥ teſtator voluerit ꝯtͣriū maīfeſte. vt. ff. e. ſi quis inquilinos. et niſi in alio caſu vt ſi lib̓ homo. ſibi legētur. qͥ fuerat redemptꝰ ab hoſtibus quo caſu a pignore eximit̉. vt. ff. e. ſenatus. §. fi. ſi at̄ ꝯmerciū ē ī ꝯn̄i ſꝫ nō ē ei ſcꝫ a qͦ relinquit̉. vꝫ ut ip̄m

II
ſet alienam rem eſſe non le gaſſet et ita diuus pius re ſcripſit et verius ē ip̄m qͥ a git. id eſt legatariū ꝓbare oportere ſciuiſſe aliena rē legaſſe defunctū. n̄ he̓dem ꝓbare oportere ignoraſſe alienā. qꝛ ſꝑ neceſſitas pro bādi incūbit illi q̓ agit. ¶ Sed et ſi rē ſuā obligata creditori aliq̓s legauerit. neceſſe hꝫ heres luere. et ī hͦ qͦꝫ caſu idē placꝫ qd̓ ī re aliena vt ita demūluere ne ceſſe habeat heres ſeſcie l bat defunctꝰ re obligataꝫ eē. et ita diui ſeuerꝰ et antoninꝰ reſcripſerūt. Si tn̄ defunctꝰ voluerit legatari um luere. ⁊ hic exp̄ſſerit. n̄ debet eā luere. Si res alie na legata fuerit et eius rei viuo teſtatore legatarius dn̄ſ factꝰ fuerit. ſi quidē ex cauſa ēpciōis ex teſtō acti on p̄ciū ꝯſeqͥ pt̄. Si vero ex cā lucratiua veluti exdo nacione. vel ex alia lucrati ua ſimili cā age̓ n̄ pt̄. Nā tͣ dituꝫ ē duas lucͣtiuas cās i eundeꝫ hoīeꝫ. et eandem rē ꝯcurrere non poſſe. ¶ Hac racione ſi ex duobus teſtamentis. eadē res eidē
det̉. vel extimacio. vt. f. e. l. mortuo bone. §. labeo. ij. Vn̄. ⁊ ſic intelligit̉. ff. e. ī. l. ſꝫ ſi res. ſi autem tm̄ eī nō ē cui p̄ſta re debet. ſi ꝓpter ſuū delictū vel ſecte diu̓ſitatē. vt in iudeo et mācipio xp̄iano. vt. C. ne iudeus xp̄i. mā. l. i. nō vꝫ. nec. eſtimacio datur. vt. ff. del̓. ij. mortuo bone. §. labeo. i. ℟. ⁊ de ꝟ. ob. multum ītereſt. ſꝫ ꝓpt̓ ſtatꝰ ꝯdicionē vel corꝑis viciū. vt qꝛ ſeruo ma licia. al̓ ꝯtͣcto leget̉ ſtipendiū curſoris ſi teſtator ſcit viciū in eſſe dat̉ exiſtimacio. al̓ nō. vt. ff. del̓. iij. fi deicō. §. ſi ẜuo aliēo et. ff. e. l. ſi filiuſfa. § ſi qͥd alicui. g ¶ Gaſilicas. baſili os grece latīe domꝰ regis dr̄. h ¶ Deſtinata. via publica. Acurſius. i ¶ Ignorabat. q̄ igͦ rancia nocꝫ nͥ ꝯiūcte ꝑſone ſit relictuꝫ. vt C. e. cuꝫ alienā. et nͥ cuꝫ relīquit̉ lib̓tas ẜ uo alieno. vt. ff. de fi deicō. li. paulus. ℟n̄ qͥd ſi res legata fue rit euicta. ℟ºº ſi in ſpē n̄ tenet̉ he̓s d̓ euict̉. vt. ff. de euict̓. l. he̓ſ et. ff. del̓. i. l. ſi a ſub ſtitu. §. he̓s. ſed ſi in gene̓ ſiue exͣ iudictum ſiue in iudicio tͣdita fuerit legatario nō ſtipulāti de euictō ne agit. ac ſi nichil ſibi datum eſſet. ſi ē exͣneꝰ ſcꝫ iſte lega tariꝰ. vt. ff. e. l. i. ſi domꝰ. §. i. et. l. n̄ q̄cumqꝫ. et del̓. iij. qui cōcubinā. §. ſi heres. et. ff. de euic. heres. ſi de ꝯiūctis ē le gatariꝰ. ut ſi vni de fratribꝰ ē p̄legatū nō agit ne creſcat inuidia īter eos. vt. C. de bo. q̄ li. cū oꝑtꝫ. et. ff. del̓. ij. cuꝫ pr̄. §. euic. ſed ſi oībus ē p̄legatum. om̄s agunt ſiue diſtribu cio ꝑlegatoꝝ ſit ꝑ iudicē facta. ſiue ꝑ ꝑtes. ſi autem a te ſtatorē excipiēdo ſeruāt nō agēdo. vt. C. ꝯn̄ia vtriuſqꝫ iu di. l. ſi fratres. et. ff. del̓. ij. cum pr̄. §. euic. k ¶ Si ſciſſet in eo caſu qͦ igͦrauit. l ¶ Veriꝰ ē. vt. ff. de ꝓ bac̄. verius. C. de rei ven. res. et. C. de edē. qͥ accuſare volunt. C. de ex cep. ſi quid̓. jͣ. de īterdic §. ꝯmod̓. C. de ac. et ob. l. negātes et. C. de ꝓbac̄. actor?; m ¶ Qui agit nͥ qͥ negat negēt ius et nͥ p̄ſumetius ꝓ actore. tūc ꝓbat reꝰ negas. vt. ff. de ꝓ bac̄. ex ea ꝑ te. et. ff. de do. īter viꝝ et vx. quītus. n ¶ Sꝫ ſi lue̓. tribus caſibus luit heres. ſi ſciebat teſtator rem eſſe obligatā. vt hic. jtē ſi ignorabat. ſꝫ reliquit ꝯiūcte ꝑſone vt. C. de fideicon. l. obligata. alias ē. l. p̄dia. vel ſi ꝓ tan to erat res obligata ꝙͣtum vꝫ. vel ꝓ maiori ſūma. vt. ff. e. ſires obligata. n ¶ Eius ſcꝫ rei. o ¶ Viuo. idem ē. et ſi poſt morte. vt ar. jͣ. e. §. ſi cui. p ¶ Conſequi. no caute po nit conſequi. nā p̄ciū pete̓ nō p̄t ſed rē. q̄ tm̄ ē in obligacio ne. ẜm nos extimacō tn̄ dat̉ ꝓpterdefectum rei. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. ſi ẜuum. §. effectus. ſꝫ ꝯtra nos ē. ff. del̓. iij. ſi res mͥ. ℟º. ibi ꝓpter defectum iure petendi et p̄ſumpta volūtate de functi rem legatā legatarius amiſit. ſed hic non ex volun tate defuncti amiſit emendo. qͥdam tn̄ dicunt eſtimacionem eſſe in obligacionē. vt. ff. de condi. furti. ī re furtiua. §. ſed vtrū in fi. Et noͣ qͣtuor caſus quibꝰ peto qd̓ habeo. Primꝰ eſt vbi res michi data poteſt auferri vt. ff. de ſolu. ſi rem. et. l. qui res. i. ℟º. Item ſi habeo ex alia cauſa ꝙͣ debeaꝫ ha
bere. vt qꝛ non videar habere cuꝫ p̄ciuꝫ abſit vt hic. Item ſi aliquid iuris rei deeſt. adhuc eſt tradcdum. vt. ff. de ſol̓. eciam et de ꝟ. ob. iul̓. §. fi. Item ſi res deterior eſt dolo dan tis. ex cauſa ſtricti iuris dat̉ de dolo. licet habeat rem. vt ff. de dolo. et eleganter. §. non ſoluꝫ. ſed in bo fi. agitur ex pͥmo contractu. vt. ff. ꝯmo. l. iij. al̓. iiij. §. ſi res. q ¶ Ex alia. vt lega ti. vt. ff. man. ſi here ditatem. nō dotis ꝓ miſſione. vt. ff. de ac. et ob. l. ex ꝓmiſſione r ¶ Non po dotis. teſt. eciam ſi ſua po ſtea eſſe deſinit. vt. ff del̓. ij. l. meuiꝰ. §. du g ¶ Tradi obus. tū. a iur̓. vt. ff. de ac. et ob. om̄s. et. ff. e. j. .l. ſi ſeruus legati. §. ſtichum. t ¶ Hominem. ff. e. i. l. ſi ſeruus. §. i. contra ſo. ibi ꝑ obiiquū con currunt hic non di recto. vt hic ar. ff. d̓ vul. ſub. que liberis. .§. finali. Acurſius u ¶ Rem. id eſt ſpeci em̄. aliud ſi ꝙͣtitatem vt. ff. e. ij. ticio ſeio. ī principio. x ¶ Teſtamentis. ſcꝫ duorum hominum. ſi em̄ vniꝰ eſſet. pͥmum ꝑ ſcd̓m corrigit̉. vt. s. qͥbꝰ mo. te. īfir. §. poſteriore. Quid ſi in eodem bis legauit. ℟º. diſtingue ſpeciem a quantitate vt. ff. del̓. i. plane. §. ſi eadem. vſqꝫ ad illū. §. ſi coniunctim. y ¶ Non poſſe. ſed cur ſecus qn̄ emit. ℟º. quia nec rem vide tur habere cum p̄cium ei abſit. et locorei ſucceſſerit. vt. fl de ꝑet̓. here. ſi et rem. et ꝙ me. cā. videamꝰ. et. ſ. ſi ipſa. z ¶ Racione. ſcꝫ ſupͣdicte regule. ⁊ ¶ Non poteſt. vt. ff. del̓. i. plane. §. ſed ſi duoꝝ. contͣ. vt ſequit̉ ex eodem teſta inento. So. illa intelligit̉ ẜm huiꝰ. §. diſtinctionem. a ¶ Agere. ff. del̓. i. huiꝰ. §. cōtra. So. ibi teſtatoris ⁊ he redis teſtantis eſt eadem ꝑſona. vt in aut̓. d̓ iur̓iur̓. ammō in pͥn. colla. v. vel ibi in. ij. legato. cōmod̓ rep̄ſentacionis pͥmi legati relictum videt̉. vt. jͣ. e. §. ex contrario. qꝛ nō vide tur legaribis in duobus teſtamentis. et ideo non habemꝰ niſi ſemel b ¶ Ea ſic. ff. dele. iij. l. ꝙ in rem. in pͥncipio b ¶ Modo. ſi autē nec fuit res. nec eſt in reꝝ natura. nec ei̓t vt chimera vel fuit ſed nō eſt. vt homo: nortuus nō p̄t le gari. vt. jͣ. de inuti. ſti. in pͥn. Si autem eſt dubiū an ſit vel n̄ ſit in reꝝ natura. cauet heres de ꝓſequendo et reſtituendo vt. ff. dele. i. ſeruo legato. §. fi. Idem in ſeruo legato qui fugerat ante teſtamentum aliud in eo qui fugerat pꝰ .ſ. te ſtamentū. qͥ ſcꝫ ē periculo legatarij. vt. ff. e. t. l. tam ſeruus et. l. ſi ſeruus legatus. i. ℟º. c ¶ Ratum et tūc competit ſi bi ex actio. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. interd̓. i. ℟º. d ¶ Si ead̓ duobꝰ. quid ſi dicat illi. aut illi lego. ℟n̄. duo rei ſtipulādi eſſe vi dent̉. vt. ff. e. t. ſi ticio aut ſeio. e ¶ Coniūctim .ſ. ꝑ cōpu latiuam cōiūctionē. vt. ff. de here. inſti. ſi ita qͥs. f ¶ Difcūctim .i. ſeꝑatim. vt. jͣ. ꝓx. §. g ¶ Scindit̉. viriliter niſi ſimul duo cōiūcti eſſent qͥ locū vinꝰ obtinēt. ut. ff. d̓ he re. inſti. ticiꝰ. et. l. interdū. h ¶ Viuo. nam ſi ieſtatore mortuo legatariꝰ decēdat ad heredē ſuū legatū tͣnſmittit vt. C. de cad̓. tol. §. cum igit̉. i ¶ Teſtatore. pꝰ teſtm̄. tn̄

II
debeat̉. interē vtrū reꝫ an eſtimacionē ex teſtō ꝯſecu tus eſt. nā ſi reꝫ habet age re nō pt̄ qꝛ hꝫ eaꝫ ex cauſa lucratiua. ſi eſtimacionem agere p̄t. ¶ Ea qͦꝫ res q̄ in reꝝ natura nō ē. ſi mō fu turā eſt recte legat̉. velu ti fructus qui in illo fundo nati erūt. aut qd̓ ex illa an cilla natū erit. ¶ Si eadē res duobus legata ſit ſiue ꝯiunctim ſiue diſiunctiꝫ ſi ā bo ꝑueniāt ad legatū. ſcin dit̉ inter eos legatū. Si al ter deficiat. quia aūt ſpre uerit legatū. aut viuo te ſtatore deceſſerit vel alio qͦqͦ mō defecerit totuꝫ ad collegatariū ꝑtinꝫ ¶ Cōiū ctim aūt legat̉. veluti ſi qͥs dicat ticio et ſeio homineꝫ ſtichū do lego. Diſiuncti ita ſi qͥs dicat ticio ſtichū homi. do le. ſeio ſti. do lego ¶ Sꝫ ſi exp̄ſſit eund̓ hoīeꝫ
ſtichū. eq̄ diſiuncti legatū intelligit̉. ¶ Si cui fun dus alienus legatus ſit. et legatariꝰ emerit ꝓpͥetate deducto vſufructu et vſuſ fructus ad eum ꝑuenerit ⁊ poſtea ex teſtō agat recte eū agere et fundū pete̓ ait iulianꝰ. qꝛ vſuffructꝰ in pe ticione ẜuitutis locū obti net. Sed officio iudicis ꝯ tinetur vt deducto vſufru ctu iubeat eſtimacionē p̄ ſtari. ¶ Sed ſi rē legatarij quis legauerit. inutile eſt legatū. qꝛ qd̓ ꝓpriū ē ipſiꝰ amplius eius fieri nō p̄t. et lꝫ alienauerit ea nō debet̉. nec ipſa res nec eſtimacio eius. ¶ Si quis reſuā qͣſi alienā legaueritvꝫ legatū Nā pᵐ vꝫ qd̓ in veritate ē ꝙ qd̓ in opinione. ¶ Sꝫ et ſi legatarij eſſe putauit va lere conſtat. qꝛ exitū volū tas defuncti habe̓ poteſt
vt differat a ſequēti gatariꝰ vt ꝑ mortē ciuilē. vel dic le a ¶ Sefecerit .ſ. le gatū. qd̓ tribus caſibus deficit. et ac creſcit legatario. p̄ter duos qͥ ponūt̉ h̓. Primus ſi nō ē col legatarius. in rerum natura. tꝑe teſtamēti. ut. C. de cad̓. toll. §. in pͥmo. Secundus. Si in et poſtumo qͥ aborcietur poſtea. vt. ff. e. ſi duobꝰ. §. fi. Tercius ſi mͥ et heredi ſuo le gat. vt. ff. e. l. plane .§. ſi duobꝰ et n̄c ſūt v. caſus. ecōtra ſunt. tres caſus quibꝰ de ficit legatū. ſꝫ colle gatario nō accreſcit Primus. ſi mͥ et ẜuo ſuo legat vt. ff. e. l. ſ. plane. §. ſi ꝯiūctim. Secundus. ſi mͥ et ti bi reſ tua legatur. vt ff. e. j. huiꝰ. §. ſi ticio. Tercius ſi michi et nͥ capaci legat̉. vt. ff. ij. l. ſi ticio. b ¶ Toniūctim .ſ. re et ꝟbis. vt. ff. dele. iij. l. reconiuncti c ¶ Diſiunctim .ſ. ꝟb̓ tm̄. nā re ſūt ꝯiuncti d ¶ Legato. ſed non ne dando ſēio adimit ticio. vt. ff. d̓ pup il̓. ſub. ſi qͥs eum. et de adim̄. le. l. ſicut. ℟n̄ ſic. ſi ꝓbat̉ teſtatorē h̓ .ſ. adimere ticio et dare ſeio voluiſſe nō alias. vt. ff. e. i. ſi plu ribus. §. i. e ¶ Si ſiunctim .ſ. ꝟb̓ tm̄. re tn̄ ꝯiūcti ſūt. vt. ff. dele. iij. recon iūcti. ſūt ⁊ alij re et ꝟ bis diſiuncti. vt ſi di cā. lego ticio dimidi am ſerui ſem ꝓnio le go dimidiā eiuſdē ẜ ui vt. ff. e. ij. l. ꝓcu lo. nec obſtat in eod̓ titulo. l. meuio. in pͥn. qꝛ illa ītelligit̉ qn̄ vnā dimidiaꝫ vtri qꝫ legauit. et in iſtis nō hꝫ locū acceſſio. i. ius accreſcendi. vt dicta. l. ꝓculo. ſūt ec̄re diſiuncti. ſed ꝟb̓ cōiuncti. vt ſi dico. lego tibi et ſem ꝓnio ꝓ equis porcōnibꝰ. Sunt et alie re et ꝟbis cōiuncti. vt s ꝓx. et coniūcti vtroqꝫ modo ꝑferuntur diſiunctis vtroqꝫ vel altero tinmō ꝯiūctis. con iuncti vero vno mō tm̄. ſimul admittuntur. et diſiunctis re et ꝟbis p̄feruntur. vt. ff. de here. inſti. ſi ita qͥs heredes. et. ff. dele. iij. l. re cōiūcti. §. pe. et. §. fi. f ¶ Emerit. ſcꝫ le gatariꝰ. h ¶ Peruenerit .ſ. morte vſuarij. vel ca. di. Vel ſimili cauſa lucratiua tn̄. vt. s. de vſufru. §. finitur et ſic fa ctus eſt cauſalis. h ¶ Fundum .i. ꝓpͥetatē plenam. de iudi cis tn̄ officio aliter fit. vt. jͣ. ſequit̉. i ¶ Petere. h̓ repete qd̓ diximus. s. e. §. ſi res. qꝛ dixit fundū pcti et in plena ꝓp̓e tate. Sed opponitur. plena ꝓp̓etas conſtat ex duobus. ſcꝫ nuda ꝓpͥetate et vſufructū. et iā hꝫ ꝑtem .i. uſufru. ex cau ſa lucratiua. quō gͦ petit̉ fundus in plena ꝓp̓ͥetate. ℟. vſu fru. hͦ caſu cum fundus petit̉ in plena ꝓpͥetate non obtinet ꝑtem dn̄ij. ſꝫ vicē ſeruitutis p̄dialis. q̄ nō eſt ꝑs rei. cum n̄ poſſit eſſe ſine re. et ideo nō videt̉ peti ea ꝑs rei q̄ obuenit
ex cauſa lucri .ſ. vſufr. et hͦ de rigore. ſꝫ ꝯtͣ de equitate. vt ſubicit. ſcꝫ tl̓i. .i. p̄dc̄a fūdi ꝑ actionē ex teſtō. al̓ ī k ¶ Peticionemultis locum dominij hꝫ. vt. ff. de dāp. infec. qͥ bona. et. §. ſuꝑficiariuꝫ. et. ff. de bo. auc. iu. poſſ. in vendicone. et. ff. fam̄. h̓r. l. et puto. §. ij. et. ff. d̓ vſufr. l. iiij. l ¶ Seruitutis .ſ. realis. m ¶ Deducto .i. eſtimacōe vſufr. quē .ſ. vſumfr. ex cau ſa lucͣtiua hꝫ. ⁊ iō nō debet plꝰ habere. ut .s. e. §. ſi res. n ¶ Eſtimacionē .ſ. ꝓ o ¶ Pre jp̄etatis. ſtari .ſ. ab he̓de ſuo. p ¶ Legatū. vt. ff. de liberac. legata. l. i. ꝯtͣ. So. ibi liberacio relinquit̉ q̄ non erat debitoris. q ¶ Poteſt. ſic. jͣ. de act̉. §. ſic itaqꝫ. ff. e. iij. l. cum qͥs. i. ℟. et ff. de excep. rei iudi. l. et an eadē. §. actio nes. et. ff. de acquir̓. poſ. l. iij. §. ex pl̓ibuſ. r ¶ Alenauerit. ff. de re. ca. l. i. in fi. contra ſo. ẜm. b. ibi. viuo te ſtatore alienauit. hic poſtea. vl̓ h̓ puꝝ fu it. ibi ꝯdiciōale ſcd̓ Io. ar. ff. e. cet̓a. §. ij s ¶ Quaſi .i. credens t ¶ Opinionē alienā no. ſic. ff. d̓ manu. vi. ſi pr̄. §. qͦciēs et. ff. d̓ iu. ⁊ fa. ig. l. regula. .§. qͥ ignorauit. ar. ꝯ .ff. de acquir̓. her̓. is qui putat. ſo. ibi de re q̄ ꝯſiſtit in animo. u ¶ Exitum .i. effectū vt. ff. quēadmodum te. ap. l. negare. ibi publice enim expe. ſupp̄. hoīm iudiciā exi tum habere .i. res talis legatario acquuiri pt̄. x ¶ Si rem alienauerit vendendo ſi donando indiſtincte videt̉ adime̓. nec diſtinguit̉ an valeat donacō vel nō. eciā ſi r̓uocet̉. vt. ff de adim̄. le. l. cū ſeruo. et. l. rem legatā. ⁊t. l. legatū. ſub cō dicione. §. i ſi ex alia cā. a donacōne diſtingue̓ aīm. vt h̓. et in dubio ꝓbat heres mutatā volūtatē. vt. ff. dele. iij fidei con. §. ſi rem. et. ff. e. l. lucius. §. pe. ⁊. ff. d̓ ꝓbac̄. eum qui. y ¶ Adimendi. qꝛ animꝰ ex hͦ ꝓbatur. qꝛ ſi neceſſitatē rei familiaris nō videt̉ reuocaſſe. al̓ ſic. q̄ diſtinctio in donacō ne nō cadit. vt. ff. d̓ adim̄. le. l. rem legatā. et noͣ. C. e. qui poſt. z ¶ Deberi ſcꝫ rem legatario. ar. ſuꝑ. e. §. non ſolum vbi ab inicio fuit alienata. a ¶ Idqꝫ .ſ. iuris eſſe. vel ideꝫ .ſ. imꝑatores. ¶ Pignori dedit. quid ſi rem obligatā credi tori debitor legauerit nūquid vꝫ legatū. ℟º. ſic. et nͥlomiꝰ poterit pete̓ debitū nͥ volūtas teſtatoris on̄dat̉. ꝯtͣ volen tem ꝯpenſare. vt. ff. dele. ij. l. creditorem b ¶ Videri niſi ſub dicta diſtinctōne .i. an habuit aīm adimendi vel no. vl̓ dic nullo mō. vt h̓ et. C. e. qui poſt. et hͦ qꝛ pͥmo valuit re lictū. al̓ ꝯtͣ. vt. C. de donac̄. inter viꝝ et vx. ſi maritus. et ff. de donac̄. inter vi. et vx. cum hic ſtatus. §. nullo.

II
Si reꝫ ſuā legauerit teſta tor poſteaqꝫ ea alienaue rit celſus putat. ſi non adi mendi aīo vendidit nichil ominꝰ deberi idqꝫ diuus ſe uerus et antoninꝰ reſcpͥſe r̄t. ¶ Idē reſcripſerūt eum qui poſt teſtam̄tum ſcm̄ p̄ dia que legata erant pig nori dedit ademiſſe legatū non videri et ideo legata rium cum herede eius age̓ poſſe ut p̄dia a creditorē luantur ¶ Si vero qͥs ꝑ tem rei legate alienauerit ꝑſ q̄ n̄ ē aliēata oīmō debet̉ ꝑs at̄ aliēata ita debet̉ ſi nō adimēdi aīo alienata ſit. ¶ Siquis debitori ſuo libe racōꝫ legauerit legat̉ uti le e. et neqꝫ ab ip̄o debitō re. neqꝫ ab herede eius p̄t heres petere neqꝫ ab alio qͥ heredis loco eſt. ſed ⁊ po teſt a debitorē conueniri ut liberēt eū. ¶ Poteſt aūt qͥs. vel ad tꝑs iubere ne he res petat Econtrario ſi de bitor creditori ſuo qd̓ de bet legauerit. inutile ē le gatū. ſi nichilplus ē in le gato ꝙͣ in debito. qꝛ nich il amplius ꝑ legatū habet Qd̓ ſi in die vel ſb̓ condicō ne debitum ei pure legaue
rit vtile eſt legatum ꝓpter rep̄ſentacōneꝫ. ¶ Qd̓ ſi vi uo teſtatorē dies venerit vel condicio extite̓it. papͣ ſcripſit utile eſſe nichilomi nus legatū. qꝛ ſemel con ſtitit qd̓ et verū ē. non em̄ placuit ſentencia exiſtimā cium extinctū eſſe legatuꝫ qꝛ in ea cauſaꝫ ꝑuenit a qͣ inciꝑe non p̄t ¶ Sꝫ ſi vx ori maritꝰ doteꝫ legauerit valeat legatū qꝛ pleniꝰ eſt legatū. quā de dote actio. Sꝫ ſi ꝙ n̄ acceꝑit doteꝫ legauerit. diui ſeuerꝰ ⁊ an toninꝰ reſcripſerūt ſi qui dē ſimplicit̓ legauerit iuti le eē legatū. ¶ Si vero c̓ta pecunia vel c̓tum corpus a̓ inſtrā dotis in p̄legando de irāta ſunt valere lagatū ¶ Si res legata ſine fct̄o heredis perterit legata rio decedit. Et ſi ſeruꝰ alie nus legatꝰ n̄ fct̄o heredis manumiſſus fuerit. non te net̉ heres. ¶ Si vero he redis ẜuus legatus ſit. et ipſe eum manumiſit teneri eum iulianus ſcripſit nec in tereſt ſi ſcierit an ignora uerit a ſe eſſe legatum. Sꝫ ⁊ ſi alij donauerit ſeruuꝫ ⁊ is cui donatus eſt eum ma
a ¶ Si vero. nota de toto ad ꝑtem b ¶ Quīs .ſ. teſtator c ¶ Legauerit. qd̓ tribus modis fit. pͥmus peti nolo. vel qd̓ debet relinqūo. vel act̓. remitto. ⁊ hic liberādꝰ eſt legata rius ab oī debito. vt h̓ et. ff. de li. le. l. ſi que raciones. ⁊. j. aurelio. i. ℟º. Secundus eſt. raciones redde̓ nolo. ⁊ hic ab omni liberat̉. niſi ab eo ꝙ penes eum ſit. et ab eo ꝙ dolo fe cit. vt. ff. de li. le. au relio. §. fi. Tercius ſi dampnauit heredeꝫ ne exerceat actiones qͦ caſū ſi bonā cauſaꝫ hꝫ teſtator litis euen tus et ſūptus ab adu̓ ſario facti legati vi dentur. ut. ff. de lib̓. le. petitor. ſi malam cauſam nichil videt̉ legare. vt in eadem lege. Acurſius. d ¶ Vtile. licꝫ reſſua ſibi legari videatur. vt. ff. d̓ li. le. l. i. i. ℟º et ē hoc ꝟm niſi te ſtatore viuo exactio fiat. vt. jͣ. e. ti. §. tam auteꝫ. et. ff. e. l. fidei cōmiſſa. §. ſi rem. e ¶ Heres. vel hereſ heredis. vt. ff. de li ber. le. l. ij. in fi. f ¶ Fetere. cū effc̄u ꝓpter excep. vt. ff. d̓ lib̓. le. l. iiij. §. nunc d̓ effectū. Acurſius g ¶ Geredis. ſic ē bo noꝝ poſſeſſio et fidei con. vniu̓ſale. jͣ. d̓ bo. poſſ. §. quos autem. et de fideicō. here. §. reſtituta. Acurſius. h ¶ Liberet .ſ. ꝑ ac ceptilacōnem ſi folꝰ eſt debitor ſi habet conreū ſocium idem alias conreus ſiue ſo cius pacto eſt libera tus. vt. C. de lib̓. le. l. iiij. §. nūc de effc̄u. in fine. Acurſius. k ¶ Tempus. vt. ff. de lib̓. le. nō ſolū no ſtrū. §. ij. Acurſius. l ¶ Ecōtͣrio debitor. ſecus ſi aliꝰ. qꝛ inter eſt creditoris plureſ reos hr̄e. vt. ff. de li ber. le. ſi quis dece dens. §. fi. m ¶ Suo .ſ. ciuil̓e et naturaliter. et cū effectu. ⁊ pure alias vꝫ. vt. ff. e. l. ſi creditori. et ꝑ totā legem. et. l. ſin autem. n ¶ Amplius. ſꝫ nūquidhodie ſꝑ eſt plus. cum habeat ſtatim rei legate dominiū et ypotecariā aliaꝝ reꝝ defuncti. ℟º n̄. ut. ff. del̓. iij. l. iij. §. ſi rem. qꝛ plus tm̄ qͣtuor modis dr̄. vt. jͣ. de act̓. §. plus aūt ⁊ iſte modus non eſt aliqͥſ de hijs. o ¶ Gi .ſ. creditori. p ¶ Legauerit .ſ. debitor. q ¶ Nichilomniꝰ. ff. e. ij. l. d̓bitor in pͥn. ꝯtra. vbi ē inutile So. hͦ corrigit̉. vel ibi dicit inutile eſt. cuꝫ et aliam habeat
actionē. p̄t tn̄ et iſta agi vt hic. r ¶ Cōſtitit. i. valuit. s ¶ Quia rō. illiꝰ falſe opinionis t ¶ Non p̄t. nō ar. ꝓ vtͣ qꝫ parte ad hanc regulā. vt. ff. de ꝟ. ob. eſtimo. et. l. pluri bus. §. ſed et ſi placeat. et de hijs q̄ ꝓ nō ſcpͥ. ha. l. ſi metai̓ lum §. Item ſi ſeruo. et de ſeruit̓. l. ꝓ ꝑte. u ¶ Sed ſi vx ori. pleniꝰ .ſ. in cōmodo rep̄ſentacionis. cū legatuꝫ ſtatim doſ ꝟo ānua bina tri na die. olim poſt an num mobilia. ſꝫ immo bilia ſtatim. C. de rei vx. act̓. l. i. §. Cum at̄ et. ff. d̓ dote p̄. l. i. §. ꝟmē. Itͣ de dote dat̉ actio inꝙͣtum mari tus facere pt̄ vel eiꝰ heres. vt. ff. ſo. ma. eciā. i. ℟º. At legatū in ſolidū. nͥ in falci dia ꝑ bn̄ficiū inuen tarij. vt in aut̓. de he re. et fal. §. ſi vero nō fecerit. coll̓. i. Itē ſi qua pacta in p̄iudici uꝫ mulieris facta ſūt beneficio legati tol luntur. vt. ff. de dote p̄. i. ℟º. Acurſius. x ¶ Inſtrumēto dotiſ ſcꝫ in quo confeſſus fuit ſe recepiſſe dotē quā nō recepit. vt. ff de dote p̄. l. fi. et. l. c̄ ſcpͥtū. §. Itē qui. y ¶ Gotem .i. dotem illa quā non recepit legatarius. Acurſius z ¶ In p̄legādo. i. le gando. habundat .n. p. vt. ff. de dote p̄. l. i. i. ℟º. Acurſius. a ¶ Sī res. puta ſer uus ſtichus. Acurſiˢ b ¶ Facto .i. mora. qͦ caſu de interitu tenet̉ vt. ff. d̓e ꝟ. ob. ſi ſer uum. i. ℟º. et del̓. i. c̄ res. §. fi. vel qꝛ ſin̄ cā occidit. vt dicta. l. ſi ẜuum. aliud ſi cū cau ſa. vt. ff. del̓. i. qͥd gͦ .§. ſi heres. tenet̉ em̄ d̓ dolo et lata culpa. et leui. vt. ff. e. i. cum res. §. ſi culpa. c ¶ Perierit. vel non compareat. quo caſu cauet heres de dan do ſi ad euꝫ redierit et ſuis ſūptibꝰ recuperat̉ qn̄ poſt mor teꝫ fugit alias. i. ſi in vita ſūptibus legatarij. ut. ff. del̓. i. cū res. §. Item ſi res. del̓. ij. ſi qͥs ẜuū. d ¶ Decedit. qꝛ qͥ ī ſpecie tenet̉. eius interitu liberat̉. vt h̓ et. ff. de ꝟ. ob. ſi ex legati. e ¶ Sine facto. in hͦ qͦꝫ .ſ. ẜuo aliēo p̄t admitti cul pa. puta nō e̓tificauit heres dn̄m. qͥ ſi ſciſſet ſe poſſe vende̓ nō manumiſiſſet .ſ. forte. vt. ff. e. l. cū res. §. ſi alienus. et. §. penl̓. et. §. fi. Itē ſi fuit in mora emēdi. vt. ff. de ꝟ. ob. ſi ẜ uum. §. ſi autē alienus. et dic facto .i. culpa vel mora.

II.
numiſit teneri eum iulianꝰ ſcripſit. nec intereſt ſi ſcie rit an ignorauerit a ſe le gatū eſſe. ¶ Sꝫ et ſi alij do nauerit ſeruū. et is cui do natꝰ ē eū manumiſerit te net̉ heres ꝙͣuis ignoraue rit a ſe legatū eſſe ¶ Sed ſi quis ancillas cuꝫ ſuis na tis legauerit. eciā ſi ancilſe mortue fuerint ꝑtus lega to cedūt. ¶ Idem eſt et ſi ordinarij ſerui cum vi carijs legati fuerint. licet mortui ſint ordinarij tn̄ vi carij legato cedunt ¶ Sꝫ ſi ẜuus fuerit cum peculio legatus mortuo ſeruo vel manumiſſo vel alienato et peculij legatū extinguit̉. Idem eſt ſi fundus inſtru ctus. vel cum inſtrumento legatus fuerit. Nam fūdo alienato inſtrumenti lega tum extinguitur. ¶ Si grex legatus fuerit et poſtea ad vnam ouem ꝑ uenerit qd̓ ſuꝑfluit vēdi cari p̄t. G rege auteꝫ lega to eciā oues eas qͥ poſt te ſtamentum factū gregi ac quirunt̉ legato cedere iuli anus ait. Eſt auteꝫ gregiſ vnū corpus ex diſtantibuſ capitibus ſicut ediū vnuꝫ
corpus eſt ex coherentibꝰ lapidibus. ¶ Edibus deni qꝫ egatis colūnas et mar morā que poſt teſtamētū factū adiecta ſunt legatō dicimus cedere. ¶ Si pecu lium legatū fuerit ſine du bio quicqͥd peculio accidit vel diſcedit viuo teſtatō re legatarij lucro vel dam nō eſt. ¶ Qd̓ ſi pꝰ morteꝫ teſtatoris ante adita here ditateꝫ ſeruus acquiſierit iulianus ait ſiquidem ipſo manumiſſo peculiū legatū fuerit omne qd̓ ante adita hereditatem acqͥſitū eſt. le gatario cedere deberi. qꝛ huiuſmodi legati dies ab adita hereditate cedit. ¶ Sꝫ et ſi extraneo peculiuꝫ legatū fuerit non cedere ea legato niſi ex rebus pe culiaribus auctu fuerit pe culium. ¶ Peculiū autem niſi legatum fuerit manu miſſo nō debet̉ ꝙͣuis ſi vi uus manumiſerit ſufficit ſi non adimat̉ et ita diui ſe uerus et antoninꝰ reſcrip ſerunt. ¶ Idem reſcripſe runt peculio legato nō vi deri id relictum vt peticio nem habeat pecunie quam in raciones dominicas im
a ¶ Heredis. ꝯtͣ del̓. p̄. l. namqꝫ. milis ē mortuo. vt. ff. b ¶ Manumiſſus. nā maūmiſſus ſi de ſol̓. ſi michi alienū c ¶ Tenet̉ .ſ. ad eſtimacionē. vt. ff. e. l. ſi qͥs inquilmo. §. i. et. ff. qui et a quibus heres. ſꝫ h̓ nō dic̄ teneri. manumiſſio nem. ſꝫ dic qͦ minꝰ valeat legatū ſcꝫ qͦ ad eſtimacionem. d ¶ Nec intereſt. cur ſecus vbi ſeruū indebitū ſibi ſolutū qͥſ manumiſerit. vt. ff. d̓ cond̓. ind̓. in fūma. §. ſi ẜuū. jo ꝯtͣ. ℟º. qꝛ d̓ buit ſcire. cū factum ſuū cenſeat̉. vt ī aut̓. de iur̓iur̓. amo. i. ℟º. e ¶ Donauei̓t ſcꝫ he̓ſ f ¶ Seruū. a teſtato re legatū. ⁊ erat he g ¶ Tenet̉. redis. ad eſtimacionem. vt .s. ꝓx. dixi. h ¶ Ignorauit .ſ. he̓ſ i ¶ Suis natis. alias ſuo nato. Acurſius. k ¶ Si quis. cedūt. qꝛ duo legata ſūt ſe parata. vt. ff. d̓ pec. le. l. iij. et. l. ſi ancillā ſꝫ ꝯtͣ. ff. de ventre in ſpi. l. i. §. ex hoc. vbi dr̄ ꝙ ꝑtus eſt porcō viſceꝝ mr̄is. ℟º. ibi loquitur donec in vē tre eſt. Acurſius. l ¶ Idem. ſic eſt. ff. d̓ de pec. le. l. iiij. mn OOrdinarij qͥ ſūt hij dic ut. jͣ. ꝙ cum eo. §. cum aut em̄. Acurſiꝰ. n ¶ Lortuo. ſcꝫ viuo teſtatore. nō ſi poſt. ut. ff. de pec. le. tunc o ¶ Extin inutile. guit̉. qꝛ acceſſio eſt. vt ff. d̓ pec. le. l. i. ⁊ ij. ſed qͣre nō ita in fu periori caſu. ℟. ꝓpt̓ hoīs dignitatē. qꝛ n̄ ita accedit. vt. ff. de edil̓. edi. iuſtiſſime in pͥn. jtem qͥd ſi vicarij erant tm̄ ī peculio ⁊ legatus ē cū peculio ℟º. idem vt expͥmere peculiū noceat. ut. ffl de ꝯd̓. et de. ſi in diē in fi. p ¶ Idem ē īſtructꝰ huic pͥmo articulo cō tradicit. ff. de fun. in ſtruc. ſi cui. ī fi. So. ẜm azo. hic ſimplicit̓ ꝓpt̓ rudes ſic lo quit̉. vel dic ꝙ ſit idem ꝙ in ꝑtu. et vicarijs. et qd̓ ſequit̉ cuꝫ inſtrumento. referat̉ ad ꝓx. de peculio. vel ſubtilius. refert inter inſtrumētum fundi qd̓ perit ſemꝑ ꝑempto le gato fundi. ⁊ inſtrumētū pr̄iſfa. qd̓ nō perit. ſcꝫ legatum fundi pereat. et hͦ caſu loquit̉ lex ꝯtͣria i. e. t. l. i. ar. ꝯtͣ. ff. de fun. inſtru. l. q̄ſitū. §. ſed ſi fundus. et. §. ſi inſtructo. ul̓ dic illā pauli eſſe ſm̄aꝫ. iſtam labeonis a iuſtiniano ꝓbataꝫ et ſic corrigit̉ illa. q ¶ Inſtrum̄to eſt aūt inſtrum̄tū ap
paratus reꝝ diueius menſuraꝝ ſine qͥbꝰ nō poſſet exerce ri poſſeſſio. vt. ff. de fun. inſtru. q̄ſitū. .i. ℟. et ſūt inſtrumē ta fūdi colendi ẜuandi gr̄a ꝯꝑata. vt. ff. de fun. inſtru. l. inſtr̄a. q̄ ſūt illa ibi habes. r ¶ Alienato. a teſtatore. s. ¶ Si grex. qui ex. x. ouibꝰ conſtat. vel ſex vel qͣtuor por cis. vt. ff. de abegeis oues. t ¶ Ad vnam ſic. ff. ꝙcuiuſqꝫ vniu̓. l. ſicut. §. finali u ¶ Legato. ſic. ff. e. gregē. ſic. jͣ. ꝓx. §. x ¶ Pōt. ff. qͥbꝰ mo dis vſufruc̄. anni. l. fi ꝯtͣ. So. facilius p̄di tur legatū vſufr. qͣ ꝓpͥetatis. vt ar. ff. e t. repēti. §. rei mū. et ff. e. l. ſed in grege. in fine. y ¶ Corpꝰ. tria .n. ſūt corꝑa reꝝ. Vnū qn̄ vno ſpū. i. el̓ mēdacō ne continetur. vt hō lapis. ſecūd̓ ꝙ ex cō herentibus conſtat. vt domus et armariū Terciū qd̓ ex diſtan bus corporibꝰ. vt grex et populus. vt h̓ et. ff. d̓ vſuca. reꝝ mixtura. §. i. et. ff. de rei ven. in rem. §. at ī hijs. Acurſius. z¶ Cedere. ſed. co lumpna. vel tignum domus legari pure n̄ poteſt vt. ff. e. i. l. ce t̓ra ne vrbs d̓formet̉ a ¶ Fuerit. ſeruo vel exͣneo. c ¶ Peculio. naꝫ ⁊ fu turū peculiuꝫ legari p̄t. vt. ff. de pecul̓. le. l. ei qͦꝫ. et fac̄. s. ad h̓ ꝓx. §. acurſius. d ¶ Legatario. eideꝫ manumiſſo. e ¶ Cede̓. noͣ tria tē pora. an̄ mortē teſta toris et pꝰ an̄ tn̄ adi tā he̓ditatē. jt̄ et pꝰ ī pͥmo tempore ſcꝫ qͦ inuenit̉ ceſſiſſe dies legati om̄s ſūt lega tarij pares. nā qͥcqͥd eo tempore acquirit ſeruus talis. ei cui hͦ peculiū ē legatū ac quirit. ſiueipſi ſeruo ſiue alij exͣneo ſit relictū. qꝛ non cedūt legata. ſimilit̓ in ter cio ſcꝫ ſūt pares. in ſecūdo diſtinguit̉ exͣneus a ſeruo. ut hic. nā qd̓ legatū cedit exͣneo a mortē h̓ ſeruo ab adita he reditatē. qꝛ nec lib̓tas ſibi pͥus debet̉. vt. C. de cādū. toſt. cum igit̉. et. §. in nouiſſimo. et. ff. qn̄ di. le. ce. l. ij. inter qͦs legatū ſeruo manumiſſo relictum eſt vnū ut hic condico nalia. vel in diem incertum relicta ex die vel condicone ex iſtente cedūt .i. tͣnſmittunt̉ ad heredes. nā an̄ ꝯdicione vel diem venientē. n̄ decēdit legatariꝰ nō tͣnſmittit̉. vt. C. de

II
penderit. idem reſcripſer̄t peculium videri legatum cū rōibꝫ redditis liber eſſe iuſſus eſt et ex eo reliquas inferre. ¶ Tam at̄ corꝑa les res legari pn̄t ꝙͣ incor porales. et ideo ꝙ defūcto dēt̉ pt̄ alic̓ legari vt actōs ſuas heres legatario p̄ſtꝫ. nͥ exegit viuus teſtator pe cuniam. nā hͦ caſu legatuꝫ extinguit̉ ¶ Sꝫ tale lega tū valet danaſheres meꝰ eſto domū illiꝰ reficere vel illū ere alieno liberare. ¶ Si gn̓alit̓ ẜuꝰ vel res a lia leget̉ electō legatarij ē niſi aliud teſtator dixerit. ¶ Opcionis legatū id eſt ꝟ teſtator ex ſeruis ſuis l̓ alijs rebꝫ optare legata riū iuſſerat hēbat in ſe ꝯdi cōne. et ideo niſi ip̄e lega tarius viuus optauerit ad heredē legatū nō trāſmit tebat ſed ex ꝯſtōe nr̄a ⁊ hͦ ī meliorē ſtatū reformat̉ eſt et data eſt licencia ⁊ here di legatarij optare ſeruuꝫ licet viuꝰ legatariꝰ hͦ non fecit ⁊ diligenciore tͣctatu habito. et hͦ in nr̄a ꝯſtōne aditū eſt. vt ſiue plures le gatarij extiterint qͥbꝫ op cio relicta ē. et diſſenciant
ī corꝑe eligēdo. ſiue vniꝰ le gatarij. plures h̓edes ſint. et intͣ ſe ccͣ optand̓ diſſenci ant alio aliud corpꝰ elige re cupiēte. ¶ Ne pereat le gatū qd̓ pleriqꝫ prudēciū ꝯtra beniuolenciā introdu cebāt. fortunaꝫ eſſe huius opcionis iudice. et ſorte eē dirim̄d̓. vt ad qͣꝫ ſors deue niat. illiꝰ ſentenciā ī opcio ne p̄cellat. Legari aūt ill̓ ſolū pt̄. cū qͥbꝫ teſtam̄ti fa ctio ē. ¶ Inc̓tis ꝟo ꝑſōis neqꝫ legata neqꝫ fideiomiſ ſa olim relinqͥ ꝯceſſuꝫ erat Nam nec miles qͥdē īcerte ꝑſone poterat r̓līquere ut diuus adrianꝰ reſcripſit. ¶ Incerta vero ꝑſona vi debat̉. ꝙͣ inc̓ta opinione te ſtator aīo ſuo ſubiciebatve luti ſi q̓s ita dicat qͥcūqꝫ fi lio meo filiā ſuā ī matrioni o dederit id ē collocauerit ei heres meus illū fundum dato. Illud qͦꝫ qd̓ hijs relī quebat̉ qͥ pꝰ teſtm̄ ſcriptū pͥmi ꝯſules d̓ſignati erant eq̄ inc̓te ꝑſone legari vide bat̉ ⁊ deniqꝫ multe alie hu iuſmōi ſpēs ſunt. ¶ Liber tas qͦꝫ incerte ꝑſone nō vi debat̉ poſſe dari. qꝛ place bat noīatim ẜuos liberari.
decad̓. toll. §. ſin autē. niſi in tribus caſibus. Primus. vt. ff de ꝯd̓. et de. ꝯdicōnes. Secundus. ff. e. l. iij. Terciꝰ. ff. qn̄ di. le. ce. ſi cū p̄finicōe. Itē ꝟbuꝫ cede̓ duas hꝫ ſigͥficacio nes. i. inciꝑe deberi. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. l. cede̓. Item cede̓ ꝙͣ tum ad tͣnſmiſſionē. ut accipit̉. C. de cad̓. toll. ꝑ totū. et in vtraqꝫ p̄t hic accipi. a ¶ Quia bona ē rō. ſi. n. pͥus cederꝫ idē eſſet ꝙ in exͣneo. eſt et alia rō. ut. ff. d pecul̓. l. deniqꝫ. §. fi. vbi dr̄ ꝙ veriſimile ē cū ei legat qͣſi pr̄imo niū ſuū legat. b ¶ Peculiū. ſic. C. g pec. eiꝰ qͥ. li. me. l. j. c ¶ Quāuis. cur tam varie. ℟º. qꝛ ſecundo caſu ſcꝫ qn̄ int̓ viuoſ oꝑas eiꝰ maūmiſſor erat hīturꝰ. vn̄ ꝯu̓ ſa donacō p̄ſumit̉ ẜ. Io. vt. ff. man. ſi ꝟo nō. §. papͣ. vel ẜm. p ꝓpt̓ pocupacionem mortiſ qꝛ p̄ſumit̉ auf fere ſi potuiſſet. vt ī aut̓ d̓ triē. et ſe. §. illd̓ qͦꝫ. ibi ꝓ tumultū mō tis anguſtatꝰ. ⁊cͣ. et C. qͥ teſt. fa. poſ. hac conſultiſſima. §. i. d ¶ Legato .ſ. ẜuo et ec̄ lib̓tas fuit legata al iud ſi extraneo. vt ff. de pecu. le. l. vi. §. fi. et. l. ſi ſticho. f ¶ Peticōꝫ nͥ teſtatō fuerit huiꝰ ꝯſuetudi nis ut redderꝫ ſeruo q̄ ſibi debebat ut. ff. d̓ pec. le. doꝰ ſticho. .§. i. in fi. g ¶ Ideꝫ reſcripſerūt cū rōibꝫ q. d. ſi ẜuo relinqͦ lib̓ tatē rōibꝫ ab eo red ditis. eo ip̄o et pecu liū legare ſibi videor aliud ecōtra ſi lib̓ta tē relinqͦ. et rōes r̓d dere veto. qꝛ nō vid̓r legatū peculiū ut. ff dele. j. ſi ẜuꝰ vetitꝰ rōnes aūt reddere di cit̉ qn̄ amoto dolo et fraude reddit. vt. ff de fideicon. li. l. thaij .§. ſtichꝰ. h ¶ Reliqua. ali as reliquas .i. aliqua que erant reddenda reddere cum iam q̄dāreddiderat. vel eciā ſi nichil. vt. ff. de ꝟ. ſi. l. cete roꝝ. m ¶ Inferre. repete iuſſus eſt. n ¶ Incorpora leg .i. actiones et ſeruitutes. vt. s. de rebus cor. et incor. et. ff. e. l. i. et. l. cetera. in pͥn. o ¶ Preſtet. ſine ceſſione tn̄ vtiles habet legatarios. vt. C. e. l. ex legatō p ¶ Exegerit. nā ſi exegerit ſꝑ in dubio p̄ſumo voluiſſe le gatū extingui. ut. ff. de adim̄. le. l. pe. §. fi. et de li. le. non
ſolū. §. liberacio. niſi ꝓbet̉ cōtͣriū. vel qꝛ debitor vltro ob tulit eo nō petente. vel qꝛ exactā ꝓ legatario depoſuit. vt ff. e i. l. fideicōmiſ. §. ſi rem. q ¶ Sꝫ tale. alieno liberare. nam vtilitatē habet. r ¶ Si gn̓aliter res. vt equus. s ¶ Legatarij. a pͥncipio. et ex poſt facto ẜm. b. vt h̓. et. ff ze. i. l. ſi ſeruꝰ legatus. §. cū homo. ſꝫ ℟º a pͥncipio dabat ele ctionem heredi ſi ex ꝯtumacia tͣnſfereba tur in legatariū. ai ff. de ẜuitut̓. ſi cui. et C. de ſol̓. l. i. jo. diſtī gͣuit. aut in gn̓e gn̓a liſſimo vel ſubalter no. ut ſub̓a vel cor pus. vel animal. qͦ ca ſu nō vꝫ. cū feſtucam vel muſcam dando li beret̉. vel eo gn̓e ꝙ dyaletici ſpēmappel lant. ut homo et ſimi lia. et tunc ſubdiſtin gue. aut habeat ī he reditatē ẜuos. ettc̄ legatarius eligit dū modo nō meliorem. vt hic et. ff. e. i. l. le gato. i. ℟º. et. l. qui duos. ⁊ de lib̓. le. l. ij aut nō habeat. et tūc heres eligit. vt. ff. d̓ triti. vi. et oleo. le. l. iij. i. ℟º. et. l. iiij. ſi at̄ teſtator ex certis re linquit incertuꝫ. aut ipſe ſenſit de certo. qd̓ patꝫ exp̄ſſo nomi ne eius. et tūc eligit heres. et eiꝰ volūta tem interp̄tat̉. aut n̄ ſenſit. et tūc legata riꝰ eligit. ut. ff. e. i. l.. ſi quis a filio. §. ſi plu res. et. l. qͥ duos. i do mo aūt in gn̄e lega ta ſi hꝫ teſtator do mos. vnā ex hijs eli git heres. ſi nō hꝫ et reliquit. deriſoriū ē legatū. vt. ff. e. ſi do mus. in fūdo in gene re legato die non va lere legatum. cū vni us digiti poſſit fieri fundus. vt. ff. de iur̓ do. cum poſt. §. genͥ. et. ff. e. i. l. ꝙ in reꝝ .5. ꝙ ſi quis. u ¶ Condicionē .ſ. ſi eligeret x ¶ Et ideo bona racio. vt. C de cad̓. tol. §. ſin aūt aliquid y ¶ Ex conſtōne q̄ ē. C. ꝯn̄ia del̓. fi. in pͥn. z ¶ In noſtra ꝯſtōne .ſ. p̄dicta. a ¶ Cupiēte. ec̄ alio. aliud ſubaudi nā vtilitatē hꝫ. ut C. e. l conſtōne. §. qui. ff. del̓. i. l. fi. in pͥn. b ¶ Beniuolenciā .i. ꝯtͣ eqͥtatē .ſ. qd̓ perirꝫ. nā de iure ſtricto perire deberēt vt ff. e. i. l. huiꝰ. §. fi. c ¶ Et ſorte vel cum talis vel alio mō ſic. ff. de iud̓. in tribus. ſꝫ quare iuder nō ꝯpellit eos ad con

Sub certa ꝟo demōſtra cione .i. ex certis ꝑſonis. in certe ꝑſone recte legabat̉ veluti ex ꝯgnatis meis qui nūc ſunt. ſi qͥs vxorē filiam meā duxerit ei hereſ meus illam rem dato. ¶ Incer tis at̄ ꝑſonis legata l̓ fidei cōmiſſa relicta et ꝑ errorē ſoluta repeti nō poſſe. ſacr̓ cōſtōibꝰ cautum erat. ¶ Poſtumo qͦꝫ aliena in utilit̓ antea legabat̉ Eſt aūt alienꝰ poſtūꝰ qͥ natus inter ſuos heres teſtator futurꝰ n̄ eſt. Ideoqꝫ ex e mācipato filio ꝯceptus ne pos. extͣneus erat poſtūꝰ auo. Sꝫ nec hmōi ſpēs per tus ē ſine iuſta emancipaci one derelicta cū in noſtro cōdice ꝯſtō poſita ē ꝑ ꝙͣ et huic ꝑti medemur non ſo lū ii h̓editatibꝫ ſꝫ ec̄ ī lega tis et fideicommiſſis. qd̓ e uident̓ ex ipſiꝰ lectionē ꝯſti tucioīs clareſcit. ¶ Tutor autē nec per noſtram ꝯſti tucioneꝫ incertꝰ dari debꝫ qꝛ certo iudicio debꝫ pro tutela q̓s ſue poſteriorita ti cauere ¶ Poſtumꝰ at̄ alienꝰ heres inſtitui et an tea poterat. et nūc p̄t niſi ī vtero eiꝰ ſit. q̄ noſtro iure
vxor eſſe non p̄t. ¶ Si q̓s in nomine. cognomine pre nomine. agnomine legata rij teſtator errauerit. ſi de ꝑſona conſtat nichilomi nus vꝫ legatū ¶ Idemqꝫ in heredibꝫ ẜuat et recte. Noīa em̄ ſignandoꝝ hoīm gͣcia r̓ꝑta ſunt qͥ ſi quolibꝫ alio modo ītelligat̉. nͥl int̓ eſt. ¶ Huic ꝓxima eſt illa iuris regula. falſa demon ſtracione legatū non ꝑimi veluti ſi quis ita legauerit. ſtichū ẜuum meū. vernam do lego. lꝫ em̄ non verna ſꝫ emptꝰ ſit. ſid̓ ẜuo tn̄ ꝯſtāt vtile eſt legatū et ꝯueniēt̓ ſi ita demōſtrauerit ſtichū ẜuuꝫ. q̄ꝫ a ſeyo emi ſitqꝫ ab alio emptꝰ. vtile eſt legat̉ ſi de ẜuo ꝯſtat. ¶ Longe magis legato falſa cauſa n̄ nocꝫ veluti cū quis ita di xerit ticio qꝛ me abſente ne gociā mea curauit ſtichuꝫ do lego. vel ita ticio qꝛ pa trocinio eiꝰ capitali crimi ne liberatꝰ ſuꝫ ſtichū dole go licꝫ eī neqꝫ negocia te ſtatōris vnquā geſſerit ti cius. neqꝫ patrocinio eius liberatꝰ eſt legatū tn̄ valꝫ ¶ Sed ſi ꝯdicionalit̓ enu merata fuerit cauſa aliud
ſentiend̓. ut. ff. e. huiꝰ in fi. ℟. ȳmo hͦ mō compellit. vel ibi cōpellit in act̓. eligēda q̄ dat̉ a iure. h̓. aūt nō cōpellit ī eo qd̓ det̉ a teſtatore. ceteris eſtimacionē p̄ſtet ſuaꝝ ꝑti a ¶ Sentēcia. vt tn̄ um. vt. C. ꝯn̄ia del̓. l. fi. in pͥn. Ac. b ¶ Legari ſolū. et econtͣ idē ſolus legat. vt. ff. e. i. l. ij. c ¶ Factio. in paſſiua ſigͥficacōne accipe. vt. s. de here. qͣ. et diff. §. teſtam̄ti. Sed qui ſūt iſti qui nō ha bent teſtm̄ti factionē ℟º. inerta ꝑſona. ut .jͣ. ꝓx. §. jtē pereg̓nꝰ ſiue deportatꝰ. vt. C. de he̓. iſti. l. i. jtē ī mētallū dānatꝰ. vt ff. d̓ hijs qͥ ꝓ nō ſcpͥ. ha. l. ſi metallū Itē ẜ uus de adulterio cuꝫ dn̄a ꝯmiſſo accuſatꝰ vt. s. de he̓. inſti. §. ij Itē collegiū niſi ꝓ hibet̉ licitū. vt. C. d̓ he̓. inſti. l. collegiū. jt̄ īceſtuoſi. vt ī aut̓. qͥ. mo. na. ef. fui. §. vl ti. jtē he̓tici maioris he̓ẜ. vt. C. de he̓. l. manicheos. Item a poſtate. vt. C. de a poſtatis. hij qͥ ſāctaꝫ Itē mulier nubens ī fra ānū a tꝑe mortiſ mariti. vt in aut̓. de d ¶ Inc̓ nup. §. j. tis ꝟo ꝯcelſum erat hodie ꝯtͣ. eciaꝫ an̄. l. grecā īferiorē ī pau peribꝰ. ut. C. de ep̄. e ¶ Na et cl̓. l. id qd̓ nec miles. cuiꝰ .ſ. ini lit̓ volūtaſ ẜuat̉ ꝓ. l. al̓. vt. C. d̓ teſ. mi. l. j. f ¶ Illud qͦꝫ deſigͣt. n kl̓is ianuarij ſorti ebāt̉ .i. īcipiebāt ho ores admīſtrare. et an̄ ꝑ tres mēſeſ d̓ſigͣ bant̉. vt. C. de ꝯd̓. ꝙ de. l. publiꝰ. et. C. d̓ ngr̄a. mū. l. i. g ¶Lib̓tas dari. vt ſi dicat ita. illū liberuꝫ eſſe volo qͥ capitoliū pͥmo aſcēderit. vel ſi mile fecei̓t. ut. s. ꝓx. .§. ī certis. vel ſtichū libeꝝ eē volo cū ha beat duos ſtichoſ. ut ff. d̓ ma. teſ. cū ex pluribꝰ. h ¶ Sub c̓ta. ſic. ff. del̓. pͥ. l. iij §. hͦ āpliꝰ. ſic. ff. e. ſi ẜuꝰ legatꝰ. §. huiꝰ. ſic. ff. e. i. l. lega to. §. i. ¶ Incertis. r̓peti. q. nat̉ale debitū. vt. ff. de ꝯd̓. inde. iul̓. et. l. frat̓ a fr̄e. et. l. ſi dn̄s in fi. k ¶ Legabat̉. ſꝫ nec īſtituebat̉ iur̓ ciui. vt. ff. d̓ li. et pꝰ. l. gallꝰ. §. ille caſꝰ l ¶ Suos .ſ. qͦndā an̄ emācipacionē ut ſeqͥt̉ m ¶ Futurꝰ .ſ he̓s. n ¶ Sꝫ nec. q. d. nō ſolū ī poſtumio. ſꝫ oīa ſupͣdc̄ā ab illo. §. inc̓tis correcta ſūt. vt ar. ff. e. iij. l. hͦ legatū. j. ℟º. et l. ea tn̄. o ¶ Conſtitucio. quā nō habemꝰ. p ¶ Huic .ſ. po
ſtumo. q ¶ Tutor. ꝑ nr̄am .ſ. ſupͣdictā ꝯſtōnē grecā. nec veteri iur̓. vt. ff. de teſta. tu. tutor inc̓tus. vt ſi ita dicebat illū tutorem do. q̄ pͥus de tuſcia venerit. r ¶ Poſteritati id ē filijs. s ¶ Poterat .ſ. de iur̓ p̄toriō. nō ciuili. vt. jͣ. d̓ bo. poſſ. i. ℟º. ꝯtͣ. et. ff. de li. et poſt. gallꝰ. §. ille. t ¶ Nō .p̄t. ſꝫ q̄ eſt illa q̄ vxor eſſe nō p̄t. ℟. multē ſūt ille. vt. s. de nup. diximus. §. ſi ad u̓ſus. C. d̓ teſta. l. iiij u ¶ Si quis in noīe. nomē eſt genꝰ. ſꝫ po nit̉ h̓ ꝓ ſpē ſui. vt al bertus qui dr̄ ꝓpriū ꝑſone nomen. ꝯgno mē. qͣſi ꝯn̄e ꝯgnacio nis nomē. vt azinel lus. Prenomē qd̓ cā dr̄e poīt̉. vt ſint duo tullij vni ſuꝑaddat̉ marcꝰ ut dr̄ macꝰ tu lius. nam marcus eſt p̄nomē. Agnomē eſt qd̓ imponit̉ ab euen tu. ut affricanus qui vicit affricā. alamaī cus et goticꝰ. vt. s. ī Rubrica ꝓhemij hu ius libri. Acurſius. x ¶ Heredibus. ſi er ret in eoꝝ nominie. y ¶ Legatuꝫ. ſic. ff. ſi cer. pe. l. certū. C. e. ſi forcidianū. Acur. y ¶ Intelligantur .ſ. a teſtāte et hͦ in ꝓp̓ijſ in appellatiuis diſtin gue. ẜm jo. an. paruꝫ erret. vt libros mem branoſ appellet. quo caſu vꝫ maxime cum fuerit ꝯſuetus ſic ap pellare. vt. ff. del̓. in lib̓oꝝ. §. ꝙ cū caſſiꝰ an multū erret. et tc̄ ꝯtͣ. vt. ff. e. l. iij. ⁊ de ſupp̄. le. l. labeo. ī me z ¶ Inter jdio legiſ eſt. vn̄ lib̓ hō ſibi nō men mutare poteſt. lꝫ ſeruꝰ nō poſſit. vt C. de mū. no. l. i. et. ff. d̓ fal. falū. Acurſiꝰ a ¶ Vernaꝫ. Verna ē ſeruus ex ancilla te ſtatoris natus. a ¶ Si de ſeruo emp tus. idem̄ et ſi n̄ emit vt ar. ff. de vſucapio nōnūꝙͣ. §. fi. ſecus in vendicōne. vt. ff. de ꝯtͣhentemp. ſi qͥs fundū. c ¶ Longe. ideo dicit magis. qꝛ vba falſe demnon ſtracionis ſūt de ſub̓a ipſius legati. ut cū dico. ſtichum ꝟ nam do lego. ſꝫ ꝟba falſe cauſe nō ita. Item qꝛ cauſe legā di non coherent legato. vt. ff. de ꝯd̓. et de. cum tale. §. fal ſa cauſa. Item qꝛ h̓ dare p̄ſumit̉. vt. ff. de ꝯdi. inde. in ſū. .§. ei qͦꝫ. d? Si condicōnalit̓. nota ꝯdicio ꝑ ſi apponit̉. vt h̓ et. ff. de condi. inde. qui ꝓmiſit et ꝑ cuꝫ. vt. ff. de ꝟ. ob. quocunqꝫ. §. non ſolū. niſi in caſu. vt. ff. de tutel̓. l. muto. §.

iur̓ eſt veluti hoc modo ti cio ſi negocia mea curaue rit fundum dolego ¶ An ẜuo herediſ recte legamꝰ queritur et ꝯſtat pure in utiliter legari nec quicꝙͣ ꝓficere ſiviuo teſtatorē de pt̄ate eius heredis exi erit qꝛ qd̓ inutile foret le gatū ſi ſtatim poſt fc̄m te ſtam̄tuꝫ deceſſiſſet te ſta tor n̄ dꝫ hͦ iō vale̓ quia di ucius teſtator vixerit. ¶ Sb̓ ꝯdicōe vero rc̄e le gat̉ ut reqͥramꝰ an qͦ tꝑe dies legati cedit in pt̄ate her̓dis nō ſit. ¶ Ex diu̓ſo herede inſtituto ẜuo qnͥ dn̄o recte eciā ſine ꝯdicōe legetur nō dubitat̉. Naꝫ et ſi ſtatim poſt fc̄m teſtm̄ deceſſerit teſtator n̄ tn̄ a pud eū qui he̓s ſit dies le gati cede̓ intelligit̉ cū he̓ ditas a legato ſeꝑata ſit et poſſit ꝑ eū ẜuū alius he res effici ſi pͥuſꝙͣ iuſſu dn̄i adeat in alterius pt̄ate trāſſatus ſit vel manumiſ ſus ip̄e heres effice̓t̉ qͥbuſ caſibꝰ vtile ē legatū. Qd̓ ſi in ead̓ cā ꝑmaſerit ⁊ iuſ ſu dn̄i ſcꝫ legatarij adi erit euaneſcit legatū. ¶ An̄ he̓dis inſtōneꝫ le gabat̉ inutilit̓ ſcꝫ qꝛ teſtā vim ex inſtōne heredū ac cipiūt et ob id veluti ca put atqꝫ fūdamentū intel
ligitur tocius teſtī he̓duꝫ inſtitucio. Pari rōne nec lib̓tas ante heredis inſtō nem dari poterat ſꝫ qꝛ in ciuile eſſe putauimus ſcp̓ ture ordinē quid̓ ſequi qd̓ et ip̄i antiqͥtati vituꝑand̓ fuerat viſum ſperni auteꝫ teſtatoris volūtate ꝑ no ſtra ꝯſtōneꝫ hͦ viciū emen dauimus ut liceat ⁊ ante heredis inſtōneꝫ et inter medias heredum inſtitu ciones legatū relinq̄re et multomagis lib̓tate cuiꝰ vſus fauorabilior eſt. Poſt morte quoqꝫ here dis a̓ legatarij ſimili mo do inutiliter legabatur. veluti ſi quis ita dicat cū heres meus mortuus fue rit do lego ¶ Item p̓die ꝙͣ heres a̓ legatarius mo rietur ſed ſimili modo et hic correximus firmitatē hm̄ōi legatis ad fideicon miſſorum ſimilitudinē pre ſtantes ne in hoc caſude terior cauſa legatoruꝫ ꝙͣ fideiomiſſoꝝ inueniatur. ¶ Pene quoqꝫ nomine ī utiliter legabatur et adi mebātur vel tranſfereba tur. Pene autem nomine legari videtur qd̓ coher cendi heredis cauſa relin quitur quo magis aliqͥd faciat aut non faciat velu ti ſi quis ita ſcpͥſerit hereſ
ſub condi. modus ꝑ ut. ut. C. de his q̄ ſub mo. l. ij. cauſa ꝑ qꝛ. ut h̓ demr̄acio rit oſtendendo aliquid qd̓ non e. ut. sͣ. ꝓx̓ .§. et. ff. e. ſi ſit. §. i. circa hec quatuor. ſi dicas. et pͥmo falſa cauſa non nocet ut h̓. condicio nocet ſi d̓ficiat. ut hic et. ff. ſi cer. pe. cum ad certum ⁊. l. itaqꝫ. moduſidem ꝙ condicō oꝑat̉. excepto ꝙ id qd̓ dat̉ ſub modo eci am anteꝙͣ modus im pleatur petitur cau cione tam interpoſi ta de modo implen do. qd̓ non eſt in con dicione. ut. ff. de ꝯd̓. ⁊ de. qui heredi. §. fi. et de adim̄. le. lib̓to. .§. lucius et. ff. e. l. ſi cui. In demonſtracō ne diſtingue ut. ff. e ſi ſit. §. i. et. l. non q̄ cumqꝫ. Accurſiuſ flo rentinus. q ¶ Inu tiliter. ſic. C. de ne ceſſarijs ſeruiſ h̓r. in ſti. quidam. §. illo. ꝯ tra. ſed ibi non impo nitur nec eſſitas dan di. vel in mīmis loqͥ tur ut. ff. de ali. et ci. le. ſeruos. nam cū ſit purum a morte teſta toris cedit. ut. C. de cādū. tol. §. cum igit̉ r ¶ Legari. ꝓpter cō fuſione hereditatis. et legatarij. qꝛ eadē ꝑſona ſibi ipſi debe re non poteſt. ⁊ ¶ Valere. exceptis quibuſdam caſibꝰ. ut cum reſ tua ſit tibi le gata. et ante morteꝫ teſtatoris alienata. ſ ¶ Inſtituto ẜuo. i. dn̄o ex ꝑſona ẜui ut sͣ. ꝑ quas ꝑ. no. acqͥ. .§. Itē ẜui. ſꝫ idē dn̄s erit heres. gͦ n̄ valet legatū. qꝛ id̓ non p̄t eſſe heres et legata rius ut. ff. del̓. i. lega tū eſt. §. i. s ¶ Pro ficere. qꝛ actus mori encium nō pn̄t eē in ſupenſo ut. C. ꝯmūia p̄. l. fi. in fi. et ꝓpt̓ re gl̓am cathonis q̄ ſe quit̉. t ¶ Exierit. ẜ uus legatarius. qꝛ hͨ eſt regula cathoma na. u ¶ Beredis nō fit. nam ſi eſt adhuc ẜuus. non valet lega tum. alias valꝫ. ſic. ff. ad. l. fal. l. ſi. a ẜuo. accurſi. florenti nus. v ¶ Intelligitur. nam nemo eſt heres adhuc cum et domini iuſſus et ſerui debeat ſequi voluntas. ut. C. de here. inſti. cum proponas. et licet hereditatis dies cedat. ea adita tamen legatum a mōte teſtatoris cedet. ut. C. de cad̓. tol. §. in nouiſſimo. vnde apud dominum erit legatum. ſed hereditas apud nullum que poterit eſſe vel apud hunc vel apud illum. ſi alienabitur ſcilicet ſeruus prius ut ſequitur. x ¶ Ante legabatur aliud in tutore eciam olim ut. sͣ. qͥ da. tu. poſ. §. ad certum y ¶ Fundamentum. cum ſine illo nullum dicatur. ut. ff. de iur̓. codi. l. fi. et. jͣ. ti. iij. §. in primis. et de hiſ q̄ inteſ. delē. l. pe. ibi calphurnius. z ¶ Eundem. ſcilicet dominum qui fit he res ꝑ ſeruum. quia adhuc non eſt. a ¶ Heres ſit .i. dice re mortuo teſtatōre ſtatim poſt teſtamē tum non ideo ſtatim dominus ſerui erit he res ꝑ ſeruum et lega tarius ꝑ ſe. et ita nō erit apud eum .i. eun dem heredem heredi tas et legatum qd̓ e rat ſuꝑiori. §. ymmo ad hoc ut ſit heres ꝑ ſeruum duo precede re oportet. iuſſus do mini et obediencia ſerui. et interim ſerui condicio poterit vari ari. ſed legatum tan tum interim habebit dominus. ſunt ergo ſeꝑata. hereditas et legatum interimcuꝫ legatum apud domi num. hereditas apud nullum donec ſeruus vel manumiſſus ſibi vel iuſſu alicuius do mini eam adeat. b ¶ Ordinem. nota ordinem ſcripture n̄ ſeruandum. ſic. ff. de ſol̓. non enim contra ff. de fideiꝯ. li. l. gn̓a liter. §. quid ergo et in aut. d̓ here. et fal. .§. inordinatum c ¶ Voluntatem. re pete vituꝑandꝰ erat d ¶ Conſtitucionem quam non habemus ſecundum quoſdam. vel dic verius ꝙ loqͥ tur de ea que eſt in C. de teſtamentis. l. ambiguitates. et qd̓ ibi dicit non ex mente referas ad alia. non ad hunc ordinē. e ¶ Fauorabilior. niſi in duobus caſibus ut. ff. de ma. t. cuꝫ ex pluribus. et. del̓. i. ſi quis a fi. §. pe. et. l. ferre. et ad tre bel. ſi patroni. §. ſed ſi non fructibus. Accurſiuſ. florentinꝰ 3

B
meus ſi filiam ſuam in mat̓ monio cum ticio colloca uerit vel ex diuerſo ſi non collocauerit dato. x. aure os ſeyo aūt ſi ita ſcp̓ſerit heres meus ſi ſeruum ſti chum alienauerit vel ex diuerſo ſi non alienauerit ticio. x. aureos dato et in tantum hec regula obſer uabatur ut ꝑ quam pluri bus principalibus ꝯſtitu cionibus ſignificetur nec principem quidem agno ſcere poſſe qd̓ ei pene no mine legatuꝫ ſit nec ex mi litis quidem teſtamento talia legata valebant ꝙͣ uis alie militum volunta tes in ordinandis teſtam̄ tis valde obſeruabantur quinēciam nec libertates pene nomīe dari poſſe pla cebat eo amplius nec he redem pene adici poſſe ſa binus eſtimabat veluti ſi quis ita dicat ticius he̓s eſto ſi ticius filiam ſuaꝫ in matrimonio ſeyo colloca uerit ſeyus quoqꝫ heres eſto nihil em̄ intererat qͣ racione ticius coherceat̉ vtrum legati dacione an coheredis adiectione. ¶ Sed huiuſmodi ſcru puloſitas nobis non pla cuit ⁊ generaliter ea que relinquuntur licꝫ pene nō mine fuerint relicta vel ad empta vel in alium tranſ lata nihil diſtare eciam a ceteris legatis conſtitui mus vel in dando vel in a dimendo vel in tranſferēdo exceptis his videlicet que impoſſibilia ſunt vel legibus interdicta aut a liaſꝓbroīa hm̄ōi em̄ teſta mentorum diſpoſicionem valere ſecta meorum tem porum non patit̉. De ad empdione legatoriuū huib̓ca Demp̄cio legato rum ſiue ex eodeꝫ teſtamento adi mantur legata ſiue cōdi cill̓ firma eſt ſiue contra rijs verbis fiat adempcio veluti ſi quis ita legaue rit do lego ita adimat̉ nō do n̄ lego ſiun ꝯtrarijs ſꝫ? alijs quibuſcumqꝫ ꝟbis. ¶ Traſferri quoqꝫ lega tu ab alio ad aliū p̄t velu ti ſi qͥs ita dixerit homine ſtichū qdēm ticio legaui ſeyo do lego ſiū ī eodē te ſtam̄to ſiū ī cōdicillis hͦ fe cerit qͦ caūſil̓ et ticio hͦ a dimi videtur et ſeyo dari De lege falcidia qubꝰ Vꝑeſt ut de lege falcidia diſpicia mus quā modus nouiſſime legatis impoſi tus eſt. Cū em̄. xij. tab̓. le gelibera erat legādi po teſtas vt licerꝫ l̓ totū pr̄i moniū legatis erogae qͥp pe cū in ea lege cautū eſſꝫ vti legaſſꝫ ſue rei qͥſqꝫ ita ius eſto viſuꝫ ē hac legan di licēciā coartae̓ idqꝫ ip ſoꝝ teſtatoꝝ graꝓuiſuꝫ ē obid ꝙ plerūqꝫ īteſtati moriebant̉ recuſantibus ſcp̓tis heredibꝰ ꝓ nullo a̓ mimo lucro he̓ditateſ ad
f ¶ Correximus. ut. C. ut act. ab here. et ꝯtra here. l. i. ac. g ¶ Legatis. in ſtipulacōnibus idē ut dicta. l. C. ut acti. ab here. et ꝯtra here. l. i. caue tn̄ qꝛ legatū incipit ab here de. vel heredi dari. qd̓ primo nullo modo fuit. ſed ſtipula cio fuit. licet inefficax. ut. ff. de euicti. qui a pupillo. et. l. ſi ꝑ imprudenciam. §. n̄ mirum. h ¶ Inuē niatur. ut. ff. e. i. l. i. et. sͣ. e. ti. §. ſed non vſqꝫ. i ¶ Adimeba tur. hͨ verba expone. ut. jͣ. ti. i. k ¶ Aliqͥd qd̓ fieri vult. ẜm jo. hoc adiecto. ſcilicet ī penam heredis ſe cō mittere. alias eſt ꝯdi cio et valet. ut. ff. de his qui pe. nomine. l i. et inſtitucionē qꝛ primo poteſt legare rem et poſtea here deꝫ inſtituere. accur ſius. florentinus. l ¶ Non faciat. qd̓ fie ri nō vult. m ¶ Col locauerit .ſ. qd̓ fieri volo ſcilicet eam col locari. n ¶ Non eol locauerit. ſcilicet qd̓ fieri nolo. o ¶ Alie nauerit. qd̓ volo alie nauerit. nam ut alie nat volo. p ¶ Per. id eſt valde. q ¶ Ag noſcere .ſ. poſſe ut. s qui. mo. teſ. infir. §. fi. r ¶ Obſeruant̉. ut. C. de teſ. mili. l. i. ac. ⁊ ¶ Collocauerit ſ. qd̓ fieri intererat. accur. ſ ¶ Conſti tuimus. ut. C. de his que ꝑe. no. l. i. accur. s ¶ Inpoſſibilia. ff. e. l. ſi mihi. §. i. ꝯtͣ. ſo lu. ibi nō erat impoſ ſibilis poterat enim eſſe qd̓ diuviuerēt ⁊ .jͣ. triduum poſt id fi eret qd̓ volebat. vel dic qd̓ ibi voluit te ſtator heredem con ſtituere ſe ſoluturuꝫ ſi decederet .ſ. teſta tor infra triduum. ꝙ potuit non autem ſol uere. Item contra. sͣ. d̓ here. inſti. §. impoſ ſibilis. So. quidam dicunt non valere ſi cut teſtator voluit ut hic. valet tamen pu re ut ibi. vel diſtin gue. ſecundum joh̓. aut apponitur condicio impoſſibilis heredi. aut legatai̓o ſi heredi non valet le gatum ut hic. ſi legatario valet ut ibi. et q̄re exͣ. C. de his que pe. no. l. i. t ¶ Interdicta. ut inquilmos ſine p̄dijs ut ff. e. ſi quis inquilinos. u ¶ Probroſa. ut veſtimēta in fu nus. ut. ff. e. i. l. ẜuo alieno. §. fi. vl̓ reliquias in mari. ut. ff de ꝯd̓. inſti. l. pe. in prin. v ¶ Secta .i. ego qui ſequor iuſti ciam hoc tempore nō pacior. ſic. ff. de pac. l. fi. in fi. ¶ Se ad ep̄cione legatorum. qꝛ ambulatoria ē de functi voluntas vſqꝫ ad ſup̄mū vite exituꝫ ut. ff. de ademp. l. iij. .§. fi. et. l. ſe. iō poſt data legata eciam de eis adimendis videa mus ac. Dempcō. adi mantur .ſ. le gata. ac. a Cōdi cillis .ſ. teſtō confir matis ẜm quoſdā nō aliter. ſed nos ꝯtra ut in aut̓. de reſti. fi dei ꝯͣ. §. manifeſtum. col. ix. b ¶ Frma. ut ſi eodem teſtō fiat videtur nec datuꝫ. ſi alia voluntate videt̉ datū. ſed poſtea ad emꝑtum. ut. ff. d̓ his qͥ inte. de. l. i. et. ff. del̓. .i. ſi ita ſcriptum ſed vid̓r ꝙ nulla taliſ voluntas valeat cuꝫ videatur ſibi repug nare. ut. ff. d̓ reg̓. iuij̓ l. ut repugnancia. q̄ eſt huic ꝯtraria ſed dic ꝙ ibi dicit repug nancia q̄ fit ꝓpter im plicitate verboꝝ. ut ff. d̓ ꝯd̓. inſti. ſi ticiuſ et habet locū predi cta regl̓a qn̄ non ap paret que ſit vltima. quo caſu neutra valꝫ ſi autem apparet vlti ma valet. ut. ff. e. l. ini hil ꝓhibet c ¶ Alijſ ſcilicet ut adimo. vel peniteo eius qd̓ dedi vel ſil̓ia ymmo eciam nūda volūtate p̄ſūp ta. ut ſi īimicus po ſtea ſit factuſ lega tarij. ut. ff. de adim̄. le. l. iij. in fi. et. l. iiij. d ¶ Tranſferri. fac. ff. e. tranſlacio.

II
ire. Et ſuꝑ hoc tam lex fu ria ꝙͣ lex aconia late ſunt quarū neutra ſufficiēs ad rei ꝯſumacōneꝫ videbat̉. nouiſſime lata ē lex falci dia qͣ cauetur ne plus le gare liceat ꝙͣ dodranteꝫ totorꝝ bonoꝝ id ē ut ſiu vnus heres inſtitutus ſit. ſiue plue̓s apud eū eo ſue ꝑs quarta remaneat. Et cū queſitū eſt duobꝰ here dibꝰ inſtitutis velut ticio et ſeyo ſi ticij ꝑs a̓ tota ex hauſta ſit legatis q̄ noīa tim ab eo data ſunt a̓ ſupͣ mod̓ onerata a ſeyo vero aut nulla relicta ſint lega ta aūt q̄ ꝑte eius dūtaxat in ꝑtē dimidiā minuunt a̓ qꝛ is quarta ꝑte tocius he reditatis hꝫ aūt apluſhꝫ ticio nihil ex legatis que ab eo relicta ſunt r̓tine̓ li ceret placuit ut quarta ꝑ tem ſue ꝑtiſ ſaluā habeat et placuit poſſe qua̓ta re tinere. Etenim in ſingulis heredibꝰ rō legiſfalcidie ponēda eſt. ¶ Quantitas aūt pr̄imonij ad qua racō legis falcidie redigitur mortis tꝑe ſpectat̉. Itaqꝫ
ꝟbi gr̄a ſi is qui centū au reoꝝ pr̄imoniuꝫ in bonis habeat centū aureoſ lega uerat nihil legatarijs ꝓ deſſe ſi an̄ ad itam h̓rdita tē ꝑ ẜuos he̓ditarios a̓ ex ꝑtu ācillaꝝ hreditariaꝝ aut ex fetu pecoꝝ tm̄ ac ceſſerit he̓ditati ut centū aureis legatoꝝ noīe ero gatis heres quartā ꝑtem he̓ditatis habiturus ſit ſꝫ ncc̄e eūt nͥlominꝰ qͣrta ꝑs legatis detͣhat̉. ¶ Ex diu̓ſo ſi. lxxv. legauerat et ante ad itā heditatē in tm̄ d̓creuerint bona ince dijs forte a̓ naufragijs a̓ morte ẜuoꝝ ut non apliuſ ꝙͣ. lxxv. aureoꝝ ſb̓a vel e ciam minus relinqͣtur ſoli da legata dentur. Nec ea res dānoſa ē heredi cui li beꝝ ē nō adire he̓ditateꝫ q̄ res effic̄ ut ſit ncc̄e lega tarijs ne deſtituto teſtō nͥl ꝯſequant̉ cū herede in porcōne paciſci ¶ Cū au tē racio falcidie legis po nitur ante deducitur es alienū. Item funeris im penſa et precia ẜuoꝝ ma numiſſorū tunc demum in
n Et ſcio.. ſed ſi ſecus eſt non capax. nuquid adempcio a primo facta. valet. ℟. ſic. ut. ff. del̓. i. plane in prin. o ¶ De lege falcid̓. qualiter minuant̉ legata adēpcione vl̓ tranſlacione dictum eſt. nunc qual̓r. l. fal. minuant̉. et ideo dicit ſuꝑ eſt. ⁊c̓. Vꝑ eſt. falci Ꝙpra dro ſie di cta. qꝛ ut falx fenū. ſic hec lex lega ta reſecat. vel dic̄ a falcidio auctore di cta ut ⁊ pb̓liciana a publicio dicta ut. jͣ. d̓ act. §. alie. a ¶ Quā ſcilicet falcid̓. b ¶ Vel. ꝓ eciam. c ¶ Vti. hec ſunt ver ba. xij. ta. d ¶ Sue rei. id ē in re ſua tota quam ip̄e legauit vl̓ eciam alienauit. nam et aliena res legari poteſt ut h̓. et. ff. ad l. fal. l. i. in pnͥ. et. sͣ. dol̓. §. non ſolum. e ¶ Ipſorumteſtatō rum. non tamen licet teſtatoribꝰ eā renū ciare niſi ī caſu ut. ff. e. ꝙ de bonis. §. fi. et. l. ſi debitor. ar. ꝯtͣ. C de pact. l. pe. ibi cum et alia regl̓a ſit ⁊cͣ. ſꝫ hodie ꝑ aut̓. ſꝫ cū te ſtator. qͥ eſt. C ad. l. fal. ꝯtͣ. f ¶ Adire. facit. jͣ. ti. i. §. ſed quia heres. g ¶ Suꝑ hͦ. i. ſuꝑ coartanda le gandi lm̄a. h ¶ No uiſſime. i. vltimo. i ¶ Legare. vel eciaꝫ cauſa mortis donare nam et ibi locum ha bet falcid̓. Item et in mortis cauſa capio ne licet de hac quidā contradicant. et eſt ꝓ eis. ar. ff. e. l. ac ceptis. jtem in fidei ꝯ ut. C. e. l. ij. Item in donacione inter viuoſ que mortē confirma tur. non alias. ut. C. e. in donac̓. et in his habet locum ꝙ h̓ delegatis dicitur k ¶ Dodrantem .i. nouem vncias tocius hrditatis. ſic enim dodrans dicitur. ut. sͣ. de here. inſti. §. hereditas. ſi ergo fi at in contrarium. de ſingulis poteſt fieri ſeclio .i. quarte ꝑ tis retractacio. et ip̄o iur̓ ꝓpoſita eciam rei ven. ut. ff. e. li nea. in fi. ℟. et. l. plaucius. et. C. e. l. ij. iam ergo non eſt q̄ Ilio an heres poſſit retinere falcidiam in vna re. nam nō p̄t nt indicta. l. plaucius. ſed aliud qn̄ quis legat ꝑtem bo norum. tūc eī ſuccurritur heredi ſiu̓ rerum ꝑtes ſiue eſtima cionem dare maluerit. ut. ff. dele. i. non amplius. §. i. l ¶ Et cum queſitum. facit. ff. e. l. in ſingulis. m ¶ Supra modum .i. ſupͣ quartam. n ¶ Minuūt. alias minuat̉ et ſic
remanent ei tres vncie. que ſūt quarta tocius. o ¶ Quar tam ꝑtem .i. tres vncias. p ¶ Quia is .ſ. ſeyus. q ¶ Ha bet. hoc interrogatiue lege. et poſtea ℟. et placuit ⁊cͣ. r ¶ Retinere .ſ. quartam ꝑtem ſue ꝑtis quā iure heredita rio habet non autem datum cauſa ad implēde condicioniſ ſi bi ab aliquo imputa bit ſibi in quartam. niſi in ſtatu libero eſ ſet datum. et de pe cunia hereditaria de quā ei dare ꝑmittit̉ ut. ff. e. id auteꝫ. et d̓ dona. cau. mor. ꝙ ſta tuliber. Item nec lega tum a coherede reli ctum ſibi imputet ut ff. e. in quartā niſi te ſtator hoc cauerit. ut. ff. e. l. qd̓ auteꝫ. i. ℟º. et. §. marcellus. ac. 2 ¶ Quantitas mortis s. dele. §. ſi peculium. ꝯtͣ. So. ibi remanet ſeruus. quaſi peculij dn̄s. ſ ¶ Legauerat .ſ. treſ ꝑtes hereditatis. et quarta remanet. ita ꝙ non habet locum fal. qꝛ centum habe bat in bonis ut. sͣ. di ctum eſt. s ¶ Ex di uerſo legata. dicunt̉ alias dentur. hoc lo cum habet qn̄ res he reditarie legate ꝑie rint. ſi autem legāte pereant diſtingue. aut erāt pondere nu mero vel menſura et tunc idem idem eſt ꝙ h̓ dicitur. aut non. et tunc aut incertum ex certis ut vnuꝫ de ſer uis ſuis. et tunc ſi om nes ꝑeant. legatarij damnū eſt. ut. ff. e. in racōne. §. diligenter et. §. incerte. aut pe nituſ certa. ut ſtichꝰ et tūc perit legata rio. ut. s. dele. §. ſi reſ legata. t ¶ Ea res. reſpondet tacite ob iectōni. q. d. nōne erit iniquū ꝯpelli adire et non lucrari et ita damnū ſentire. u ¶ Paciſci .i. aliqͥd oꝑtet eos dare heredi ut adeat. et ita nō ꝙ non ꝑ om̄ia eciā hodie ſūt exe quāta fidēi ꝯmiſſa legatis. nā fidei ꝯmiſſariꝰ ꝯpellit here dem ſcpͥtum adire. et nl ei dat ut. jͣ. ti. i. §. ſed ſi recuſet. ſꝫ il lud eſt in gn̓alibus fidei ꝯmiſſis. hͦ in ſpecialibꝰ. v ¶ Cū alienū. eciā cum ipſi heredi debebat̉ tꝑe mortis. licet ꝯfuſi one ſit factū indebitū. ut. ff. e. qͥ fundus. et. C. e. irritū. ni ſi exp̄ſſe ꝓhibeat ut. ff. e. ſi debitor creditore. x ¶ Funeriſ non monum̄ti. ut. ff. e. l. i. §. fi. y ¶ Seruoꝝ. mos erat an tiqͥtus. ut qͥ ẜuos n̄ habebat. vnū vel plures ene̓t. qͥ hono ris cauſa funꝰ teſtatoris pileati an̄cederēt. quo facto ſtati

H
reliqͦ ita rō habeat̉ ut ex eo quarta ꝑs apud here deꝫ maneat treſ vero ꝑteſ inter legatarios diſtribu antur ꝓ rata ſcilicꝫ porcō ne eius qd̓ cuicūqꝫ eoꝝ le gatū fuerit. Itaqꝫ ſi fin gamꝰ qͣdringentos aure os legatos eē ⁊ pr̄imonij qͣntitate ex qͣ legata ero gari oꝑtꝫ qͣdringētoꝝ eē qͣrtaꝑs ſingulis legata rijs dꝫ detͣhi ꝙ ſi trecētoſ qnͥquaginta legatos fin gamꝰ octaua dꝫ detͣhi ꝙ ſi qͥngētos legauerit ini cio qͥnta deinde qͣrta det̉ hi dꝫ. An̄ em̄ detͣhēdū eſt qd̓ extͣ bonoꝝ quātitateꝫ ē deinde qd̓ ex bonis apd̓ he̓dē remane̓ oꝑtꝫ Dc lidei cōmuſſarrijs huibum: Vnc tranſeamus ad fidei ꝯmiſſa ſed pͥus e ut de here ditatibꝰ fideicōmiſſarijs videamus. ¶ Sciendum itaqꝫ ē om̄ia fideicōmiſſa primis tꝑibꝰ infirma eſſe qꝛ nemo iniuitus cogebat̉ ꝑ̄ſtae̓ id de qͦ rogatꝰ erat Quibꝰ em̄ n̄ poterāt here ditate vel legata r̓linq̄re
ſi relinq̄bant fideiomitte bāt eoruꝫ qͥ caꝑe ex teſtō poterāt ⁊ iō fideicōmiſſa appellata ſunt qꝛ nullo vī culo iuris ſꝫ tm̄ pudore eo rū qui rogabāt̉ ꝯtinebāt̉. ¶ Poſtea diuus pͥmꝰ au guſtus ſemel iterūqꝫ gr̄a ꝑſonarū motus vel qꝛ per ip̄ius ſalutem rogatuſ qͥs diceret̉ a̓ ob inſigneꝫ qͦrū dam ꝑfidiā iuſſit ꝯſulibus auctoritatē ſuā interpo ne̓ qd̓ qꝛ iuſtū videbat̉ et populare erat paulatī ꝯū̓ ſuꝫ eſt in aſſidua iur̓dictō ne tantuſqꝫ eorū fauor fa ctꝰ ē ut paulatī ec̄ p̄tor ꝓpͥ uſ crearet̉ qui fideiꝯmiſſiſ ius diceret quē fideiomiſ ſariū appellabāt ¶ In pri mis igit̉ ſciendū eſt opus eſſe ut aliquis recto iure teſtō fc̄ohes inſtituat̉ eiꝰ qꝫ fideiomittat̉ ut eā he̓ ditate alijs r̓ſtituat alio qṅ inutile ē teſtm̄ in qͦ neo he̓s inſtituit̉ ¶ Cū igitur aliq̓s ſcp̓ſerit lucius ticiꝰ hēs eſto p̄t adice̓ rogo te luci tici ut cū pͥmū poteriſ h̓rditate mea adire eā ga yo ſeyo r̓ddas ⁊ reſtituas
intelligunt̉ maūmiſſi. et ſic illoꝝ maūmiſſoꝝ detͣhit̉ pre ciū. et fac̄ ad hāc poſicionē. C. de lati. li. tol. §. ſꝫ ⁊ qͥ dn̄i vel dic ꝙ teſtator alicui. x. legauit ut alienū ẜuū redinie̓t le gatarius et maūmitte̓t. d̓ hͦ eī legato n̄ detͣhit̉ falcidia in ſi de eo ꝙ ſuꝑ eſſꝫ forte fc̄a empcōne ut. ff. d̓ fideio. li. l. de cem. et. ff. e. ſꝫ ⁊ ſi nō ẜuus. ſi aūt ut ſuum ꝓp̓um legatariuſ ma numitte̓t. et tūc nul lā patit̉ falcidiam le gatarius. et ita h̓ p̄ cia deducūt̉ ut falci diā nō paciant̉. ut. ff e. ſi ẜuꝰ. et. l. iul̓. ac. a ¶ Racio habita .ſ. eſtimacione reꝝ non ex affectionē ſꝫ ꝯmūi eſtimacōne. ut. ff. e. l p̄cia. b ¶ Pro rata ut ita qͣrtam detͣhat heres ſi nͥl ei dimiſe rat teſtator vel ſi ali qͥd erat reſiduum pe nes eū adhuc detͣhit ad ſupplecōnem. vel qͥntā vel eciā milleſi mā ut. ff. e. in qͣntita te. §. fi. et fac̄ ad hͦ. C e. l. ij. et. ff. e. l. plau cius c ¶ Itaqꝫ ſi fin gamꝰ retento cāu ꝙ hēbat in hoīs qͣdrin gēta. d ¶ Octaua .ſ. qͣdringētoꝝ. q̄ ē qnͥ qͣginta. et ita hēbat hēs pͥma qͥnqͣginta. ⁊ h̓ alia qͥnqͣgnita d̓ tracta et ſic cetuꝫ. et ſic qͣrtā. e ¶ Qnͥgē tos. r̓rēto cāu qd̓ hē bat in boīſ qͣdringē ta. et ſic legauit vltͣ quā hr̄et cētum f ¶ Detͣhi. imꝓp̓e po nit̉ detͣhi qͦ ad id qd̓ excedit. et ꝓpͥe qͦ ad qͣrtā qͥ ē in boīſ. et ſic ſeml̓ poſitū ꝟbū ꝓp̓e et imꝓpͥe ponit̉ ut. ff d̓ offi. ꝓꝯ. l. ij. It̓ noͣ ꝙ hͨ fal. ceſſat ī mul tis caſibꝰ qͦſ dicas ut diximꝰ in aut̓. de h̓r. et fal. §. hinc nob̓. ¶ De fide ꝯͣ. h̓rditatibꝰ. juſtinianꝰ poſt tractatū legatoꝝ d̓ lege fal. pͥus ꝙͣ d̓ fideiꝯ. tractauit. qꝛ lex falcidia ī lega tis pͥus fuit inuēta. ꝙͣ in fidei ꝯͣ. ẜm. p. vel ſic. dc̄m ē del̓. ſꝫ qꝛ de fideis. ſumꝰ polliciti dice̓. ut. s. del̓. §. ſꝫ ne in pͥmis. et iō d̓ fideio. tractemꝰ. et qꝛ d̓ fideio. aliud gn̓ale. aliud ſpēale. gn̓ale vero digniꝰ. d̓ gn̓ali pͥmo videamꝰ. ut. jͣ. e. in Vnc tnͣſeamꝰ. ſciend̓. q. d. tra pnͥ. et. jͣ. ti. i. in pn̄. ctaturis nob̓ d̓ fideio. qꝛ eoꝝ apd̓ ātiqͦſ alit̓ ſe hē bbat tractatꝰ ne qͥd ātiqͥtatis penitꝰ igͦret̉. qͣre dica mꝰ d̓ fidēio. gn̓alibꝰ et ſpēalibꝰ ut ar. d̓ teſta. in pnͥ. a ¶ Quibꝰ. ut ſpurijs. et ihis nil innouat̉ nā nec hodie va ſet fidei ꝯmiſſuꝫ. ut. ff. d̓ iur̓ fiſ. n̄ intelligit̉. §. i. ij. et. iij. et
C. d̓ naturali. li. l. i. et. ij. et. C. ad. l. fal. l. eciā ſi. aꝫ. ſūt et s lij qͥ caꝑe n̄ poterāt nec pn̄t. ut. sͣ. del̓. §. legari diximꝰ. et in his oībꝰ nil innouat̉. ut in muliere q̄ trāſit ad ẜa vota in fra tꝑus luctus cui ab exͣneo relinqui non p̄t. ut. C. deſe. nup. l. i. et d̓ inceſ. nup. l. ſi quis inceſti. b ¶ Nulla .i. nul la occaſione. c ¶ Vi culo .i. actōne. ſꝫ per offm̄ iudicis. ut. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. pecūie ꝟbum .§. actōeſ. d ¶ Per ſonaꝝ. capaciū dū taxat. n̄ eaꝝ q̄ ſūt nō capaces. d̓ qͥbꝰ. sͣ. lo cutꝰ ē. et dic ꝑſona rū qͣrūdā. e ¶ Int̓ pone̓ .ſ. ut fideicon. pr̄et̉ gn̓al̓r ī om̄ibus f ¶ Et ppl̓are .i. ppl̓o expedies. g ¶ Iur̓ dictōnē. .ſ. ut cōtidie ius d̓ hͦ r̓dde̓t̉. h ¶ In aſſiduaꝫ. i. ut aſſidue d̓ hͦ ius rddat̉ i ¶ Eoꝝ. fidei ꝯmiſſo rū. k ¶ Crearet̉ ut ff. de orig. iur̓. l. ij. §. poſt deinde diuuſ ac. l ¶ In pͥmis .ſ. qꝛ ius fidei ꝯmiſſoꝝ expoſi turi ſumꝰ. qm̄ aut fi deiꝯ. vniu̓ſalia ⁊ ſin gl̓ariā ſuā hn̄t natu rā ꝯmūit̉. g̓ ⁊ d̓ eo in pͥmis noͣnd̓ ē. ſic ⁊ otͣ d̓r ⁊ ꝯtinuat̉. sͣ. del̓. .§. ſꝫ ne ī pͥmiſ m ¶ In ſtituat̉. p̄t ec̄ ab ite ſtato ut. jͣ. e. l. §. pͣ. q̄ ē ꝯtͣ. n ¶ Inutile. noͣ n̄ vale̓ teſtm̄ ſine h̓r de ſic. ff. d̓ hiſ q̄ in teſ. d̓. l. ꝓxīe. ⁊. ff. d̓ cōdicil. l. fi. o ¶ Cō dicōe. q̄ ⁊ a qͦ ſūt im plēde dic ut. ff. e. fc̄a .§. ſi ſb̓ ꝯdicōne p ¶ Permanꝫ. no qd̓ ſel̓ ē ſꝑ erit ſic. ff. de min. l. ec̄ ſi ſin̄. §. ſꝫ ꝙ pap̄. et. ff. d̓ h̓r. īſti. l. ei. qͥ ſoluēdo in fi q ¶ Aliqn̄. i. ẜm vnū ius. ut ꝑ treb̓. ut ſtatī diceſ. nā oīa tnͣ ſiebāt r ¶ Aliqn̄ .i. ẜ aliud ius n̄ ei̓t loco h̓rdiſ ſꝫ legatarij ut ꝑ pe gaſianū. ſꝫ qd̓ r̓tinꝫ īſtitutꝰ qͣrtā ut. jͣ. e. §. ſꝫ qꝛ et. §. poſtꝙͣ. ⁊ ¶ Trebellio. ⁊ hic dc̄m fuit trebel. ſe. ut maced̓. a macedo ne ut. ff. ad maced̓. l. i. ac. ſ ¶ Cōſulibꝰ .ſ. exn̄tibꝰ s ¶Om nes. ymmo n̄ oēſ. ec̄ ꝑ treb̓. ut. jͣ. e. §. gͦ ꝯtͣ. ſo. lꝫ h̓ dicat oēs nō tn̄ dic̄ tote. l̓ ī totū. ẜ jo. l̓ dic̄ qn̄ d̓ totā eat rogatꝰ hē bat locū qd̓ h̓d̓r. ſi āt r̓tēta qͣrta ē rogatꝰ hꝫ locū qd̓ d̓r. t ¶ Ciuili. vel ec̄ p̄torio. dūmo tales ſint p̄torie q̄ ſint tnͣſi torie ut ſūt ꝑſucutorie ut. ff. d̓ act. et ob. ī honerarijs ⁊. ff e. l. i. §. ꝙͣuiſ. ſecꝰ in penalibꝰ ut. jͣ. d̓ act. §. penales ue He̓ ditatē. n̄ fc̄a ceſſione actōnū. alias eī ec̄ dirc̄as hꝫ ex noīe ce dētiſ v Recuſabāt ſic. sͣ. t. i. ī pnͥ. x Cōſulibꝰ .ſ. exn̄tibꝰ

II
Poteſt autem quiſqꝫ et d̓ parte reſtituenda herede rogare. et libeꝝ ē. vel pu re vel ſb̓ condicione relin quere fideicōmiſſuꝫ. vel ex certo die. ¶ Reſtituta at hereditate is quidem qui reſtituit nichilominus he res ꝑmanet. Is vero qui r̓ cipit hereditatē. aliqn̄ he redis aliqn̄ legatarij loco habebatur. et in neronis qͥ dem temporibus trebellio maximo. et anneo ſeneca ꝯ ſulibus ſenatus conſultuꝫ factū eſt. Quo cautum eſt vt ſi hereditas exfideicō miſſi cauſa r̓ſtituta ſit. om nes actiones que iure ciui li heredi et in heredem cō peterent. ei et in eum dare tur. cui ex fideicommiſſo reſtituta eſt hereditas. ¶ Poſtqua ſenatus conſul tum p̄tor vtiles actiones ei et in eum qui recipit he reditatem qͣſi heredi et in heredem dare cepit Sꝫ quia heredes ſcripti. cum aut totam hereditatē aut pene totam plerumqꝫ re ſtituere rogabantur adi re hereditatē ob nulluꝫ ul̓ minimum lucrū recuſabat atque ob id extingueban tur fideicommiſſa. poſtea vero veſpaſiani auguſti te ꝑibus ꝑegaſo et puſione ꝯ ſulibꝫ ſenatꝰ cenſuit. vt ei qui rogatus eſſꝫ heredita tem reſtituere ꝑinde lice ret quarta ꝑte retinere. ſic̄ et ex lege falcidia et ex le gatis retinere ꝯcedit̉. ¶ Ex ſingulis qͦꝫ rebꝫ que ꝑ fideicōmiſſum relinquūt̉ eadem ꝑmiſſa retencio eſt pꝰ qd̓ ſena. ꝯſul. ipſe heres. onera hereditaria ſuſtine bat Ille aūt qui exfideicō
miſſo recipiebat ꝑtem hē ditatis legatarij ꝑciarij lo co erat id ē eius legatarij cui ꝑs bonoꝝ legabat̉. que ſpēs legati ꝑticio vocaba tur qꝛ cum herede legata rius ꝑciebat̉hereditatem Vn̄ que ſolebat ſtipl̓oēs in ter heredē et ꝑciariū lega tariū interponi eedem int̓ ponebant̉ inter euꝫ qui ex fideicōmiſſo recepit here ditatē. ⁊ herede .i. vt lucꝝ et dānū hereditariū ꝓ ra ta parte inter eos ꝯn̄e ſit Ergo ſiquideꝫ non plꝰ ꝙ dodrantem hereditatiſ ſcriptus heres rogatꝰ n̄t reſtituere. tunc ex trebelli ano ſenatus conſulto reſti tuebatur hereditas et in vtrūqꝫ actiones heredita rie ꝓ rata ꝑte dabant̉. In heredeꝫ quidē iur̓ ciuili in eū vero qui recipiebat he reditatē ex ſenatus ꝯſulto trebelliano tanꝙͣ in hered̓ At ſi plus ꝙͣ dodranteꝫ ul̓ eciā totā hereditatem re ſtituere rogatus ſit. locus erat ꝑegēſiano ſenatus ꝯ ſulto vt ⁊ heres qui ſemel adierit hereditatem ſi mō ſua voluntate adierit ſiue r̓ tinuerit qͣrtaꝫ ꝑtem ſiue re tinere noluerit ipſe vniuer ſa one̓a he̓ditaria ſuſtīebat Sed qͣrta quidem reten ta qͣſi ꝑtis et ꝓ ꝑte ſtipula ciones interponebatur tā ꝙͣ inter ꝑciarum legatari um et heredeꝫ. ¶ Si vero totā hereditatem reſtitu eret empte et vendite he reditatis ſtipulaciones in terponebant̉. ¶ Sed ſi re cuſet ſcriptus heres adire heditat ē ob id ꝙ dicat ea ſuſpectā eſſe qͣſi damnoſaꝫ cauetur ꝑegaſiano ſenatꝰ
¶ ¶ Ex lege .i. ē differē cie. ſicut ꝑ legē fai. defalcātur ſpecialia legata. vt. s. ti. i. §. cū. et. §. i. ita gene rale fideicon. defal cat̉ ꝑ ꝑegaſianū ſe. con. ut hic. et noͣ tri plicem eſſe quartam. vna dicitur iure natu re debita. vt que de bet̉ filijs et filiabus. et inferioribus et ſu perioribus. ⁊ quibꝰ dam tͣnſuerſalibus. vt. C. d̓ mof. te. cū q̄ rit̉ et. l. ꝑentibꝰ. q̄ e aucta ī aut̓. d̓ triē. et ſe. §. i. et hͦ dr̄ d̓bitū booꝝ ſubſidiū ut. C de inof. te. ſi totas. a lia q̄ debetur iure in ſtitucionis. vt ex ſin gularibus legatis. et fideicon. ut. s. t. j. alia q̄ dicit̉ trebellia nica. vt. jͣ. e. §. ſed qꝛ lꝫ fuerit ꝑ ꝑega ſia num inducta. vt hic. Iteꝫ eſt qͣrta quedā vt que debetur ex cō ſtitucione Diuipij fi lio arrogato. ut. s. d̓ adop. §. cum autem. Item eſt et alia. vt ī aut̓. qͥbus mō. na. effi le. §. ſi quis igitur. coll. vj. Acurſius.
b ¶ Permiſſa ē. i. per ſe. cō. trebell .ſ. vt ab herede non a legata rio grauatō alij dare vel reſtituere ut dice mus. jͣ. t. i. §. i. accur. c ¶ Poſt conſultum.ſ ꝑegaſianum d ¶ Suſtinebat .ſ. oīa e ¶ Partem .ſ. dodrā tem Acurſius. f ¶ Solebant .ſ. iure vetuſtiſſimo. ẜm pla. nam legatarius non ſuſtinebat onera. et ideo hec ſtipulacio ī terponebatur. ſꝫ cuꝫ ho. legata fideicomiſ ſis ſint adequata. vt s. del̓. §. i. in fideicō miſſo. diuidāt̉ onera inter heredē et fidei commiſſarium. vt. jͣ. ꝓx. §. gͦ. ⁊. §. ſꝫ. qꝛ ſti pulaciones. patet ꝙ hec legata vniuer ſalia ſeu particl̓aria ſine ſtipulacione de bent tranſire cuꝫ one re. et fa. ad hhunc. §. ff del̓. ij. ſi quis ſeruum .§. fi. et. l. ſe.

IF
conſulto vt deſideranti eo cui reſtituere rogatus eſt iuſſu p̄toris adeat et reſti tuat hereditatem ꝑindeqꝫ ei et in eum qui recipit he reditatem actiones dant̉ ac ſui iuris eſt ex trebellia no ſenatus conſulto qͦ cau nullis ſtipulacionibus eſt opꝰ qꝛ ſimul et huic qui re ſtituit ſecuritas dat̉ ⁊ acti ones hereditarie ei ⁊ in eū tranſferunt̉ qui recipit he reditatem vtroqꝫ ſenatus conſulto in hac ꝯcurrente ſpecie ¶ Sed quia ſtipula ciones ex ſenatꝰ ꝯſulto pe gaſiano deſcendētes et ip ſi antiquitati diſplicuerūt et quibuſdam caſibus cap cioſas eas homo excelſi in genij papinianꝰ appellat et nobis in legibus magis ſimplicitas ꝙͣ difficultas placet. ideo omnibus no bis ſuggeſtis tam ſimilitū dinibus ꝙͣ differencijs vt̓ uſqꝫ ſenatuſcōſulti placuit exploſo ſenatus conſulto ꝑegaſiano qd̓ poſtea ſuꝑ uenit omnem auctoritatē trebelliāo. ſena. ꝯſulto pre ſtare vt ex eo fideicōmiſſa rie hereditates reſtituant̉ ſiue habeat heres exvolū tate teſtatoris qͣrtam ſiue plus ſiue minꝰ. ſine nͥl peni tus vt tūc qn̄ vel nichil vel minꝰ qͣrta apud eū remanꝫ liceat ei vel qͣrtā vel qd̓ deē ex noſtra auctoritate. reti nere. vel repetere ſolutum qͣſi ex trebelliano ſenatꝰ ꝯſulto ꝓ rata porcione actō nibuſ tam in herede ꝙͣ in fi deicōmiſſarium ꝯpetētibꝫ ſi ꝟo totam hereditatē re ſtituerit ſpōte om̄s heredi tarie actōnes fideicōmiſſa rio et aduerſus eū ꝯpetunt Sed eciam id quod p̄cipu um ꝑegaſiani ſenatuſcon ſulti fuerat vt qn̄ recuſa bat heres ſcriptus ſibi da tam hereditateꝫ adire ne ceſſitas ei imponerētur to tam hereditatē volenti fi deicomiiſſario reſtituere et omnes ad eum et ꝯtͣ euꝫ tranſire actiōes. et hoc tͣnſ ponimus ad ſe. cō. trebelli ānum. vt ex hoc ſolo neceſ ſitas heredi imponatur ſi ipſo nolente adire fideicō miſſarius deſiderat reſti tui ſibi hereditatem nullo nec dampno nec ꝯmodo aꝑud heredem remanente ¶ Nichil autemintereſt. vtruꝫ aliquiſex aſſe heres inſtitutus aut totam here ditatem aūt ꝓ parte reſti tuere rogatur an ex parte heres inſtitutus. aut totā eam ꝑtem. aut ꝑtem ꝑtis reſtituere rogatur. Naꝫ ⁊ hoc caſu eadem obſeruari p̄cipimus q̄ in tocius here ditatis reſtituciōe diximꝰ ¶ Si q̓s vna aliqua re de ducta ſiue p̄cepta q̄ quar tam continet. veluti fundo vel alia re rogatꝰ ſit heēre ditatē reſtituere. ſimili mō ex trebelliano ſenatus con ſulto reſtitucio fiat. ꝑinde
a ¶ Interponi. puta qn̄ legebatur dodrans. Acurſius b ¶ Cōmune ſit. ſꝫ hac ſtipl̓acione non int̓poſita. oīa onera erat heredis rogati occaſionē qͣrte quā retinebat. vt. jͣ. e. §. at ſi plus. c ¶ Ergo. qꝛ tūc demū locū habet. ſe. cō. pe gaſianū. qn̄ vel totū vel vltra dodranteꝫ heres rogatus ē reſtitue̓. gͦ ⁊cͣ. d ¶ Parte. s. e. §. reſtituta. ꝯtͣ ſo. vt ibi e ¶ Vniuerſa onera. niſi ſtipulacionē ſupͣ dictam interpoſuiſſꝫ vt. s. e. §. poſtꝙͣ. ⁊ h̓ ſubicit. Acurſius f ¶ Si vero reſtitue ret .ſ. ſpōte. nā pote rat quartaꝫ retine̓ ꝑ ꝑegaſianū. ut. s. e. §. poſt. Accurſius. g ¶ Interponebant̉ fac̄. ff. d̓ pecul̓. ſi cre ditor. et. ff. man. He redem. §. fi. h ¶ Sꝫ dānoſā. licet cauſam non aſſignet quia varie ſunt hoīm volūtates. vt. ff. ad trebell. qꝛ poterat. i ¶ Quo caſu. id ē cū ꝑ trebell̓. reſtituat̉ tota. vel dic ꝑ ꝑega n̄anū. ſcꝫ in caſu ꝓpō ſito. vbi coactꝰ adijt ſi vero nō coactus ſꝫ ſponte ſecus. vt. s. e. §. ſi vero totam. Vtroqꝫ .ſ. trebelliano quia mlretinebat et pegaſiano. quia cō gebatur. et ita qͦ ad ſm̄aꝫ concurrūt. qͦ ad ꝟba em̄ non concur cunt cum alio caſu v num et alio aliud loq̄ batur. Acurſius. l ¶ Sed qꝛ dixi inter poni ſtipulaciones. ex ſe. con. ꝑegaẜ. ⁊cͣ. n ¶ Caſibus. ſcꝫ ꝓpt̓ ſolēnitatem ꝟboruꝫ vt dicunt. vel tūc qn̄ is cui reſtituta erat non erat ſoluendo. vnde inutilis erat ſti pulacio. vel verius hos capcioſoſ modoſ neſcimus qui ſunt. n ¶ Simplicitas. nō ſimplicitatem amicā legis. et fa. jͣ. de legū ti. ag. ſuc. §. noſ vero et. ff. de dolo. l. i. in principio. o ¶ Suggeſtis. hic nota ꝙ in ſentencia ſunt allegaciones re petende p ¶ ꝙ poſtea. qꝛ pͥuſ fuit trebellianus. Ac
q ¶ Quartā .ſ. de bonis hereditatis. detracto tn̄ alieno ere vt. C. e. ſꝫ ſine ſcriptura. r ¶ Liceat. eciā ꝯtͣ volūtateꝫ de functi iur̓ iſto. ſcꝫ inſtitucionū. vt. C. ad. l. fal. ſi vt allega tis. hodie forte contra. ẜm qͦſdani. vt in auc̓. de here. et fal .§. ſi vero exp̄ſſe. s ¶ Solutū. ꝓpter facti non iur̓ ignorā ciam. vt. C. ad. l. fal. error. t ¶ Actionibus .ſ. creditoruꝫ non legatoꝝ. ẜm. b. vt. ff. e. l. i. in fi. et. l. apud. i. ℟º. Sed ⁊ le gatarius reſpondet cum eis fideiconmiſ ſaria porcio non ſuffi ciat. ſic tn̄ ut tocius hereditatis qͣrta ſi bi reſeruetur. vt. ff. ad tre. l. i. §. ſi is qui. ẜm jo. ſꝫ azo ꝯtͣ. C. ad tre. l. ij. ſꝫ illa ẜm ſupͣ dictam diſtinctioneꝫ intelligitur u ¶ Si vero reſtitue ret q̄ reſtitucō fit re et ꝟbo. re vt ſi pacia tur res hereditarias a fideicōmiſſario poſ fideri. vel totaſ vel a liquas eaꝝ hac men te. ut reſtituat̉ here ditas. ꝟbo autē ſic. reſtituo hereditatem tibi licet corꝑaliter reꝝ poſſeſſio nē non tͣdā et ex tūc res fiūt fideicōmiſſarij in v lroqꝫ caſu. vt. ff. ad tre. facta. Sed num quid eciā an̄ factam reſtitucionem eſt fi dei commiſſarius dn̄s vt. C. ꝯn̄ia del̓. l. i. .§. ſed quia. ℟º non. qꝛ ante reſtitucionē omnia facit heres. et eciam manumittit ſer uum hereditariū. ꝙ nō face̓t ſi alius eſſet dominus. vt. ff. ad trabel. marcellus. §. re s. et. l. ſi heres inſtitutus. §. ſi heres nec obſtat dicta lex. ꝯn̄ia. del̓. q̄ dicit da ri rei vē. fideicō. ge nerali. nam eſt intel ligendū ex qͦ he̓ditaſ eſt inſtituta. vel ſpe ciale in rebus aliena tis vt ante reſtitutā hereditatem det̉ fi deicomiſſario vtilis rei vend̓. x ¶ Competit. qꝛ ꝑ omnia eſt ut heres. vt. ff. ꝙ cum eo. l. ſi filius. §. finali.

I II
ac ſi quarta parte retenta rogatus eſſet reliquaꝫ he reditatē reſtituere. ¶ Sꝫ illud intereſt quod altero caſu. id eſt cum deducta ſi ue percepta aliqua re ſiue pecunia reſtituitur here ditas in ſolidum ex eo ſe natuſcōſulto actiones tͣnſ feruntur et res que rema net apud heredem ſine vl lo onere hereditario apd̓ euꝫ manet quaſi ex legato ei acquiſita. altero vero ca ſu. id eſt cuꝫ quarta parte retenta rogatur heres re ſtituere hereditatem et re ſtituit ſcindūtur actiones et pro dodrante quidem traſferuntur ad fideicon miſſarium pro quadrante remanent apud heredem. quineciam licet vna re ali qua deductā aut percep te reſtituere aliquis here ditatem rogatus eſt. in qͣ maxima pars hereditatis contineatur eque in ſolid̓ tranſferuntur actiones et ſecū deliberare debet is cui reſtituitur hereditas an expediat ſibi reſtitui. ¶ Eadem ſcilicet int̓ueniunt et ſi duabus pluribuſue de ductis perceptiſue rebus inſtituere hereditatem ro
gatꝰ ſit. Sed ſi certaſum mā deducta perceptaue q̄ quartam vel maximam ꝑ tem eciaꝫ hereditatis cō tinet rogatus ſit aliquis hereditate reſtituere. idē iuris eſt. ¶ Que autem di ximꝰ de eo qui ex aſſe inſti tutus eſt eadem tranſferi mus et ad eum qui ex par te heres ſcriptꝰ ē. ¶ Pre terea inteſtatꝰ qͦꝫ moritu rus poteſt rogare eum ad quem bona ſua vel legitti mo iure vel honerario ꝑti nere ītelligit vt heredita tem ſuam totam partem ve eius. aut rem aliquaꝫ ve luti fundum pecunia alicij reſtituat cum alioquin le gata. niſi ex teſtamento n̄ valeant. ¶ Eum qͦꝫ cui ali quid reſtituitur. poteſt ro gare vt rurſum alij totum aut partem. vel eciam ali quid aliud reſtituat. ¶ Et quia prima fideicommiſſo rum cunabula a fide here dumpendent et tamnom̄ ꝙͣ ſubſtanciam acceperūt Ideo diuꝰ auguſtꝰ ad ne ceſſitatem iuris eadeꝫ tra xit nuper. et nos eundem principem ſuperare conte dētes ex facto quod tribu nianus vir excelſus et que
y ¶ Fuerat. vt. s. e. §. ſed ſi recuſet z ¶ Apud heredem. cui eciam cauebit fideicon. de p̄ſtando eū indenem futuꝝ occa ſione hereditatis. vt. ff. ad tre. cum hereditas. et eciam ꝓ futuris hꝫ excepcionē. vt. ff. ad trebel. l. i. §. quāꝙͣ. ſꝫ h̓ cau cio. de qua hͦ dr̄ qͣliter fit. ℟. ꝑ officiū iud̓. poſtulāte eo cui eſt reſtituenda hereditas. vel quotta ꝑs nō autem ſic ſi ſin gulare fideicon. ſit r̓ lictum. vt. ff. ad tre. l. nam quod. §. nō om nes. vel eciaꝫ poſtu lante procuratore eius cui ſit mandatū nec ſufficit cauere de rato. vt. ff. ad tre. qͥ dam. §. i. Accurſius.
d ¶ Actiones .ſ. creditorum. quod dic vt. s. e. §. ſꝫ qꝛ in fi. e ¶ Preterea. licet .i. ꝙͣuis f ¶ Agare in cōdicillis. Ac g ¶ Reſtituat. ideo poteſt ab hijs fideicon. relinquere. qm̄ ſua ſponte relinquere legittimam hereditateꝫ videtur nō inſtituendo aliū. vt. C. de iure co. l. conficiūtur. §. i. h ¶ Valeant. Sed qͦ iure hͦ eſt verum. antiquo non. vt. ff. del̓. i. l. i. itē nouo nō ut. C. ꝯn̄ia. dl̓. l. ij. dic gͦ ātiqͥori iure lo cum hr̄e ꝙ h̓ dr̄ vel dic ꝙ dicta. l. del̓. i. ẜm noua iura loqui tur. ẜm que equipa rata ſūt legata fidei cōmiſſis. ut. s. del̓. ſꝫ non vſqꝫ. Acurſius.
a ¶ Nichil diximus. vt. s. e. §. ſꝫ quia ſti pulaciones et ꝓx. §. Et nota qd̓ iuris eſt ī toto qͦ ad totum. idē eſt in parte qͦ ad ꝑtē vt. ff. de acquir̓. her̓. ſi ſeruꝰ. et. ff. de vſu qui ſcit in pͥn. ar. ꝯ tͣ. ff. de euic. ex nulle b ¶ Si qͥs quartam. vel eciam minus qͣrta ſꝫ tn̄ agit̉ ad ſupple mentum. vel retine bit. ut. ff. e. l. i. §. ſi heres. excepto in fi. c ¶ Remanet. fac̄t. C de here. inſti. quoc̄.

I
ſtor ſacri palacij ſugͣgeſſit conſtitucionem fecimus ꝑ quam diſpoſuimus ſi teſta tor fidei heredis ſui cōmi ſit. vt vel hereditatem vel ſpeciale fideicommiſſuꝫ re ſtitueret et neqꝫ ex ſcrip tura neqꝫ ex quinqꝫ teſtiū numero qͥ in fideicommiſ ſis legittimꝰ eſſe noſcitur poſſit res manifeſtari. ſed ſi vel pauciores ꝙͣ quinqꝫ vel nemo penitꝰ teſtis in teruenerit. tunc ſiue pater heredis ſiue alius quicum qꝫ ſit qui fidem heredis e legerit ⁊ ab eo reſtitui ali quid voluerit ſi heres ꝑfi dia tentus adimplere fidē recuſat negando reꝫ ita eſ ſe ſubſecutam. ſi fideicon miſſarius iuſiuranduꝫ ei de tulerit. cum prius ipſe de calūma iurauerit. neceſſe eum habere vel iufiurandū ſubire quod nihil tale a te ſtatorē audiuit vl̓ recuſan tem ad fideicommiſſi vl̓ni uerſitatiſ vel ſpecialis ſolu cionem coartari ne depe reat vltima voluntas teſta toris fidei heredis com miſſa. ¶ Eadem obſeruari cenſuimus et ſi a legatari o vel fideicommiſſario ali quid ſimiliter relictum ſit Quod ſi is a quo relictum dicitur poſtꝙͣ negauerat confiteatur quidem aliq̓d
a ſe relictum eſſe. ſed ad le gis ſubtilitatem decurrat omnino ſoluere cogendus eſt. De ſingulis Rebus per l̓ieumn. relictis. h̓ubrim: Oteſt autem quiſ eciam ſingulares res per fideicōmiſ ſum relinquere. veluti fun dum hominem veſtem. ar gentum. pecuniam nume ratam. vel eciam ipſum he redem rogare vt alicui re ſtituat vel legatariū ꝙͣuis a legatario legari nō poſ fit. ¶ Poteſt autem non ſolum proprias res teſta tor per fideicommiſſum re līquere ſed heredis aut le gatarij aut fideicommiſſa rij. aut cuiuſlibet alterlus Itaqꝫ et legatarius et fi deicommiſſarius non ſolū de ea re rogari poteſt vt eam alicui reſtituat que ei re icta ſit. ſed eciaꝫ de alia ſiue ipſius ſiue aliena ſit. ¶ Hoc ſolū obſeruan dum eſt ne plus quiſquam rogetur alicui reſtitue̓ ꝙͣ ipſe ex teſtamēto ceperit Nam quod amplius eſt in utiliter relinquitur. ¶ Tum autem aliena res per fideicomniſſum relinquitur neceſſe eſt ei qui rogatus eſt aut ipſaꝫ redimere ⁊ preſtare aut eſtimacionem eius ſoluere
a ¶ Eum reſtituat. etem̄ quantū honoratur et honorari p̄t ut. jͣ. ti. i. §. hoc ſolū. h ¶ Sed quia nomen. no nomen con ſequens rei. vt. s. de dona. §. eſt et aliud. c ¶ Detraxit. hͨ iura ſūt. s. e. in pͥn. d ¶ Ex facto .i. ex q̄ſtione de facto. e ¶ Conſtitucionē. vt. C. d̓ fideicō. l. fi. f ¶ Legittimus. nota teſtes qͥnqꝫ in cōdicill̓ neceſſarios eſſe. vt. C. de cōdi cill̓. l. fi. §. fi. et de fi deicon. l. fi. ibi ſed ſi ne. y. ⁊cͣ. g ¶ Habere. ſꝫ nūqͥd hodie corrigitur hͦ. cum nulli deferat̉ in uito. vt. C. d̓ iur̓iur̓. l. fi. et. l. gn̓aliter. §. ſin autem. ¶ ℟º. non qꝛ hec eſt poſterior juſtiniam. vt. C. de fideicon. l. fi. et ita ē iſte ſpēalis caſus ī qͦ quis ꝯpellitur iurae̓ h ¶ Iurauerit. nam ī omni caſu erat olim iurandum. et in omni capl̓o. ut. C. de iure calūp. l. i. in pͥn. ho die ſufficit ſemel iu rare. ut ī aut̓. de his qui ingre. ad ap. §. fi i ¶ Coartari. nō ꝓpt̓ contumaciā non iurā tis eū cōdemnari. vt C. d̓ iur̓ calūp. l. ij. §. fi. Acurſius florenti. k ¶ Eadem .ſ. vt com pellatur iurare. vel ſoluere. l ¶ Quod ſi. dixi qn̄ ꝯ tumax fuit non iuran do nūc qn̄ iurauit ⁊ ꝑ ſacramentum fuit cō feſſus. vel eciaꝫ an̄qͣ iuret. ſed pͥus nega uerat relictum. ut in fi. huiꝰ ti. dicemus ſtatim Acur. m ¶ Subtilitatē. q̄ ē vt ex quo eſt volun tas nō ſolēnis. n̄ va leāt ea q̄ facta ſunt. vt. C. defideicō. l. ſi veritas. et. C. de te ſtam̄tis nō dubium. .§. illud. n ¶ Solue̓ cogendꝰ ſꝫ qūo coartat̉ ex nō ſolēni volūtate. ſic gͦ ſoluūtur inutilit̓ reli cta. ſic̄ et vtilit̓ qd̓ eē nō dꝫ vt. C. defidei cō. l. ſi veritas. q̄ eſt ꝯtra. Solucio. qui dam dicūt qꝛ vbi ſo lemniter teſtari voluit et non fecit. hēat locū lex ꝯtraria. al̓. ſi noluit teſtari ſolemnit̓ hēat. locū qd̓ hic d̓r. vt ar. ff. de cōdicill̓. l. i. ſed hec falſa eſt. qꝛ et hic de teſtatore loquit̉ qͥ ſolernit̓ facit ut ibi ſi teſtator. et fid̓ heredis. Alij ut. b. dicebāt eſſe diſtī guendū. an dicat̉ heres. non eſt verū tibi legatum eſſe. ī qͦ caſu cogit̉ ꝓbari eſſe ꝟm ⁊ ſolēne. eo ſaluo. ut ſi deferat̉ ſacram̄tū iuret andi cat nō poteſt petere qꝛ ē minus ſolēne in quo caſu cogeretur. vt hic. ſꝫ hic nō valꝫ qꝛ ẜm hoc expediret e negare quod eſſe nō dꝫ. vt. ff. de tri. illud. §. pe. dic gͦ ẜm Io. an ab inicio con fiteatur relictū et tc̄ nō tenet̉ ex nō ſolēni volūtate. ut ī. l. illa ꝯtraria. au ntegauit ſed fui̓t poſtea ſacra mentum vel ꝑ ꝓba ciones ꝯuictus vel d̓ lato iuramento ꝯfite atur relictum. tunc iu rare cōpellit̉ vt ita racione ſui mendacij teneatur vt h̓. et ar. in aut̓. de trien. ⁊ ſe. .§. ſtudiū. et. §. ad hͦ. o ¶ De rebus ſingul̓ de fideicon. gn̓alibꝰ .g. t. i. dixit nunc de ſpēcialibus. dicit Oteſt. ſingy reſn̄ ſolū gn̓a K lit̓. vt. s ti. j. p ¶ Vel legatarium. ſcꝫ rōgare. ut aliqͥd alicui reſtituat. q ¶ Non poſſit. anti quo iure iſpecto. ſed nouo iure aliter ē nam poteſt a qͦlibet qui ꝯmod̓ qͦcūqꝫ mō hꝫ legari. et fide cō mitti. ut. C. ꝯn̄iadl̓. I. i. §. fi. et hͦ ſtatī ſub icit. r ¶ Alterius. refert tamen an leget rem extranei an heredis. Primo caſu diſtīgui tur. an ſciuerit alienā vel credidit ſuam. Secundo non. ut. s. del̓. §. ꝙ autem. et. ff del̓. ij. l. vnū ex fami lia. §. ſi rem s ¶ Ipſiꝰ .ſ. legatarij

¶ Libertas quoqꝫ ſer uo per fideicommiſſum dari poteſt. vt heres eum roget̉ manumittē vel legatarius vel fidei commiſſarius. Nec in tereſt vtrum de ſuo pro prio ſeruo teſtator ro get. an de eo qui ipſius heredis aut legatarij. vel eciam extranei ſit. Itaqꝫ et alienus ſeruꝰ redimi. et manumitti debet. ꝙ ſi dominus eum non vendat. ſi mō do nihil ex iudicio eius qui relinquit libertate recepit. non ſtatim ex extinguitur fideiconi miſſaria libertas. ſed differtur. quia poſſit tempore ꝓcedente vbi cunqꝫ occaſio ſerui re dimendi fuerit preſtari libertas. ¶ Qui autem ex fidei commiſſi cau ſa non manumittitur n̄ fit teſtatoris libertuſ eciam ſi teſtatoris ſer uus ſit. ſed eius qui ma numittit. At is qui di recto teſtamento liber eſſe iubetur. ipſius te ſtatoris libertus fit. qui eciam oreius ap pellatur. nec alius vllꝰ
ex directo teſtamento libertatem habere po teſt qͣm qui vtroqꝫ tem pore teſtatoris fuerit et quo faceret teſta mentum. et quo more retur. ¶ Directa au tem libertas tunc da ri videtur. cum non ab alio ſeruum manumit ti rogat. ſed velut ex ſuo teſtamento ei com petere vult. ¶ Ver ba autem fidei cōmiſ ſorum hec maxime in vſu habentur. peto. ro go. volo. mando. fidei tue committo. que per inde firma ſunt. atque ſi omnia in vnum con geſta eſſent. De Codullis kubrica. Nte Auguſti tempora con ſtat cōdicillo rum ius in vſu non fui ſſe. ſed primus lucius lentulus. ex cuius per ſona eciam fidei com miſſa ceperunt cōdicil los introduxit. Nam cum decederet in affri ca. ſcripſit cōdicillos teſtamento confirma tos. quibus ab auguſ to pecijt per fideiconi ¶ Inutil̓r. facit sͣ del. i. plane. ij. l. i. §. fi. et l. vidend̓. et. ff. del. iij. l. i. §. ſcieud̓. et l. iij. §. jul̓. et l. legatarius. Sꝫ ꝯtra in dicta l. plane. §. ſi cui. ſꝫ ibi ſtetit per legatarium qͦminꝰ meliorem acceperit. vel melior videtur eſ ſe quem elegerit. licꝫ deteriorem elegerit. vt ar. jͣ. de act. §. pre terea. Item ar. ꝯtra. ff. del. ij. imperator. .§. i. ibi em̄ vero. ⁊cͣ. Sꝫ hoc quod hic di citur. intellige qn̄ in quantitate legatur alicui. et in quantita te oneratur. ibi autē quando quantitaſ da tur et in ſpecie graua tur. quo caſu tantum uidetur eſtimaſſe ſpe ciem ſuam legatariꝰ accipiendo quantita tem vt ex eadeꝫ lege colligitur. Item ꝯt. ff. ad l. fal. ſꝫ et ſi non ſeruus in pͥn. ſꝫ et ibi eodem modo ℟. qꝛ. quantitas erat lega ta. et onus erat poſi tum in faciendo Sed cum quantitas lega tur et in quantitate grauatur. ſicut hic loquitur. nunqͥd qͣr tam iur̓ fal. poteſt oneratus retinere. ſi ue ſit legatarius. ſiue fidei ꝯmiſ. qui ſit gra uatus. quidam ꝙ ſic vt. ff. ad l. fal. pena les. §. fi. Nos contra. vt in e. t. lex fal. ſi in cer. §. nunqͣm. et de vul. ſub. coheredi. § cum filie. ac. k ¶ Cum autem liber tas. extranei. licet eē̄ crediderit ſuum vt ff. de fidei ꝯmiſſa. liber. paulus ℟n̄. ij. et l. ali eno. in pnͥ. ſꝫ in pecu niario legato diſtin gͣuitur. ſciuerit l̓ ig norauerit rem alienā vt sͣ dele. §. ꝙ autem et. §. non ſolum. ac. l ¶ Non vendat. vel eciam ſi vendat vltra iuſtum precium ven dere vult nam tunc per inde eſt ac ſi n̄ vendat. vt ff. del. iij n̄ dubiū. §. fi. acc. m ¶ Sed modo interpoſicio eſt. n ¶ Nihil. ſi em̄ aliquid eciam modicum relinquitur alicui vt vendat. et ille legatum accepit compellitur vendere. vt hic et C. de fidei ꝯmi. here. deberi. et l. ſi rem donatam et C. ad l. fal. ſi ea cuius ſeruum.
o ¶ Recepit ſcꝫ dominus iſtius. p ¶ Siffertur. quod differtur non aufertur. ſic. ff. de iud. cum furioſus. Ar. ꝯtra. C. de inoff. teſt. ſanctimus. §. fi. et ff. de vſufru. ſi vſu I fruc. Item nota ꝙ in ſpicitur quod eueīre poteſt. ſic ff. de iuriſ dict. om. iudi. ſi idem .§. fi. et. ff. de adim̄. le. l. ſeruo. q ¶ Aanumittit. id ē heredis vel legatarij vel fideicōm. r ¶ Et orcinus ſic di ctus ab orco .i. manu miſſꝰ ab eo ꝙ tendit ad orcum .i. infernuꝫ vel ab orto quod eſt rectum. vnde ortiuuſ id eſt directe manumi ſſus vel ab orto quod eſt capio. nam et inde archiortus. qꝛ multa capiunt in teſtamen to. in quo multa fiūt s ¶ Ex ſuo. non expec tata manumiſſiōe ab alio facienda t ¶ Teſtamento. vel eciam cōdicillis teſta mento confirmatis vt .ff. de mā teſt. liber tas. acc. u ¶ Competere. que competit hereditate adita. eciam ab vno ex pluribuſ heredibꝰ vt ff. de ma. teſt. l. te ſtamentum. §. teſta mentum. ac. x ¶ Verba. maxīe id̓o hoc dicit. quia quibꝰ cunqꝫ verbis relinq̄ poſſunt. vt sͣ del. in pnͥ. ſiue directis ſiue precarijs. vt C. ꝯnīa dele. omne verbum. et facit ff. ad trebel. .l. ſceuola. y ¶ De cōdicillis. qꝛ teſtamenta et eorum accidencia dicta ſunt. nūc de cōdicicillis .i. de paruula vel de mi nima ſcripta volun tate. naꝫ ideo cōdicil li dicuntur. quia in breuiori cartula vel cōdice ꝙͣ teſtamentū fiebant et ſolum in eis fideic ommiſſa relinquebantur et ta les ſunt ad teſtamentum qualis eſt ſcapha ad nauem. ſꝫ nunquid ẜm hoc poſſunt fieri ſine ſcriptura. quidaꝫ dicūt ꝙ non ſed tamen dico eciam ſine ſcriptura hodie fieri. licet forte olim in ſcriptis tm̄ fierent. vt. C. de bonis li. l. fi. in principio. Acc. ¶ Ate ꝯfirmatos. hic nota ꝙ quatuor modiſ cōdicilli

miſſum vt faceret ali quid. Et cum diuus auguſtus voluntatem eius impleſſꝫ. deinceps reliqui. eius aucͣtatem ſecuti. fideicommiſſa preſtabant. ⁊ filia len tuli legata que iur̓ non debebat ſoluit ¶Dicit̉ autem auguſtus cōuo caſſe ſapientes viros. inter quos Trebacium quoqꝫ. cuius auctori tas maxima erat. ⁊ que ſiſſe. an poſſꝫ r̓cipi hoc. nec abſonans a iuris racione cōdicillorum. vſus ē. ⁊ trebaciū ſuaſi ſiſſe Auguſto. ꝙ dice̓t vtiliſſimum. ⁊ neceſſa rium hoc ciuibus eſſe. propter magnas ⁊ lon gas ꝑegrinacōs. que apud veteres fuiſſent. vbi ſiquiſteſtamentuꝫ face̓ non poſſet. tamen cōdicillos poſſꝫ Poſt que tēpora. cum labeo cōdicillos feciſſꝫ. iam nemini dubiuꝫ erat. qͥn cōdicilli iur̓ optimo ad mitte̓ntur. Non ſolum autem teſtamentofac to poteſt quis cōdicil los face̓. ſed inteſtatus quis decedens fideicom mitte̓ cōdicillis poteſt
¶ Sed cum anteteſ tamentum factuꝫ cōdi cilli facti erant. papi nianus ait. non alit̓ vi res hr̄e. qͣm ſi ſpeciali poſtea voluntate fir mentur. Sꝫ diui fr̄es Seuerus ⁊ anthoninus reſcripſerunt ex his cō dicillis qui teſtam̄tum p̄cedunt poſſe fidei cō miſſum peti ſi appareat eum qui teſtam̄tum fe cit a voluntate quam in cōdicillis exp̄ſſerat. non receſſiſſe. ¶ Cōdi cillis aūt hr̄ditas. neqꝫ dari. neqꝫ adimi poteſt ne confundatur iuſte ſtamentoꝝ. et cōdicil lorum. ⁊ ideo nec exhr̄ dacio ſcribi poteſt ¶ Directo autē hr̄ditas cōdicillis neqꝫ dari ne qꝫ adimi poteſt. Nam per fideicommiſſum hr̄ ditas cōdicillis iure re linquitur. nec ꝯdicōem heredi inſtituto cōdi cillis adicere neqꝫ ſub ſtituere directo poteſt. ¶ Cōdicillos autem ⁊ plures quis facere po teſt ⁊ nullam ſolennita tem ordinacionis deſi derant.
3 5 ꝯficiuntur. aut em̄ in futuꝝ ꝯfirmantur. veluti teſtamēto prius facto. in quo dictum eſt. qͥcquid dixero in cōdicillis valere volo. et poſtea cōdicilli facti ſunt aut in preterituꝫ veluti codicilli prius E facti teſtamento fr̄o. poſt ea ꝯfirmati ſunt. Et hij duo caſus ſunt C. e. ſine inicio Tercō fiunt cum teſtamēto. veluti cum teſtator qͥ teſtamentum implere ne quiuerit addiderit vt vim cōdicillorum haberet. vt C. e. l. fi. .§. illud plane. ibi vt ille ⁊cͣ. Quarto ſine te ſtamento. ſcꝫ ab inte ſtato. vt. ff. e. ꝯficiun tur. et. jͣ. e. §. non tm̄. et C. e. non idcirco. h̓ autem fuerunt ꝯfir mati vel ante vel pꝰ. a ¶ Auguſto. cui ali quid relinquebatur. b ¶ Eiꝰ. ſcꝫ auguſti. c ¶ Non debebat. quia legata n̄ debebantur nͥ ex teſtamento iure antiquo vt diximus sͣ t. ij. §. preterea d ¶ Non poſſit ꝓpter impotenciam facti. vt qꝛ non hꝫ tot teſtes. qui teſtam̄to ꝯficien do ſufficiebant. ſecus ſi ꝓpter impotenciam iuris. vt ff. c. l. diuus. .§. codicillos. que eſt ꝯtra. ⁊ probatur hec ſolucio. ff. e. ꝯficiunt̉ .§. cōdicilli. ac. e ¶ Non tn̄ ꝯfirmant̉. ſcꝫ expreſſim. vel ec̄ ſi quoquo iudicio re tineatur prima volū tas. vt. ff. e. an̄ teſta menti tabulas. ẜm jo. Contra. nam ſiue ante ſiue poſt fiat ſꝑvidēt̉ ꝯfirmati. vt hic dicit̉ ſtatime ff. e. ſiqͥs tn̄. .§. fi. et l. ab inteſtato accurſius. f ¶ Cōdicillis. neq̄ꝫ da ri directo. ſꝫ per fidei ꝯmiſſum. ſiue ab eo. quem prius fecerat heredem. ſiue a lega tarijs bene poteſt re linqui vt ff. e. l. i. §. fi. et. C. e. hereditatem. et. jͣ. ꝓx. §. g ¶ Confundantur. id eſt ne iſte due voluntates ſic miſce antur. vt vna ab altera diſcerni non poſſit. nam ſi idem ſig nificarent. quare diuerſa nomina darentur. vt C. e. ſi idem
o ¶ De hereditatibꝰ. que ab inteſtato defe runt̉. hͨ ℟ca ē gn̓alis ad oēs ſeq̄ntes. ti. vſqꝫ ad titulum de bo. poſ. vbi mixtim tractabit ex teſtō et ab inteſtatō. ſed textus huius ti. loquitur tm̄ de ſuis heredibus. et ſic at s ff. ſi cer. pe. et de rebꝰ cre. vbi tractat de mutuo in ſpē tm̄
h ¶ Scribi. ſcꝫ vt de iure valeant i¶ Directo relinquitur. ſꝫ qua act. hec hereditas. vel eciā alia in cōdicillis peteretur. ℟n̄. quidam. peticione ex l. vt ff. de ꝯdi. ex. l. l. i. vl̓ dic vtili act. id eſt ex teſtamento. cum adin ſtar teſtamenti cōdi cilli ſunt inuenti. vt ff. e. l. ij. §. i. k ¶ Adicere. cui con diconi adiecte neceſſe parem non hꝫ. ſed in eius ꝯdicionis defec tum de adempcione he reditatis cogitaſſe videtur. vt ff. deꝯdi. inſti. l. pe. in fi. ſꝫ for te inuanum cogitauit vt ibi dixi. ac. l ¶ Sirecto. ſi tn̄ ſub ſtituerit videtur ro gaſſe per fidei ꝯmiſſe vt reſtituat. vt ff. ad trebel. l. ſceuola. ac. m ¶ Codicillos. plu res poteſt vt eciaꝫ oēs valeant niſi ꝯtͣriaꝫ co tineant voluntatem vt C. e. l. cum ꝓponaſ aliud in teſtamentis. vt sͣ qui. mo. te. infir. .§. poſteriore. et facit ff. e. diuus. §. i. n ¶ Et nullam ſeꝫ de ſi lis quatuor que in te ſtamento deſiderant̉. vel ſeptem teſtium. l̓ ſigillorum. vel ꝙ ſua manu ſcribantur. vel ꝙ ſubſcribantur teſ tes. vt ſupra de teſta nientis. §. i. Sed que dam ſolennitates hic deſiderantur. vt ſint quinqꝫ teſtes. vt dixi mus ſupra ti. ij. §. fi. Accur. flo.

.III
De hereditatibus q̄ ab inteſtato deferuntur. NNteſtatus decedit qͥ aut omnino teſtamentum non fecit. aūt nō iure fecit. aut id qd̓ fecerat ruptū irritū ve fc̄m ē aūt ſi ex eo nemo heres inſtitutꝰ eſt. ¶ In teſtatoꝝ aūt hereditateſ ex lege. xij. tabl̓aruꝫ pͥmuꝫ ad ſuos heredes ꝑtinent. ¶ Sui autē heredes eſti matur vt ſupͣ diximus qui in poteſtatē moriētis fue rint. veluti filius filiaue. nepos neptiſue ex filio ꝓ nepos ꝓneptiſue. ex nepo te ex filio nato ꝓnatus ꝓ nataue. Nec intereſt vtꝝ naturales ſint liberi an ad optiui. ¶ Quibus connu merari ncc̄e eſt eciam eos qui ex legitis mr̄imonijs nō ſunt ꝓgeniti. curijs tn̄ ciuitatū dati ẜm diualiuꝫ ꝯſtōnum que ſuꝑ hiſ poſiti ſunt tenorē he̓dū ſuoꝝ iu ra naciſcūtur. Necnō eos quos noſtre amplexe ſunt ꝯſtōnes ꝑ quas iuſſimꝰ vt ſi quis mulierem in ſuo cō tubernio cōpl̓auerit non
ab īicio affectōe maritali ea tam̄ cū qua poterat ha be̓ ꝯiugiū et ex ea liberos ſuſtulerit poſtea vero affe ctione ꝓcedēte et nuptia lia iura ⁊ inſtrumēta cum ea fecerit ⁊ filios vl̓ filias habuerit. nō ſolū eos libe ros qͥ poſt dotē editi ſūt iu ſtos dicimꝰ et in pt̄ate eē pr̄is. ſed etiā anteriores qͥ bus ⁊ hijs qui poſtea nati ſunt occaſionē legitimi nō mīs p̄ſtiterūt qd̓ obtinere cenſuimꝰ et ſi non ꝓgeniti fuerint poſt dotale inſtr̄m ꝯfectū liberi l̓ etiā nati ab hac luce fuerūt ſubtracti. ¶ Ita demū tamē nepos neptiſue ꝓnepos ꝓneptiſ ue ſuoꝝ he̓dū numero ſūt ſi p̄cedes ꝑſona deſierit in ptate ꝑentis eē. ſiue morte id acciderit ſiue alia rōne veluti emācipacione. Nā ſi ꝑ id tꝑs quo qͥſ morit̉ filiꝰ in pt̄ate eius eſſꝫ nepos ex eo ſuus heres eē non pt̄ id qꝫ ī cet̓is deincepſliberoꝝ ꝑſonis dictū intelligimus ¶ Poſtumi qͦꝫ qui ſi viuo ꝑente nati eſſent in pt̄ate
Ateſtatus. fecit. vl̓ qꝛ nō vult. vl̓ qꝛ nō pt̄. vt pupiliꝰ fu rioſus. lꝫ hij ī ꝓp̓e inteſtati dicunt̉ eſſe et ſi vellēt teſtari n̄ pn̄t. vt. ff. de ſuis. et le. l. i. in princi. b ¶ Aut non liure fecit. qꝛ caruit ſolennitate teſtiū. vel nō habuit teſta m̄ti factōꝫ ⁊ fecit ⁊gatōne l̓ agnatōe poſtumi. vt. sͣ. qͥbꝰ c ¶ Ruptū. arro mo. t. infir. i. ℟. et noͣ ꝙ nō ē ꝑ oīa idem qn̄ rūpit̉. ac ſi nulluꝫ cm̄ eēt cū pͥo caſu .ſ qn̄ rūpit̉ legatū ut ex cōdiciſl̓ nō valeat vt. C. de cōdicill̓. j. j ſcd̓o ſic. vt. sͣ. d̓ fideꝫ cō. he̓. §. p̄terea. et ff. de iur̓. cōdicilloꝝ ſi qͥs tn̄. ī fi. i. ℟n̄. et l. ab īteſtato. ⁊. sͣ. t. j. §. non tantum. d ¶ Irritūue. vt ꝑ ca pi. di. teſtatoris. vt sͣ. qͥbꝰ mō. te. īfirm̄t̉ .§. non tn̄. et facit. ff. de ꝟ. ſig̓. inteſtatus e ¶ Extitit. ſūt et alij duo modi vt ꝑ q̄relā vl̓ ꝑ ꝯtra tabulas te ſtam̄to reciſo. ut. C. de collac̄. vt liberis. f ¶ Supͣ diximus. sͣ. de he̓. qͣ. ⁊ dif. §. ſui. g ¶ Fuerīt. Itē alid̓ ē ncc̄e. vt nemo eoſ p̄ cedat vt ibidē d̓r. vt sͣ. d̓ he̓. qͣ. ⁊ dif. §. ſui h ¶ Filio nato. aliud ſi ex filia. vt. sͣ. d̓ pa. po. §. fi. i ¶ Pronatus .i. ꝓcl̓ a me natꝰ. qꝛ ī qͣrto gradū eſt michi qui vocat̉ abnepoſ. vt. jͣ. de gͣdibꝫ. §. iiij. l̓ dic ꝯpoſitū poni ꝓ ſini plici .i. natū vl̓ natā et ſic pone ꝓ nepote p̄dco. vel dic melius loquit̉ de omībꝰ de ſcēdentibꝰ vlteriori bꝰ. et iō dic̄ ꝓnatus. qꝛ vſqꝫ in īfinitū ſue cedunt. vt maut̓. de here. ⁊ fal. ab īteſt. .§. i. et ſic ꝓp̓e ponit̉ ꝓnatuſ. .i. ꝓcul natꝰ k ¶ Nec int̓ eſt. naturales. id ē legitimi. l ¶ Adoptiui. qͦ ad hͦ vt ſui dicant. nͥ emācipati fuerīt. tūc em̄ int̓eſt cū natales emācipati iur̓ p̄torio ſuccedūt. adop tiui n̄. vt. ff. e. l. i. §. ſuoſ. ⁊. jͣ. e. §. mīꝰ. m ¶ Quibꝫ .ſ. ſuis he̓ n ¶ Curijs. erat em̄ curia ſiue corpꝰ in qͣlibꝫ cītate Idibꝰ q̄ curia indigebat officialibꝫ vt negocia expedirent̉. vt in aut̓. d̓ defē. ci. §. nulla in fi. col. iij. vnde qͥcūqꝫ vellꝫ nat̉alē ſuū filiū dare illi curie. vel ip̄emet filiꝰ poſt mortē pr̄is ſe offerre nō extātibꝰ legitīs. vel pr̄ teſtamēto illud dicat. legitimꝰ fiebat. vt in aut̓. qͥbus mo. na. eff. §. qd̓ vero. ⁊. §. ſi qͥs igit̉. ſic fit remiſſio pcc̄oꝝ hijs qui vadūt vltra mare o ¶ Scd̓m diualiū. id eſt. principum id theodoſij ⁊ leonis vt. C. dena. li. ſi quis. et. l. quoniam.
p ¶ Recnon eos. ſcꝫ neceſſe eſt ꝯnumerar inter ſuos. q ¶ Conſtitutōnes. C. de na. li. cumquis. et. l. nuper. r ¶ Suſtulerit .i. habuerit xtrimonium int̓ ticiū et bertā g ¶ Inſtr̄a. in qͥbus ꝯtineat̉ ma eſſe ꝯtractū. et dotē da tam eſſe. q̄ inſtra dotalia vel nuptialia dicunt̉. et ſine hijs duobꝫ .ſ. ſcriptura ⁊ dote dixit. p. n̄ vale̓ mr̄imoniū. qꝛ lex plimūqꝫ de his dicit tali caſu. vt h̓ et. sͣ. d̓ nup. §. n̄ alias. vt. ff. d̓ re. iur̓. nup. nos di cimꝰ vale̓ mr̄imoniū vt. C. de nup. ſi vici nꝰ. et in aut̓. d̓ nup. .§. nuptias. ſꝫ nō fiei̓ liberoſ legitios. ut ī aut̓. de tri. et ſe. §. fi. t ¶ Preſti Ecol. iij. terūt .ſ. pͥmi. nā ⁊ ob hͦ retinet qͥdam priꝰ ꝯcubinas vt exꝑiāt̉ an ex eis poſſint fi lios hr̄e vt poſtea ac cipiāt eas in vxores vel repellāt ꝙ ſcꝫ vt repellant̉ in vxorē ꝓ hibitū eſt. vt ī aut. qͥbus mo. na. ef. leg̓ .§. qm̄ col. vij. u ¶ Tenſuimus. q. d. non ſolū ſi naſcāt̉ po ſtea et viuāt cū pͥmiſ ſiue non naſcant̉ aliqͥ ſiue etiā ſi naſcantur aliqui ⁊ moriant̉. vt C. d̓ na. li. nuꝑ. et noͣ ꝙ ſi etiā legitīos ha beāt ex vxore qͦndaꝫ tn̄ hec valēt ⁊ ſiue ex libera ſiue ex liberta ſiue ẜua quā poſtea manumiſerit et in vx orē duxerit hͨ ẜuant̉ vt in aut̓. de inceſt. nupti. §. fi. et in au t̓. de trie. et ſe. §. fi. et in aut̓. de filijs an̄ do. inſtr̄a natiſ. ꝑ to tum ti. x ¶ Ita deſierit. ſꝫ nū quid filiꝰ p̄cedit ne potē ex altero filio vno gͣdū. ut. jͣ. d̓ gra. cōg. §. primo gradu et. §. ij. et tamē non excludit. vt. jͣ. e. §. cum filius ℟n̄. non vi det̉ p̄cedere cum ſui pr̄is locū obtineat. vt in dicto. §. e. y ¶ Emācipatōe. l̓ capitis diminutōe maxīal̓ media. n̄ aūt captiuitate. vt. sͣ. qͥbꝰ mō. ius pa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibus z ¶ Nā ſi ꝑ id tꝑ̄s. ꝯtͣ. jͣ. e. §. cū autē ⁊. ff. e. l. §. ſi filius queritur. in princi. ſo. vt. jͣ. t. i. §. ꝓximus. a ¶ Quis. velutiauus. b ¶ Eius. ſcꝫ aui. c ¶ Ex eo. ſcꝫ auo. omnes liberi appellent̉ lꝫ pꝰ trinepo d ¶ Perſonis. cū tē imꝓp̓e. vt. ff. d̓ gͣdibꝫ. l. iur ꝯſultꝰ. §. pn̄tes. et. ff. de ꝟ. fig̓. l. liberoꝝ. tur ꝓ natis qͦtiēs de eo e ¶ Poſtumi. he̓des cū habeā comodis q̄rit̉. vt. ff. de ſta. ho. qui in vtero. et nota ꝙ poſtumus d̓r ꝓpͥe qui poſt humatōꝫ pr̄is naſcit̉. et d̓r ec̄ imꝓpͥe ille qͥ facto teſtamēto

I
eius futuri forēt ſui he̓des ſunt ¶ Sui autē heredes fiunt eciā ignorātes. ſed lcꝫ furioſi ſint heredes ſui p̄n̄t exiſtere. qꝛ quibus ex cauẜ ignorātibus acqͥrit̉ nobis. ex his cauẜ ⁊ furioẜ acqͥri poteſt. et ſtatī mor teꝑentis quaſi ꝯtinuatur dominium. ⁊ ideo nec tuto ris auctoritate opus eſt in pupillis. cū etiā ignorati buſ acquirit̉ ſuiſ heredibꝫ hereditas. nec curatoris aſſenſu acquirit̉ furioſo ſꝫ ipſo iure ¶ Interdū autē licet in ptate parētis mor tis tꝑe ſuꝰ heres non fuit tam̄ ſuꝰ hēres ꝑnti efficit̉ veluti ſi ab hoſtibus quis reuerſus fuerit poſt mor tem patris ſui. ius autem poſtliminij hͦ facit ¶ Per ꝯtrariuꝫ autē hoc euenit. vt licꝫ quis ī familia defū cti ſit mortis tꝑe. tam̄ ſuuſ heres non fiat. veluti ſi pꝰ mortē pater iudicatus fu erit ꝑduellionis reus ac ꝑ hoc memoria eius danata fuerit. ſuū em̄ heredeꝫ hr̄e non pt̄ cum fiſcus ei ſucce dit. Sed p̄t dici ipſo iure
eē ſuū heredē ſed deſine̓ A ¶ Cū filiꝰ filiaue ⁊ ex alt̓o filio nepoſneptiſue exiſtāt ꝑiter ad hereditate auivo cant̉. Nec qͥ gͣdū ꝓximior evlteriorē excludit Equū em̄ eſſe videt̉ nepōtes nep teſqꝫ in patris ſui locū ſuc cedē. pari rōne et ſi nepos neptiſqꝫ ex filio ſit ⁊ ex ne pote ꝓnepos ꝓneptiſue. ſi mul vocant̉ ¶ Et qꝛ placu it nepōtes nepteſue Item ꝓnepōtes ꝓnepte ſue īꝑn tis ſui locū ſuccede̓ ꝯueni ens eſſe viſuꝫ eſt non in ca pita ſed in ſtirpes heredi tateꝫ diuidi. vt filiꝰ ꝑtem dimidiā hereditatis hēat ⁊ ex alt̓o filio duo pl̓eſue neꝑotes alterā dimidiam ¶ Iteꝫ ſi ex duobus filijs nepōtes nepteſue exiſtat. ex alt̓o vnꝰ forte aut duo ex altero tres aut qͣtuor. ad vnū aūt duos dimidia ꝑs ꝑtineat. ad tres vl̓ qͣtū or altera dimidia ¶ Cum aut qͣrit̉. an quis ſuus he res exiſtere p̄t̄. eo tꝑe q̄rē dū eſt quo certū eſt alique ſine teſtamento deceſſiſſe qd̓ accidit et teſtam̄to de
naſcit̉. vt. ff. de iniuſto. r. te. l. iij. §. i. timlꝫ iure p̄torio a ¶ Ignorātes. et inuiti. ⁊ ſta abſtine̓ poſſint. vt. sͣ. d̓ here. q. et dif. §. ſui. et. ff. ſi qͥs. o. cū. t. l. i. §. qui ſub. b ¶ Heredes .ſ. ſui. aliaſ ec̄ non niſi ꝑ curatorē ẜm qͦſd̓. vt C. de cū. fu. l. fi. §. tali itaqꝫ c ¶ Acquiri poteſt. ſic. ff. de act. et obli. ſi a furioſo. et. ff. ſi cer. peta. l. ſi a furioſo. d ¶ Quaſi. hͦ ideo qꝛ ī corꝑalibꝫ d̓r ꝓp̓r cō tinuatio. ſꝫ dn̄ium eſt incorꝑale. hͦ re ꝓbo. qꝛ et poſſeſſio ē res corꝑalis. et tn̄ vna cum alia ꝯtinuat̉. vt ff. d̓ acqͥr̄. poſ. pon. .§. p̄terea. et. §. in do tis. et. §. ſi iuſſa. et. §. ſꝫ et legata. et. §. pe nl̓. dic̄ gͦ imꝓpͥe fieri ꝯtinuatōꝫ. qꝛ int̓ di uerſa non eadeꝫ fieri debēt. ſꝫ pr̄ et filius vnū fictione iur̓ ſunt vt. C. de impu. et al̓ ſub. l. fi. §. fi. e ¶ In pupillis. al̓s ſi ē hereditas exͣnei. et nō pr̄is tutoris au ctoritas et pupilli a ctus ncc̄arius eſt niſi ſit infāſ. quo caſu ſuf fiē tutor. ut. C. d̓ iure deli. potuit. et. l. ſi ī fanti. §. ꝑ ente. et. ff. d̓ tu. et cu. da. ab hiſ .l. impuberi f ¶ Interdū. ſic. ff. d̓ ſuis. et le. l. i §. īterd̓ g ¶ Iuus. ff. de te ſta. lex cor. in fi. con tra. So. ibi non fuit reuerſus ſed hic ſic. h ¶ Poſtliminij. qd̓ fingit eū ſꝑ in ciuita te fuiſſe. vt. sͣ. qͥbus mo. ius pa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibus. i ¶ Poſt mortē. no q̄ dā delicta trāſire ꝯtͣ heredēs etiā lit̓. non ꝯt̓. vt leſe maieſtatiſ in duobꝫ caſibus. qn̄ quis ꝯtra pnͥcipem vel contra rem pub. fuit molitus al̓ non vt. ff. ad. l. iul̓. ma. l. fi. et his duobꝫ caſibꝫ h̓ tm̄ loquit̉. Itemde reſiduis et peculatus et repetūdarū. vt. ff. ad. l. iul̓. repe. l. fi. jtē apoſtatatꝰ. ut. C. de apoſ. l. ij. et. l. apo ſtataꝝ. in fi. quēdā etiā nō tranſeūt lite cō. vt oīa alia pu blica. vt. ff. de accuſa. ex iudicōꝝ. alia ꝯteſtata lite tran ſeunt alias non. vt omnia priuata delicta. vt. C. de delic. d̓ func. l. i. et. jͣ. de ppe. et tem. act. §. non autem. k ¶ Perduellionis. id̓o dicit ꝑduellionis. qꝛ ꝑ duelluꝫ fie bat certamen ſi aliqͥs criminis huiꝰ reus dicebat̉. ꝙ aliqͥd ī ip̄ꝫ pnͥcipē vel rempublicā fuiſſet molitus ẜm. p. et pt̄ di ci hoc et defendi qꝛ et ẜm iura roͣna videt̉ poſſe fieri debe̓ pugna. ⁊ ſunt ar. aliqua. ut. ff. ad. l. acquil̓. qua act. §. ſi qͥſ
in colluct. vt. ff. de re. iu. ꝯmod̓. et. ff. de hijs qui no. infa. athlete. et. C. de athletis. l. i. et. C. que res. pig. ob. poſ. ſpēm. et. ff. de dona. donacōes in fi. Hijs em̄ legibus hēt̉ mentio de tl̓i pugna. q̄ n̄ fieret niſi de iure eſſet. vel dic per duellionis. id ē hoſtis crimīs. nā ꝑduelles hoſtes dicunt̉. ut. ff. de ꝟ. ſig̓. quod nos l ¶ Memoria. nā ip̄e cū ſit mor tuus non pt̄ damnari niſi a deo. vt. ff. que ſentencie ſine ap. re. l. penulti. m ¶ Damnata. hͦ ſcꝫ modo. ꝓnūcio cōtra imꝑium luciū feciſſe et ideo bona in fiſcuꝫ inferri. nam ꝑ hͦ me moria damnat̉. et in famia quadā defun ctus afficit̉. vt. sͣ. qͥ manu. non poſſ §. i. ꝙ ex tꝑe ꝯmiſſi delicti alienacōes ab eo fc̄e non valebūt. vt. C. ad. l. iul̓. ma. l. p̓nl̓. ī fi. et. ff. d̓ dona. l. do na. §. fi. n ¶ Poteſt. dici. ſcili cet verius. o ¶ Deſine̓ .ſ. lata ſen tēcia. nā n̄ facit ip̄o iure deſine̓ he̓dē ſuū eſſe tale delictum. p ¶ Cum filius. filio ſecus ſi ex filia. vt. jͣ. e. §. Itē vetuſtas. et jͣ. §. diui. q ¶ Equū. ut in aut̓. qͥbꝰ mo. effi. ſui. §. gͦ r ¶ Vocant̉. ideꝫ eſt et ſi ꝑ bo. poſ. vocē tur. vt. ff. de ꝯtrata bu. l. i. §. vocant̉. ſed ꝯtra. ff. d̓ contra ta bu. l. iij. §. i. ſo. nō eſt ꝯtra. qꝛ ibi p̄cedit fi lius qꝛ patris loco ē adoptatus ad nepo tē. vt. sͣ. §. ita tamē. s ¶ In ſtirpes. jͣ. e. t. i. §. hoc eciā addend̓ in fi. ꝯtra. ſo. vt ibi. t ¶ Ex altero. ſic. jͣ. e. .§. fi. ſic. ff. d̓ inoffi t ¶ pap̄. §. ꝓinde. ſi ex duobus. ſic et. C. de ſuis. et. I. nepotes. Accurſius. u ¶ Item filijs p̄mortuis ex altero nepote x ¶ Cum autem. eo diligenter notato qui ſūt ſui heredes. nunc nota quo temꝑe q̄rendus eſt quis ſit ſuus heres ¶ Certū eſt. sͣ. e. §. ita demū. contra ſolue vt ibi dixi. z ¶ Sine teſtamēto. quod ꝯtingit. vij. modis. vt. sͣ. e. ini princi. diximus. Accur. florentinus z ¶ Accidit. ſcꝫ vt vi deatur quis ſine teſtamēto deceſſiſſe. I a ¶ Mortuo. ſcilicet exhereditato. b ¶ Non potuit. morte p̄uentus. vt. sͣ. e. §. ita tamen. c ¶ Solus. ſcilicet ſuus heres. accurſius d ¶ Tertum eſt. ſcilicet nepotem ſuum heredē eſſe cū nll̓uſ

III.
ſtituto. Hac racōe ſi filiꝰ exhereditatus fuerit et ex traneus heres inſtitutuſ ē et filio mortuo poſtea cer tum fuerit herede inſtitu tū ex teſtam̄to non fieri he redem. aūt qꝛ noluit eē he res. aut qꝛ non potuit ne pos auo ſuo hereſ exiſtere Quia quo tꝑe certū eſt in teſtatū deceſſiſſe pr̄emfa. ſolus inuenit̉ nepos ⁊ hoc certū eſt. ⁊ licꝫ poſt morte aui natus ſit. tamē auo vi uo ꝯceptus mortuo patre eius poſteaqꝫ deſerto aui teſtō ſuus heres efficitur. ¶ Plane ſi ⁊ conceptꝰ et natus fuerit poſt mortem aui mortuo patre ſuo de ſertoqꝫ aui poſtea teſtam̄ to ſuus heres auo non exi ſtet. quia nullo iure cog nacionis patre ſui patris tetigit. Sed nec ille ē int̓ liberos aui. quē filius emā ciꝑatus adoptauerat. ¶ Hij autē cum nō ſint ſui quantū ad hereditatem li beri neqꝫ bonoꝝ poſſeſſio ne petere poſſunt quaſi ꝓ ximi ꝯgnati hec d̓ ſuis he redibꝫ. ¶ Emancipati aūt; iure ciuili nichil iur̓ habet neqꝫ em̄ ſui heredes ſunt. qꝛ in pt̄ate deſierūt paren tis eſſe. ne qꝫ vllo alio iure ꝑ legē. xij. tabularū vocan tur. ſed p̄tor naturali eqͥ tate motꝰ dat eis bonorū poſſeſſiōꝫ. vnd̓ liberi ꝑind̓
ac ſi ī pt̄ate ꝑētis tꝑe mor tis fuiſſent. ſiue ſoli ſint. ſi ue cum ſuis heredibꝰ ꝯcur rant ¶ Itaqꝫ duobus libe ris extantibus emācipato et eo qui temꝑe mortis in pt̄ate ꝑetis ſui fuerit. ſane is quidē qui in pt̄ate ꝑen tis fuerit ſolꝰ iure ciuili he res eſt et ſolus ſuus heres Sꝫ cum emācipatus bene ficio p̄toris in ꝑtem admit tit̉. euenit vt ſuus heres ꝓ ꝑte heres fiat. ¶ At hij qͥ emancipati a ꝑnte ī adop cione ſe dederunt. non ad mittunt̉ ad bona natural̓ patris quaſi liberi. ſi modo cum iſ moreretur ī adopti ua familia ſint. Nam viuo eo emancipati ab adoptīo patre ꝑinde admittuntur ad dona naturalis patris ac ſi emācipati ab ip̄o pre eſſent. nec vnꝙͣ in adopti ua familia fuiſſent. et con uenient̓ que ad adoptiuū patrē ꝑtinent. extraneoꝝ loco eſſe incipiunt ¶ Poſt mortē vero naturalis pr̄is emancipati ab adoptiuo patre. et quantū ad hunc adoptiuū patrē ꝑtinēt eq̄ extraneoruꝫ loco fiunt. et quantū ad naturalis. pr̄is bona ꝑtinet. nichilo ma gis liberoꝝ gradum nan ciſcant̉. quod ideo placu it ſic. quia iniquū erat eſſe in poteſtate pr̄is adoptiui ad quos bona naturalis
f ¶ Tetigit. nec eniꝫ fuit ꝓximus cogna tus ei ſcilꝫ qͦ viuo nō dum animal erat. vt ff. vnde cog. l. i. §. ſi quis proximus. ſed nunquid hodie per aut̓. ſuccedit. vt ī au t̓. de here. que ab in teſt. §. i. p. dixit ꝙ ſic quia naturalis cauſa tantū ſpectat̉. io. cō tra. quia nec de iure p̄torio quo caſu na turalis inſpiciebat̉. admittebatur. vt ſe quit̉. vt. jͣ. e. §. eman cipati. et. ff. de ſuis et le. l. ticius. et. I. penl̓. accurſius. g ¶ Cognati. id ē tā ꝙ agnati. nam agna ti ſunt ꝓpximiores ꝙͣ cognati. nunqͥd ergo tercio ordīe inter cognatos vocant̉ ℟º. mar. ꝙ ſic. vt. ff. e. l. i. ī fi. Io. ꝯtra. qꝛ ibi de cōceptis pͥus. natis poſtea loquit̉. ſecꝰ ſi poſtea ꝯcipiunt̉ ⁊ naſcūt̉ vt h̓. et. ff. de iniuſt. r. te. ſi quis filio. §. non fuiſſe 2
precedat eum. vt. sͣ. e. §. i. d ¶ Mortuo. anteꝙͣ adeatur ex teſtamento hereditaſ. vnde conſtat non tranſmitti ad fi lium. de inofficioſo. q̄relam. ȳmo etiam ea adita non tranſ mittebatur olim. ſed hodie contra. vt. C. de inoffi. ti. ſanctimꝰ al̓. l. ſi qͥſ filium. §. fi. e ¶ Zeſtamento. ſcꝫ ab herede qui non vult adire. accurſius
h ¶ Emancipati. qꝛ bona ratio. vt. sͣ. de here. qͣli. et dif. §. ſui. et. sͣ. e. §. i. ibi. ſin autē. ⁊cͣ. accur. i ¶ Nullo iure. ſcꝫ neqꝫ vt patroni neqꝫ vt agnati quos vocat lex. xij. ta. vt .j. t. i. in prin. et. jͣ. de ſucceſ. li. in prin. ali udecōtͣ. ut. jͣ. t. i. §. fi. k ¶ Soli ſint .ſ. eman cipati. accur. l ¶ Heredibꝫ. ſcꝫ cuꝫ alijs q̄ remanſerūt in poteſtate. m ¶ Dimidia. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. nomē filia rū. §. portionis. n ¶ At hij. ſcꝫ vocāt̉ emancipati. ſed non om̄s et hoc ſequitur at hij. ⁊cͣ. o ¶ Adoptionem. id eſt arrogationem. p ¶ Non admittunt̉. ff. de contra ta. l. iij. .§. ſi quis filio. Contͣ ꝯo. ibi non valuit ad optio ẜm jo. ſed h̓ va luit. vel diſtīgue. an detur extraneo. vt h̓ an detur in adoptōe nepos ex filio eman cipatō patri eiuſd̓ vt ibi ar. sͣ. d̓ adop. §. ſꝫ hodie. Item. C. de adopē̄. l. penl̓. §. ſed ſiqͥdem. que eſt ꝯtra So. illā intellige vt .jͣ. e. §. admonendi. q ¶ Cum is. ſcꝫ pat̓ naturalis. accur. r ¶ Viuo eo. ſcꝫ pa tre naturali. g ¶ Ab ipſo. ſcilicet patre naturali. t ¶ Fuiſſent. vt. sͣ. de exhere. li. §. emanci patos. accur. u ¶ Extͣneoꝝ. ſi au tem mortē patris ad optiui facti eſſent ſui iuris durat agnatōiſ ius inter eos. id ē in ter adoptiuū et natu ralem filium adoptā tis n̄ emancipatuꝫ vt ſibi ſuccedant vt. ff. de gra. cog. filiū na turalem. et. ff. vnde cog. l. i. §. cognacō nis. et de adopc̄. I. antēpenl̓. Mar. Itē et ip̄i adoptiuo pa tri ſuccedit. vt. jͣ. e. §. ſed ea. x ¶ Eius. id eſt naturalis patris. y ¶ Adoptiui. poſt emancipacionem non prius. vt. sͣ. e. §. nec intereſt. a ¶ Ad agnatos. nam ſi non emancipat. certum eſt ꝙ filij n̄

H
patris ꝑtinent. vtrum ad liberos eius an ad agͣtos. ¶ Mmus ergo iuris hn̄t adoptiui filij ꝙͣ naturales Nāqꝫ naturaleſemancipa ti beneficio p̄toris gradū liberoꝝ retinent licꝫ iure ciuili ꝑdant. Adoptiui ve ro emancipati. et iure ciui li ꝑdunt gradum libero rū et a p̄tore non adiuuāt̉ et recte. Naturalia em̄ iu ra ciuilis ratio ꝑimere nō poteſt. nec qꝛ deſinunt ſui heredes eſſe poſſunt deſi nē filieue. aut nepotes ne pteſue eſſe. Adoptiui ꝟo emācipati. extraneorū lo co incipiunt eſſe. qꝛ ius nō menqꝫ filij filieue qd̓ ꝑ ado ptōne conſecuti ſunt. alia ciuili ratione id ē emanci pacōe ꝑdūt ¶ Ead̓ hͨ obẜ uant̉ ⁊ in ea bonoꝝ poſſeſ ſione quā ꝯtra tabulas te ſtamenti ꝑentis. liberis p̄ teritis id ē nec heredibus inſtitutis neqꝫ vt oportet exheredatis pretor polli cet̉. nam eos quidem qui ī poteſtate parētis mortis tꝑe fuerint et emancipa tos vocat pretor ad ean dem bonoꝝ poſſeſſionem eos vero qui in adoptiua familia fuerint. ꝑ hoc tꝑs quo naturalis parens mō reretur repellit ¶ Iteꝫ ad optiuoſ liberos emancipa tos ab adoptiuo patre ſic̄ ab inteſtato ita longe minus ꝯtra tabulas teſtam̄ti ad bona eiꝰ non admittit qꝛ deſinunt in numero libe rorum eſſe ¶ Admonendi tam̄ ſumus eos qui in ado ptiua familia ſunt. quiue poſt mortē naturalis ꝑen tis ab adoptiuo patre emā cipati fuerint. īteſtato pa rente naturali mortuo. lꝫ ea ꝑte edicti qua liberi ad bonorū poſſeſſione vocant̉ non admittant̉. alia tamē ꝑte vocari idē qua cogna ti defuncti vocant̉. ex qua ꝑte ita admittunt̉. ſi neqꝫ ſui he̓des liberi. neqꝫ ema cipati obſtent. neqꝫ agna tꝰ qͥdeꝫ vllꝰ interueniat. Ante em̄ p̄tor liberos vo cat tā ſuos he̓des ꝙͣ emā cipatos. deinde legitimos heredes. deinde ꝓximos cognatos. ¶ Sed ea oīa quidē antiquitati placue runt. Aliꝙͣ autē emenda cionē a noſtra ꝯſtitutōne acceꝑunt quā ſuꝑ hijs ꝑſo nis cōpoſuimus que a pa tribus ſuis naturalibus in adopcionē alijs dant̉. In uenimus etem̄ nōnulloſca ſus in quibus filij et natu raliū ꝑentum ſucceſſionem ꝓpter adoptionem amitte bat. et adopcione facile ꝑ emācipacōꝫ ſoluta ad neu trius patris ſucceſſione vo cabantur. Hoc ſolito mo re corrigentes ꝯſtitutione ſcripſimꝰ ꝑ quā diffinimus
e ¶ Adiuuantur. niſi ſint de ſuis. qꝛ auus adoptauit nepotē in filiū et poſtea emāci pauit. vt. ff. ad ter tul̓. l. ij. §. adoptiui f ¶ Ratio. id eſt emā cipacō. que iur̓. ciui. eſt. vt. ff. de re. iur̓. actus. g ¶ Non pt̄. ſic. sͣ. de le. ag. tu. §. fi. ſic. ff. de re. iur̓. nichil tā. h ¶ Emancipati. ab adoptiuo pr̄ē et pꝰ mortē naturalem. vt sͣ. §. poſt mortē. i ¶ Eadē quē obẜuā tur in bo. poſſ. vnde liberi. et. jͣ. d̓ contra ta. bo. poſſ. ẜuantur k ¶ Eſſe. no ꝙ ſi emī ciꝑet̉ filius vel filia vel deinceps nō ſūt ſui heredeſ. non tam̄ deſiuūt eē filij l̓ filie l ¶ Inſtitutis. hiſ em̄ īſtitutis n̄ dat̉ hͨ bo. poſ. nam p̄teritꝰ rumpat teſtamentuꝫ et huic ſcilꝫ inſtituto viā ahit. et hoc ē qd̓ d̓r niſi p̄terituſ ꝯmittat edictū. vt. ff. de ꝯtra ta. l. iij. §. ſi qͥs ex liberis. ſi autē p̄teritus nolit vti poſtꝙͣ ſemel agno uit inſtitutus habꝫ ꝯtra ta. iure ẜm ta. ꝙ e mirabile. nec expectat pt̄m. ve. ff. de ꝯtͣ. ta. l. ſi pꝰ. §. fi. ⁊ del̓. i. nōnūꝙͣ
ſuccedunt naturali patri. et ita agnati ſuccedunt. vt. sͣ. ꝓx. et. ff. vnde libe. l. i. Si aūt emanciparet ſuccederēt fi lij. vt. sͣ. ꝓx. §. et ſic in eius poteſtate eſſet ad quē bona na turalis patris perti nent qd̓ eſt abſurduꝫ et ꝯtra regulā iuris vt h̓ et. ff. de here. inſti. l. illa inſtitutio b ¶ Ainus ergo iur̓. quia naturales filij emancipati iure p̄to rio vocant̉. ſꝫ adopti ui emancipati nō. vt sͣ. ꝓx. §. ergo. c ¶ Rat̉ales .i. legitī d ¶ Emancipati. ab adoptiuo patre. Accurſius florētinꝰ
m ¶ Oportet. ſcꝫ maſculi nominatim. femine inter ceteros. vt. sͣ. de exhere. li. §. i. Accurſius n ¶ Exheredatis. cū ergo mr̄is p̄te̓icō ꝓ exheredacōe ha beatur. ceſſat ibi ꝯtͣ ta. bo. poſ. ut. ff. d ꝯtͣ ta. illud. §. ad teſtā. o ¶ In pt̄ate. eman ciꝑatis ꝯmittentibꝰ edictū. non alias ẜm mar. vt. ff. de cōtra ta. l. iij. §. ſi qͥs ex li. ſꝫ Io. cōtra. nam nullū dicere pn̄t. et cōtra ta. ſuoiure habent. ut. ff. d̓ le. i. l. ſi duo et. C. de li. p̄. maxīm p ¶ Repellit. ſcꝫ pre tor repellit. niſi ſint inſtituti. et eis ꝯmit tat̉ edictū. vt. ff. de ꝯtra ta. non putauit .§. in adopcōe. et. §. vt aūt Item ꝯtra. fi de cōtra ta. l. iij. §. ſi quis filio. So. vt. sͣ. e. §. at hij. Accurſius q ¶ Admonendi. licꝫ hos duos qui ſequū tur non admiſerimd̓ iur̓ ciui. vt. sͣ. e. §. at. hij tamen ⁊cͣ. r ¶ Ad bonorū poſſ. vnde liberi. s ¶ Emancipati. qui ſunt ſui per pretoreꝫ vt. sͣ. e §. emancipati t ¶ Legitimos. id eſt agnatos. ut. jͣ. t. i. pri ma rn̄ſione. u ¶ Proximoſ. ſic. ff. ſi ta. te. l. i. ſic. ff. qͥs or. in bo. poſſ. ſerue tur. l. i. x ¶ Sed omnia que sͣ. e. §. at hij dicta ſūt et. sͣ. in ꝓx § y ¶ Aliquā. q. d. que dam correximuſ. que dam retinuimus. z ¶ Conſtitucione vt .C. de adopcōne. l. penult̓. a ¶ Naturalibus. et legitimis. accur. b ¶ Nonnullos .i. ali quos. c ¶ Ad neutrius. vt sͣ. e. §. at hij. d ¶ Vocabant̉. hͦ idē videt̉ etiā ꝯtingere hodie ī caſu que hēmus. jͣ. e. §. noſtra autē. vt. C. d̓ adopc̄. l. pnl̓. §. ſꝫ hͦ. ſed dic ꝙ auus adoptans tenet̉ ei relinq̄re quartā vt filio ar rogato. vt. jͣ. e. §. noſtra ibi quēadmodū.

III
quando ꝑens natural̓ filiū ſuū adoptand̓ alij dederit integra omnia tura ita ſer uari atqꝫ ſi in pr̄iſ natural̓ pt̄ate ꝑmanſiſſet nec peni tuſ adoptio fuerit ſubſecu ta niſi in hoc tm̄ modo caſu vt poſſit ab inteſtatō ad pr̄is adoptiui venire ſuc ceſſionem Teſtam̄to autē ab eo facto neqꝫ iure ciui li neqꝫ p̄torio ex heredita te eius aliquid ꝑſequi po teſt neqꝫ ꝯtra tabulas bo noꝝ poſſeſſione agnita ne qꝫ inofficioſi querelả inſti tuta cum nec nccͣitaſ pr̄i a doptiuo imponatur vel eū heredē inſtituere vel exhe redatū eum facere vtpu te nll̓o naturali vincl̓o co pulatū. neqꝫ ſi ex ſabinia nō ſenatus cō. ex tribꝰ ma ribus fuerit adoptatꝰ. Nā et in hm̄oi caſu neqꝫ quar ta ei ẜuatur. nec ulla actio ad eiꝰ ꝑſecutōꝫ ei ꝯpetit. ¶ In nr̄a aūt ꝯſtitucionē exceptꝰ eſt is que ꝑens na turalis adoptandū ſuſcē perit. vtroqꝫ em̄ iure tam naturali ꝙͣ legitimōī hac ꝑſona ꝯcurrente. priſtina iura in tali adop̄cionē ẜuag uimus. quēadmod̓ ſi pat̓ fa. ſeſe dederit ad arroga dum que ſpecialiter et ſi gillatim ex p̄fate conſtitu tionis tenore poſſunt col ligi. ¶ Item vetuſtas ex maſculis ꝓgenitos plus
diligēs ſolos nepotes vel neptes qui ex virili ſexu d̓ ſcendūt. ad ſuoꝝ vocabat ſucceſſionem. et iuri agna torum eos anteponebat. ¶ Nepotes aūt qui ex fili abus nati ſunt et ꝓnepo tes ex neptibꝰ cognatoꝝ loco numerās. poſt agna torū linea eos vocabat ta in aui ꝙͣ proaui materni. qua in auie vl̓ proauie ſiue paterne ſiue materne ſuc ceſſionē. ¶ Diui autē pnͥci peſ non paſſi ſunt talē ꝯtra natura iniuria. ſine ꝯpete ti emēdacione relinquere Sꝫ cum nepotis vel ꝓne potis nomē ꝯmue eſt vtriſ qꝫ qui tam ex maſculis ꝙͣ ex feminis deſcēdūt. ideo eundē grādū et ordinem ſucceſſionis eis donauerūt Sed vt aliquid amplius ſit eis qui non ſolū nature ſed etiā veteris iuris ſuf fragijs muniunt̉ porcione nepotū ⁊ neptum vel dein ceps d̓ quibus ſupͣ diximꝰ paulo minuendā eſſe exiſti mauerūt. vt minus tercia ꝑte acciꝑent quam mater eoꝝ vel auia fuerat accep tura vel pater eorū vl̓ auꝰ paternus ſiue nir̄nus. qn̄ femina mortua ſit de cuiuſ hereditate agitur. hijſqꝫ licet ſoli ſint qui deſcēdūt ex femineo ſexu adeūtibꝰ agnatos minime vocabāt ¶ Et quēadmodū lex. xij.
i ¶ Ab eo. ſcꝫ adop tiuo patre. k Iure ciuili. quia non eſt in pt̄ate ſua. l ¶ Neqꝫ p̄t̄orio. qꝛ non ē emācipatꝰ ab eo. vt. sͣ. de exhere. lib̓. in pnͥ. §. emanci patos. et. §. fi. m ¶ Inofficioſi. sͣ. de inoffic̄. teſt. ꝯtra. §. tam autē. So. illa in telligit̉. ẜm diſtīctō nē hꝰ. §. vt ibi dicit̉ o ¶ Conſulto. ꝙ non habemus. ſꝫ dicebat ꝙ tres iuuenes arro gāti deferebant̉. vt vnū eligerēt. qͦ caſu magna erat hec ſolē nitas. vnde ex ꝯſtōe diui pij quartā ei da bat arrogato quod hodie nō eſt ȳmo id̓ hoc caſu vt et alias. vt h̓. et. C. de adop. l. penl̓. §. ꝙ autem o Ad eiꝰ. ſcꝫ qͣrte. p ¶ Noſtra/ conſtōe vt. C. de adop. l. pe nl̓. §. ſi vero pater q ¶ Parens. hoc ī in finitu accipe. vt. ff. de gra. l. iur̓. con. §. parentes. r ¶ Seruauimꝰ. ut ſiue loco filij habeat̉ ſiue nepotis adop tet. ac ſi vere naturalis eſſet. ſcꝫ filio p̄cedente nepotē. vt C. de adop. l. pnl̓. §. qd̓ autē in filio s ¶ Quēadmodum
e ¶ Conſtitutionem. ſcꝫ predictam. Accurſius. t ¶ Permanſiſſet. nunqͥd ergo n̄ ꝑmanſit. ℟n̄. ȳmo ꝑman ſit. vt. sͣ. de adopē̄. §. ſed hodie. ſed hoc dixit referendo ſe ad factū. q. d. ac ſi d̓ iure et de facto ī eiuſ familia ꝑmanſiſſet g ¶ Tm̄modo. nūqͥd eum in ius vocabit ſi ne venia. Item nun quid alimēta tali fi lio dare tenet̉. ℟º. n̄. ꝑ hanc literaꝫ. et. sͣ. de adop. §. ſed hodie pla. dixit contra h ¶ Ab īteſtato. ſcꝫ ſimul cum alijs natu ralibus. ut. C. d̓ ſui s et le. ſi te. non tamen ſuccedat alijs ꝯſang uineis ſui patris ado ptiui. vt. C. d̓ adop. l. penl̓. §. ſiqͥdē in fi. Accurſius florent̓.
q. d. ſic tranſit vt in hoc caſu qui ſequitur. t ¶ Item vetuſtas. correximus ius aniquū circa liberos pͥmi gradus nat̉ales ſiue adoptiuos. iūc circa vlteriores u ¶ Solos. ī hͦ male. x ¶ Anteponebat. in hoc bene. y ¶ Repotes voca bat. ſcꝫ vetuſtas non ciuilis iuris auctori tas. vt. sͣ. ſed p̄torij ut. jͣ. t. i. §. ſꝫ qꝛ. accur z ¶ Materni. ſcꝫ mori ente maſculo d̓ cuius bonis agit̉. ut. jͣ. proximo. a ¶ Materne. ſcꝫ mo riente femina. vt. jͣ. ꝓximo. §. accur. b ¶ Diui principes. vt. C. d̓ ſuis. et. leg̓. ſi defunctus. et. C. d̓ col. l. illā. accur. c ¶ Donauerunt. ſcilꝫ principes ſed nō idē cōmodū vt ſequit̉. d ¶ Suffragio. id ē. lege. xij. tabularum. e ¶ Minuuntur. nota duas rationes vince̓ vnā. vt. sͣ. de adop. .§. ſꝫ hodie in fi. §. f ¶ Diximus. ſcꝫ nll̓o modo niſi tercio ordi ne ſuccederet. vt. sͣ. ꝓximo. §. g ¶ Paulo. nota pa ruin de tercia parte totius rei dici. ſic in aut̓. d̓ exhi. et intro. reis. §. ſanctimus. h ¶ Eſtimauerunt. ſci licet principes. i ¶ Mortua ſit. rota duos caſuſ. ſi eniꝫ mō ritur femina. nepo tes vel neptes ex ma ſculis vel feminis in nichilū olim niſi pꝰ agnatos hodie cum diminutiōe ſuccedūt tercie partis. ſi mori tur maſculus. nepo tes ex filia tm̄ vocen tur cum diminutione tercie ꝑtis vt hic d̓r k ¶ Xij. tabu. quod de diminutionē hac t̓cie dicitur corrigit̉ ꝑ ſequentem. §. ſcd̓m mar. ſed noſẜm. b. di cimus ſequentem. §. loqui in quadaꝫ alia parte que debebatur agnatis. ſcꝫ quarta. non auteꝫ d̓ hac tercia. ſed ꝑ aut̓. dicimus de hac tercia correctum. ſcilicet vt equaliter hodie veniāt. vt ī aut̓. d̓ triē. et ſe. §. neqꝫ illo i ¶ Vocat. ſcꝫ. sͣ. e. §. cum filius. Accurſius.

IF
tabulaꝝ filio mortuo ne potes vel neptes ⁊ ꝓnepo tes vel ꝓneptes in locum patris ſui ad ſucceſſioneꝫ aui ſuivocabat. ita ⁊ prin cipalis diſpoſicio in locuꝫ matris ſue vel auie. eoſcū iam deſigͣta ꝑtis tercie di minūcione vocat. ¶ Sꝫ noſ cuꝫ adhuc dubitatio ma nebat int̓ agnatos et me moratos nepotes qͣrtaꝑ tē ſub̓r defuncti agnatis ſibi vēdicātibꝫ ex cuiuſdā ꝯſtōis auctoritate memo rata q̓dē ꝯſtōꝫ a nr̄o cōdi ce ſeḡgauimus. neqꝫ in ſe ri eā ex theodoſiano cōdi ce nr̄o ꝯceſſimꝰ ¶ Noſtra aūt ꝯſtōe ꝓmulgata. toti iuri eius derogatū eſt. et ſanctimus talibus nepoti bus ex filia vel ꝓnepotibꝫ ex nepte et deinceps ſuꝑ ſtitibus agnatiſ nullā ꝑtē mortui ſucceſſionis ſibi uē dicare ne hij qui ex tranſ uerſali linea veniūt potio res hijs habeantur ꝙͣ qui rectoiure deſcēdūt. Quā ꝯſtitutionē noſtrā obtine̓ ẜm ſui vigorē ⁊ tꝑa ſancti mꝰ. ita tn̄ vt quēadmodū inter filios et nepotes ex fi lio antiquitas ſtatuit non in capita ſed in ſtirpes di uidi hereditatē. Similit̓ nos inter filios ⁊ nepotes ex filia fieri diſtribucionē iubemus veluti inter om̄s nepotes vel neptes ⁊ inter ꝓnepōtes et ꝓneptes et alias deinceps ꝑſonas vt vtraqꝫ ꝓgenies mr̄is ſue vel patris auie vl̓ aui por tionē ſine vlla diminuciōe
ꝯſequātur. vt ſi forte vnus vel duo ex vna ꝑte ex alte ra tres aūt qͣtuor extent. vnꝰ aut duo dimidiā alte ri tres aut qͣtuor alterā di midiā he̓ditatis habeāt ¶ De ſtima agnatoꝝ ſucceſ. Inemo ſuus he res vel eoꝝ quos inter ſuoſ heredeſ p̄tor vel ꝯſtitutiones vo cant extat et qui ſucceſſio neꝫ quo qͦmodo amplectit̉. tunc ex lege. xij. tabularū ad agnatum ꝓximum ꝑti net hereditas. ¶ Sunt au tem agnati vt primo quo qꝫ libro tradidimus. cog nati ꝑ virilis ſexus ꝑſonaſ ꝯgnacione ꝯiuncti quaſi a pre ꝯgnati. Itaqꝫ ex eod̓ pr̄e nati fratres agnati ſi bi ſunt qui et ꝯſanguinei vocantur. nec requiritur an etiā eandē matrē habu erint. ¶ Item patruꝰ fr̄is filio et inuiceꝫ is illi agna tus eſt eodē numero ſunt fratreſ patrurles id ē qͥ ex duobꝫ fratribus ꝓcreati ſunt qui etiā conſobrinivo cantur quā racione etiam ad plures gradus agna cionis ꝑuenire poterimꝰ. ¶ Hijētiā qͥ poſt mortem patris naſcunt̉ iura ꝯſangͥ nitatis nanciſcūtur. Non tn̄ omnibuſ ſimul agnatis dat lex hereditatē ſed hijſ qui tūc ꝓximiori gͣdū ſunt cum certū eſſe ceꝑit aliquē inteſtatū deceſſiſſe ¶ Per adoptione quoqꝫ agtioniſ ius conſiſtit veluti inter fi lios naturales ⁊ eos quos pater eoꝝ adoptauit. nec
m ¶ Sed ꝯſtitutionem quam non habemus. vt ſequitur. n ¶ Conſtitutōne. vt. C. de ſuis. et. le. l. fi. Accurſius. o ¶ Tranſuerſa linea. ſic in aut̓. de nō ali. §. cū agit̉. c̓ca fi. p ¶ Deſcendūt. ſcꝫ ne potibꝰ vel ꝓnepoti bus ex filia. accur. q ¶ Et tꝑa vt in fu turis caſibꝫ tantū va leāt. vt. C. de ſuis. ⁊ le. l. vl. r ¶ Ita tn̄. hoc qd̓ ſe quitur eſt referendū sͣ. ad. §. diui. n̄ ad ꝓx. g ¶ Statuit. vt. sͣ. e. .§. cum filius. t ¶ Diminutōe .ſ. qͣr te que d̓bebatur ag natis. non tercie que dabatur patruis. vt sͣ. ꝓximo. §. diximus u ¶ Similit̓ habeant ȳmo in capita videt̉ diuidi vt. jͣ. t. i. §. hoc etiā addendū in fi. §. ſꝫ ibi d̓ collateralibꝰ h̓ de d̓ſcēdētibꝫ loqͥt̉ nemo. etiaꝫ ꝟnus. ut. ff. de teſ. tu. ſi ne y ¶ Suuſ. sͣ. mo t. j. §. j. z ¶ Pretor. sͣ. t. i. §. emancipati. a ¶ Conſtōneſ. sͣ. t. i. §. quibus connume rari. et §. diui. b ¶ Succeſſionē. de c ¶ Exiſtat. functi dico ⁊ āplectat̉. naꝫ hͦ duo nccͣia ſunt d ¶ Quo quomō. ſcꝫ ci. vel pre. iure. e ¶ Agnatū. capite nō minutū. vt. ff. e. f ¶ Proxi capitis nu. id ē qui ꝓximior eſt defuncto. jͣ. e. §. ſi pl̓es. et. §. ꝓx. accur g ¶ Agnati. ſic. ff. d̓ legitīa tu. l. ſūt autē h ¶ Libro. ui. sͣ. d̓ le. ag. tu §. ſunt autē i¶ Cognacōe. cog nacō eſt genꝰ. agna cio ſpēs. vnde qͥſqͥs eſt agnatus ē cogna tus. ſed non ꝯuertit̉. k ¶ Itaqꝫ ꝯſāguinei quaſi ex eodē ſangui ne nati. ceteri agna ti non dicunt̉ ꝯſāgui nei. vt. ff. de ſuis. et le. l. ij. in pn̄. accur. ¶ Item. inuicē. ſcilꝫ filiuſ fratris patruo
m ¶ Et eliam ꝯſobrini. im ꝓpͥe. vt. jͣ. de gra. cog. §. iiij. n ¶ Hij. ꝯſanguinitatis. ſcꝫ ad ſuos fr̄es prius natos. ad re liquos vero agnatos agnationis tantum ius acquiritur vt. sͣ. ꝓx. diximuſ. et eſt verū hoc ſi viuen te eo ijdē de cuiꝰ he reditate agit̉ ꝯcepti ſaltē erāt. vt. ff. de ſuis. et. le. kre. ticiuſ et. ff. vnde cogͣ. l. j. .§. ſi quis ꝓximior. o ¶ Non tamen. ꝙͣuis agnati vocentur ad hereditatē. non tam̄ ⁊cͣ. dat lex .ſ. xij. ta. p ¶ Sed hijs. et omī bus hijs. vt. jͣ. e. §. ſi plures. accur. q ¶ Certū. ꝙ eſt etiā ſcꝫ facto teſtamento ꝙ emanauit. qd̓ dic vt. jͣ. ꝓx. §. accur.
r ¶ Quoqꝫ. q. d. non ſolum iure naturali. conſtituitur agnacō ſꝫ etiā ciuili. vt ꝑ ad optionē. ſcꝫ qualibꝫ iure iſto. vt. ff. d̓ ad op. l. i. et. sͣ. d̓ adop. in prin. ſed hodie ꝑ eam tm̄ ex qua tran ſit in pt̄ateꝫ arroge toris. vt. sͣ. t. i. §. nr̄a aūt. ſꝫ tn̄ licet nō fiat agnatus .ſ. hodie qꝛ non tranſit in pt̄ateꝫ extranei arrogāti ſuc cedit tamen ab inte ſtatō patri tm̄ n̄ alijſ patris agnatis. vt C. de adop. l. pnl̓. §. ſi quidem. Accur. g ¶ Qaturales et le gitimos. non tn̄ emā cipatos. ut. ff. de gͣ. cogna. l. ſi filium. Accurſius. a ¶ Item ſi quiſ. non ſolun pater de quo dictum eſt.

III
dubiū eſt quin im ꝓp̓e ꝯſan guinei appellant̉. ¶ Iteꝫ ſi quis ex cet̓is agͣtis tuis veluti frater aut patruus aut denqꝫ is qui longio re gradū eſt adoptauerit aliquem agnatus inter ſu os heredeſ eſſe non dubita tur. ¶ Ceterum inter ma ſculos quidē agnacionis iure hereditas eciā ſi lon giſſimo gradū ſint vltro citroqꝫ capit̉ Quod ad fe mias vero attinet. ita pla cebat vt ip̄e ꝯſangͣnitatis iure tm̄ capiant heredita te. ſi ſorores ſint vlterius non capiāt. Maſculi aūt ad earum hereditates eciā ſi longiſſimo gͣdū ſint admittant̉. qua de cā fra tris tui aut patrui tui filie vel amice tue hereditas ꝑ tinēt. tua ꝟo ad illas n̄ ꝑ tinebat Qd̓ ideo ita ꝯſtitu tu erat. qꝛ cōmodius vide bat̉ ita iura ꝯſtitui vt ple rūqꝫ hereditates ad maſ culos ꝯfluerent ¶ Sed qꝛ ſane iniquum erat in vniu ſum eas quaſi extraneas r̓ pelli pretor eas ad bono rū poſſeſſionē admittit ea ꝑte qua ꝓximitatis nomīe bonoꝝ poſſeſſionē pollice tur. ex qͣ parte ita ſcilꝫ ad mittunt̉. ſi neqꝫ agnatus vllus nec ꝓximior ꝯgnatꝰ interueniat Et hoc quidē lex. xij. tabulaꝝ nullo mō ſtroduxit. ſꝫ ſimplicitate legibus amica amplexa. ſi mili modo omnes agnatōſ ſiue maſculos ſiue feminaſ cuiuſcunqꝫ gradus ad ſi militudine ſuoruꝫ inuiceꝫ
ad ſucceſſione vocabat ¶ Media aūt iuris pruden cia que erat quidem lege xij. tabularū iunior. imꝑia li autē diſpoſicione anteri or ſubtilitate quādā exco gitata p̄fatā differēcia in ducebat et penitus eas a ſucceſſione agnatoꝝ r̓pel lebat. omni alia ſucceſſio ne incognita. donec preto res paulatiꝫ aſꝑitatē iuris ciuilis corrigētes. ſiue qd̓ deeſt adimplentes huma nō ꝓpoſito aliū ordinē ſuis edictis addiderunt. et co gnacionis linea ꝓximita tis nomine introductaꝑ bonoꝝ poſſeſſione eas ad iuuabat. ⁊ pollicebantur hijs bonoꝝ poſſeſſionē q̄ vnde ꝯgnati appellabant̉ ¶ Nos vero lege. xij. ta. ſequentes ⁊ eius veſtigia in hac ꝑte ꝯẜuantes. lau damus quideꝫ p̄tores ſue hūanitatiſ non tam̄ eos in plenū huic cauſe mederi ī uenimus. quare etem̄ vno eodēqꝫ gradū naturali cō currēte ⁊ agnacionis titu lis tā in maſcul̓ ꝙͣ in femis equa lance conſtitutis ma ſculis quideꝫ dabatur ad ſucceſſionem venire omniū agnatoꝝ. ex agnatis aut mulieribꝰ nullis penituſni ſi ſoli ſorori ad agnatoruꝫ ſucceſſionem patebat adi tus. Ideo nos in plenū om nia reducentes. et ad ius xij. ta. eandē diſpoſicioneꝫ exequentes nr̄a ꝯſtōne ſan ctimus. omnes legitimas perſonas id eſt ꝑ virilem ſexum deſcendentes. ſiue
h ¶ Vuos eſſe. id eſt agnaſcitur alijs agnatis adoptantis. et eis cognatus fit. vt. ff. de adop. qui in adop. Accurſiꝰ c ¶ Ceterum. id ē certe vel aliter. lex quidē. xij. ta. defere bat hereditatē agna tis ꝓximis. ſꝫ media iuris prudencia cum diſtinctionē. et h̓ di cit ceterum ꝓ ſed d¶ Longiſſimo. de cēmo. vt. jͣ. de ſucceſ. cog. §. fi. accur. effeminas. agnatas f ¶ Quod placebat. nota caute poīt pla cebat et non placꝫ vt .jͣ. §. nos vero. Et hͦ erat ꝑ mediā iur̓ pru denciā nō ꝑ legē xij. ta. neqꝫ ꝑ p̄torē. vt jͣ. e. §. et hͦ quidē. ⁊ .§. media. accur. g ¶ Conſanguinita tis. id eſt agnatōnis h ¶ Eaꝝ .ſ. femīarū i ¶ Tua .ſ. hereditas k ¶ Plerūqꝫ. hͦ ꝓpter ꝯſangum eas vxore s de quibꝰ modo dixit l¶ Ad maſculos. ſic sͣ. t. j. §. Itē vetuſtaſ
g ¶ Anterior. id eſt ꝯſtitutione anteriori. jͣ. ſcripta. que eſt .C. de legitimis here. l. lege. xij. tabulaꝝ. t ¶ Prefatam. ſcꝫ dictam. sͣ. e. §. ceterum. Accur. u ¶ Eas. agnatas fe minas niſi ſorores x ¶ Gmii. nam ordo ꝯgnatoꝝ nō erat ad huc. vel dic etiā defi ciētibꝫ agnatis ipſe tn̄ non vocabantur. y ¶ Ciuilis. id eſt me die iurͣ pꝫudencie qd̓ ſcꝫ ciuile dicit̉. ut. ff. de orig̓. iur̓. l. ij. §. hͨ diſputatio. Accurſius florent̓.
m ¶ Sed qꝛ eas. ſcꝫ agnatas feminas. n ¶ Proximitatis. id eſt ꝯgnationis o ¶ Interueniat. nec aliquis ſuoꝝ. vt. sͣ. .t. i. §. admonendi. in fi. §. accur. p ¶ Quidem. que ſūt ſcꝫ in. §. ceterum. et .§. ſꝫ qꝛ dicta ſunt. q ¶ Sed ſimplicita te. remota differen cia agnatoꝝ vt īter maſculos et feminaſ ſic. sͣ. de fidei cō. he re. §. ſed quia. r Iunior. et ſic noͣ ꝙ lex. xij. tabularū ē uetuſtior ꝙͣ media iu ris prudencia et qͣ ius p̄torum.
z ¶ Hijſ bonoꝝ. id ē mulieribꝰ agnatis vltra ſorores. a ¶ Appellabant̉. ſic dicta qꝛ ꝑ eam cog nati vocant̉. b ¶ Nos vero. hic iu ſtimanus loquitur. c ¶ Cauſe. id eſt ex pulſioni agnatoꝝ d ¶ Quare etem̄. bn̄ dico forte ꝓuidend̓ agnatis feminis. qͣ re etem̄ ⁊cͣ. e ¶ Titulis .i. noībꝰ f ¶ Gabatur. id ē con cedebatur. g ¶ Aditus. certe n̄ erat racō iuſta l̓ ſuf ficiēs. licꝫ aliqua ſit vt. sͣ. e. §. ceterū ī fi. h ¶ Noſtra conſtōe. vt. C. de leg̓. here. l. lege. xij. tabulaꝝ

II.
maſculini gn̓is ſiue fe. ſint ſil̓imodo ad iura ſucceſſio nis ltime ab inteſtato vo cari ẜm ſui gradus proga tiuam. Nec ideo excluden das. qꝛ ꝯſanguinitatis iu ra ſicut germane n̄ habēt ¶ Hoc eciā addendū nr̄e ꝯſtōni exiſtimauimus. vt tranſferat̉ vnus tm̄ modo gͣdus a iure cognacionis in legitimā ſucceſſione vt non ſolū fratris filiꝰ ⁊ filia ẜm ꝙ iam diffiniuimus ad ſucceſſionē patrui ſui vo cent̉ ſed eciāgermane cō ſanguinee vel ſororis vte rine filius et filia ſoli ⁊ nō deinceps perſone vna cum hijs ad iura auunculi ſui ꝑ ueniant et mortuo eo qui patruꝰ quidem eſt ſui fra tris filij ſuccedat. auūculꝰ aūt ſororis ſui ſobuli ſimi li modo ab vtroqꝫ late̓ ſuc cedant. tanꝙͣſi omnes ex inaſculis deſcēdētes legi timo iure veniant ſcꝫ vbi frat̓ et ſoror ſuꝑſtites non ſunt. hijs etem̄ ꝑſonis p̄ce detibus ⁊ ſucceſſionē ad mittētibꝫ ceteri gͣdus re manet penitꝰ ſemoti vicꝫ hereditate non in ſtirpes ſed in capita diuidenda. ¶ Si plures ſint gradus agnatoꝝ aꝑte lex. xij. ta. ꝓximū vocat Itaqꝫ verbi gra. ſi ſint defuncti frater et alterius fr̄is filius. aut patruus frater habet̉ po tior Et quamuis ſingulari numero vſa lex. xij. tabl̓a. ꝓximū vocet tam̄ dubiuꝫ non eſt qͥn ſi plures ſint eiꝰ dēgͣdus om̄s admittunt̉.
Nā et ꝓp̓e ꝓximus ex plu ribus gradibus intelligit̉ ⁊ tam̄ non eſt dubiū qͥn lꝫ vnus ſit gradus agnatō rū ꝑtineat ad eos heredi tas ¶ Proximus autem ſi qͥdeꝫ nullo teſtam̄to facto quiſqꝫ deceſſerit ꝑ hoc te pus requirit̉. quo mortuuſ eſt is de cuius hereditate q̄rit̉ ꝙ ſi facto teſtamēto quiſquaꝫ deceſſerit per hͦ tēpus requiritur quo cer tū eſſe ceꝑit nullū ex teſta m̄to herede extituꝝ. tunc em̄ ꝓprie quiſqꝫ inteſtatuſ deceſſiſſe intelligitur. qd̓ qͥdē aliqn̄ longo tꝑe d̓cla ratur in quo ſpacio tēꝑis ſepe accidit vt ꝓximiorē mortuo ꝓximus eſſe inci pit qui moriente teſtatore non erat ꝓximus ¶ Pla cebat aut in eo gne ꝑcipi endaꝝ hereditatū ſucceſ ſione non eſſe vt ꝙͣuis ꝓxi mus qui ẜm ea que diximꝰ vocatur ad hereditatem. aut ſpreuerit hereditateꝫ aut anteꝙͣ adeat d̓ceſſerit nichilomagis legitimo iu re ſeq̄ntes admittunt̉. qd̓ iteꝝ p̄tores īꝑfc̄o iure cor rigētes non in totum ſine auunculo relinq̄bāt. ſꝫ ex ꝯgnatoꝝ ordine eos voca bant vtpute agnacionis iure eius recluſo ¶ Sꝫ noſ nichil ꝑfectiſſimo iure de eſſe cupiētes. noſtra ꝯſtōe ſanctimus quā de iure pr̄o natus humanitatē ſugge rente ꝓtulimus ſucceſſio nem in agnatoꝝ heredita tibus non eſſe eis denegā dam. cum ſatis abſurdum
b ¶ Simili mō. id eſt hinc inde. Vel dic ita femīe vt mares c ¶ Conſanguinitatis. id ē licꝫ non ſint ſorores q̄ germane vocantur quaſi ex eodē germine nate. Accurſius d ¶ Hoc etiā extima uimus. ut. C. de leg̓. here. l. xij. ta. §. i. et .§. in hijs. accur. e ¶ Tantūmō. id eſt nō vlterior ꝓximior tm̄ ſit vt ip̄e ſorores vel fratres vterini l̓ vterine ſequitur. vt C. de le. here. l. fi. §. ſed neqꝫ. accur. f ¶ In legitimā. ſcꝫ agnatoꝝ. g ¶ Germane. id eſt nate ex eodeꝫ patre et mr̄e cū defuncto. h ¶ Vterine .i. nate ex eadē matre tantuꝫ i ¶ Deinceps. id eſt. vlteriores ſiue ī gra dū remociores. ¶ Accurſius florētinꝰ
¶ ¶ In capita. sͣ. t. j. in fi. ꝯtͣ. So. ibi de deſcēdētibꝫ loqͥt̉ h̓ de collateralibꝫ m ¶ Si pl̓eſ ſint. ſic in aut̓. d̓ her. q̄ ab ī teſt. §. ſi ꝟo neqꝫ fr̄es. et. §. de ſuis et le. he̓. l. ij. §. he̓ditas n ¶ Habetur. hͦ cor rigitur. vt. sͣ. dixi ꝑ aut̓. ceſſante. accur. o ¶ Proximus. ſic. sͣ. t. j. §. cū aūt queritur ſic. sͣ. e. §. non tamen p ¶ Tunc em̄. ſcꝫ cū nō aditur hereditas ex teſtamento. q ¶ Tempore. id eſt poſt mortem. r ¶ Placebat. ſcilicꝫ ex lege xij. ta. s ¶ In eo genere .ſ. iur ſucceſſionis. Accurſius florent̓.
k ¶ Suꝑſtites. hͦ cor rigitur ꝑ aut̓. ceſſan te. qꝛ et cum hijs ad mittunt̉. Itē et ī alio qd̓ ſubicit̉ hic. §. cor rigit̉. qꝛ in ſtirpes fit diuiſio hodie. ſed pꝰ hos filios fratꝝ fit diuiſio in capita. ut in aut̓. de here. qͣ. et dif. §. reliquū. ⁊ ī aut̓. vt fr̄m filij. §. i. l̓ qd̓ dic̄ in aut̓. in ſtir peſ diuidi. veꝝ ē qn̄ cū alijs .ſ. patruiſ vo cant̉ nepotes. alias ī capita vt hic. Accurſius florētinꝰ
t ¶ Non eſſe. id ē ſuc ceſſoriū edictū inter agnatoſ locū non hꝫ ſcꝫ de ꝑſona in ꝑſo nā ſed inter ꝯgnatoſ ſic vt .jͣ. ſequitur. et ff. de ſuc. e. l. i. §. qͥbꝫ ſꝫ de ordine ī ordinē ſeu de capite ī caput ſic vt de liberis ī ag natos. et de agnatis in cognatos. ⁊ poſt in viꝝ et vxorē vt ſe quit̉. vt. ff. ſi ta. te mi. ex. l. i. i. ℟n̄. u ¶ Nichilomagis. id ē nō ideo magis x ¶ Sed nos. loqui tur iuſtimanus. y ¶ Protulimus. ſcꝫ in greco.

III
erat qd̓ cognatis a p̄tore aꝑtū eſt hoc agnatis eſſe recluſum. maxime cū in ho nore quidē tutelaꝝ ⁊ pri mō gradū deficiēte ſeq̄ns ſuccedit et quod ī honore obtinebat. non erat in lu cro ꝑmiſſum ¶ Ad legi timam autem ſucceſſioneꝫ nichilominus vocatur eti am parens qui cōtracta fi ducia filiū vel filiā nepote vel neptem ac deinceps e mācipat quod ex nr̄a ꝯſtō ne oīno inducit̉ vt emanci paciones liberoꝝ ſemper videant̉ quaſi ꝯtracta fi duciā fieri cū apud vetēs non aliter hoc obtinebat niſi ſpecialiter contracta fiducia ꝑens manumiſiſſet De ſenatꝰ conſul. t̓culi aō. Ex. xij. tabularuꝫ ita ſtricto iure vte I Ibatur et prepone bat maſculorum ꝓgenieꝫ et eos qui per feminini ſe xus neceſſitudinem ſibi iunguntur adeo expelle bat vt neqꝫ qͥdē inter ma trē ⁊ filiū filiāue vltro ci troqꝫ he̓ditatis capiende ius daret niſi ꝙ p̄tores ex ꝓximitate ꝯgnatoꝝ eaſꝑ ſonas ad ſucceſſione bono rū poſſeſſionē vnde ꝯgna ti accōmodata vocabant ¶ Sꝫ hee iuris anguſtie poſtea emendate ſunt ⁊ pͥ mus quidē diuus claudiꝰ mr̄i ad ſolacium liberoruꝫ
amiſſorū legitimā eorū de tulit he̓ditatē. poſtea au tē ſenatus ꝯſulto tertullia no quod diui adriani tꝑi bus factum eſt pleniſſime de triſti ſucceſſionē mr̄i nō eciā auie deferenda cautū eſt vt mater ingenua triū liberoꝝ ius habēſ. liberti na quatuor ad bona filio rum filiarūue admittatur inteſtatorū mortuorū. licꝫ in poteſtate parentis eſt vt ſcilicet cum alieno iuri ſubiecta eſt iuſſu eius ad eat cuius iuri ſubiecta eſt ¶ Preferunt̉ autē matri li beri defuncti qui ſui ſunt qͥ queue ſuorū loco ſunt ſiue pͥmi gradus ſiue vlterioriſ ſed et filie ſue mortue filiꝰ vel filia p̄ponit̉ ex conſtō nibꝫ matri defuncte id eſt auie ſue. Pater vero vtri uſqꝫ. non eciā auus ⁊ ꝓauꝰ matri anteponitur. ſcilicꝫ cum inter eos ſolos de he reditate agitur ¶ Frater aūt ꝯſanguineus tam filij ꝙͣ filie excludebat matreꝫ Soror aūt conſanguinea ꝑiter cū matreadmitteba tur. ¶ Sꝫ ſi fuerāt frater et ſoror ꝯſanguinei et ma ter liberis onerata ſit fra ter qͥdē matre excludebat ¶ Communis aūt erat he reditas ex equis ꝑtibus fratribus ⁊ ſororibꝫ ¶ Sꝫ nos ꝯſtōne quā in cōdice noſtro nomine decoratō
a ¶ Aptum eſt. ſcꝫ ſucceſſoriū edictum de ꝑſona in ꝑſonam b ¶ Cū ſatis. racō pͥmo c ¶ Maxime. ratio ſecunda. d ¶ Eraduagnatoꝝ e ¶ Succeſſionē. id eſt ſuc. edictum ¶ Ad legitimā. eſt em̄ filius agͣtꝰ patri pximus. vt. ff. d̓ ſu is et le. filius. qd̓ ius nō tollit̉ ꝑ ca. di. ſic̄ nec īter fratres vt h̓ et. C. de le. tu. l. iiij. qd̓ nō erat rectū. vt .ff. de re. iur̓. l. equū ē. et. sͣ. de le. pa. tu. ī fi. et. jͣ. d̓ ꝯtͣhe. ēp. l. ſi poſt emptionē. g ¶ Parēs. ſecꝰ ecō tra vt. sͣ. t. i. §. eman h ¶ Cōſtō īcipati. ne. nt. C. d̓ emā. li. l. ¶¶ Fducia. ſic Ifi. dicēdo ius ſuccedēdi ī boīs tuis michi re ẜuo l̓ eciā ſic emanci po te cōtͣcta fiducia k ¶Lanumiſiſſet. id eſt emancipaſſet. ſic .ff. qn̄ d̓ pe. ac. ē an. .i. j. §. alienatō. Ex. p̄ponebat impropͥe. naꝫ lognatos nul lo modo vocabat vt ſequit̉. Accur. m ¶ Aaſculoꝝ. vt. sͣ .t. j. in princi. n ¶ Receſſitudinē. .i. cognacōꝫ. nā dicūt̉ ꝯgnati nccͣarij. ut. ff d̓ iuſti. et iur̓. l. fi. o ¶ filiū. qui ad inui cē ſūt cognati. vt. jͣ. de ſuc. cō. §. vulgo. p ¶ Anguſtie. no ius dici anguſtioſum vl̓ iniquū. vt. jͣ. de ſuc. li. ī pnͥ. et. ff. ꝙ cꝰqꝫ iur̓. l. iij. in princi. q ¶ Poſtea. ſcꝫ poſt lege. xij. ta. ⁊ ꝑ diuū claudiū. ⁊ ꝑ ſenatus cō. tertull̓. vt ſequit̉ r ¶ Amiſſoꝝ. ſcilꝫ mn acie pnͥcipis. ut ar. sͣ d̓ excuſac̓. tu. in prī. vel dicꝙ gn̓alit̓ ſta tuit vt. C. d̓ īoff. te. libei̓. prima verior ē s ¶ Eoꝝ. ſcꝫ filioꝝ. t ¶ Auie. eciā hodie auia ſuccedit. ſic̄ mr̄ vt ī aut̓. de her̓. q̄ ab inteſt. §. ꝯſequens. u ¶ Habēs. id ē tres hn̄s filios. nō aūt in pt̄ate. vt. sͣ. de adop. §. femīe. quos tres hr̄e videt̉ eciā ſi tres gemīos pe pit. ẜm Io. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. l. cū enixa. x ¶ Parētis. ſcilꝫ intis. et ita noͣ de iure roͣnoꝝ vxorē alicꝰ eē ī pt̄ate ꝑntis
nō mariti niſi qͦ ad debitū carnis. aliud d̓ iure lōgobardo rū. vt h̓ et. C. de ꝯdi. inſer. ſi vxor. et in lōgobarda qualit̓ mulieri alienare permiſſum ſit. l. i. y ¶ Iuſſu .ſ. iure anti quo cū quelibꝫ here ditas patri ꝑ filiū q̄ titur. vt. ff. de acqͥr̄. here. qui in aliena. ſꝫ hodie in ſola ꝓfe cticia non aduenticia ſcꝫ exigitur iuſſus vt .C. de bo. q̄ li. l. fi. §. ſi non econtrario. z ¶ Preferunt̉ liberi eciā adoptiui. et ita demū ſi ip̄i ſuccedere velit. vt. ff. e. l. ij. §. lib̓i. et. §. ita demū. a ¶ Defuncti .ſ. filij d̓ cuiꝰ hereditatē nūc agitur. Accur. b ¶ Primi gradus. vt rilij. accur. c ¶ Vlterioris. vt ne potes et ſimiles. d ¶ Filioꝝ. qd̓ dic ut sͣ. d̓ her̓. ab inte. §. i. et. ij. et. §. emancipa ti. et. §. diui. e ¶ Et filie. q. d. n̄ ſo lū nepos ex filio maſ culo excludit mr̄eꝫ d̓ functi. ſꝫ et nepotes f ¶ Prepo. lex filia nit̉. id eſt p̄fertur. g ¶ Defūcte. ſcꝫ filie h ¶ Pater. nō adop tiuus. vt. ff. e. l. ij. §. ſed neqꝫ auus. i ¶ Vtriuſqꝫ. ſcꝫ filij et filie. hͦ eſt marituſ hꝰ mulieris volētis ſuccede̓ filio ſuo mor k ¶ Solos .ſ. tuo. auū et mr̄eꝫ defuncti ſi aūt ſit auus et pat̓ et mr̄ defūcti. p̄fert̉ auuſ matri ⁊ eciā pr̄i vt. ff. e. equiſſimum. .§. i. et noͣ ꝙ h̓ fallit regl̓a. ſi vinco vincē tē ⁊cͣ. ut. ff. d̓ diu̓. tē ꝑ. et p̄. l. d̓ acceſſioī bus. nā auus pr̄i de functi p̄fert̉ vt. ff. e. .l. equiſſimum. §. i. et pr̄ mr̄i. nō aūt auus pfert̉ mr̄i qn̄ ſoli ſūtꝰ ſic fallit ī aut̓. de eqͣ li. do. §. is ꝯſequens. Itē in aut̓. quibus mo. na. fi. ſui. §. diſcr tis. Itē. ff. qui po. ī pi. ha. l. claudius. ſic. ff. d̓ īiuſto. r. te. .§. pͥnl̓. l ¶ Excludebat. ſed male. hodie. vt. jͣ. e. §. ſꝫ cum m ¶ Admittebat̉. et bene. vt. jͣ. e. §. ſed cum.

IF
poſuimus matri ſubueniē dum eſſe exiſtimauimus re ſpicientes ad naturam et puerperiū. et ꝑiculum ⁊ ſe pe morteꝫ ex hoc caſumr̄i bus illata. Ideoqꝫ impiū eſſe credimus caſuꝫ fortu itū in eius admitti detrim̄ tum. Si em̄ ingenua ter vel liberta quater non pe perit immerito defrauda batur a ſucceſſione ſuorū liberoꝝ. Quid eniꝫ pecca uit ſi non pl̓es ſed paucos peperit et dedimus ius le gitimum plenū matribus ſiue ingenuis ſiue libe̓tiniſ et ſi non ter enixe fuerint vel quater. ſed eum tm̄ vſ eam qui queue morte in terempti ſunt. vt ſic vocen tur in liberoꝝ ſuorū lt̄ima ſucceſſionē. ¶ Sed cū an tea conſtōnes iura legiti ma ſucceſſionis ꝑſcrutan tes ꝑtim matrem adiuua bant. ꝑtim eā p̄grauabāt et non ſolū in ſolidum eaꝫ vocabat. ſed in quibuſdā caſibꝫ terciam ꝑtem ei ab ſtrahētes certiſ legitimis dabāt ꝑſonis. in alijs aūt ꝯtrariū faciebāt. nobis at̄ viſum eſt recta ⁊ ſimplici via mr̄eꝫ om̄ibꝫ ꝑſonis le gitimis anteponi ⁊ ſine vl la diminucōe filioꝝ ſuorū ſucceſſionē acciꝑe. exceptͣ fr̄is ⁊ ſororis ꝑſona ſiue cō ſanguinei ſint ſiue ſola ꝯg nacionis iura habētes. vt quēadmodū eā toti alij or dini legitimo p̄poſuimus ita om̄s fratres et ſorores ſiue legitimi ſint ſiue non. ad capiēdas hereditates
ſimiliter vocemus. Ita tn̄ vt ſiquidē ſole ſorores ag nate vel ꝯgnate et mater defuncti vel defuncte ſuꝑ ſint dimidiā quidē mater alterā vero dimidiā ꝑtem omnes ſorores habeant. ¶ Si vero matre ſuꝑſtite et fratre ⁊ fratribus ſolis vel eciaꝫ cū ſororibus ſiue legitima ſiue ſola cognacō nis iura habentibꝫ inteſta tus quis vl̓ inteſtata mori atur in capita diſtribuit̉ hereditas eius. ¶ Sed quēadmodum nos mr̄ibus ꝓſpeximus. ita eas opor tet ſue ſoboli conſulere. ſci turis eis. ꝙ ſi tutores libe ris non petierunt. vel in lo cū remoti vl̓ excuſati intra annū petere neglexerint. ab eorū impuberum mori entiū ſucceſſiōe merito re pellentur Licꝫ aūt vulgo queſitus ſit filius filiaue pt̄ ad bona eius mater ex ter tul̓. ſenatuſcō. admitti. De ſenatꝰ ꝯſul. orficiano. Ex cōtrariū autē fit vt liberi ad bo nā matrum inteſta tarum admittantur. ex ſe natu ꝯſul. orfi. qd̓ orficio ⁊ rufo ꝯſulibus effc̄m eſt. qd̓ latū eſt diui marcitꝑibus et data ē tam filio ꝙ filie legitima hereditas. eciaꝫ ſi alieno iure ſubiecti ſunt. et p̄ferunt̉ conſanguineis et ꝯgnatis defuncte matris. ¶ Sed cū ex hoc ſenatus conſulto nepotes ad auie ſucceſſionē legitimo iure non vocabantur. poſtea hͦ conſtōnibus patricialibꝰ
a ¶ Sed cōdice .ſ. quē nō hēmus. ſed in pͥmo. C. remanſit que eſt. C. de iure deli. l. ij. Accurſius florentinus. b ¶ Fortuitū. ſcꝫ habere vel non habere tot filios cū ex di uīa gr̄a hͦ deſcendat. c ¶ Peccauit. nam ſi pcc̄m̄ eſt. magis fuiſ ſet mariti vt. C. d̓ le. her̓. le. xij. ta. l. fi. i. d ¶ Int̓cepti. i. ℟ cui ſuccedere vult. e ¶ Sꝫ cū ante ꝯſtōeſ qͣs nō hēmꝰ ẜm Io. f ¶ Perſoniſ. patruo ⁊ filio ⁊ nepoti pr̄ui ut. C. e. li. fi. ī fi. i. ℟ g ¶ Faciebāt. id ē nil dabat niſi p̄dictis.
q ¶ Cognacōnis. quia ſunt tm̄ ex mat̓re ſorores. r ¶ Proſpeximus. in ſucceſſione. s ¶ Conſulere. ſcꝫ in tutore petendo. Accurſius. t Scituris. ſcꝫ matri bus negligentibus aliaſ nō ꝑdūt. vt. C. qui pe. tu. l. cū a ma tribꝫ. ⁊ maioribꝫ. ali as ſimil̓r non ꝑdunt ut. C. ſi aduerſus de lic. l. ij. accur. u ¶ Impubeꝝ. aliud ſi puberes moriant̉. vt. C. e. matres x. ¶ Queſitus. niſi hic mater ſit illuſtris. ſic ē cōtra talis filius il luſtri matri nō ſucce dit. vt. C. de orfi. ſi qͣ illuſtris. accur.
h ¶ Viſū ē. ut. C. e. i ¶ Perſonis. xI. fi eciā pr̄i defūcti. niſi in vſufru. et toto qn̄ habebat defunctū ī pt̄ate alias in veſcen do tm̄. ſꝫ et in hͦ caſu hodie in totū hꝫ. vt C. e. l. fi. ⁊ d̓ le. her̄. l. d̓ emācipatis. Iur̓ vero aut̓. deſcēdēti bꝫ defert̉ eqͣlit̓ pa ternis et mr̄is. vt ī aut̓. d̓ her̓. ab inte. §. ꝯn̄s. et. §. hoc quidē k ¶ Diminucōe. q̄ fie bat ꝑ agnatos ſupra dc̄os in pnͥ. illius. §. i ¶ Quēadmodū. q. d. qͥ in vno honorat̉ in alio grauet̉. ſic. ff de iuxiur. eum qui. m ¶ Eam. ſcꝫ matrē. n ¶ Sil̓. ſcꝫ cū mr̄e. o ¶ Sorores. hͦ caſu ē hodie idē quod in ſeq̄nti. §. vt in aut̓. d̓ nup. §. pnl̓. ⁊. §. qm̄ p ¶ Si vero. matre ltīma. qꝛ ſint ex vtro qꝫ parente. I Accurſius florē tinꝰ
y ¶ De ſenatuſconſu. to orficiano. Or ꝯtrariū. id eſt ecōtra rio. nā. sͣ. ti. i tractatū eſt qualiter mater filio ſuccedit. nunc dicit econtra. vn̄ verſus. Succedit matri filiuſ ꝑ orficia num. Innidia portās econtra tertulianū. z ¶ Liberi. ſtricte po nitur ꝓ filijs tm̄. vt .jͣ. e. §. i. al̓s ꝯtra. vt ff. d̓ ꝟ. ſig̓. liberoꝝ a ¶ Matrū ingenua rum vel lib̓taruꝫ. vt ff. e. l. i. i. ℟n̄. ymmo et ancillaꝝ dūmodo ſit ſibi facta mora in fideicon. lib̓tate. v: .C. e. l. fi. f ¶ Legitīa. non quia lex. xij. ta. daretur. ȳmo denegabatur. vt. sͣ. t. i. in pnͥ. ſꝫ ſe. natus cō. dat qd̓ vicē legis obtinet. vt. jͣ. de excep. §. hoc exē pli. accur. c ¶ Et p̄feruntur. ſcꝫ filij. accur. d ¶ Conſang̓neis. id eſt cognatis. e ¶ Conſtōnibus qͣs non habemus. Accurſius florent̓.

III.
emēdatū eſt vt ad ſimilitu dinē filioꝝ filiarumqꝫ ne potes nepteſqꝫ vocentur. ¶ Sciendū aūt eſt huiuſ modi ſucceſſiones q̄ a ter tuliano et orificiano ſena tuſcon. deferuntur capi tis diminūcione non ꝑimi ꝓpter illā regula qua no ue hereditates legitime capitis diminucione nō ꝑ eūt. ſed ille ſole que ex le. xij. tabularum deferunt̉. ¶ Nouiſſime ſcienduꝫ eſt eciā illos liberos qui vul go queſiti ſunt ad matris hereditatē ex hoc ſenatꝰ conſul. admitti. ¶ Si ex pluribꝰ legitis heredibuſ quidā omiſerint heredita te vel morte vl̓ alia cauſa impediti fuerint qͦ minus adeant. reliquis qui adie rint accreſcit illoꝝ por cio. ⁊ licꝫ ante deceſſerint ꝙͣ adierit ad he̓des tn̄ eoꝝ ꝑtꝫ De ſucceſſiōe cogna. Oſt ſuos heredeſ eoſqꝫ quos inter heredes pretor et ꝯſtōnes vocant. et poſt le gitimos. quorum numero ſunt agnati. et hij quos in locū agnatoꝝ tam ſupͣdi
cta ſenatus ꝯſulta ꝙͣ nr̄a erexit conſtō. ꝓximos cō gnatos p̄tor vocat qua ꝑ te naturalis cognacio ſpe ctatur Nam agnati capiti diminuti quiqꝫ ex hijs ꝓ geniti ſunt ex lege. xij. ta. inter legitimos non habē tur ſed a p̄tore tercio ordi ne vocatur. exceptis ſolis tm̄ modo fratre et ſorore emacipatis. non ecia lib̓is eoꝝ qͦs lex anaſtaſiana cū fratribus integri iuris cō ſtitutis vocat quidē ad le gitima fratris hereditate ſiue ſororis non equis tam̄ ꝑtibus ſed cum aliqua di minucione quā facile ē ex ip̄ius ꝯſtōnis verbis colli gere. Alijs vero agnatis inferioris gradus licet ca pitis diminutōꝫ paſſi non ſunt tn̄ anteponit eos ⁊ ꝓ culdubio cognatis ¶ Eoſ eciam qui per feminini ſe xus ꝑſonas ex tranſuerſo cognacione iungunt̉ ter cio gradū proximitatis nomīe p̄tor ad ſucceſſionē vocat ¶ Liberi quoqꝫ qui ī adoptiua familia ſunt ad naturaliū parētū heredi tatem hoc eodem gradu
f ¶ Et nepotes. ideꝫ in alijs deſcendētibꝰ ex hac linea ſed qͥd ſi nepos iſte fuit ꝯceptus poſt mortē auie. Rn̄. vt. ꝯͣ. de here. q̄ ab inteſt. §. cum aūt diximus g ¶ Sciend̓ .ſ. de minutōe mīma. nā ꝑ alias om̄ē ius etiā ꝯgͣtōis tollit̉. vt .xͣ. de ca. di. §. quod autē h ¶ Regl̓aꝫ. tenor cꝰ eſt h̓. et .ff. de ca. di. tutelas .i. ℟n̄. i ¶ Sꝫ ille ſole. ff. vn̄ li. l. fi. ī fi. ꝯtra. So. h̓ dicit ſole vt excludat eas tm̄ q̄ ex ſenatus con. deferuntur non p̄to rias ſucceſſiones. k ¶ Duodecim. ſic. ff. e. l. j. §. capitis. ſic. ff d̓ ſuis et le. l. capitis l ¶ Seferunt̉. quare magis lege. xij. ta. datahereditas ꝑ dit̉ ꝑ ca. di. minimā. quā ſenatꝰ cō. delata. ℟º. qꝛ illa agnatiſ d̓fert q̄ agͣcō. ꝑ ca. di. mini mā tollit̉. ac ſenatus cō. filio qͥ mr̄i eſt cō gnatꝰ. et ꝯgnacō n̄ tollit̉ ꝑ ca. di. mīmā ut. sͣ. d̓ le. ag. tu. §. fi m ¶ Rouiſſime. vul go. qꝛ non hn̄t c̓tum pr̄eꝫ. vt. sͣ. de nupcͣ. .§. ſi aduerſus. multo magis ī naturali tm̄ vt. C. e. l. pnl̓. n ¶ Gereditatē. ſcilꝫ vna cū legitimis niſi erat mater illuſtris. tunc em̄ cū ltīmis ab inteſtato non veīūt ſecus ī naturalibꝰ ex licita ꝯſuetudīe pro c̓atis ut. C. e. l. p̄nl̓. o ¶ Admitti. nunqͥd hodie ſuccedit vul go q̄ſitꝰ. videt̉ ꝙ n̄ vt in aut̓. qͥbus mo na. eff. ſui. §. ult̓. ſꝫ tn̄ diſtingue. aut eſt ex tali coitu qui poſſit dānari. vt inceſti. ad ulterij. nepharij. et ſius. quo caſu nō ſuc cedit. cū ob hͦ ip̄ꝫ dā nandꝰ eſt. vt ī dicta aut̓. et. ff. ſo. ma. ſi ab hoſtibꝫ. aut nō. ⁊ tūc ſuccedit mr̄i uth̓ non pr̄i cū ſit incertꝰ nam et ſi hꝫ certū patrē naturalē. non tn̄ ſuccedit ei niſi in duobꝫ vncijs ab inteſtato nō extantibꝫ ltīmis al̓ ī nichilū vt in aut̓. quibus mo. na. eff. ſui. §. diſcretis. p ¶ Si ex pluribꝰ. iſte. §. eſt ꝯmuīs ad om̄s titulos qͦſin hͦ tercio libro habuimꝰ. nō tn̄ ad hūc titulū. ⁊ d̓ iur̓ accreſcē di inter ltīmos tm̄ tractat vt h̓ et. ff. e. l. i. §. ſi nēo. et. C. d̓ caduc. toll̓. §. is ita. idem etiā eſt in hijs qͥ de iure pretorio ſuccedunt. vt. ff. de bo. poſ. l. iij. in fi. et. l. iiij. et. v. q ¶ Alia cauſa. vt ſi defecerit condicio ſub qͣ inſtituti erāt vt sͣ. quibus mo. teſt. infir. §. poſteriore
x ¶ Adierīt. ſic. ff. del̓. ij. cū pr̄. §. lib̓tis. ibi ceteꝝ ꝓut ⁊cͣ s ¶ Accreſcit. ſꝫ ꝓ qͣ ꝑte. ℟º. ꝓut erāt īſtituti vt. C. d̓ cad̓. toll. §. is ita. et. sͣ. d̓ vul. ſub. §. i. Itē nunqͥd eſt ncc̄e iteꝝ ad ire. ℟º. nō niſi qn̄ ex alterius ꝑſona puta ſꝫui fiat michi aug mentū. vt. ff. de acquir̓. here. ſi ſolꝰ in fi. i. ℟n̄. et in fi. l. t ¶ Et lꝫ an̄. ꝙͣ accreſceret eis vel an̄qͣ iſte qͥ repudiarūt nō aūt an̄ꝙͣ ſuā ꝑteꝫ adirent. ȳmo adeant vt ſequitur. al̓s non trāſmitterēt olim vl̓ hodie. vt. C. de ca. tol̓. l. in nouiſſimo. n̄ ī ꝑſonis liberoꝝ. ut .C. de hijs qui ante aꝑ. ta. l. i. u ¶ Pertinet. ſcꝫ au gmnentū ſupͣdictum. ¶ Se ſucceſſiōe ꝯgͣ. Oſt ſuos. vt sͣ. de here. ab inteſt. §. i. y ¶ Pretor. sͣ. d̓ her̄. ab iteſt. §. emācipati z ¶ Conſtōeſ. ut. sͣ. d̓ her. ab inteſt. §. nec non. et. §. diui. a ¶ Agnati. ut. sͣ. de leg. ag. ſuc. in pnͥ. b ¶ Et hij quos. ſcꝫ qui ſūt nu̓oltīmoꝝ. c ¶ Conſulta. vt. sͣ. ꝓx. duobus ti. d ¶ Conſtō. vt. sͣ. de le. ag. ſuc. §. hoc eciā e ¶ Proximos. ſcilicꝫ quos nemo cognati us an̄cedit vel p̄ce dit ſiue vnus ſit ſiue plures. et inſpicitur qͥſ ꝓximior .ſ. eo tꝑe qͦ bonoꝝ poſſ. defer tur. vt. ff. e. l. i. §. ꝓx imus et. §. gradati. e ¶ Cognacō. nūqͥd gͦ inter ẜuoſdatur h̓ bo noꝝ poſſ. ℟º. eciā ſi fiat poſtea lib̓ non dat̉. vt. ff. e. l. i. §. ꝑ tinet. et. l. hijs qͥ. ſed nunquid adoptiuus qꝛ non videt̉ ibi na tural̓ cā. ℟º. ſic quia quibꝰ agnaſcitur et cognaſcit̉. vt. ff. e. .l. i. §. cognacionem. f ¶ Nā quiqꝫ. breue debet eſſe. h ¶ Non habent̉. vt. sͣ. t. i. §. ſciēd̓. l ¶ Ter cō ordīe. nā ſūt. iiij. ordīes ſuccedēdi. vt. ff. ſi ta. te. nulle. ex. l. i. k ¶ Exceptis. nā iſti inter ltīmos rumerāt̉ l ¶ Quos .ſ. fr̄es emācipatos ⁊ ſorores. n ¶ Anaſtaſiana quā n̄ habemus. ſꝫ de ea hētur mēcio. C. de le. tu. l. iiij. ⁊ d̓ le. he̓. l. fi. §. i. o ¶ Integ̓. i. n̄ emācipati p ¶ Siminu tione. tercie forte p ¶ Anteponit eos .ſ. fr̄es emācipa tos p ¶ Cognatis. ſcꝫ anteponit. et ſic vocant̉ cū fr̄ibus et agnatis et cognatis vlterioribus p̄ferunt̉: r ¶ Nos eciam non ſolū agnatos capite minutos ⁊cͣ. accur.

IF
vocātur. ¶ Vulgo q̄ſitos habere nll̓os agnatoſ ma nifeſtū eſt. cum agnacio a patre cognacio amr̄e eſt hij autem habere nullum patrē intelligunt̉. Eadem racione nec inter ſe quidē poſſunt videri ꝯſanguinei eſſe qꝛ ꝯſanguinitatis ius ſpēs eſt agnacionis. tātū ergo cognati ſunt ſibi ſi cut ex matre ꝯgnati ſunt Itaqꝫ omnibꝫ iſtis ex ea ꝑte ꝯpetit bonoꝝ poſſeſſio qua ꝓximitatis nomine cō gnati vocantur ¶ Hoc lo co et illud neceſſario ani monēdi ſumus agnacio nis quid̓ iure admitti ali quē ad hereditatē et ſi de cimo gradū ſit ſiue de le .xij. ta. queramus. ſiue de edicto quo p̄tor legitimis heredibus datuꝝ ſe bono rū poſ. pollicetur ¶ Prox imitatis vero nomine hijs ſolis p̄tor ꝓmittit bonoꝝ poſſeſ. qui vſqꝫ ad ſextum gradū cognacionis ſunt. et ex gradu vij. a ſobrino ſobrinaqꝫ nato nat̉aue. ¶ De gradibꝰ cognacōnū Oc loco nccͣm eſt exponere quem admodū grādus ꝯgnacionis numerent̉. qͣ ī re in primis admonendi ſumus cognacionem aliā
ſupra numerari. aliā infra aliā ex trāſuerſo. que eciā a latere dicitur Superior cognacio eſt ꝑentū. infe rior liberoꝝ. Ex trāſuerſo fratꝝ ſoroꝝ ue eorum qui queue ex hijs gn̓antur. et ꝯuenienter patrui. amite. auunculi matertere. Et ſu perior quidē et inferior co gnacio a pͥmo gradu inci pit. at ea que ex tranſuer ſo numerat̉ a ſcd̓o incipit ¶ Primo gradū eſt ſupra pater. mater. infra filius fi lia ¶ Secundo gradū ſu pra auus auia. infra ne pos neptis. ex tranſuerſo frat̓ et ſoror ¶ Tercō gͣdū ſupͣ. ꝓauus ꝓauia. infra. pronepos ꝓneptis. et ex trāſuerſo fratris ſororiſqꝫ filius filia et ꝯueniēter pa truus et amita. auūculus et matertera. Patruuse frater pr̄is. qui grece pa tros appellatur. auunculꝰ eſt frater matris. qui gre ce metros dicitur. et ꝓmi ſcūe theyos dicit̉. Amita ē patris ſoror. matertera ē matriſſoror. vtraqꝫ theya vel apud quoſdam theth appellatur ¶ Quarto gra du. ſupra abauus abauia infra. abnepos abneptis. Ex tranſuerſo fratris ſo roriſqꝫ. nepos neptiſue. et
a ¶ Grādū. ſcꝫ cognacōnis b ¶ Liberi. vt. sͣ. de here. ab inteſt. §. admonendi c Eodem .ſ. gͣdut̓cio puta ꝯgͣcōiſ d ¶ Hij autē. ſpēſē. nam agnatio genus eſt. ꝯſanguinitas ē illa q̄ inter fratres tm̄ eſt. vt. ff. de ſuis et le. l. ij. i. ℟n̄. et. sͣ. de le. ag. ſuc. §. i. e ¶ Sunt ſibi. ſic. ff. e. ſi ſpurius f ¶ Itaqꝫ omnibus. inter ſe et cū matre. vt. ff. vnde cog hac ꝑte. g ¶ Hoc loco. iſte. §. ꝯuis eſt ad totū iſtū ti. et illū. sͣ. d̓ le. ag. ſuc. ſic. sͣ. t. i. §. fi. h ¶ Ltīmis .ſ. agͣtis. i ¶ Proximitatis. id eſt ꝯgnacionis. k ¶ Pretor. caute ta cet h̓ de iure ci. nam cognati de iure ci. n̄ vocantur. l ¶ Ad ſextum. ȳmo videt̉ ꝙ vſqꝫ ad. v. tm̄ vocent̉ tā agnati ꝙͣ ꝯgnati vt. ff. d̓ ve tara. mi. ſuc. l. ij. §. fi ẜ. ℟º. illa ec̄ ī caſtre ſibꝰ loquit̉ hͦ in alijs vl̓ dic ꝙ ibi ita erat de facto. quidā in qͥn to gradū. et ita fc̄m narrat. m ¶ Ex ſeptimo. ſub audi qui ſunt. n ¶ Nataue. ſꝫ nunqͥd ſūt alij in. vij. gradu ℟. multi. et alij eſſe pn̄t. vt coll̓r. jͣ. t. i. §. vj. Itē et qͣre magis hij vocant̉ ꝙͣ alij in vij. gradu. ℟º. qꝛ hij reſpiciūt inferius li nea tranſuerſalē. alij om̄s ſuꝑius. vt ar. ff vn̄ li. l. ſcpͥto. in fi. ſꝫ nūquid corrigit̉ ho die diſtinctio huius .§. ꝑ aut̓. de her̓. ab iteſt. §. i. vbi nulla in ter agͣtos et cogͣtos drn̄a fit. p. dixit oēs in infinitū ſuccede̓ ⁊ ſic corrigiʳ qd̓ hic d̓r nos omēs viqꝫ ad. x. gradū vocamus. non aūt trahimus agna tos ad cognatos. cū extende̓ ſucceſſione debeamus .i. velimꝰ vt. jͣ. de bo. poſ. §. ad hūc ar. contra. C. de pact. l. lege. et ī aut̓ de nup. §. deinceps. ¶ De gradibus cognationis ℟ica Oc loco nccͣm. ſꝫ quid ad nos de hijs. ℟n̄. ꝓpt̓ he Preditates q̄ ꝑ gradus deferunt̉ et tutelas. et ꝓpter teſtimonia nō dicēda. vt. ff. e. l. iur̓ cō. p ¶ Gradus. qͥd ſit dic vt. jͣ. e. §. hattenus q ¶ Admonendi. ſic. ff. e. l. i. ac.
r ¶ Tranſuerſo. hec ſuꝑflua videt̉. vt. ff. e. ſtigmata ꝯtra So. ibi in directa linea tm̄ loquitur. hic ī indirecta s A ſcd̓o. ſꝫ quare non a pͥmo. ℟º. cū ego pr̄i ſim ī vno gͣdu et ip̄e pater fratri meo in alio. ſumus ergo in duobus gra dibꝫ ego cum fr̄e facto aſcenſu ad patrē qͣſiꝑ quēdā gͣduꝫ vt. ff. e. iur̓. ꝯſul. §. gradus. ſꝫ nullus ex trāſuerſo ꝓximior fratre inuenit̉. ergo non pt̄ inueniri pͥmꝰ gͣdus a latere vt hic et. ff. e. l. i. in prin. t ¶ Primo. pater et mat̉. ſi pr̄ ē michi ī pͥ mō et ego ſibi ī alio pͥmo gͦ ſumus in duo bꝫ. ℟º. non ſeqͥtur. nā ſum ei in primo ita ꝙ in eodē et inter me ⁊ ip̄m vnū tm̄ graduꝫ facimus ad ſil̓itudinē feneſtre. nam due cō lumne ex lateribus vnā faciūt feneſtraꝫ tercia eciā adiecta fi et alia feneſtra. et ita in gͣdū ꝑſona ad iecta ec vna deīceps facit gradū. vt. jͣ. e. .§. hattenus. uifilius. qͥ lꝫ multi ſint. om̄s patri ſint ī pͥmo. inter ſe autē in ſcd̓o. vt. ff. e. iur̓cō. .§. tranſeamus. x ¶ Ex trāſuerſo. nūc d̓ hoc gradū incipit cum nemo ex hoc or dine pͥmo gradū in ueniatur. vt. ff. e. l. .i. in princi. y ¶ Tercio. ex trāſue̓ ſo. no cautē ꝙ ec̄ illi qui ſunt ex trāſuerſo diuidūtur in ſuꝑ iorē et inferiorē lnieā. et ſic reꝑieſ in ſeq̄ntibꝰ gradibus. et qn̄qꝫ ī ꝑntibꝫ. vt. jͣ. e. §. iiij. z ¶ Patrius. ſoror vn̄ ꝟſuſ. Sūt patrui patris fr̄es amiteqꝫ ſorores. Frater auu culꝰ eſt ſoror eſt ma tertera matris. at Quarto. abnepos hͦ in ferius reſpicit. b ¶ Patruus. hoc re fert ad ſuꝑiorem li neā tranſuerſalē. c ¶ Auūculus. hͦ aūt ꝯſtat ꝙ qui ē mei pa patriſ patruꝰ. michi erit magnus patruus. qui mee matris auūculuſ. michi erit magnus auunculus. ſed quid ſi erat patruus matris mee. vel auunculus mei patris. ℟. Io. omnē illū michi eſſe pa truū vel auunculū magnū qui eſt meo patri vel matri ſini plex. vt. ff. e. l. iur̓cō. §. patruꝰ. et. C. d̓ ſuc. e. l. i. ſꝫ. ℟n̄. ꝯtͣ

III
ꝯuenient̓ patruus magnꝰ amita magna. id eſt aui ſr̄ et ſoror Item auunculus magnus et matertera ma gna. id eſt auie frater ⁊ ſo ror ꝯſobrinꝰ ꝯſobrina id ē qui queue ex ſororibꝰ aūt fratribꝫ ꝓcreantur. ſed qͥ da recte conſobrinos eos ꝓpͥe dici putat qui ex dua bus ſororibus ꝓgenerant̉ quaſi ꝯſorormos ¶ Eos ve ro qui ex duobus fratribꝫ ꝓgenerant̉ ꝓprie fratres patrueles vocant̉. Si aūt ex duobus fratribus ſilie naſcuntur ſorores patrue les appellant̉. at eos qui ex ſr̄e ⁊ ſorore ꝓgenerant̉ amitinos ꝓprie dici putat Amite tue filij ꝯſobrinum te appellant tu illos ami tinos. Quinto ſupra attaꝫ uꝰ attauia. infra atnepos atneptis Ex trāſuerſo fra tris ſororiſqꝫ pronepos ꝓ neptis. ⁊ ꝯuenienter ꝓpa truus ꝓamita id eſt ꝓaui frater ⁊ ſoror ⁊ ꝓ auuncu lus ⁊ ꝓmatertera id eſt ꝓ auie frater ⁊ ſoror ¶ Iteꝫ fratris patruelis vel ſoro ris patruelis ꝯſobrini ⁊ cō ſobrine amitini et amitine filius filia proprior ſobri nus ſobrina. hij ſunt pa trui magni ⁊ amite mag ne auunculi magni. mater tere magne. filius filia ¶ Sexto gradū ſupra tri tauus tritauia. infra trine pos trineptis Ex tranſuer ſo fratris ſororiſqꝫ abne pos abneptiſqꝫ ⁊ conue nienter abpatruus abami ta id eſt abaui frater et ſo
ror abauunculus abmater terā id eſt abauie frater ⁊ ſoror IItem ſobrini ſobri neqꝫ id eſt qui queue ex fratribus ⁊ ſororibus pa truelibus vel conſobrinis vel amitinis ꝓgenerantur Itē ꝓpatrui ꝓamite pro auūculi ꝓmaterte̓ ſobrini ſobrīeqꝫ eorumqꝫ qui que ue ex fratribus vel ſorori bus patruelibus vel con ſobrinis vel amitinis ꝓge nerantur filius filia ¶ At tenus oſtendiſſe ſufficiat queadmoduꝫ gradus cō gnacōiſ numereturNāqꝫ ex hijs palā eſt intelligere quēadmodū quoqꝫ vlteri ores gradus numerare de beamus ¶ Quippe ſemꝑ gn̓ata queqꝫ ꝑſona gra duꝫ adiciat vt longe faci lius ſit rn̄dere quoto gra dū quiſqꝫ ſit qua ꝓprie co gnacionis appellacionem quicꝙͣ denotare ¶ Agna cionis quoqꝫ gradus eod̓ modo numeratur ſed cum magis veritas oculata fi de quam ꝑ aures animis hoīm infigitur ideo neceſ ſariū duximus poſt narra cionem graduū. eciā eos p̄ſenti libro inſcribi quāte nus poſſint et auribus et oculoꝝ inſpectionibꝰ ado leſcentes ꝑfectiſſimā gra duū doctrinam adipiſci. De ſeruili cognacione. Llud certum eſt ad ẜuiles cognaciones illam ꝑtem edicti qua ꝓximitatis no mine bonorū poſſeſſio per mittitur non ꝑtinere. nam nec vlla atiqua lege talis
s ¶ Filia. iſti nominatī regunt ſuꝑiores gtīos ab illo ꝟſi culo Item fratris ⁊cͣ. et ſunt iſti omnes in quinto gradu li nee collateralis reſpectu deſcendencium. ¶ ¶ Proprior ꝯſobri nus. q. d. qui filius br ꝓprior conſobri nus et que filia dicit̉ pa Aobrina. ac. f ¶ Hij ſunt. ſubaudi in qͥnto gradū colla teraliū ex ꝑte aſcen denciū ſcꝫ filius pa trui mei magni. et ſi miliū. de quibꝫ d̓r h̓ a. ff. e. l. i. īfi. ⁊. l. ij g ¶ Patteuus gene tata. gradū. hoc eſt veꝝ ſi vnaab vna nō ſi pl̓es ab vna vt. ff. e. iur̓. cō. §. trāſeamꝰ et hͦ eſt veꝝ ex omni ordinē graduū ſcd̓m nos. ſꝫ ẜm canon̄. ex latere tranſuerſo ald̓ eſt. nam que nos di cimꝰ in ſcd̓o. ip̄i di cūt in pͥmo. et quem nos ī qͣrto ip̄i inſcd̓o et ſic de ſingulis. vt in decretis. xxxv. q. v. c. ij. ſed fuit eoruꝫ oſideracō bona. ꝓpt̓ inmioni i. nr̄a eciam bona ꝓpter heredita tes que ꝑ gradus de feruntur vt. jͣ. de bo. poſ. §. qͦs aūt. et. ff. e iur. in prin. accur. h ¶ Adiciat. hic pt̄ colligi diffinicio gͣ dus vt dicatur. Gra dus eſt numeracō ſin gulaꝝ ꝑſonaꝝ ꝯg nacōe vel affinitate ꝯiunctaꝝ quoto gra du vna ꝑſonā diſtat ab alt̓a optīe īdicās dictus qͣſi lapideus gradus. vt. ff. e. iur̓ co. §. gradus. i ¶ Quoto. ſcꝫ octa uo vl̓ decimo. accur.
k ¶ Appellationē. ꝓpter duas racōes. et qꝛ vltra trinepo tem vl̓ tritauū vocabula non inueniunt̉ ſpecialia. ſed ſuꝑi ores ⁊ īferiores vocāt̉. vt. ff. e. l. fi. §. ꝑn̄teſ. et qꝛ ſūt pl̓a negocia ꝙͣ vocabula vt. ff. de p̄ſcpͥ. ꝟ. l. iiij. ſꝫ vſqꝫ ad quē nu merabimus. ℟º. vſqꝫ ad vij. ꝯgnaīoꝝ. et vſqꝫ ad. x. agnatoꝝ vt. ff. e. nō facile. et .sͣ. t. i. §. fi. niſi rōne demōſtrādi vellemꝰ vlt eriuſ numerare. n̄ vtilitatis. licꝫ decre tiſte h̓ alit̓ dicāt. ac. l ¶ Nodo. ſcꝫ adiecta perſona. m ¶ Sed cū ꝑ aures. vn̄ oracius. Segniꝰ irritāt animos dimiſ ſa ꝑ aures. ꝙͣ q̄ ſunt oculis ſubiecta fide libus. accur. n ¶ Eciā adipiſci. vn̄ qͥdā hn̄t hic arborē
¶ De ẜuili ꝯgnacōe Nud. alias ē h̓ ℟ica de ſꝫuili cognacione alias non. o ¶ Edicti. ſunt enim iiij. ꝑtes ſucceſſioniſ ab inteſtatō. vt. ff. quis or. ī bo. poſ. l. i p ¶ Proximitatis .i. cognacionis. vt ſeqͥ tur. et vt. ff. vn̄ cog. .l. i. §. ꝑtinet. q ¶ Pertine̓. ſed nec alia aliquam. vt v̓ e ip̄e ſuccedat l̓ ei ſuc cedat̉. vt. C. ꝯuīa de ſuc. ſeruus. niſi in tribus caſibꝰ vt. C. ad ſill̓. l. pnl̓. et. C. d̓ ſuis. et le. apud ho ſtes. et. C. ad orfi. l. fi.

IE
pro iure patronatus feci muſ qd̓ ius vſqꝫ ad noſtra tꝑa ſatis obſcurū atqꝫ nu be plenū et vndiqꝫ ꝯfuſuꝫ fuerat. ⁊ hoc humanitate ſug̓gerēte conceſſimꝰ. vt ſi quis in ſeruili conſtitutꝰ ꝯſorcio liberū vel liberos habuerit. ſiue ex libera ſi ue exẜuili ꝯdicionis mu liere. vl̓ ꝯtra ſi ẜua mulier ex libero vel ſeruo habue rit liberos cuiuſcunqꝫ ſex us. ⁊ ad libertatem hijs ꝑ ueniētibꝫ. ⁊ hij qͥ ex ſeruili ventre nati ſunt libertatē meruerunt. vel dum mulie res libere erant. et ip̄i ī ſer uitute eos habuerūt/ ⁊ po ſtea ad libertatē ꝑuener̄t. vt hij om̄s ad ſucceſſione patris vel matris veniant patronatus iure in hac ꝑ te ſopito. ¶ Hos em̄ libe ros non ſolū in ſuoꝝ parē tū ſucceſſiōꝫ ſꝫ ec̄ alteꝝ in alterius ſucceſſiōꝫ mutuā vocauimꝰ ex illa lege ſpē cialit̓ eos ſuos vocantes ſi ue ſoli inueniant̉ qui in ſer uitute nati ⁊ poſtea manu miſſi ſunt. ſiue vna cū alijs qui poſt libertate ꝑentuꝫ ꝯcepti ſunt ſiue ex eodem pr̄e ſiue ex eadē matre. ſi ue ex alijs nuptijs ad ſimi litudine eorum qui ex iu ſtis nuptijs ꝓcreati ſunt. ¶ Repetitis itaqꝫ omībꝰ que iam tradidimus ap paret non ſꝑ eos qui parē gradum cognacionis ob tinent pariter vocari. eoqꝫ amplius nec eum quideꝫ ꝙ
ꝓximior ſit ꝯgnatus. ſem per pociore eſſe. Cum em̄ pͥma cauſa ſit ſuoꝝ hered̓. et eorum quos inter ſuos heredeſ enumerauimꝰ. ap paret ꝓnepotem vel ab nepotem defuncti pociore eſſe ꝙͣ fratrē ⁊ patrem ma tremqꝫ defuncti. Cum alio quin pat̓ quideꝫ et mater vt ſupͣ quoqꝫ tradidimus pͥmū grādū ꝯgnacōnis ob tineāt. frater vero ſecund̓. ꝓnepos aūt tercio gradū ſit ꝯgnacionis. ⁊ abnepos quarto. Nec intereſt an in poteſtate morietis fuerit an non. qui vel emancipa tus. vl̓ ex emancipato aut ex femineo ſexu ꝓpagatus eſt. ¶ Amotis quoqꝫ ſuis heredibꝫ ⁊ quos int̓ ſuos vocari heredes diximus. agnatus qui integruꝫ ius habet agnacionis. eciam ſi longiſſimo gradū ſit. ple rumqꝫ pocior habet̉ ꝙͣ ꝓ ximior cognatuſ. Nam pa trui nepos vel pronepos auunculo vel matertere ꝑ fertur. ¶ Totiens igitur diximus aut pocioremha beri eū qui ꝓximiorē grad̓ cognacionis obtinet. aut pariter vocari eos qui cō gnati ſunt. quociens neqꝫ ſuoꝝ heredum iure quiqꝫ inter ſuos heredes ſunt. ne qꝫ agnacionis iure aliq̓ſ p̄ ferri debeat. ſcd̓ꝫ ea q̄ tra didimꝰ exceptis fr̄e ⁊ ſoro re emācipatis qͥ ad ſucceſ ſionē fratrū vel ſoroꝝ voca tur. qui et ſi capite diminu ti ſunt. tn̄ p̄ferunt̉ ceteris vlterioris gͣdus agnatis.
a ¶ Computabat̉. hec videt̉ mala ratio. cū magls iut̓ pre torio qd̓ naturalē cauſā intuebat̉ deberet ꝯputari. vt. sͣ. de her̓. ab in. §. emancipati. ꝙͣ ciuili. ſed dic qd̓ eciā ad alia vt ad tutelas et ſil̓ia. n̄ qͦ ad nup. ut. sͣ. de nup. §. illd̓. ⁊. ff. d̓ ri tu nup. l. adoptm̄. §. ẜuileſ Sꝫ nūqͥd dn̄ſ ex ſui ꝑſōa ſuccedit ꝯgͣ tis ẜui. ℟º. n̄ vt h̓ d̓r b iꝑ̄a. loqͥt̉ iuſtīaꝰ c ¶ Perueniētibꝫ. ſcꝫ parnētibus. d ¶ Ip̄i. ſcꝫ ꝑentes. e ¶ In ẜuitute. id eſt donec ẜui erant. f ¶ Venerūt .ſ. ꝑēteſ g ¶ Veniant. aliud ſi liber factus ẜuuſ ite rū manumittat̉ vt. ff vnde cog. is qui ꝯtͣ. et. sͣ. de ca. di. §. ꝙ at̄ qꝛ eſt ibi ꝙ ſibi īpu tetur. Sed nunquid eciā iſte hodie ſucce deret naturali cauſa inſpecta. vt. C. d̓ le. le. aut̓. ſucceſſiōe. ℟ non ẜm Io. quia pre tor naturalē cāꝫ ī tue bat̉. et tn̄ n̄ vocabat eum vt dictū ē. Iteꝫ ꝯtra. C. d̓ ſuis et le. ex libera. So. hͦ no uū ius. vel ibi loqͥt̉ qn̄ nec de facto erat mr̄imoniū. vel ibi qͦ ad honores loquit̉. hic qͦ ad ſucceſſiones h ¶ Alterius. id eſt ꝑentes liberis ⁊ ecō tra excluſo pr̄ono. et hoc ẜm om̄s. Itē li bertū vnū. alteri eid̓ fr̄i ſuo et ita frater li berti p̄fertur pr̄ono Et hͦ ẜm quoſd̓. vt h̓ Sed jo. cōtra. p̄fert em̄ pronū fr̄i. vt. ff. de bo. li. et d̓ ſuis. et le. inteſtato. et. jͣ. t. i. .§. ſin autē ſi non. i ¶ Ex illa. ſcilicꝫ ſupͣ dicta greca. k ¶ Repetitiſ. hic. §. ꝯuis eſt ad om̄s ti. sͣ. hoc t̓cio libro po ſitos. et idem in ſeq̄n ti ꝓxīo. §. ſic et alias .sͣ. de ſuc. cog. §. ult̓. et ad orfi. §. fi. l ¶ Tradidimꝰ. a pnͥ cipio tercij libri. m ¶ Enumerauimus vt curie datos ⁊ emā cipatos. vt. sͣ. d̓ he̓.
ab in. §. i. et. §. emancipati. n ¶ Fuerit. hoc ſubdiuiditur. o ¶ Ex femineo. qui tamē cum diminucōe tercie ꝑtis ſucce cedit huius. l. tꝑe. sͣ. de here. ab in. §. diui hodie ſine dimi nūcione. vt in aut̓. d̓ tri. et ſe. §. necnon. p ¶ Amotis. ceſſanti buſſuis fallit adhuc hec regula. qui pͥor eſt in gradū ⁊cͣ. vt. jͣ. e. §. totiens ⁊cͣ. q ¶ Integ̓ꝝ. id ē ca pire minutꝰ. nō ē ſic .sͣ. d̓ ſuc. cog. i. ℟º. ī fi. nam ſecus eſſet ſi eſſet capite minutus qꝛ ille ſucceſſiones q̄ veniūt ex l. xij. ta. ꝑ eūt ꝑ minimā capitiſ diminucionē. vt. sͣ. ad orfi. §. ſciendum r ¶ Plerūqꝫ. ꝓpter fratre et ſororē emā cipatos vt. jͣ. e. ibi ex ceptis. Item ꝓpt̓ qͦſd̓ ognatoſ qui vocant̉ vt agnati vt. sͣ. d̓ le. ag. §. hoc eciā. Item ꝓpter patrem qui fi liuꝫ emacipauit vt. sͣ de le. ag. ſuc. §. fi. g ¶ Nepos. qui eſt in qͥnto gͣdū agnacōis t ¶ Pronepos. hic ī ſexto agnacionis. u ¶ Auuculo. qui ſūt in tercio gradū cog nacionis. v ¶ Prefertur. in ſuc ceſſione eius qui tl̓es habet agnatos. x ¶ Eotiēs. no regū lā bonā. vt et. C. cō muīa de ſuc. l. auūcl̓o et. C. vnde li. l. ij. Et ad eius euidenciā no tres eſſe ordines ſuc cedendi .ſ. inferioreſ et ſuꝑiores. et ex la tere veniētes. vt in aut̓ de her. ab inte. in pnͥ. Primo deſcen dentes in infinitū vo cātur. vt. sͣ. de her̓. ab in. §. i. et in aut̓. d̓ her̓. ab in. §. i. hisceſ ſātibꝫ vocat̉ aſcendē tes. pͥmo pr̄ ⁊ mater ſcd̓o auus et auia. et ſic deinceps. ſic tn̄ ut fr̄es ex vtroqꝫ ꝑnte d̓functo ꝯiunctim cū hijs ſuꝑioribus vo cētur. lꝫ quidā dicāt cū patre ⁊ matre tm̄ eos vocari. et alios nnferiores ꝑ fratres

III
¶ De ſucceſſione libertoꝝ Vnc de libertoruꝫ bonis videamus. ¶ Olim itaqꝫ lice bat lib̓to pronū ſuū impu ne teſtamēto p̄terire. Nā ita demū lex. xij. ta. ad he reditatem liberti vocabat pr̄onū. ſi inteſtatus mortu us eſſet libertus nullo he rede ſuo relicto. Itaqꝫ in teſtatō mortuo liberto ſi is ſuum heredem reliquiſ ſet patrono nichilominuſ in bonis eius ius erat. et ſi quidem ex naturalibꝫ ſuis liberis aliquē ſuū heredeꝫ reliquiſſet nulla videbat̉ querela. ſi vero adoptiuus filius fuiſſet aꝑte iniquuꝫ erat nichil iur pr̄ono ſuo ſupereſſe. Quade cauſa poſtea p̄toris edicto hec iuris antiquitas emēdata eſt. ſiue em̄ faciebat teſta mentū libertus videbat̉ ita teſtari vt patrono ꝑte dimidiā bonoꝝ ſuoꝝ re linq̄ret ⁊ ſi a̓ nichil aūt mi nus ꝑtis dimidie reliquē rat. diabatur prono ꝯtra ta. teſtamēti ꝑtis dimidie bonoꝝ poſſeſſio ſiue inte ſtatus moriebatur. ſiue in teſtatus moriebatur ſuo herede relicto filio adop tiuo dabat̉ eque patrono. contra hunc ſuū heredem ꝑtis dimidie bonoꝝ poſ ſeſſio. ¶ Prodeſſe aūt li bertorū ſolebant ad exclu cludendū pr̄onū nat̉aleſli beri non ſoluꝫ qͦs in pt̄ate mortis tēꝑe habebat ſed eciaꝫ emancipati ⁊ in ado p̄cionē dati ſi modo ex ali
qua parte ſcripti heredes erant aūt p̄teriti cōtra ta. bo. poſ. ex edicto petierat Na exheredati nullo modo repellebant patronum. ¶ Poſtea vero lege papia adaucta ſunt iura patro norum. qui locupleciores libertos habebant. cautū eſt enim vt ex bonis eius qui ſextercioruꝫ. c. milium primonium reliquerat. et pauciores ꝙͣ tres liberos habebat ſiue is teſtamen to facto ſiue inteſtatꝰ mor tuus erat virilis pars pa trono debebatur ¶ Itaqꝫ cum vnuꝫ qͥdem filiū filiāue heredem reliquerat liber tus. ꝑinde pars dimidia de bebatur patrono ac fi is ſi ne vllo filio filiaue inteſta tus deceſſiſſet cum duos duaſue heredeſ reli querat terciā pars debebatur pa trono ſi tres reliquerat re pellebatur patronꝰ. ¶ Sꝫ noſtra conſtō quam ꝓ om̄i nacione greca lingua coni pendioſo tractatū habito compoſuimꝰ ita hm̄oi cau ſam diffiniuit vt ſiquidem libertus vl̓ libertam mino res centenarijs ſint id eſt minus centū aureis habe ant ſubſtanciam. ſic em̄ le gis papie ſumma interp̄ta ti ſumuſ ut pro mille ſexter cijs vnus aureus compu tet̉. nullū locū habeat pa tronus in eorū ſucceſſione ſi tam̄ teſtamentū fecerīt ſin autē inteſtati deceſſerit nullo liberorū relicto tunc pr̄onatus ius qd̓ erat ex .l. xij. ta. integruꝫ reẜuauit
excludi. et ꝓ nobis eſt aut̓. de her̓. ab inte. §. ſi vero cum aſcendentibꝫ. et. ff. de ſuis et le. l. ij. §. hereditas. ſuꝑiori bus ceſſantibꝫ. pͥmo frater ex vtroqꝫ ꝑnte. et ſoror. et eoꝝ filij. ſcd̓o ex alt̓o tm̄ et eoꝝ filij. tercio h̓ regl̓a obtinet vt qui pͥor eſt in gradū ⁊cͣ. vt hic et in aut̓. de her. ab in. §. reliquū et. §. ſi vero neqꝫ fra tres. et ī aut̓. vt fra. filij g̓. 1. y ¶ Tradidimus. vt .sͣ. ꝓx. §. et hoc. e. §. Exceptis. excipit ab eo qd̓. sͣ. dixerat qui integꝝ ⁊cͣ. a ¶ Preferunt̉. vt. gͣ de ſuc. cog. i. ℟n̄. ¶ Se ſucceſſ. lib̓toꝝ Inc. qꝛ hūc uſ qꝫdē boīs īgē I nuoꝝ dixit. ¶Olim. ſcilꝫ le. xij. ta. et hͦ eſt primū iuſ qͣtuor em̄ ſūt. vt h̓ et jͣ. §. j. et. §. poſtea. ⁊ .§. ſed noſtra. d ¶ Impune. id eſt ſi ne timore teſtamēti rumpendi. e ¶ Ita demū. et nō aliter. fi Heredē. naturalē vel adoptiuū. vt. jͣ. g ¶ Richil. i. Inuit nullū ẜm Io. Accur.
n ¶ Dimidie. niſi in caſtris ſint q̄ſita. vt. ff. de bo. li. l. iij. §. o ¶ Simidie bonoꝝ. i. vn̄ Itīmi. iii. jͣ. d̓ bo. poſ. I ſpr̄onus p ¶ Prodeſſe ſolebāt. hͦ iure p̄torio. nā de pͥmo cumqꝫ nō erat dubiū. vt. sͣ. .§. it aqꝫ in teſtinēto q ¶ Patronum. ſcilꝫ in totum. r ¶ Futuraleſ. et legi timi. Accur. s ¶ Dati. ſi inſtituti erāt ut ſequit̉. alias nec ꝯtra tā. datur eiſ vt. ff. de ꝯtra ta. l. n̄ putauit. §. ī adopcōe t ¶ Repellebāt. ne. qꝛ ꝓ mortuis hn̄tur vt. ff. d̓ ꝯiūg̓. li. l. i. .§. ſꝫ ſi pr̄onis. nec a iure ciuili reſpiciunt̉ vt in aut̓. de her̄. et fal. §. exheredatos. u ¶ Poſtea. t̓ciū ius. x ¶ Cautū. ſcꝫ. l. pa pia. et male. vt al̓ ut C. de ca. toll̓. ī pnͥ. y ¶ Debebatur ex. l. papia. accur
h ¶ Ex naturalibus. ad dr̄aꝫ adoptiuoꝝ. i ¶ Querela. id eſt n̄ poterat patronꝰ cō que ri k ¶ Poſtea. ẜm ius. uriſ. dic vt ſupra ad tertull̓. in pnͥ. m ¶ Libertus. nullū filiū hn̄s legitimū ⁊ naturalē. vt. jͣ. ꝓx. §. ꝓdeſſe. Accur.
z ¶ Sꝫ nr̄a. qͣrtū ius. a ¶ Cōpoſuimus. et huius vt credo hēt̉ mētio in multiſ locis vt. sͣ. t. idē ẜuili ꝯg. ī prī. et. sͣ. de le. ag. ſuc. §. fi. b ¶ Sic em̄. interpo ſitio eſt. c¶ Locū. ⁊ in hoc nō corrigit̉ lex papia. et noͣ ꝙ ꝓdeſt pauꝑ taſ filio lib̓ti. ſic ⁊ al̓ .C. d̓ ep̄. et cle. ſi qͥs .§. ſin autē. d ¶ Fecernit. ſcꝫ iſti lib̓ti mīores cētena e ¶ Reẜuauit .ſ. lrij nra conſtō ſcꝫ vt ī to tum ſuccedat̉. vt. sͣ. .e. in pͥnͥ. accurſius

Tō
¶ Cum vero maiores cen tenarijs ſint ſi heredes vel bonorum poſſeſſores libe ros habeant ſiue vnum ſi ue plures cuiuſcunqꝫ ſexꝰ vel gradus. ad eos ſucceſ ſiones parentum deduxi mꝰ patronis modis omni bus vna cum ſua ꝑrogeīe ſemotis. Si autem ſine li beris deceſſerint ſiquidem inteſtati ad omnē heredi tatē patronos patronaſ qꝫ vocauimus. Si ꝟo th ſtamentū quideꝫ feceritit pr̄onos aūt aut pr̄onas p̄ terierint cū nullos liberos haberēt vel habētes eos exheredauerint vel mater ſiue auus maternus eos p̄ terierīt. ita ꝙ non poſſint argui inofficioſa eoruꝫ te ſtamenta tūc ex noſtra cō ſtitucionē ꝑ bonorū poſſeſ ſiones. ꝯtra tā. nō dimidiā vt antea. ſed terciam par tem bonorū liberti ꝯſeq̄n tur vel quod deeſt eis ex noſtra conſtōe repleatur ſi qn̄ minus tercia ꝑte bo noruꝫ ſuoruꝫ libertꝰ l̓ liber ta eis reliquerint. ita ſine
onere vt nec liberis liber ti liberteue ex ea ꝑte lega ta vel fidei ꝯmiſſa p̄ſtarēt̉ ſed ad coheredes eoꝝ hoc onus redundaret. ¶ Mul tis autē alijs caſibus a no bis in p̄fata conſtōe ꝯgre gatis quos neceſſarios eē ad hm̄ōi diſpoſicionē iuriſ proſpeximus vt tam pa troni patroneqꝫ ꝙͣ liberi eorum necnon qui ex trāſ uerſo latere veniunt vſqꝫ ad quintum gradum ad ſucceſſionē libertoꝝ liber tarumue vocentur ſicut ex ea ꝯſtōne intelligendū eſt vt ſi eiuſdē patroni vel pa trone vel duorum vel dua rū pluriumue ſint liberi qui proximior eſt ad liberti vl̓ libēte vocetur ſucceſſione et in capita et non in ſtir pes diuidatur ſucceſſio. ¶ Eodem modo et in hijs que ex tranſuerſo latere veniunt ẜuādo. pene enim ꝯſonācia iura ingenuita tis. et libertinitatis in ſuc ceſſionibꝫ fecimus ¶ Sed hͨ de hijs libertinis hodie dicēda ſunt qͥ in ciuitatem
a ¶ Poſſeſſores. id eſt filios emācipatos. vt. sͣ. de her̄. ab h ¶ Deduximus. qͥ tn̄ heredes inſtituti ſi in. §. emācipati ſe abſtinuerūt vel mixti he̓ditati in ītegꝝ reſtituti fuerīt dabit̉ pr̄ono ius ſuc cedēdi vt. ff. de bo. li. et ſi ex. §. ſi filius. c ¶ Habeāt. ſcꝫ lib̓ti d ¶ Om̄ibꝫ. ſꝫ nunqͥd ecōtra moriete filio qui ē libertꝰ p̄ponit̉ pater patrono. Kº. ſic. vt. sͣ. t. i. de ẜuili cog. in fi. i. ℟n̄. e ¶ Vocauimus. eciā an̄ fratres lib̓ti. qd̓ dicūt. sͣ. t. i. in fi. i. f I Fecerint ℟n̄. eciā ad extraneos. g ¶ Auus. quoꝝ p̄te ricio ꝓ exheredacōe habetur. vt. sͣ. de ex here. li. §. mater. h ¶ Non poſſint. qꝛ iuſta cauſa ingratitu diniſ interceſſit. que ſunt. xiiij. vt in aut̓. ut. cū de ap. cog. §. cauſas. quo caſu nul lo iure agunt. vt in aut̓. de īmenſiſdo. §. fi. Sꝫ qͥd ſi filiū emā cipatū pat̓ p̄tereat ſine cā. vn̄ cōtra ta. hꝫ. non aūt querelā. videt̉ admitti patro nus. Sed h̓ large ac cipe de inoff. vt eciā ꝯtīeat ꝑ ꝯtra. ta. ſic .C. fami. h̓rcͣ. l. fi. i ¶ Tunc ꝯſtōne. ſcilꝫ greca. accur. k ¶ Antea. ſicut erat d̓ iurͣ p̄torio vt. sͣ. e. qua de cauſa. ut. ff. de bo. li. l. iij. §. fi. l ¶ Conſequātur. ſcꝫ quocūqꝫ mō relicti. m ¶ Conſtōe. ſcꝫ ꝯdi cōne ex le. greca. vt ff. de cō. ex. l. l. i. n ¶ Repleat̉. p̄ter hͦ ius ſuccedendi eſt et aliud ius pr̄ona tus. ſcꝫ vt non vocet̉ ab eo in ius ſine venia. vt. C. de ī ius vo. l. ij. Itē vt alat eum. vt. ff. de li. ag. ſi quis a liberis. §. ſolent. Itē vt turpē actōꝫ vel excepc̄. ꝯtra eum non ꝓpo nat. v. ff. de excep. do. apud celſū. §. aduerſus. et. ff. de ob ſequijs. l. honorē. et. l. ꝑens. Itē vt poſſit eū in ẜuitutē r̓ uocare. vt in aut̓. ut lib̓ti de ce. §. i. col. vj. Itē vbi eū inue nerit faciat ei reuerētiā. ut. ff. de in ius vo. gn̓aliter. et hͨ iura multis modis ꝑdūt̉. Prio ſi pr̄onus remiſerit ut ī aut̓. vt lib̓. de cet̓o. §. illud. Itē ſi ꝯpulit lib̓tū iurae̓ ne accipiat vxorē. vel libertā ne nubat. vt. ff. de iur̓pa. qͥ ꝯtra. l. et. l. adige̓. Itē ſi denegat ei alimēta. vt. ff. d̓ bonis li. ſi pr̄onꝰ Itē ꝓpt̓ t̓eie ꝑtis ſucceſſionē. vt h̓ et. ff. de bo. li. l. eciā. §. totiēs. Item ſi alt̓uter eoꝝ regulatus fuerit vel deporta tꝰ. ut. ff. d̓ iur̓̄. pa. ſiue. Itē ſi naturalibꝫ reſtitutꝰ ē lib̓tus vt. ff. d̓ bo. li. ec. §. i. Itē ſi in ercedē ꝓ fut̉is oꝑiſ ab inuito
liberto extorſit. vt. ff. de ag. li. ſi quis. §. ſi qͥs Itē ſi lib̓tuſ dn̄i mortē vindicauerit. ut. ff. de iur̓. pa. l. pnl̓. Itē ſi eū ca pitis accuſauerit. vt. ff. de bo. li. qͥ cū maior. i. ℟n̄. Itē ſi nō ſuis nūmis emptus ē vel a pnͥcipe factōeꝫ liberā teſtamēti im petrauerit. vt. ff. de bo. li. l. eciā. §. ij. o ¶ Gnere. ſic ī aut̓. d̓ her̓. et fal. §. ſi autē. p ¶ Liberis. qͥbꝰ dā tur allegata ec rup to teſt. ꝑ ꝯtra ta. vt .ff. d̓. li. p̄. ꝯtͣ ta. l. i q ¶ Preſtent̉. ſꝫ cū fi lij ſint. quare non ex cludūt pr̄onū. vt. sͣ. e. §. cū vero maiores ℟º. hij ſilij erāt ingͣ ti. vt. sͣ. §. ſi vero. vel dic ꝙ hij liberi erant nepotes qui et libei̓ dicunt̉. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. lib̓toꝝ. et eos p̄ cedit eoꝝ pr̄. et eis talia legata dabant̉ ut. ff. de lib̓. p̄. l. i. §. generaliter. r ¶ Coheredes. ſꝫ nū quid in ſolidū tene buntur cohe̓des. ℟º nō. vt. ff. delg̓. iij. l. fi. §. fi. ⁊ de vul. ſub. et ſi contra tā. s ¶ Multis caſibꝫ. q̓ ſequunt̉ ſtatim. t ¶ Patroneqꝫ. ut. ff de bo. li. l. patrone. u ¶ Liberi. vt. ff. de bo. li. ſi pr̄. exher. et .l. ſi ex pr̄o. §. iul̓. x ¶ Ad qͥntū gradū. nunqͥd filiuſ trinepo tis ip̄ius patroni vl̓ eciā ip̄e trinepos ad mittit̉. videt̉ ꝙ non. qꝛ hic dicit vſqꝫ ad quītū gradū. ſi quis tn̄ velit ꝯtͣdice̓ illud ꝓ ſe inducerꝫ ꝙ oēſ aſcendēteſ ſui patris loco ſuccedūt vt. sͣ. de her. ab in. §. cū filius. et in aut̓. de her̄. ab in. §. i. y ¶ Vocent̉. ꝑ noſtram ꝯſtitutionem. licet olim ꝑ bo. poſſ. tanꝙͣ ex familia vocarent̉. vt. jͣ. de bo. poſ. §. v. z ¶ Capita. cū eodē gͣdū pl̓es inueniant̉. alias patruus ne pote̓ ex fratre excludit. vt. ff. d̓ bo. li. ſi lib̓tas. §. ſi libertꝰ a ¶ Veniūt. ſcꝫ ip̄is patronis. et qꝛ hucuſqꝫ ad quintum b ¶ Pene. ꝓpter tria dicit pene gradū ſuccedūt vt h̓ d̓r. al̓ vſqꝫ ad. x. vl̓. vj. vt. sͣ. d̓ ſucͣ. cog. §. fi. Itē qꝛ h̓ ī capita ſuccedūt vt h̓ d̓r. al̓s nō ita. vt. sͣ. d̓ her. ab in. §. qꝛ placu it. Itē qꝛ vnꝰ pr̄oni filius excludit nepōteſ ex alt̓o qd̓ nō ē ita ī ingenuis. lꝫ mar. ꝯtͣdixerit. ut. ff. d̓ bo. li. ſi lib̓tuſ p̄te rito. §. ſi libertus. et de leg̓. tu. l. tutela. §. ſi duo. c ¶ Peruenerint. id eſt. qui facti ſunt plene liberi. d ¶ Sed hec quodāmodo. non em̄ eſt vere peculiū cū ſint liberi. vt. C. d̓ ioff. teſt. l. fi. ī fine. Accurſius florentinꝰ

III
romanam ꝑuenerunt cum nec ſunt alij libe̓ti. ſimul et dediticijs ⁊ latinis ſubla tis. cum latinoꝝ legitime ſucceſſiones nulle penitus erat qꝛ licet vt liberi vitā ſuā ꝑagebat. attamē ipſo vltimo ſpū ſimul anima at qꝫ libertatem amittebant et quaſi ſeruoruꝫ ita bona eorū iure quodāmodo pe culij ex lege iunia norba na manumiſſores detine bant ¶ Poſtea vero ſena. ꝯſulto largīano cautū fue rat vt liberi manumiſſoris nō nomīatim exheredati facti extraneis heredibus eorū in bonis latinorū pre ponerent̉. quibꝫ ſuꝑuenit eciā diui traiam edictū ꝙ eundē hominem ſi inuito et ignorante patrono ad ciuitate romana venire ex beneficio pnͥcipis feſtina uit faciebat quidē viuum ciue romanū. latinū vero moriente ¶ Sed nr̄a con ſtitucione ꝓpter hm̄ōi con dicione vices ⁊ alias diffi cultates cum ip̄is latinis ec lege iuniā. et ſenatuſcō ſultū largianū. et edictum diui traiani in ꝑpetuū de leri cēſuimus. vt om̄s libe̓ ti ciuitate romana fruant̉ et mirabili modo quibuſd̓ adiectionibus ip̄as vias que in latinitate ducebāt ad ciuitatem romanaꝫ ca piendā tranſpoſuimus Oe aſl̓ignatione libertorum N ſumma ꝙ ad bona liber torū attinet admonendi ſumus cenſuiſſe ſenatum vt quamuis ad omnes pa
ironi liberos qui eiuſdem gradus ſunt equaliter bo na libertorū ꝑtineant tam̄ licere parenti vni ex liberiſ aſſignare libertuꝫ vt poſt morte eius ſolus is patro nus habeatur. cui pͥus is aſſignatuſ ē et ceteri liberi qui ip̄i qͦꝫ ad eadem bona nulla aſſignacōe interue niente pariter admitteren tur. nichil iuris in hijs bo nis habeāt. ſed ita demum priſtinū ius recipiunt ſi is cui aſſignatus ē deceſſerit nullis liberis relictis. ¶ Nec tantū libertum ſed eciā libertā. et non tm̄ filio nepotiue ſed eciam filie ne ptiue aſſignare ꝑmittitur ¶ Datur aūt h̓ aſſignādi facultas ei qui duos pl̓es ue liberos in pt̄ate habe bit. vt eis quos in ptāte habet aſſignare libertum libertāue liceat. Vnde q̄ rebatur ſi eum cui aſſigna uerit poſtea emamcipaue rit an euaneſcat aſſigna tio. Sed placuit euaneſce re qd̓ et iuliano et alijs pleriſqꝫ viſuꝫ ē. Nec inter eſt an teſtamēto quis aſſi gnet an ſine teſtamēto ſed eciam quibuſcunqꝫ verbiſ patronis hoc ꝑmittitur fa cere ex ip̄o ſenatuſcon. qd̓ claudiani tꝑibꝫ factū eſt. ſub illo rufo et orficiano ſcapula conſulibus ¶ De bonoꝝ poſſeſſione Vs bonoꝝ poſſeſſionis in trodūctuꝫ eſt a p̄tore gr̄a emendandi veteris iuris. nec ſolū in inteſtatorū hee ¶ Poſtea ꝟo. noīatim. qͥd hͦ ſit dic vt. sͣ. de exher. li. §. j. f ¶ Eoꝝ. id ē manumiſſoꝝ. g ¶ Quibus. id eſt. latinis. h ¶ Ad ciuitatē. ſcꝫ vt ciuis romanus efficeret̉ impetrādo ius aureoꝝ ānuloꝝ vel natales qd̓ īuito pr̄ono nō eſt faciend̓ vt. ff. d̓ natal̓. re. I. ij. ī fi. et. l. pnl̓. et fi. ¶ Sꝫ nr̄a ꝯſtōe. C. d̓ lat̓. lib̓. tol. ꝑ totū k ¶ Adiectionibꝫ. ſcꝫ .x. vl̓. xj. caſibꝫ. C. d̓ lati. lib̓. tol. ꝑ totū. Accurſius florētinꝰ
r ¶ Euaneſcat. ff. e. l. vtrūqꝫ ꝯtͣ. So. ẜm pla. ibi valꝫ aſſi gͣtio fc̄a emācipato. vt ibi. lꝫ emācipacōe hͦ ꝑdat̉ ſi antea facta fuerit aſſigͣtio. vt h̓ ar. ff. de arbitris. non diſtingue mꝰ. §. ꝯpromiſſo vel dic ẜm azo. ꝙ ī. l. cō traria nō dicit fieri aſſignacōeꝫ in eman cipat. ſꝫ an ſoli fieri ī pt̄ate poſſit. ſꝫ nec in dicta. l. d̓ arbi. di cit ſolui ꝯpromiſſuꝫ ſꝫ nō ꝯpelli ſētentiā dicere. accur. s ¶ Verbis. ec̄ nutu. vt. ff. e. l. i. §. aſſigna re. et pure l̓ ſub̓ ꝯdi cōe. vt. ff. e. aſſigna re. Accurſius.
De aſſigͣcōe lib̓toꝝ N fūma. ſenatū cuius vba ſunt hͨ. ff. e. l. i. m ¶ Pertineāt. nll̓a facta ſcꝫ aſſigͣcōe. n ¶ Eius. ſcilꝫ pr̄oni Filio. eciā poſtu mo. ut. ff. e. l. fi. p ¶ Dat̉. liberos. nā in vno non ē neceſſe. q ¶ Vnde. id eſt an. Accurſius florētinꝰ
¶ De bonoꝝ poſſeſ. Vs bonorum poſſ. que eſt ius ꝑſequēdi retinēdiqꝫ pr̄imoni qd̓ cuiuſqꝫ cū is mor tuus fuerit. vt. ff. e. .l. iij. §. bonoꝝ. u ¶ Emendādi. id eſt ſupplendi. qꝛ minus benedicendo ad ple nū dixerat ius ciuile nō cognoſcens eman cipatos. ut. sͣ. d̓ her̓. ab in. §. emancipati. ſic. ff. ad. l. ro. d̓ iac. l. vl. §. i. et fi. vel dic emendādi ꝓprie vt ī agnatis feminis vbi ius p̄torium contra ius ciuile indixit. vt .sͣ. d̓ le. ag. ſucceſſ. §. ſꝫ qꝛ. et ī poſtumo vt .jͣ. §. ꝓx. Accur.

IS
modo p̄tor emendauit ſic̄ ſupra dictum eſt. ſꝫ in eorū quoqꝫ qui teſtam̄to facto deceſſerint. Naſi alienus heres poſtumus fuerit in ſtitutus. quāuis heredita tē iure ciuili adire non po terat. cū inſtitutio non va lebat. honorario tamen iu re. bonoꝝ poſſeſſor efficie batur videlicꝫ cū a p̄tore adiuuabatur. Sed et is a noſtra ꝯſtōne hodie recte heres inſtituitur quaſi et iuri ciuili non incognitus Aliquādo tamē neqꝫ emē dādi neqꝫ impugnādi ve teris iuris. ſed magis con firmandi gr̄a p̄tor pollice tur bonoꝝ poſſeſſionē. nā illis qͦꝫ qui recte teſtamen to facto heredes inſtituti ſunt dat ẜm. ta. bo. poſſeſ. ¶ Iteꝫ ab inteſtato ſuos her̓des ⁊ agnatos ad bo. poſſ. vocat. ſed et remota qͦꝫ bonoꝝ poſſ. ad eas ꝑti net hereditas iure ciuili. ¶ Quos autē ſolus vocat ptor ad hereditatē. he̓deſ quidē ip̄o iure nō fiūt. Nā ptor heredē facere non pt̄ ꝑ lege aūt tantū vl̓ ſimilē iuris ꝯſtōnem heredes fi unt veluti ꝑ ſenatuſconſul tum et ꝯſtōnes pnͥcipales Sꝫ cū eiſ p̄tor dat bo. poſ loco heredū ꝯſtituūtur. ⁊
vocantur bo. poſſeſſores. ¶ Ad hūc autem et alios quaplures gradus pretor fecit in bonorū poſſeſſioni bus dandis dū id agebat ne quis ſine ſucceſſore mo riatur Nam anguſtiſſimiſ finibꝰ ꝯſtitutū ꝑ le. xij. ta. ius ꝑcipiēdarū heredita tu p̄tor ex bono ⁊ equo di latauit ¶ Sūt autē bono rū poſſeſſiones ex teſtamē to quid̓ hee. Prima que p̄ teritis liberis datur. voca turqꝫ ꝯtra tabulas ¶ Se cūdā quā omnibꝰ iure ſcri ptis heredibus pretor pol licetur Ideoqꝫ vocatur ſe cūdū ta. teſtamēti ¶ Et cū de teſtamentis prius locu tus eſt ad inteſtatos tran ſitū fecit. et pͥmo loco ſuis heredibus et hijs qui ex e dicto p̄toris int̓ ſuas con numerantur. dat bonoruꝫ poſſeſſione q̄ vocatur vnd̓ liberi. Secundo legitimis heredibus. Tercio decem ꝑſonis qͣs extraneo manu miſſori p̄ferebat̉ ¶ Sunt autē decem ꝑſone hec. pa ter. mater. auus. auia. tam paterni ꝙͣ materni. Item filius. filia. nepos. neptis. tam ex filio ꝙͣ ex filia fra ter ſoror ſiue conſanguinei vel vterini Quarto cog natis proximis. Quinto
a ¶ Em̄dauit. expone vt. sͣ. b ¶ Nō pot̓at. vt. sͣ. del̓. §. po ſtumꝰ ꝯtͣ. So. ut ibi. c ¶ Poſtumus. qͥſ ſit dic vt. sͣ. del̓. d ¶ Honorario. ff. e. nō ē. §. vbicūqꝫ. ꝯtͣ. ſꝫ hͦ j.§. poſtumꝰ ſpecialiter ex illa regl̓a excipitur ꝑ ip̄m p̄torē qͦ ad hoc d̓ rogatur illi regule gn̓ali qꝛ nō ē dubiū qͥn generi ꝑ ſpēꝫ deroget̉ vt. ff. de peti. l. ſāctio legū. e ¶ Poſſeſſor. ẜui. f ¶ Sꝫ is .ſ. poſtumꝰ g ¶ Conſtōe .ſ. gre ca. vt. sͣ. del̓. §. po ſtumus. h ¶ Incognitus. ſed ꝯgnitus. nā ꝯſtōes ſunt de iure ciuili. vt ff. de iuſti. et iur̓. ius aūt ciuile i ¶ Aliqn̄. neqꝫ emen dādi. vt. sͣ. e. i. ℟n̄. et dic emendādi id ē ſupplendi. gnādi k ¶ Impu. vt. sͣ. ꝓximo ℟ºn̄. f ¶ Iuris. ſcꝫ ciuilis. m ¶ Poſſeſſionē. nō tres vias p̄toris n ¶ Et remota. qͣre gͦ fecit p̄tor. ℟º. ut ſuc ceſſoribꝫ vias āplia rꝫ. ſic. ff. del̓. ij. cū fi lijs. §. natiſ. ar. ꝯtͣ. fl nau. cau. ſta. l. idē. §. ſꝫ an ſit. ⁊. §. ſꝫ ſi gͣtis o ¶ Quos ad he̓dita tē. id eſt ad ſucceſſio nē vt emancipatos. ab inteſt. ⁊ ꝯgnatoſ ꝑ ſe cō. t̓tul. et orfi. p ¶ Conſtituunt̉. vt .C. de ſuis ⁊ le. l. fi. q ¶ Quāplures. ꝙͣ lex. xij. ta. vel ꝙͣ dix r ¶ Ne quis. erat ſic. ff. de interrog. act. et quia. g ¶ Nam anguſtiſſi mis. nā ſui heredes et agnati tm̄ ſuccede bāt d̓ iure ciuili. ius ī tegꝝ hn̄tes. qꝛ non ſūt emācipati. de alijſ em̄ nō d̓r. vt. sͣ. d̓ he re. abinte. §. i. ⁊d̓ le. ag. ſuc. in pnͥ. ſ ¶ Sūt p̄teritis. ſiue emancipatis ſiue non ut. C. d̓ li. p̄. maximū circa princi. t ¶ Tabulas. ſed quꝫ re dat̉ ſuis ꝯtra ta. cū ip̄o iure nulluꝫ ſit teſtam̄tū. vt. sͣ. d̓ ex her̓. li. ī pnͥ. ℟º. duas habet vias. vnam de iure ciuili. per quam poteſt dicere nullū. aliā d̓ iur̓ p̄to. ꝑ quā nō dicit nullū. ſꝫ ānullandū. cū nec fieri nec deſinere poſſit hr̄e de iure p̄to. vt. C. de li. p. I. fi. et. sͣ. e. §. qͦs aūt. Itē qͣre ꝯtra ta. d̓r ex teſtō. cū magiſ ꝯtͣ teſtm̄ dici deberꝫ cū rupit teſtm̄. vt. C. d̓ col. ut libei̓s
℟. iō ſic d̓r. qꝛ ſine teſtō ꝯpele̓ nō pt̄ Itē qͣre hͦ p̄miſit cū ẜm ta. digͥor ſit. ℟ qꝛ donec iſta ꝯpetit illa dari nō pt̄ vt ff. de ꝯtͣta. l. illd̓. §. fi. et de ẜis ta. l. i. §. eqͥſſimū. i. ℟. Itē nūqͥd hͦ ꝑēti dat̉ ꝯtͣ ta. filij emācipati. ℟. ſic ad īſtar pr̄oni vt. ff. ſi a pa. qͥs ma. l. i. et ar. ff. d̓ bonis dāp. l. fi. ſic. ff. fi ta. teſ. ex nul. le. l. i. u ¶ Scd̓ꝫ tā. ſic. ff. ſi ta. te. nulle. ex. l. i. Itē hͦ qn̄ teſtm̄ fa ctum ē ī ſcpͥtiſ. al̓ ẜm nūcupacōꝫ. vt. C. d̓ x ¶ Fecit. ẜis ta. l. ij ſic. ff. ſi ta. te. nll̓e ex y ¶ Et pͥmo j.l. j. loco. ſ. int̓ eas q̄ ab ī t eſt. deferunt̉. et noͣ hūc ordinē qui ſeqͥt̉ in edicto fuiſſe ſꝫ nō ī obẜuando. vt. jͣ. ſeqͥt̉ 3 ¶ Cōnumerāt̉. vt .sͣ. de her̓. ab inte. § emancipati. a ¶ Vnde liberi. qͥd erit ecōtra filio emā cipato mortuo. ℟º. pr hꝫ bo. poſ. vn̄ ꝑ ē tes vl̓ vn̄ liberi vti lit̓ cū eqͣ rōe vocent pr̄em ad hereditatē filij. ut. ff. d̓ inof. te. nā ⁊ ſi. ⁊. ff. vnde li. ſcpͥto. vl̓ dic. vn̄ l̓imi cū ſꝑ ꝯtracta fiducia eum emācipet. vt. sͣ. d̓ le. ag. ſuc. §. fi. jteꝫ nūquid filio ī bonis matris datur hͨ bo. poſ. ℟n̄. nō ut. C. d̓ ſuiſ ⁊ le. her̓. l. fi. jtē nūquid in alijs vlte rioribꝫ ex linea deſcē dentibꝫ ſupͣdicta ſer uant̉ .ſ. vltra filios. ℟º. ſic. cū oēs īferio ores dicantur liberi vt. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. lib̓to v ¶ Scd̓o ltīmiſ rū id ē agͣtis et eis qͥ eo rū loco ſūt. vt. sͣ. de leg̓. ag. ſuc. §. i. et. §. hec eciā. et. ff. vn̄ le. l. ij. 5. hͦ aūt. et. l. iij. c ¶ Tercō. extraneo id eſt ei qui emebat filiū a pr̄e. ⁊ poſtea eū maūmittebat. naꝫ ſic fiebat olim eman cipacō. ut. sͣ. qͥꝰ mo. ius pa. po. ſol. §. pre terea. vel melius. vt .jͣ. e. §. que autem. d ¶ Quarto cogna tis qui iure ciuili nō vocant̉. vt. ff. vn̄ cog. l. i. i. ℟n̄. et. sͣ. d̓ ſue. ag. i. ℟n. e ¶ Ex familia. q̄ dabat̉ patruo lib̓to moriēte īteſtato. ſe quēs dabat̉ eidē lib̓to moriēte cū teſtō. ẜm qͦſd̓. vl̓ dic̄ ꝙ h̓ familie id ē agnatis trāſuerſalibꝫ pr̄oni dat̉ vſqꝫ ad. v. Fradum. vt. ff. de ꝟ. fig̓. ꝓnunciacio. §. familie. et. jͣ. e. §

III
tanquam qui ex familia. Sexto patrono patrone liberiſqꝫ eorum et parenti bus. Septimo viro et vx ori Octauoꝯgnatis manu miſſoris. ¶ Sed eas qui dem pretoria introduxit iuriſdictio a nobis tam̄ ni chil incurioſuꝫ p̄termiſſuꝫ eſt. ſꝫ nr̄is ꝯſtōnibꝫ omnia corrigētes ꝯtrata. quidē et ẜm ta. bonoꝝ poſſeſſio nes admiſimus. vtpute ne ceſſarias conſtitutas. nec non ab inteſtato. vnd̓ libe ri. et vnd̓ legitimi bonorū poſſeſſores ¶ Que autem in p̄toris edicto loco quin to poſita fuerat id eſt vn de decē ꝑſone. eam pio ꝓ poſito ⁊ ꝯpendioſo ſermo ne ſuꝑuacuam oſtendimꝰ Cum em̄ p̄fata bonorum poſſeſſio. x. ꝑſonas p̄pone bat. extraneo manumiſſo ri noſtra conſtitucio quaꝫ de emācipacione liberoꝝ fecimus. om̄ibuſ ꝑentibus eiſdemqꝫ manumiſſoribus ꝯtracta fiducia manumiſ ſionē facere dedit. vt ipſa manumiſſio eorum hoc in ſe habeat p̓uilegiū et ſuꝑ uacua fiat ſupͣdicta bono rū poſſeſſio. ¶ Sublata igitur predc̄a quinta bo norū poſſeſſione. in gͣdum eius ſextam ante bonorum poſſeſſioneꝫ induximus. et quintaꝫ fecimus quā p̄tor ꝓximis ꝯgnatis pollicet̉. ¶ Cunqꝫ antea fuerat ſe ptimo loco bonorum poſ ſeſſio tāꝙͣ ex faīlia. ⁊ octa uo. vnde liberi. patroni pa
troneqꝫ et ꝑentes eorum vtrāqꝫ per conſtitucioneꝫ noſtraꝫ quā de iure patro natus fecimus penituſ eua cuauimus Cum em̄ ad ſimi litudine ſucceſſionis inge nuorū. libertinorū ſucceſſi ones poſuimꝰ. quas vſqꝫ ad qͥntū grāduꝫ tm̄ modo coartauimus. vt ſit aliqua inter ingenuos et libertoſ differencia. ſufficit ei tam contra ta. bonorū poaqua vnde legitimi et vnde cō gnati ex qͥbus poſſunt ſua iura vendicae̓. om̄i ſcrupu loſitatē et inextricabili er rore iſtarū duarū bonorū poſſeſſionū reſoluta. Alia vero bonorum poſſeſſionē que vnde vir ⁊ vxor appel latur. et nouo loco interve teres bonorū poſſeſſores poſita fuerat ⁊ in ſuo vigo re ſeruauimus. et altiori loco id eſt ſexto eam poſui mus. Decima vero bono rū poſſeſſione quegrat vn de cognati manumiſſoris ꝓpter cauſas enumeratas merito ſublata. vt ſex bo noruꝫ tm̄ modo poſſeſſioneſ ordinarie ꝑmaneāt ſuo vi gore pollentes. ¶ Septi ma eas ſecuta. qua optima racione pretores introdu xerunt. Nouiſſime enim ꝑ mittit̉ hijs eciam bonoruꝫ poſſeſſio quibus vt detur lege vel ſenatus conſulto vel ꝯſtōe ꝯprehēſuꝫ ē. quā neqꝫ bonorū poſſeſſionibꝫ q̄ ab inteſtato veniunt. ne qꝫ hijs q̄ ex taſtō ſunt p̄tor ſtabili iure connumerauit
quicunqꝫ. et. sͣ. de ſuc. li. §. multis ſeq̄nſ pr̄ono et deſcendē ihꝫ et aſcendentibus vſqꝫ ad. v. gradum. prima enim non calet cum hic tractet tm̄ de hijs que ab inteſt. deferuntur f ¶ Sexto patrono. qͣre pͥmo agnati pr̄o in vocātur. ꝙͣ ip̄i pa troni. ℟º. h̓ ordineꝫ edicti ẜuat qͣlit̓ ſuc cedi de facto debeat et h̓ error ī alijs caſi bꝫ iuenit̉. accur. eptio deficien te pentela eciā fiſco excluſo. vt. C. vnde vir et vx. l. i. h ¶ Sed eas. ſcꝫ ſupͣ dictas. x. bo. poſſ. i ¶ Incurioſū .i. ſine k ¶ Cōſtōibꝫ. cura q̄ remāſerūt ī greco Neceſſarias. id eſt vtiles. ſic. ff. d̓ off. p̄ .j. j. in prin. m ¶ Fuito. ſcꝫ cōnu meratis bonoꝝ poſ ex teſtō. et ab īteſt. n ¶ Laūmiſſori. ex pone vt. sͣ. §. iij. vel dic ꝙ exͣneus manu miſſor ē ip̄e pat̓ qn̄ nō exꝯtracta fiducia emācipat. Sꝫ ſi q̄ras qͣre ſibiip̄i p̄fert̉. ℟ ſane ītelligas. vt pr̄ auū emācipantē ne potem p̄cedat. vel ſi ip̄e pr̄ emācipauit. ī ueniūt̉ tn̄ nouē ꝑſo ne q̄ eū p̄cedūt. o ¶ Cōſtō. C. d̓ emā. p ¶ Manu. li. j. fi. miſſoribus. id ē emā 3 cipatoribus. q ¶ Fiducia. id ē ſal uo iure ſuccedendi. r ¶ Lanumiſſionem. id ē emancipacionē. s ¶ Dedit .i. ꝯceſſit. t ¶ Nanumiſſio. id ē emancipatio. u ¶ Predc̄a poſſeſſio vnde. x. ꝑſone. y ¶ Cūqꝫ ꝯſtitucōeꝫ de qua habuimꝰ me tionē. sͣ. de ſuc. li. §. ſed noſtra. y¶ Poſuimus. vt. sͣ. de ſuc. li. §. multis. z¶ Sufficit eis .ſ. tā cognatis ꝙͣ agnatis patroni. z ¶ Aliā altiori. hinc trahe ꝙ digniores altiori loco ſedere debent.
et eſt altior qꝛ ꝓximior dn̄o ē. tirones vero poſteriori. vt C. d̓ tiron̄. l. fi. et. ff. d̓ aqͣ plu. ar. l. i. §. pe. ⁊. C. d̓ off. rec. a ¶ Secia. bn̄ dico ſexto pōni. et hͦ dico jꝓ. l. peccatores ſublata decima. ac. b ¶ Enumeratas. sͣ. e. §. cunqꝫ. c ¶ Septia. introdu xerūt. vt. ff. e. ex. l. ſe. con. l. i. i. ℟n̄. c ¶ Vt detur. ſcꝫ bō rū poſ. ⁊ noͣ duo eſſe nccͣria. ut hͨ bo. po. competat .ſ. ut lege caueat̉ ut bo. poſ. de tur. ⁊ qd̓ d̓ iur ci. nō poſſit ſuccedere al̓s cōpetit vn̄ le. ut. ff. vn̄ le. l. iij. et. ff. vt ex. l. ⁊ſe. co. l. i. §. fi. d ¶ Lege. ponit qd̓ dā exemplū ex teſtō ut. C. d̓ īoffi. te. l. iij. .§. ſꝫ cum eā. ex eo ꝙͣ filius natus in puer perio inſtitutus p̄ſu mitur ab inteſtato. ponūt exēplū in ag natis femīs. et in qui buſdā ꝯgnatis qͥ effi ciūtur agnatis ſil̓es ut. sͣ. de le. ag. ſuc. §. hic eciā vtrūqꝫ re ꝓ bo qꝛ nll̓a lex exp̄ſſe dat ſupͣdictis bono rū poſ. ſꝫ eoſ ſuccede̓ d̓r. gͦ non dat̉ hic ſe ptima. ſꝫ vn̄ ltīmi. vt .ff. vn̄ legit. pone gͦ exempluꝫ ex teſtō in poſtumo alieno inſti tuto. vt. sͣ. e. §. i. Itē tā a teſtō. ꝙͣ ab īteſ. pone̓ exēplū in eo qͥ deceſſit apud hoſteſ in cuius bonis datur bonoꝝ poſ. ex. l. nō ua cor. vt. ff. de bo. poſ. l. iij. §. ſꝫ et eius e ¶ Senatus conſul. orfic̄. ⁊ tertul̓. ut. ff vn̄ le. l. ij. in pnͥ. §. fi. nā eis datur bo. poſ ibi et nō ſuccedebāt de iur̓ ciuili. ut. sͣ. ad tertul̓. ī pnͥ. debꝫ gͦ dai̓ hec. ut. ff. vn̄ le. f ¶ Cōſtō . l. iij ne. ponūt exēplū. sͣ. d̓ le. ag. ſuc. §. hͦ etiaꝫ It ē. C. de emā. l. fi. ſꝫ hͦ reprobo cū lege nō caueatur eis dari bo. poſ. vn̄ hn̄t. vnd̓ le. ui. ff. vnd̓ le. l. iij. pt̄ in̄ dici ꝙ ibi ſub audiat̉ maxīe l̓meliꝰ

IF
ſed quaſi vltimuꝫ et extra ordinariū auxiliū ꝓut res exigit accōmodauit ſcilꝫ hijs qui ex legibus ſenatꝰ ue conſultis ꝯſtitucionibꝰ principū ex nouo iure vel ex teſtamento vel ab inte ſtatō veniūt. ¶ Cum igit̉ plures ſpecies ſucceſſionū ptor induxiſſꝫ. eaſqꝫ ꝑ or dine diſpoſuiſſꝫ et in vna quaqꝫ ſpecie ſucceſſionis ſepe plures extent diſpari gradu ꝑſone. ne actiones creditoꝝ differantur. ſed haberent quos conueni ret. et ne facile in bonorū poſſeſſionē defuncti mittā tur et eo mō ſibi cōſulerēt Ideo prtende bonorum poſſeſſionis certum tem pus prefiniuit. ¶ Lſberis itaqꝫ et parentibꝫ tā natu ralibꝰ ꝙ adoptiuis in pe tenda bonoꝝ poſſeſſione āni ſpaciū. ceteris aūt ag natis vel cognatis centu dierum dedit. et ſi intra hͦ tempus bonoꝝ aliqͥs poſ ſeſſionem non petierit eiꝰ dem gradus perſonis ac creſcit. vel ſi nulluſ ſit dein ceps. ceteris bonoruꝫ poſ ſeſſionem ꝑinde ex ſucceſ ſorio ⁊dicto pollicet̉. ac ſi is qui p̄cedrbat ex eo non eſſet numero. ¶ Si quis itaqꝫ delataꝫ ſibi bonorū poſſeſſionem repudiaue rit non quouſqꝫ tempꝰ bo norum poſ. p̄finitū exceſſe rit expectat̉. ſꝫ ſtatim cet ri heredes ex eodē edicto admittuntur. ¶ In prten da autē bonorū poſſeſſiōe dies vtiles ſinguli conſide
rātur ſed bene anteriores principes et huic cauſe ꝓ uiderūt. ne quis ꝓ petēda bonorū poſſeſſione curet. ſꝫ quocunqꝫ modo ſi admit tēdi eam ad iudiciū intra ſtatuta tꝑa oſtederit ple num hēat earū beneficiuꝫ De ficquiliabue ꝑ aruorem St et alteriꝰ ge neris ꝑ vniuerſita tem ſucceſſio. que neqꝫ lege. xij. ta. neqꝫ p̄to ris edicto. ſed eo iure qd̓ conſenſu receptū eſt intro ducta eſt ¶ Ecce enim cū paterfamilias ſeſe in arro gacionem dat. omnes res eius corporales et incorpo rales quecunqꝫ ei debite ſunt arrogatori ātea qui dem pleno iure acquirebā tur. exceptis hijs que capi tis diminūcione pereunt. qualeſ ſunt operarum ſcilꝫ quo patronis debent̉ ob ſequiales obligaciones et ius agnacionis. Vſus ete nim et vſufructus. licet hiſ antea connumerabantur. attam̄ capitis diminucōe minima eos tolli ꝓhibuit nr̄a ꝯſtitutio. ¶ Nunc aūt nos eandē acquiſicionem que ꝑ arrogacionē fiebat coartauimus ad ſimilitu dine naturaliū parentum Nichil enim aliud niſi tm̄ modo vſufructus tam na turalibus parentibus. ꝙͣ adoptiuis ꝑ filioſfa. acqui ritur in hijs rebus que ex trinſecus filijs obueniunt dominio eis integro ẜua to. ¶ Mortuo autem fi lio arrogato in adoptiua
dic ſi aliqua noua cōſtitutio fieret d̓ nouo. q̄ darꝫ bo. poſ ex ea daret̉ hec ſeptīa. Ibus modis fieri bo. poſſ. exͣor. qꝛ a ¶ Et exͣordīariū. no duo vaga. vt h̓. Item qꝛ nō tribuit ius ut carboniana. et ſi venter mittatur in poſ. ⁊ illa q̄ dat̉ gr̄a agnoſcēde litis. que datur ſine/ cauſe cog nicōe. ut. ff. de car. e l. iij. §. cauſe. et d̓ vē. ī poſ. mit. l. vbicūqꝫ §. interdū. et d̓ īoff. teſt. pap̄. §. i. at alie cū cauſe cognicōne. vt. ff. d̓ bo. poſ. l. iij. .§. ſi cauſa. ⁊ qͥs ordo ī bo. poſ. ẜ. l. ij. §. dieſ et. §. in bonorum. b ¶ Cū igit̉ plures. qꝛ. x. quarū ſex r̓mā ſerūt ordinarie. ut. sͣ .e. §. aliā. vſqꝫ ad. § c ¶ Diſpō ſeptīa. ſuiſſꝫ. alioº in edicto ꝙͣ de facto ꝯpetant. vt diximꝰ. sͣ. e. §. vj. d ¶ differāt̉. ſic. ff. de ſuc. e. l. i. i. ℟n̄. e ¶ Liberis. naturali bus et emācipatis et emancipātibꝫ. vt. ff. de ſuc. e. l. i. §. fi. f ¶ Anni. in honorē ſanguiniſ. ȳmo nō vi dētur coartādi. cum velut ad ꝓpͥa boͣ veī ant. ut. ff. e. l. i. §. lar giꝰ. et de lib̓. et po ſtu. l. ī ſuis. g ¶ Accreſcit. ꝑtes eī nō petētiū ac creſcūt petētibꝫ. ut. C. qn̄ n̄ pe. ꝑ pe. accreſ. l. i. h ¶ Ex ſucceſſorio. hͦ intellige ī cognatis ſꝫ inter agnatos ſūc ceſſoriū edictū locuꝫ n̄ hꝫ ſꝫ hodie vtrūqꝫ locū hꝫ. vt. sͣ. d̓ her. ab inte. §. placebat. l ¶ Pollicet̉ .ſ. p̄tor k ¶ G. T. excluſus tn̄ tanquā filiuſ admitti pt̄ vt agnatus et ex cluſus vt agnatꝰ ad mittatur vt cognatꝰ vt ſibi ſuccedere vi deatur. vt. ff. de ſuc. e. l. i §. ſꝫ videndū. f ¶ Repudiauerit. in fca ſuum tempus. m ¶ Admittunt̉. vt n ¶ In pe. C. e. l. fi tēda. vtiles. in qͥbuſ tria ꝯcurre̓ oꝑtꝫ. ꝙ iudicis copia ſit Itē
actoi̓ſ. Itē rei. vt. ff. d̓ diu̓. tēꝑ. et p̄ſ. l. i. et. ff. qͥs or. ī bo. poſ. ẜ. l. ij. ī pnͥ. et. §. dies. o ¶ Pn̄cipes. C. qui admit. ad bo. poſ. l. pe. et fi. p ¶ Pro petēda. erat em̄ aliaſ edictal̓ q̄ edc̄o mortui p̄toi̓s ꝯpetebat. hāc n̄ erat ncc̄e peti ut. ff. d̓ bo. poſ. l. iij. §. ſꝫ ſi nemo al̓ dec̓. qͥ a p̄toe̓ viuo dec̓nit̉. ⁊ hͦ olī ſolen nit̉. hodie ſufficit qͦ cūqꝫ mō dicat ſe vel le agnoſce̓ q̄ et iudi cial̓ dici pt̄. qꝛ ī iudi ciſ pn̄cia agͦſcit̉ ut h̓ ⁊. C. qͥ admit. ad bo. poſ. l. pe. et fi. Itē nū qͥd hodie bo. poſ. lo cū hꝫ. ℟º. ſic. nā ⁊ eaſ ꝓpone̓ qͥſ pt̄ et ꝯtͣ ta. nccͣria eciam eſt filio emā ciꝑato et p̄t ei̓to Item vn̄ vir et vxor nccͣria vid̓r et vt olī alie nō erāt nccͣie. ſic nec hodie. eis tn̄ vti poſſumus al̓ ꝯtͣ. cuꝫ nouus modus ſucce dēdi ſit īuentꝰ vt. jͣ. d̓ her̓. ab īteſt. ꝑ totū q ¶ Iudicū corā jti quocunqꝫ iudice. St et alteri us ſucceſſio. vt. ff. ꝓ ſocio .l. actōne. §. ſocietas s ¶ Om̄es res. et etiā filij. ut. sͣ. d̓ adop. §. t ¶ ꝙ cōſen illud. ſu .ſ. arrogātis et ar u ¶ Antea rogati. quidē. i. iur̓ veteri. x ¶ Per capitiſdi .ſ. mimam. nā dando ſe in arrogacōꝫ. mīmā capitiſdi. patiat̉. vt .sͣ. de ca. di. §. mīma x ¶ Oꝑarum. hͦ ītelli ge de oꝑis q̄ a lib̓tiſ debēt̉. ⁊ nō trāſeūt ad he̓dē exͣneum. vt ſunt obſequiales. q̄ ī faciēdo ꝯſiſtūt .ſ. aſ ſurge̓ et ſil̓ia. ut. C. de oꝑis lib̓. I. lib̓ti. Itē ī fabrilibꝫ inc̓tiſ vt. ff. d̓ oꝑ. li. ſi oꝑa rū iudicō. ald̓ ſi ꝯdux erit ille arrogatus oꝑas alicuiꝰ. nā iſti arrogatori q̄runtur z ¶ Et ius agnacōis. id ē iuſ ſuccedēdi qd̓ quiſ ꝑ arrogacōꝫ cō ſequit̉. et hͦ hodie ē vt. jͣ. e. §. mortuo Itē ius petende bonorū

familia eciā dominiū eius ad arrogatorem ꝑtranſit niſi ſuꝑſint alie ꝑſone que ex conſtitucione noſtra pa trem in hijs que acquiri non poſſunt antecedunt. Sed ex diuerſo ꝓ eo ꝙ is debuit qui ſe in adopco nem dedit. ip̄o quidem iu re arrogator non tenetur ſed nomine filij conuenie tur. et ſi noluerit eum de fendere permittitur credi toribꝫ ꝑ competētes nr̄os magiſtratus bona que eiꝰ cauſa in vſufructu futura fuiſſent. ſi alieno iuri non ſubieciſſet poſſidere. et le gitimo modo ea diſpōere. ¶ De eo cui libertatis cauſa bona adiciuntur. Cceſſit nouus ca ſuſ ſucceſſionis ex conſtitucōne diui marci. Nam ſi hij qui liber tatem acceꝑunt a domino in teſtamento ex quo non aditur hereditas. velint bona ſibi adici. libertatuꝫ ꝯſeruādarū cā audiuntur et ita diuī marci reſcripto ad pōpiliū rufum ꝯtinetur verba reſcripti ita ſe hn̄t. Si virgineo valēti qui teſtō ſuo libertatē quibuſ dā aſſcripſit nemine ſuc ceſſore ab inteſtato exiſtē te. in ea cauſa bona eiꝰ eſſe ceperūt vt venire debeāt is cui de ea re notio ē adi tuſ racione d̓ſiderij tui ha bebit. vt libertatū tā eaꝝ que directo ꝙͣ earum que ꝑ ſpecieꝫ fideiomiſſi relicte ſunt tuēdarū gr̄a adiciāt̉ tibi ſi ydonee creditoribꝫ
caueris de ſolido qd̓ cuiqꝫ debetur ſoluēdo Et hij qui dē qͥbꝰ dirc̄a libertas da ta eſt. ꝑinde liberi erūt ac ſi hereditas adita eſſet hij aūt quos heres manumit tere rogatuſ ē a te liberta teꝫ ꝯſequunt̉. ita vt ſi non alia ꝯdicione velis tibi bo na adici. ꝙͣ vt eciam qui directo libertatē acceꝑūt tui liberti fiāt. Nā huic ec volūtati tue. ſi hij d̓ quorū ſtatu agitur ꝯſenciant au ctoritate noſtrā accomo dauimus. ¶ Et ne huius r̄ ſcripcionis nr̄e emolimen tum alia racione irritum fi at. ſi fiſcus bona agnoſce re voluerit et hij qui rebꝰ noſtris attendunt ſciant cōmodo pecuniario prefe rendam eſſe libertatis cau ſam. et ita bona cogenda vt libertas hijs ſalua ſit. qͥ eam adipiſci potuerunt ac ſi hereditas ex teſtamen to adita eſſꝫ. hͦ reſcripto ſubuentū eſt ⁊ libertatibꝫ et defunctis ne bona eorū a creditoribꝫ poſſideant̉ et veneant. certe ſi fuerint hac de cauſa bona adita ceſſat bonorū vendicio. ex titit enim defuncti defēſor ⁊ quidā ydoneus qui de ſo lido creditoribus cauet. ¶ In pͥmis hoc ſcriptū to tiens locū habet quotienſ teſtam̄to libertates date ſunt. Quid ergo ſi quis in teſtatus decedens cōdicit lis libertates dederit neq adita ſit ab inteſtato here ditas an fauor ꝯſtōis de bebit locū habere. Certe
f ¶ Non pn̄t. ut ī ad ueticijs. ꝓfecticia eī ſibi non auferuntur. g ¶ Sꝫ ꝯueniet̉. de facto. nā nō teneret̉ de iure ſꝫ de hijs que ꝯtraxit poſtꝙͣ fuit arrogatꝰ tenet̉ d̓ pe culio. vt. ff. de pecu lio in arrogatorē. et ſi tūc nō defēdat pr̄ in bonis ip̄ius pr̄is fit miſſio. vt. ff. qͥbꝰ ex ca. in poſſ. eatur. fuſcimus. §. ſi quis. ¶ De eo cui lib̓tatis ca bona adiciuntur. Cceſſit nouuſ eſt h̓ quartꝰ ſuccedēdi mō bus. vt. sͣ. ꝑ qͣs ꝑſo. no. acqui. §. fi. ac.
poſ. perit. ſi ante eā petitā ad arrogandū ſe dederit. aliud ſi iā petijt. vt. ff. vn̄ li. l. fi. ⁊ d̓ ꝯtͣ ta. l. iij. §. ſi emācipatꝰ ¶ Conſtō. C. de vſufruc. l. correctionē. b ¶ Nūc aūt. aduerſa tͣ ei ꝙ ſupra dixerit. ꝙ omēs res acquire bantur arroganti. c ¶ Que extrinſecus. id ē in aduenticijs. d ¶ Naturaliū. vbi in aduēticijs tm̄ vſufrc̄. querit̉. vt. C. de bo. q̄ li. cum oportet. e ¶ Aortuo. alie ꝑſo ne vt deſcēdentes ex filio arrogato vt. C ꝯūia d̓ ſuc. l. fi. vbi ē ꝯſtō de qua h̓ fit mē tio Itē ſi h̓ arrogatꝰ eſſꝫ impubeſ ⁊ impu beſ decederet. admit terent̉ eciā alij ex ſti pulacōe. vt. ff. d̓ ad opc̄. l. nō aliter. et. l hijs ꝟbis et. l. hͦ aūt et. sͣ. de adop. §. cum autē. ſꝫ quid ī pr̄e na turali a quo h̓ arro gatꝰ erat emancipa tus. ℟. p. eū p̄ferri arreganti. ſꝫ hodie fr̄es vtriqꝫ ꝯiūcti vo cāt̉ cū arrogāte. vt i aut̓. d̓ her. ab īteſt. .§. ꝯn̄s. Accurſius.
1 i1 i ¶ Conſtitucōe. cuius verba hec ſunt. jͣ. e. §. ſi ꝟgineo. k ¶ Accepunt. deſtinacōe. at̉ cuilibꝫ petenti bona hac l ¶ Inteſtatō. Idē pͥuilegiū. ꝯtēplacōe vt. C. d̓ teſ. ma. m ¶ Adicit̉. I. fi. ſcꝫ ab herede. n ¶ Hereditas. quō gͦ valet qd̓ in eo reli ctū ē. vt. C. de fidei cō. l. eam qm̄. ℟º. h̓ ſpeciale eſt o ¶ Si virgineo. ve nire id eſt vendi. p ¶ Ydone ē. fideiuſ ſoribꝫ l̓ pignoribꝫ l̓ fide hīta. ut. ff. de fi d̓i cō. li. l. iiij. §. aditi q Creditoribꝫ. vl̓ om̄ibꝫ vel vni nomīe oīm. ut. ff. d̓ fideicō. li. l. iiij. §. c̓ditoribus r ¶ Adita. nō mirabi le. ꝙ ex hac pactōne ſerui fiūt libei̓. ut or tiui. Qui ſūt ortiui et vnde dicant̉ dixi. sͣ. d̓ ſin. re. ꝑ fid̓i ꝯ. re. .§. fi. et. h̓ ⁊. ff. d̓ fid̓i co. li. l. iiij. §. hij eciā s ¶ Liberti. ſubaudi hoc tibi ꝯcedimus. ſꝫ oꝑas neqꝫ ortiuiſne qꝫ ab eo manumiſſis imponat ut. ff. d̓ op. li. ſi quis hac. t ¶ Nā huic. ſub iudi concedimus. u ¶ Conſētiāt. alias in ẜuitute remanent et quē volūt habere pr̄onū. hēbūt dn̄m. vt. C. d̓ maū. te. l. fi. x ¶ Acco . §. iij. modauimus. ff. de fi d̓ico. li. l. iiij. §. hij qͥ Accurſius florētinꝰ y ¶ Accedūt. ut ꝓcu ratores noſtri. z ¶ Preferendā. hoc qn̄ ꝯꝑetūt lib̓tates a ¶ Cognoſcenda .i. accipiēda ꝑ fiſcum. b ¶ Adita. olim eniꝫ pͥus fiſcus admitte batur bonis non adi tiſ ab alio. et eciā adi tis dūmō eēnt bona ſoluēdo. alias adicio ab illo facta valebat ut. ff. d̓ fideicō. li. l. .iiij. hodie indiſtīcte admittunt̉. vt. C. de te. ma. l. fi. §. pnl̓ c ¶ Veneant. id eſt vendantur. Accur.

IA
ſi inteſtatus decedit et co dicillis dederit libertatē ꝯpetere eam nemini dubiū eſt. tūc enim conſtitucōni locū eſſe verba oſtendunt cū nemo ſucceſſor ab inte ſtato exiſtat. Ergo quam diu incertū ſit vtrū exiſtat an non. ceſſabit ꝯſtitucio. ſi vero certum eſſe ceperit neminem exiſte̓. tunc erit ꝯſtōni locus. ¶ Sꝫ is qui in integrū reſtitui p̄t̄. ab ſtinuit ſe ab hereditate ꝙͣ uis poteſt in integrū reſti tui poteſt admitti ꝯſtitu tio et bonorū adicio fieri ¶ Quid ergo ſi poſt adi tionē libertatū ꝯẜuanda rū cauſa factā in integruꝫ ſit reſtitutus vtiqꝫ nō erit dicendū reuocari liberta tes que ſemel ꝯpetierunt. ¶ Hec ꝯſtitutio liberta tum tuēdarū cauſa intro ducta ē. ergo ſi libertates nulle ſunt date ceſſat hͨ cō ſtitutio ¶ Quid ergo ſi vi uus dederit libertates vl̓ mortis cauſa. ⁊ ne de hoc queratur vtrum in fraude creditoꝝ. an non factum ſit. idcirco velint ſibi adici bona an audiendi ſint. et magis eſt vt audiri debe ant. et ſi deficiant verba conſtitucionis. ¶ Sed cū ml̓tas diuiſiones eiuſmoī ꝯſtitucioni deeſſe ꝑſpexi mꝰ. lata ē a nobis pleniſſi maꝯſtitucio. in qua multe ſpecies collate ſunt. qͥbus ius hm̄ōi ſucceſſionis ple niſſimū eſt effectum. quas ex ip̄a lectione ꝯſtitucioniſ pt̄ quis agnoſcere.
De ſucceſſionibꝰ libertoꝝ que fiebant ꝑ bonorū ven dicōs et ex ſena. ꝯſul. clau. Rant ante p̄dictā ſucceſſione olim ⁊ alie ꝑ vniuerſita tē ſucceſſioneſ. qͣlis fuerat bonoꝝ emptio. que de bo nis debitoris vendēdis ꝑ multas ambages fuerat i troducta ⁊ tunc locum ha bebat. quando iudicia or dinaria in vſu fuerāt. ſꝫ cū extraordinarijs iudicijs poſteritas vſa eſt. ideo cū ip̄is ordinarijs iudicijs ec̄ bonorum vendiciones ex pirauerunt. et tm̄ modo cre ditoribus datur officio iu dicis bona poſſidere. et ꝓ ut vtile eis viſum ē ea diſ ponere. quod ex lacioribꝫ digeſtorū libris ꝑfectius apparebit. ¶ Erat ⁊ ex ſe natuſconſulto claudiano miſerabilis ꝑ vniuerſitatē acquiſicio cū libera mulier ẜuili amore bachata ip̄am libertatē ꝑ ſenatus ꝯſultū amittebat et cum liberta te ſubſtanciā. quod indi gnum noſtris temporibꝰ eſſe exiſtimantes. et a no ſtra ciuitate deleri. et non īſeri nr̄is digeſtis ꝯceſſimꝰ ¶ De obligationibus. Vnc tranſeamus obligaciones. Obligacio eſt iu ris vinculum quo neceſſi tate aſtringimur alicuius ſoluende rei ẜm noſtre ci uitatis iura. ¶ Omniū aūt obligacionum ſumma di uiſio in duo genera dedu
a ¶ Eam .ſ. libertatē. ex teſtō. vel ab inte .ſ. erit iſte herſ b ¶ Succeſſor. nūqͥd; .℟º. neutrū dici pt̄. dic gͦ hūc anor malū ſucceſſorē eſſe. ſicut illū qui ſuccedit heredin̄ īplēti defuncti volūtatē. ut ī aut̓. d̓ her. et fal. §. in oībꝫ. et iura ſepul chroꝝ habꝫ. ut bo. poſ. ut. ff. d̓ fideicō. li. l. iiij. §. fi. 3 c ¶ Neminē. heredē exiſtere ab inteſta. d ¶ Si is fieri. et. ℟º ſic. vt. ff. de fideico. e ¶ Sꝫ li. l. iiij. §. i. cū diuiſioneſ .i. caſus f ¶ Conſtitucio. C. de te. ma. l. fi. g ¶ Species .i. caſus ¶ De ſucceſſione lib̓ toꝝ ſublatis. Rant et alie S due. emptio. id eſt vedicō ut ſequit̉. ff. de act̓. empc. veteres. i ¶ Ambageſ. nam ꝓ ponebat creditor a ctionē. et ſi cadebat a ſillaba. cadebat a cā. ſi ꝟo nō cadebat bona debitoris abſē tis l̓ pn̄tis vēdebat ſua aucͣte. qd̓ hodie nō eſt. ut hic et. C. d̓ formul̓. et īpe. l. i. et k ¶ Ordinaria. .ij. id eſt ſolennia. l ¶ Expirauerunt̉. id eſt receſſerunt. m Bona. ſcꝫ omnia ut. ff. qͥbꝰ ex. c. īpoſ. e. l. i. ſꝫ hodie ꝓ mē ſura debiti d̓cl̓ati. ut ī aut̓. d̓ exhi. ⁊ intro. .§. ſi vero. n ¶ Libriſ. ut. ff. qͥꝰ ex cau. ī poſ. e. ꝑ totū. o ¶ Arat bachata. id ē capta vel decepta. vt em̄ vino capitur vel bacho. ita ⁊ amo re. Item furore amo ris nilvehemētius in uenit̉. ut in aut̓. qui bus mo. na. effi. le. .§. illud col. vj. p ¶ Subſtāciā. ſi cō iugebat ſe alieno ſer uo ⁊ ꝯtͣ dn̄i denūcia cōꝫ. ut. C. ad ſe. cō. q ¶ De ſclaud̓. l. i. obligacōibꝫ. dc̄m ē .sͣ. de ꝑſoniſ liº pͥmo de rebꝫ. ī ſcd̓o ⁊ t̓cio vſqꝫ hūc. nūc d̓ actō nibꝫ deberet dice̓. ut
.sͣ. de iurena. §. fi. qꝛ obligacō mr̄ ē actōis. ut. ff. d̓ ꝓcur̓ͣ. ¶ Vnc tranſeamꝰ. obligacio. vid̓r ꝙ nll̓a obligacio h̓ lꝫ. §. ea obligacio. ideo p̄mittit de hijs obligacōibꝫ diffiniat̉. nam ciuilis ſola nō hꝫ effc̄m exi gendi vtꝫ in obliga cōe lr̄aꝝ ante biēmū vt. jͣ. de lr̄aꝝ obli. Itē pꝫ in om̄i obligacōe ciuili et nat̉ali ſimui nā ſi fiat pactū d̓ nō petēdo. tollitur na tural̓ et remanꝫ ciui lis. ut. ff. de ſol̓. ſti chū aut pāphilū. §. nat̉al̓. et tn̄ nō hꝫ ef fc̄ꝫ iſtū vt. jͣ. d̓ excep. §. p̄terea. Item nec natal̓. qꝛ nec ꝑ eam fit exacto. lꝫ īpediat̉ repeticō. ut. ff. d̓ do na. l. hͦ iure. §. fi. Sꝫ dic ꝙ ſimul vtͣqꝫ hic diffinit̉. Itē ſi bona ē diffinicio. gͦ ꝯu̓tit̉ cū ſuo diffinito. vbi cūqꝫ gͦ ē iur̓ vinculū eſt ꝯbligacio. et ecō tra vbi nō ē tl̓e iuris vinculū nō eſt obli gacio. hic ē decepcō gͦnec fideiſſor adhi veri pt̄. vt. ff. de ꝟ. ob. l. i. ī fi. qd̓ ē falſū qꝛ naturali obligati on accedit. ut. jͣ. d̓ fi deiuſ. ī pnͥ. Sꝫ dicas ꝙ h̓ ē deceptio. nam ſi dicas. non eſt obli gacō ſcꝫ ciuilis et na turalis. vera eſt ſi di cas obligacio .ſ. nll̓a ec̄ naturalis falſa ē. et ſic vis eſt in dcōe obligacio. vbicunqꝫ em̄ dico ꝙ nat̉ali ob ligacōne quis tenet̉ intelligo de iur̓ gen. qꝛ ꝯuenit ſolis homi nibus et om̄ibus. r ¶ Iuris vinculū. id eſt ius vinciēs. et ſic eſt res incorꝑ al̓. vt .sͣ. de rebꝫ cor. et in cor. ī fi. vt em̄ boues funibꝫ viſualit̓ ligā tur. ſic hoīes verbis ligātur et ītellectua liter. vt. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. s ¶ Acc̄i .l. i. c. i. tate. tūc em̄ ve̓ debi tor ē cū ncc̄e hꝫ ſol ue̓. ut. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. debitor. et ita ẜm hͦ nulla ē obligacio cuſ opponat̉ excepcō ꝓ

.III.
ſunt. aut p̄torie ¶ Ciuiles ſunt que aut legibꝫ ꝯſtitu te aūt c̓te iure ciuili ꝯpro bate ſunt. Pretorie ſunt qͣs p̄tor ex ſua iuriſdictōe conſtituit. qͥ eciā honora rie vocantur. ¶ Sequens diuiſio in quatuor ſpecies diuiditur. aut enim ex con tractu ſunt. aut qͣſi ex con tractu. aut ex maleficio. aut quaſi ex maleficio. pͥuſ eſt vt de hijs q̄ ex contractu ſunt diſpiciamꝰ. haꝝ eque quatuor ſunt ſpecies aut em̄ re ꝯtͣhunt̉. aut ꝟbiſ aut lr̄is. aut conſenſu. de qͥ bus ſingulis diſpiciamus Quibus modis re contra hitur obligacio E contrahit̉ ob ligatio. veluti ex mutui dacione. Mutui autē obligatio in hijs rebꝰ ꝯſiſtit. que pon dere. numero. menſuraue
ut diffinit̉. ff. de re. iur̓. l. nō videt̉ cepiſſe qd̓ veꝝ ē ſi oppo nat̉ excepcō. iō qꝛ deſijt eſſe vinculū nat̉ale vel ciuile. nā q̄dā excepcōes ꝓponūt̉ eciā qn̄ vtrūqꝫ vinculū adeſt. ut ī mace. et vell̓. Sūt em̄ effectual̓ obligacōis due radicēs. vna natural̓ ſcꝫ q̄ ꝯſēſu naſcit̉ q̄ inter omnes fieri pt̄. eciā int̓ ẜuos. et hͨ natural̓ d̓r. ut. ff. de pact̓. l. i. §. adeo. hͨ ra dix ꝯtͣrio ſēſu tollit̉ vt. ff. de ſolu. l. ſti chū. §. nat̉aliſ. qꝛ nil tam naturale ⁊cͣ. vt ff. de re. iur̓. l. nil ſed hec natural̓ vim non hꝫ exigēdi. impedit tn̄ ſoluti repeticōem ut. ff. de fideiuſ. l. fid̓ iuſſor. §. fideiuſſō. hu ic qn̄qꝫ accedit ciuil̓ eciā radix q̄ illi natu rali faciē dat vel for mā l̓ veſtē. ut poſſit parere actōꝫ. et h̓ ci uilis tollit̉ contrario ciuili actu nō natura li. ut ꝑ acceptilacōꝫ ut. jͣ. qui. mo. tol. ob li. §. i. al̓. §. Itē ꝑ ac ceptabilia. Item ꝑ ſmam remanēte natu rali. ſꝫ hͦ n̄ ē ip̄o iure ſed per excꝑcionem. vt. ff. de condi. inde. l. iul̓. ſentencia enim eſt de iure ciuili cum omnia iudicia ſint de iure ciuili vt diximus. sͣ. de iure naturali. §. ius autem. in glo. vt ſint ⁊ cetera. ꝑ. l. ff. de ori. iur̓. l. ij. §. hec diſputatio. et h̓ ciuil̓ nō adherꝫ ẜuis. cū nil ſint inſpecto iur̓ ciuili. ut. ff. d̓ re iur̓ .l. ẜui et. l. ꝙ attinꝫ. Itē filio ꝯtͣ pr̄em l̓ ecōtra nō naſcit̉ vt. ff. d̓ ꝯdi. ī de. l. frater a fr̄e. cū int̓ eos non poſſit eſſe iu diciū. vt. ff. de iud̓. lis. iure ciuili īpediēte rōne patrie pt̄a tis. ut. sͣ. d̓ pa. pͥo. §. iuſ at̄. ꝟbū rei gn̓ale ē vt. ff. ſi cer. t ¶ Rei. vel ec̄ facti. qͣꝛ pe. l. i. ī fi. et. ff. de ꝟ. fig̓. l. rei. u ¶ Scd̓ꝫ. iſtud ſcd̓ꝫ pt̄ referri ad totā diffinicōꝫ. q. d. obli gacio ſic diffinit̉ ẜm iura roͣna. .i. ẜm. l. et ſic ciuilis ⁊ nat̉a lis h̓ ſimul diffinit̉. Vel dic̄ ꝙ refert̉ tm̄ ad pn̄cipiū ſcꝫ iu ris vinculū. Et ꝙ dicit. quo aſtringimur. ſcꝫ qn̄qꝫ ut qn̄ ē ciuilis ⁊ natural̓. qn̄qꝫ nō. ut qn̄ ē naturalis ſola. l̓ ciuilis ſola. Vel dic ꝙ ponit̓ remotiue hͨ dictō ẜm. q. d. illa obli gacio ē iuris vinculū q̄ ē ẜm ius. nō ꝯtra ius. ut. ff. de ꝟ. obli. gn̓alit̓. ⁊. l. ve luti. et ẜm hͦ refert̉ ad pͥmū. Vl̓ dic ꝙ refert tm̄ ad illā dictōꝫ ſoluēde. nā ẜm ius ſūt faciēde ſo lucōnes. ut res eq̄ bona ſoluat̉. ut. ff. ſi cer. pe. l. cū qͥd. et .ff. ꝯmo. l. iij. ſi res. Itē ꝯgruo loco et tꝑe. ut. ff. d̓ ſolū. ſi ſoluturus. Itē de euictōe ꝓmitti al̓ nō vid̓r ſolue̓. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. iul̓. §. qui fund̓. et. ff. d̓ ꝯdi. c. da. l. fi. et de euic. l. ij. Itē ꝑ ꝯpetētes actōes et iudices fiat ſolucio. al̓r nō vꝫ ſnīa nec ſolucio fieri debꝫ. ut. C. ſi a nō ꝯpe. iud̓. l. fi. x ¶ Omniū ſūma. id eſt pͥma. vel ſūma id eſt breuis. ſic. sͣ. de iur̓ ꝑſo. in prin. eſt em̄ qn̄qꝫ maior. ut. jͣ. e. §. fi. y ¶ Diuiſio. diuiſio eſt īnumerabilis materie breuis ꝯpoſi cio. et diuiſio ad multa facit. ut diximꝰ ī ꝓheīo. §. pnl̓. z ¶ Legibꝫ. vt. l. acqͥ. vt. jͣ. ad. l. acq̓. in pͥr̄. Itē de paupei̓e p. l. xij. ta. ut. ff. ſi qͣ. pau. fe. di. l. i. i. ℟n̄. Itē furti nec maī feſti. vt. jͣ. de noxa. §. ſūt aūt. ſecus aūt ē de furto maīfeſto qꝛ illa obligacio ē p̄toria. ut. jͣ. d̓ ppe. et tēp. ac. §. furti qͦꝫ at Cōprobate. ut ſūt obligacōes iur̓. gē. iuēte. ut. sͣ. d̓ iu r. na. §. ius at̄. q̄ a iure ciuili ſūt ꝯꝓbate. ut. ff. d̓ iuſti. ⁊ iuxͣ b ¶ Pretorie ꝯſtituit. ut obligacio ex furto jl. ius at̄ci. maifeſto. ut. jͣ. d̓ ppe et tēp. ac. §. j. Itē ex rapīa ⁊ vbicūqꝫ
p̄tor aliquā obligacōꝫ inducit. vt pꝫ ꝑ multos ti. ut. ff. d̓ iuſti. et iur̓. l. ius autem ciuile. §. p̄torium. c ¶ Honorarie. qꝛ p̄tores honores gerebāt. qd̓ dic ut. sͣ. d ¶ Seq̄ns diuiſio .ſ. obligatōm. d̓ iur̓. na. §. p̄toꝝ e ¶ Ex ꝯtractu. vt. jͣ. vſqꝫ ad ti. de obli. ex quaſi ꝯtractu. f ¶ Quaſi ꝯtractu. ut. jͣ. de obli. ex qͣi ꝯtractu. ſequētes ſcꝫ ꝑ quas ꝑſonas nob̓ acquiritur. et quot modis tol. obligacō hij duo tituli vſqꝫ ad qͣrtū libꝝ ſūt ꝯn̄es. g ¶ Ex maleficio. vt .jͣ. de obli. ex mali. vſ qꝫ ad ti. de obli. ex qͣ ſi malefi. h Aut ex quaſi ma leficio. vt. jͣ. de ob. ex qͣſi malefi. et ſubau. aut ex varijs figuris cauſarū. vt. ff. d̓ act̓. et obli. l. i. in prin. i ¶ Ex contractū. ꝓp̓e ponitur quo ad illoſ contractus vbi hinc inde naſcitur obliga cio improprie qͦ ad alios. vt. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. labeo. ſic. ff. ſi cer. ꝑe. l. certi ꝯdi. ī pnͥ. et de off. procon. le. l. ij. k ¶ Eque. vt. sͣ. l ¶ Contrahuntur. vt. jͣ. ti. ꝓximo. m ¶ Verbis. vt. jͣ. ti. ij. vſqꝫ ad ti. de literarū obli. n ¶ Literis. vt. jͣ. de literaꝝ obli. o ¶ Conſēſu. vt. jͣ. d̓ ob. ex ꝯtrac. cū ſeq̄ntibꝫ ti. Sꝫ q̄ ē dr̄a nit̓ actōꝫ. et obligacōꝫ et ꝯtractū. ℟º. contractus eꝟboꝝ ꝯceptio vel ꝯſenſus. vtꝫ. ff. de ꝟ. ob. ſtipulacionū. §. ſti pulacio. et ē facti. ut. ff. de cura. furioſi. l. ꝯſilio in fi. Obli gatio ē. qꝛ inde naſcit̉. ut ar. ff. ſi cer. pe. l. ij. c̓ca fi. Actio ē qd̓ poſtea inde ſurgit. et ſic nullū ē alteꝝ. ut. ff. d̓ ꝓcu. lꝫ. §. ea. et. jͣ. ti. ij. ī pnͥ. et hͨ duo ſūt iuris. ut ī diffinicōibꝫ pꝫ ¶ Quibus modis re contrahitur obligatio. ℟ica. E ꝯtrahitur. In primis nota veſtiri pactū id qd̓ ē Olr̄aꝝ ob. ꝯſēſu. ut. jͣ. de ob. ex ꝯſēſu. coherēcia ꝯtra nūdū vj. modis. re. ut h̓ ꝟbis. ut. jͣ. ti. i. lr̄is. ut. jͣ. d̓ ctus. ut ſi iuxͣ ꝯtractū apponat̉ aliqd̓ pactū ante vel pꝰ. ut C. de pactis petēs. et. ff. de pact̓. iur̓gen. §. qͥymo. Itē int̓ uētu rei. ut ī ꝯtractibꝫ īnoīatis ex qͥbꝫ naſcit̉ actio demū re ſecuta. vt. C. de reꝝ ꝑmū. ex placito. Sꝫ quid differt ea q̄ veſtitur re. ab ea q̄ interuētu rei veſtit̉. ℟º. pͥma hꝫ veſtim̄ tū et robur ſtatī cū naſcit̉. nā tacite agit̉ vt reddat̉ mutuū vel ꝯmodatū. ut. ff. ſi cer. pe. cū qͥd. Sꝫ ī alia dudum forte poſtea qn̄ res tradit̉. vt. C. de pactis petēs. et. C. de reꝝ ꝑmū. ex placito. Et adde duos modos. ut no. dc̄o. §. qͥnīmo. et qn̄qꝫ veſtit̉ legis auxilio. quod eſt quotiēs nūdū pactū actōꝫ parit. vt in donacōe. vt. ff. de pactiſ. l. legitima. Itē rei pnͥcipis. vt ī pollicitacōe facta reipublice. ut. ff. d̓ polli cita. l. i. Item auctoritate legis. ut. C. de donac̄. ſi quis ar gētū Itē iur̓iur̓. ut. ff. de oꝑis. li. ut iureiurādi. p ¶ Autui. nota ꝙ quatuor oꝑtet eſſe ī mutuo. natura. ut ad hoc ſit inuēta ut menſuret̉ vel mētiat̉. ſicut eſt in pecu nia. vt. ff. de ꝯtrahē. emp. l. i. Item ꝯſuetudo. vt ad nume rū vel ad pondꝰ ſue nature aptētur. Item actus. ſcꝫ ut detͣ ẜm naturā. verum non in ſacculo ſed in pecunia. q ¶ Pondere. vt. ff. ſi cer. pe. l. ij. §. Item mutuū ꝯtra. So. cibi largē accipitur nomen pecunie. ut. ff. dele. j. talis. s ¶ Aut numerando. vt pecuniam. Accurſius.

E
conſtant veluti vino fru mēto. oleo pecunia nume rata. ere. argento. auro. quas res aut numerando aut mētiēdo. aut appeden do in hͦ damꝰ. vt accipien tiū fiāt. et qn̄ꝫ nobis nō eē dem res. ſꝫ alie eiuſdeꝫ na ture et qͣlitatis reddant̉. ¶ Vnde eciā mutuū appl̓ latum ſit. quia ita a me ti bi datur. vt ex meo tuū fi at. et ex eo contractuna ſcit̉ actio que vocatur cer ti ꝯditio. ¶ Is qͦꝫ qui non debituꝫ ab eo accepit qui ꝑ errore ſoluit re obligat̉
daturqꝫ agenti contra eū ꝓpter repeticionem condi cticia actio. Nam ꝑinde ei ab eo poteſt condici. ſi ap paret eum dare oꝑtere. ac ſi mutuū accepiſſet. Vnde pupillꝰ ſi ei ſine tutoris au ctoritate in debitū ꝑ erro rem datū eſt non tenebit̉ in debiti ꝯdicione. magis ꝙͣ mutui dacione. ¶ Sed hec ſpecies obligacionis non videt̉ ex ꝯtractu conſi ſtere. cum is qui ſoluendi animo dat magis voluit negocium diſtrahere ꝙͣ ꝯtrahere ¶ Itē is cui res
d ¶ Aut appendendo. vt ere et argēto et auro. c ¶ Aut mētiendo. vt vnium. oleum. frumentum. Sed quid ſi librum ad pondus dedero. ℟º. non eſt mutuum. quia con ſideratur conſuetudo et aptitudo et natura rei talis. fic. ff. e. l. ij. §. i. Item quid ſi pecuniā in ſaculo ut ſpeciem. ℟. non eē mutuū. qꝛ actꝰ ī mutuo ſil̓exigit̉. vt. ff. del̓. j. plane. §. ij d ¶ Et qn̄qꝫ. inciden ter em̄ hͦ accidit. qꝛ nō indiget ea. ut ar. ff. ſi cer. pe. l. qͥ pe cuniam. ſꝫ cū accipit eiꝰ dꝫ eſſe ꝓpoſiti vt aliud reddat vt. ff. ſi cer. pe. l. ij. in pnͥ. e ¶ Qualitatis .i. bo nitatis. ꝙ qꝛ tacite ſꝑ p̄ſumit̉ agi. ut. ff. ſi cer. pe. l. cū qͥd. §. ij f ¶ Vnde. qꝛ fit acci g ¶ Tuū fi jpiētis at. ꝯponit̉ emex īte gro ⁊ corrupto ut h̓ et. ff. ſi cer. pe. l. ij. §. appel lata. Et nota ꝙ licet deẜuire nomini qꝛ noīa debēt eſſe cō ſona rebꝫ. vt. sͣ. d̓ do na. §. ē ⁊ aliud. Et noͣ recōciliari mutuū tri bus modis. ut no. ff. ſi cer. pe. l. ij. §. ij. h ¶ Condicio .ſ. certi ſpēaliſ q̄ d̓ mutuo da tur. que appellat̉ a qͥ buſdam. ſi cer. pe. vt. f. de triti. l. i. Sed dic ꝙ ꝯdicio cer ti ex mutuo ſpecialis dicatur. Eſt et alia generalis. que da tur ex omni cauſa et ex omni contractu ex quo certum peti tur. vt. ff. e. l. certicō. in prin. Sed nunquid ad intereſſe datur certi condicio. Quidam dicunt ꝙ non. vt. ff. ſi quis ī ius vo. noīe. l. fi. Nos dicimus ꝙ ſic. et ꝙ dicta lex dicitur ī certi dic. .i. certiꝯdi. que datur ad intereſſe quod eſt incer tum. et eſt ratio. quia licet prima facie ſit incertum. certi ficatur tamen ꝑ iudicē. vt. jͣ. de act̓. §. curare. ſecꝰ ſi ad fc̄m qꝛ ī ſnīa n̄ certificat̉ quātitas. vt. ff. deꝟ. ob. ut aūt. §. qui id qd̓. et. ff. de re iudi. ſi quis ab alio. §. fi. i ¶ Is qͦꝫ. ꝑ errorē. aliud ſi ex certa ſcīa. ut. ff. d̓ ꝯdi. ind̓. l. īdebitū. et. ff. d̓ re. iur̓. ſi ꝑ errorē. ⁊. C. d̓ iur̓. ⁊ fac̄. ig. cū k ¶ Actio .i. ꝯdcō īdebiti. q̄ dat̉ ꝓpt̓ īdebita ſoluta. qͥs ſi facta ſint accipiētis. ut. ff. e. l. īdebiti. §. i. alias nulla ꝯdi cio dat̉ niſi dn̄iū ſit ttāſlatū. ut. ff. vſufru. quēadmodū ca. l. fi. et. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. et. §. appellamus. Itē ad augmē ta nat̉alia. ut. ff. e. l. īdebiti. nō ad ciuilia. ut. C. e. l. i. et in ꝙͣtū locupletior ē accipiēs ſi boͣ fide p̄cepit. vt. ff. e. ſi nō fortē. §. lib̓tꝰ. al̓ ſi ſciēs acceꝑit ī totū. vt ff. e. l. in fūa §. ſi ẜuū. et qn̄qꝫ furti. ut. ff. de ꝯdi. fur. l. qm̄. quod dic vt ibi. I¶ Perinde ei. cui ſolutum eſt. m ¶ Accepiſſet. vnde tenet̉ niſi in caſibꝫ. vt ſi ſoluit̉ ex cā q̄ inficiacōe creſcit. ut. C. e. ea q̄. Itē ex cā pietatis. ut. ff. e cū hijs. §. ſi ml̓r. Itē tranſac. vt. ff. e. ī ſū. ite rei iudicate. vt C. e. l. i. Itē ſcīe. vt. ff. e. l. i. et h̓ dicit̉ Itē iur̓. ut. jͣ. de act̓. .§. ſi poſtulāte. et alias. ut no. jͣ. de obli. ex qͣi ꝯtrac. §. fi. n ¶ Si apparet. ſi id ē qꝛ. Sꝫ videt̉ h̓ dici ꝙ pͥmo appareat īdebitū. et ſic ꝓbet̉ anteꝙͣ actio ꝓponat̉. et ita an̄ lit̓. ꝯtͣ. qd̓ ē falſuꝫ niſi j caſu. ut. C. d̓ teſti. aut̓. ſꝫ et ſi qͥs. Sed ℟º. hͦ verbū pt̄ qd̓ hic eſt. intelligit̉ cū effectū. ſcꝫ vt ꝯdemne tur reus. o ¶ Ab eo. ſcilicet qui ſoluit. Accur.
p ¶ Datione. Sed qualiter tenet̉ ex mutuo. Diſtīgue. aut eſt infans minor vij. ānis. et tūc nullo mō tenet̉. ut. ff. e. l. ꝙ pupillꝰ. et. ff. de ac. et ob. l. pupillꝰ. aut maior infāte. et tūc ſi tutori ꝓmittat nll̓o iuxͣ debet̉. vt. ff. d̓ auct. tu. pu pillꝰ ſi alij ꝓmittat et ſine tutore et nat̉al̓r tm̄ tenet̉ vt. ff. d̓ nouacͣ. l. i. ſi cū tutore. ec̄ ciuilit̓ et nat̉al̓r obligat̉. ſꝫ reſti tuit̉. vt. ff. d̓ au. tu. l impuberes. et. C. ſi tu. vl̓ cū. inter. ꝑ to tū. et in adulto hn̄te ꝓcuratorē idē qd̓ in pupillo. vt. C. d̓ ī īt̓. reſti. minoꝝ l. ſi cura torē. aliter ſi curatō rē nō hꝫ ciuilit̓ et na t̉al̓r tenet̉. ſꝫ r̓ſtituit̉ et hec omnia ſunt ve ra niſi factus ſit locū pletior. vel qꝛ fit ſal ua pecunia vel ī aliā rem ꝟſa. vt. ff. d̓ ſol̓. l. in pupillo. tūc em̄ tenetur et ciuiliter ⁊ natural̓r ⁊ cū effectu vt. ff. e. l. naturaliter .§. fi. et. l. ſeq̄n. ⁊. ff. ꝯmo. l. iij. hijſ gͦ eiſd̓ modis d̓ indebitō te netur vt h̓ d̓r. Et noͣ ſimilitudinem inter mutuū ⁊ īdebitū. qd̓ vꝫ ad multa. vt. ff. e īdebito. §. i. et. jͣ. vbi recōciliat̉ indebitū eiſd̓ moīs qͥbꝫ et mutuum. q ¶ Vndepupillꝰ Sꝫ ſi pupillo ſolueris īdebitū ꝑ errorē credēs ſe teneri nō pot̓is ꝯtra pupillū agere ꝯdicōe inde. ex mutuo. Sꝫ iſta obligacō nō vid̓r ex ꝯdcōe deſcende̓. qꝛ ſoluit pupillo ꝑ errore r ¶ Mutui. qꝛ neut̓ nͥ ſit factꝰ lo s ¶ Ex ꝯtractū. nec ē. īmo ex qͣi ꝯEͣctu. vt. jͣ. 8̓. cupletior. ob. ex qͣi ꝯtractu. §. Itē is. Aliqͥd tn̄ tacite gerit̉. ꝓpter qꝛ eſt poſitꝰ h̓ caſus inter obligacōes re et ex ꝯtractu. vt. ff. e. ſi in area. i. ℟n̄. et. ff. ꝯmo. ſi is qui. §. vl. t ¶ Item is cui. q. d. non ſolū ī duobꝫ ſuꝑioribꝫ caſibꝫ ſcilꝫ qn̄ aliqͥs accipit mutuū. vel qn̄ accipit īdebitū obligat̉ re ſꝫ eciā in hͦ caſu. ſi vero ꝯmodauero tibi rē aliquā re obliga ris. vt poſſum ꝯtra te age̓ ꝯmodati actōe. Sꝫ dr̄a ē int̓ il lū qui mutuū accepit. et illū cui ꝯmodata ē res. qꝛ ſi ꝯmo dauero tibi equū meū ego n̄ do tibi ita eū ut tuus fiat. et iō teneris michi de eadē re r̓ſtituēda. ſecꝰ ī mutuo. quia ſi mutuaui tibi nō tenei̓s michi redde̓ eādē rē. ſꝫ aliā rē eiuſd̓ nat̉e et eq̄ bonā. Alia ē dr̄a. qꝛ qͥ mutuū accepit. ſi caſu for tuito amiſerit qd̓ accepit mutuo. velut incēdio. rumia. nau fragio. aut īcurſu latronū n̄lonminꝰ poſſuꝫ age̓ ꝯtͣ euꝫ ex mutuo. ſꝫ ꝯmodatariꝰ diligēt̓ dꝫ cuſtodire rē ſibi ꝯmoda tā. nec ſufficit ſi adhibeat talē diligētiā ī cuſtodiēdo qͣn tā ī ſuis rebꝫ ſolꝫ adhibe̓ ſi aliꝰ hō diligētius potuerit cū ſtodire. ſi ꝟo ꝓpt̓ maiores caſus ꝯmodatarius nō tenet̉. ſi tn̄ ꝓpt̓ culpā ſuā caſus iſte nō amittit. alioqͥn ſi tibi ꝯmo dauero ciphū meū vt haberes ī domo tua. et tu forſitā te eū in ꝑegrinacōe detuleris. et īcurſu latronū amiſeris. vl̓ naufragio. teneris michi de eo reſtituēdo. l̓ eiꝰ eſtimacōꝫ u ¶ Item is nāqꝫ. pͥma differencia inter mutuū ⁊ ꝯmodatū x ¶ Fiat. quod ē in mutuo. y ¶ Re. qd̓ non eſt in mutuo. z ¶ Tenetur. eciā non deteriorē. alias non vidētur reddi ta. vnd̓e tenetur ad intereſſe. vt. ff. cōmo. l. iij. §. ſi res.

II
aliqua vtēda datur id eſt cōmodatur re obligatur et tenetur cōmodati actio ne. ſedis ab eo qui mutuū accepit longē diſtat. Nā non ita res datur vt eius fiat et ob id de re ip̄a reſti tuenda tenetur et is qui deinqui mutuum accepit ſi quolibet fortuito caſu amiſerit quod accepit. ve luti incedio ruina naufra gio. aut latronuꝫ hoſtiuꝫ ue in curſu nichilominꝰ ob ligatus ꝑmaneat ¶ At iſ qui vtendum accepit ſane qͥdē exactā diligentia cu ſtodiende rei preſtare iu betur nec ſufficit ei tantaꝫ diligētiam adhibuiſſe ꝙͣ tam in ſuis rebus adhibe re ſolitus eſt ſi modo alius diligētior poterit eā rem cuſtodire. ſed ꝓpter maio rem vim maiore ſue caſus non tenetur ſi modonon ip ſius culpa is caſuſ interue nit. Alioqui ſi id quod ti bi comodatum eſt domī pe regre tecuꝫ ferre malueriſ ⁊ vl̓ īcurſu hoſtiū p̄donum ue vel naufragio amiſeris dubium nō eſt quin de re ſtituenda reea tenearis. Cōmodata autē res tūc
proprie intelligitur ſi nul la mercēdē accepta vl̓ con ſtituta res tibi vtenda da ta ē alioquin mercēde in terueniēte locatꝰ tibi vſus rei videtur. gratuituꝫ em̄ debet eſſe cōmodatum. ¶ Preterea et is aqud quē reſ aliqͣ deponitur re obli gatur ex actione depoſiti qꝛ ⁊ ip̄e deea re quā acce pit reſtituēdā tenet̉ ¶ Sꝫ is ex eo ſolo tenet̉ ſi quid dolo cōmiſerit. culpe at̄ nō mine. id ē deſidie ac negli gētie non tenet̉. ¶ Itaqꝫ ſe curꝰ eſt qui paꝝ diligen ter cuſtoditare furto ami ſit. qꝛ qui negligenti rem amico cuſtodiēdā tradit ſue facultati imputare de bet. ¶ Creditor qͦꝫ qui pi gnus accepit re obligat̉. quia et ipſe de ea re quam accepit reſtituenda tene tur actione pignoraticia. ¶ Sed qꝛ pignus vtriuſ qꝫ cauſa dat̉ et debitoris quo magis ei crederet̉ pe cunia et creditoris qͦ mā gis et in tuto ſit creditum placuit ſuffice̓ ꝙ ad eā rem cuſtodiendā exactaꝫ dili gētiā adhiberet qua ſi pre ſtiterit ⁊ ſi aliquo fortuitō
a ¶ Et is. qͥdē. ſcd̓a differētia. tuū nat̉ale tm̄ .ſ. qn̄ fit nu b ¶ Mutuū accepit. h̓ noͣ mū meracō ſine ſtipulacōe̓ de ſoluēdo. ciuile tm̄. qꝛ ſtipl̓o int̓uenit d̓ ſoluēdo ſine nume racōe. ciuile et naturale qn̄ numeracō et ſtipulacō int̓ueīt vt. ff. ſi cer. pe. l. ij. jtē deficit mutuū rōe rei vt ī fure vt. ff e. l. ij. §. mutui. et. §. appellata. et rōe ꝑſone. vt. ff. e. ſi cer. pe. l. ſi fui̓oſi. ⁊ racō diſſenſus. ut. ff. ſi c̓. pe. l. ꝙͣuis. vſucapio ne ad iſtar ānonē ali ene pecuīe date ī do tē. vt. ff. de iur̓ do. l c ¶ Naufra ꝓculꝰ gio. h̓ noͣ fortuitos caſus meliꝰ ꝙͣ ī aliqͣ .j. ſic enumerāt̉ aliqͥ caſuſ. Cde pig̓. ac. qͥ d ¶ Exa fortuitis cta. al̓ exactiſſimā. ⁊ ſic ꝓ pͥmo ponit̉ poī tiuꝰ ꝓ ſuꝑ latīo. ⁊ di ſtīgue qꝛ int̓dū ſolꝰ dolus venit ī ꝯmoda to. ut ſi ꝯmodo vxoi mee ut ꝯꝑata veīat ad me. ut. ff. e. ſi ut c̓ to. §. nūc vidēd̓ et. §. int̓dū. qn̄qꝫ dolus et culpa eiꝰ leuis. vt ſi comodo tibi ciphum ut ꝯūes amici īuiten tur ad cenā. vt. ff. e. in rebꝫ. §. hͦ ita inter dū leuiſſima. et hͨ ge neralit̓. ut h̓ int̓duꝫ caſuſ. vt ſi cl̓pa p̄ce dit caſū. ut h̓ ſequit̉ ⁊. ff. e. ī rebꝫ. §. alio e¶ Ei .ſ. ꝯmo. quī datario f ¶ Caſus .ſ. alius. g ¶ Mercede. ſic. jͣ. 1o cati. §. i. ſic. jͣ. mā. §. f. h ¶ Cōmodata. ꝯmo datū em̄ ē ſi dedi tibi rē meā vt vtariſ. nec md̓ accepi me̓cedē ſi ꝟo mens int̓ueniat erit locatio et condu ctio. gratuitum eniꝫ debꝫ eē ꝯmodatū. iō tenei̓s ad exactiſſimā diligenriā. ſic. jͣ. loc̄. .§. i. jͣ. man. §. fi. i ¶ Pret̓ea. ſi vero d̓ poſui penes te rē me ammichi obligaris ⁊ poſſuꝫ age̓ ꝯtra te actōne depoſiti ad rem. michi reſtitu endā et teneris ex ſolo dolo ſi dolū ꝯmiſeris. ſꝫ ſi negligē ter cuſtodieriſ non teneris. et ideo ſi tibi rem depoſita ꝑ negligenciā tuā amiſeris furto debꝫ ſibi imputari qͥ cuſto dienda rem ſuā ſuo amico tradidit negligēti. k ¶ Deponit̉. id ē cuſtodienda dat̉. vt. ff. e. depoſi. l. i. ¶ Dolo. nota īdepoīto ſolū dolū veīre. vt h̓ ⁊. ff. d̓poſiti l. j. §. illud. Itē lata culpa q̄ ꝓ dolo accipit̉ vt. ff. e. ꝙ nu̓a An̄qꝫ leuiſſima. vt ſi hoc fuerit pactum. vt. ff. e. l. j. §. ſepe
Itēſi fuerit ī culpa qꝛ portauit rē depoſitā ꝑ locū ꝑicl̓o ſū. vt. ff. e. l. ī rebꝫ. §. i. et. l. ſi certo. §. int̓dū. Itē mora fc̄a in reſtōne. vt. ff. depoſiti ſi ī alia. §. fi. et hͦ ſil̓e tenet̉ d̓ c̓aſu m ¶ Culpe .ſ. leuis n ¶ Imputare. ſic. jͣ. ꝓ ſocio. §. fi. et. ff. deminor. l. cū mādato. §. fi. Ae dolū ut qn̄ ē machīacō ſtu o ¶ Dꝫ. h̓ noͣ aliud eſ dioſa ut. ff. de dolo. l. i. §. ij. ald̓ latā culpā vt nō ītellige̓ qd̓ omneſ nitelligūt ut. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. late aliud leuē vt deſidie et negligētie vt hic aliud leuiſſimā. vt ſi quocūqꝫ mō potuit p̄uidere ⁊ nō p̄uidit vn̄ furtū fieri nō pt̄ ſine leuiſſima culpa. vt. ff. ꝓ ſocio. l. cum duobꝫ. vel incendiū naſci. lꝫ nō noceat in culpabilibꝫ. vt. ff. d̓ offi. p̄ſi. vigilū. l. iij. .§. j. ⁊. ff. d̓ ꝑi. cō. rei vē. l. ſi vēdita. et. sͣ. ꝓx. §. aliū caſū fortu itū qui ſcileꝫ p̄uideri nō pt̄. ut. sͣ. ꝓx. §. et C. de pig̓. act̓. l. que fortuitis. p ¶ Treditor. id eſt creditorē acciꝑe. ex om̄i cā. vt ī aut. d̓ fi deiuſ. §. fi. et. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. ſi cui. q ¶ Accepit. no cau te ponit accepit alit̓ nō d̓r obligari. ſꝫ pi gnꝰ creditori etiam nūda ꝯuencōe tenet̉ vt. ff. de pig̓. act̓. l. i et ypotecaria ſibi na ſcit̉ ad pignus illud ꝑſequendum. vt. jͣ. d̓ act̓. §. Itē ẜuiana. r ¶ Dignoraticia. q̄ naſcitur demū. ſolu ta pecunia. vel alias ſatiſfacto. vt. ff. de pig̓. act̉. ſi rē. §. oīs ſic in actōne tutele. que demū finita tu tela naſcit̉. vt. ff. de tute. et ra. diſ. ſi tu tor. §. fi. et. l. ſe. licet quidā dicunt etiam pͥuſ eam naſci. ſed nō intentari. vt no. dc̄o .§. omnis. s ¶ Exactam. proprie ponitur ꝓ ſuꝑlatīo. vt. sͣ. e. ff. §. at is. non em̄ teneturde leuiſſima. vt. ff. de pig̓. act̓. l. ſi con uenderet. §. venit. et. l. ſequenti. t ¶ Preſtiterit.. ſcꝫ exactam diligentiam. u ¶ fortuito. Sꝫqͥs hūc ꝓbat caſū. ℟º. c̓ditor ꝓbat ſe ami ſiſſe. vt. C. d̓ pig. act̓. .l. ſi creditor Itē debitor ꝓbabit do lū l̓ culpā creditorē ꝯmiſiſſe. vt. ff. de ꝓcac̄. qͦtiēs §. qͥ do lo. licet bul. aliter diſtinxerit. vt no. dicta. l. ſi creditor. z ¶ Securum. repete placuit. Accurſius florentinus.

IC
caſurē amiſerit ſecurū eē nec īpediri creditum pete̓ ¶ De verboꝝ obligacionē Erbis obligatio contrahitur ex in terrogacione et r̓ ſponſione. cū quid dari fie riue nobis ſtipulamur. Ex qua due proficiſcuntur a ctiones tam condicō certi ſi certa ſit ſtipulatio ꝙͣ ex ſtipulatū ſi incerta ſit que h̓ noīe inde vtitur qd̓ ſti pulū apud veteres firmuꝫ appellabatur forte a ſtipi te deſcendens. ¶ In hac re olim ꝟba talia tradita fuerūt ſpondes ſpondeo. ꝓmittis ꝓmitto fideiūbeſ fideiubeo dabiſ dabo faci es faciam. ¶ Vtrum autē latina vel greca vel quali bet alia lingua ſtipulacio concipiatur nichil inte̓eſt ſcilicet ſi vterqꝫ ſtipulan tiū intellectum huius lin gue habeat. nec neceſſe ē eadē lingua vtrūqꝫ vti ſꝫ ſufficit ꝯgruēter ad interrogata reſpondere quin eciam duo greci latina lin gͣua obligacōꝫ contrahe re poſſunt. ¶ Sed hec ſo lennia verba olim quideꝫ in uſu fuerunt poſtea aūt leonina ꝯſtō lata eſt que ſo lēnitate verboꝝ ſublata. ſenſuꝫ. ⁊ ꝯſonanteꝫ intelle ctum ab vtraqꝫ ꝑte ſolum deſiderat. lꝫ quibuſcunqꝫ ꝟbis exp̄ſſume. ¶ Om̄is ſtipulacio aūt pure aut in diem. aut ſub condicione fit. pure veluti quinqꝫ au reos dare ſpondes. idqꝫ confeſtim peti poteſt. In diem cum adiecto die qͦ pecunia ſoluatur ſtipula tio fit veluti decem aureoſ primis kal̓. marcij dare ſpōdes. ¶ Id autē quod in diem ſtipulamur ſtatim quideꝫ debetur ſed peti pͥ uſꝙͣ dies venerit non po teſt. at nec eo quidem ip̄o die in quem ſtipulacio fa cta eſt peti poteſt. ſꝫ totꝰ is dies arbitrio ſoluentis
¶ De verboꝝ obligacione. ℟ica. Erbis. ex interrogacōe .ſ. p̄cedēte. ⁊ rn̄ſiōe ſeq̄nte ut. C. de vſurͣ. l. i. aliaſ nō valerꝫ. quid qͣle vl̓ qn̄ c ¶Dari .ſ. certū qd̓ appareat tum ſit ī obligacōe ut. ff. e. ſtipulacōm. ⁊ l. ſe. ⁊vt. ff. e. vbi aūt. §. qui id qd̓. d ¶ Fieri ve. vel eciā nō fieri. et. jͣ. e. §. fi. Accur. e ¶ Stipulamur. Eſt aūt ſtipulacō ꝟboꝝ ꝯcepco. qua aliquid dare vel face̓ ꝓmitti mus. ⁊cͣ. ut. ff. e. l. v. .§. ſtipulacio. f ¶ Ex qͣ .ſ. obli. ꝟbo g ¶ Cōdicō .ſ. rum c̓ti gn̓alis. d̓ qͣ dic ut .sͣ. t. j. diximꝰ c̓ca pnͥ Itē et triticaria locū Hꝫ vbi petit̉ certum vel īcertū. niſi petat̉ pecunia numerata ut .ff. de tritica. l. i. h ¶ Ex ſtipulatū. ſi autē incertū qͥd mi chi debeat̉. nō ſtipu lacōe ſꝫ ex alio ꝯtra ctu. agitur ꝯdicione incerti. nam dico ꝙ ē ꝓp̓m nomē actionis. ut. ff. de ꝯdi. inde. l. ſꝫ et ſi me. §. i. vbi d̓ hͦ i ¶ Si incerta. Ino. niſi ī caſu. ut. C. d̓ rei vxor̄. ac ī pnͥ. Sꝫ qͥd ſi promitto aliquid in gn̓e. ℟ non valet qd̓ agit̉ nā dādo mu ſcā liberarer oꝑtꝫ eī ꝙ aliqua c̓titudo ſit ibi. ut hō vl̓ equꝰ. q̄ certis finibꝫ ꝯtieat̉ al̓ non vꝫ. vt. ff. e. l. ita ſtipulatus in pnͥ. et. ff. d̓ iur̓ do. cū pꝰ .§. gener a ſocio. k ¶ Que .ſ. ſtipulacō l ¶ Vtitur. alludit vo cabl̓o. ſic. sͣ. d̓ teſta. ī pnͥ. et. ff. de acqui. poſ. l. i. nā noīa ꝯſo natia debent eſſe rebus. vt. sͣ. de donac̄. §. eſt et aliud. n ¶ Firmū. nā et baculū vel ſtipē palee dabat vnus alte ri ꝓ inueſtitura vt hodie fit in marchia. ſꝫ ī lombardia bi bunt. alibi ꝑ mantellū inueſtiūt. ſic. ff. de pac. l. i. §. i. n ¶ In hacre. id eſt ſtipulacōe ꝯtrahenda. o ¶ Faciā. q̄ om̄ia dici debebāt ī ſtipulacōe. l̓ aliqͣ d̓ hiſ ſic .s. de ſing. ꝑ fideicō. x̓lic. §. fi. Sꝫ hodie vel vnū ex hijs vl̓ ec aliud dūmō aptū ſit. vt. jͣ. e. §. ſed hec. qui ꝯtinuari dꝫ cū iſto. §. vel olī ꝑ idē fiebat rn̄ſum. hodie eciā ꝑ aliud. p ¶ Lingua. vt aſſiria. latīa. g̓ca vel alia. ut. ff. e. l. i. §. fi. q ¶ Stipulantiū. ꝓp̓e et im ꝓpͥe d̓r. ſic in aut̓. de equa. do. .4. i. col. vij. ſic et improprie eciā ꝓmittens d̓r ſtipulari ut h̓. et. ff. de ꝯdi. inde. l. ſi non ſorte. §. ſi decē. Accur. r ¶ Sed hec. que diximus. sͣ. 2. §. in hac. Accur. s ¶ Conſtitutio. ut. C. de ꝯtrahen. et ꝯſti. l. omnes. t ¶ Senſū .ſ. verbis exp̄ſſum ab vtroqꝫ et ī ꝯtinēti. ut. ff. e l. i. ī pnͥ. et. §. qͥ pn̄s. et. §. ſi qͥs ita int̓. ſꝫ ꝟba inutilia fuerīt
inſerta. vt. ff. e. q̄ extrīſecꝰ al̓ ſi diceres ꝟba exp̄ſſa non ex igi. nō differret ab hijs ꝯtractibꝫ qͥ ꝯſenſu ꝯtrahūtur. ut .jͣ. d̓ obli. ex ꝯtrac̄ .i. ℟n̄. tn̄ ad hͦ. quid em̄ ſi dicā. a ⁊ velī u ¶ Quibuſcūqꝫ. abilibꝫ e. repn̄tare. ꝓmittis. tū dicaſ. b et velis rep̄ſentare. ꝓmitto. nō vꝫ. ut. ff. de ꝯſti. pec. qui autē. §. fi. l. fi. et. ff. de mū. et hō. ut gͣdatim. §. et ſi lege. x ¶ Om̄is ꝯfeſtini .i. ſtatim. ut. ff. e. l. eum qui ita. §. fi. et hͦ niſi rōne locifit in diem ut. jͣ. e. §. loca. vel rōe rei q̄ adhuc nō eſt in rerū nat̉a. vt. jͣ. de ex cep. §. an̄penl̓. et. ff .e. interdum in prī. et. ff. de ꝯdi. ⁊ de. l. i .§. fi. Sꝫ ad qͥd fit ꝓ miſſio cū nō ī ꝯtinen ti ſoluit̉. ℟º. non eſt ſic pͣue intelligendū ꝟbū ꝯfeſti. ut veīat ſtatī cū ſac̓co ꝑatus vt. ff. de ſoluc̄. ꝙ di cimꝰ. ſꝫ aliqd̓ ſpaciū puta. x. dieꝝ danduꝫ ē. ut. jͣ. de inuti. ſti. §. pe. et fi. et. ff. de cō ſti. pe. ꝓmiſſor. ſic ec̄ fere vbiqꝫ ꝯſue tu do int̓p̄tat̉ ut. jͣ. x. di es fiāt p̄cepta a po tētibꝫ q̄ ē boͣ legū in terp̄s. vt. ff. de le. ⁊ ſe. ꝯſul. l. ſi d̓ interp̄ y ¶ In diē. tacōne .ſ. fit ſtipl̓o. Sꝫ nun qͥd ſtipl̓acio ē actꝰ ci uilis. ℟º. ſic. vt. jͣ. de act̉. §. de conſtituta gͦ nō dꝫ reciꝑe diem nec ec̄ ꝯdc̄oꝫ. ut. ff. d̓ re. iudi. actꝰ. Sꝫ dic ꝙ h̓ actꝰ ibi nō ꝯpu tat̉. ſic īnouacōe. ut d̓r. ff. de noua. l. no uacō. et illa regl̓a a ctus hꝫ locū ī ſuis nu meratis caſibus. z ¶ Primis. ſuꝑflue hoc dicitur. ff. e. eum qui kalendis in prin. a ¶ In diem. aliud ſi ad diē. nā tūc vſqꝫ ad diē tenet̉. et non poſt. vt. ff. de act̓. et obli. l. obligationū fere. §. i. et dic ꝙ idem eſt dicere ex die qd̓ in diē. vt dicta. l. in prin. et hic. b ¶ Priꝰ. nā ceſſit ſꝫ nō veīt dies. qd̓ dic. ut. ff. d̓ ꝟ. ſi. l. ce c ¶ Pt̄. ſic. ff. ſi cer. pe. c̓ti ꝯdicō ī pnͥ. et ſi petit repel de̓ lit̉ excepcōe. ut. jͣ. de excep. §. p̄t̓ ea. d ¶ Eſt .ſ. ut ſoluatur e ¶ Nec ip̄o. niſi ab inicio ſic dicat hodie dare ſpōdes. quo caſu pura eſt. ut. ff. e. lib̓ hō. §. x. Sed ſi ē pura. gͦ peti nō pt̄ an. x. dies. ita em̄ determīat̉ ꝟbū ꝯfeſtini. sͣ. e. §. om̄eſ in dicta lege. ff. liber hō. dicit ꝙ eadē die ergo male. Sꝫ ibi exp̄ſſa eſt dies. 7nota q̄oēm de facto. iudex ſtatuit ter e ¶ Tribui debꝫ. hic minū ꝑemptoriū ꝑtibꝫ ad audiēdā ſnīaꝫ puta in die iouis. vna ꝑtiū nō veniēte ea die. q̄ro qn̄ debeat ea ſētētia ferri. an die ſtatuta l̓ ſeq̄nti. Et videt̉ ꝙ nō die ſtatuta. qꝛ ut ī ꝯtͣctibꝫ tota illa dieſ vid̓r ſua. ut h̓ ⁊ ꝓ hͦ ē. ff. d̓ ferijſ. l. moe̓ roͣno. ꝑ quā legē eē̄ ſi media nocte

III
tribui debꝫ neqꝫ em̄ certū ē eo die in quē ꝓmiſſum ē datū non eſſe prius ꝙͣ is p̄ terierit At ſi ita ſtipulaue ris decem aureos annuos quo ad viuādare ſpōdes ⁊ pure facta obligacio in telligit̉ et ꝑpetuat̉. qꝛ ad tempꝰ non pt̄ deberi. ſed heres petendo pacti excep cione ſb̓mouebit̉. ¶ Sub ꝯdicione ſtipulacio fit cuꝫ in aliquē caſuꝫ differt̉ ob ligacio vt ſi aliquid factū fuerit vel non fuerit com mittatur ſtipulacio veluti ſi ticius ꝯſul fuerit factus qnͥqꝫ aureos dae̓ ſpondes ¶ Si quis ita ſtipulatur ſi ī capitoliū non aſcende ro dare ſpondes. perinde erit ac ſi ſtipulatus eſſꝫ cū morietur ſibi dari. ¶ Ex ꝯdicionali ſtipl̓acione tm̄ ſpes ē debitū iri eamqꝫ ip
ſam ſpem in heredē tranſ mittimus. ſi pͥuſquā ꝯdicio extat mors nobis contige rit. Loca eciā inſeri ſtipu lacioni ſolent. veluti carta gine dare ſpondes. que ſti pulacio licet pure fieri vi deatur tamen re ip̄a habꝫ tꝑus iniectū quō ꝓmiſſor vtatur ad pecunia carta gīe dāda. Et ideo ſi qͥs ro me ita ſtipulet̉ hodie car tagine dare ſpondes īuti lis erit ſtipulacio cum im poſſibilis ſit repromiſſio. ¶ Condiciones q̄ ad pn̄s vl̓ ad p̄teritū tempꝰ refe rūtur aūt ſtatim infirmāt obligacioneꝫ aut ꝯm̄ino non differūt. veluti ſi ticiꝰ conſul fuerit vel ſi meuiuſ viuit dare ſpondes. nam ſi ea ita non ſunt nichil va let ſtipulacio. ſin autē ita ſe habent ſtatim valet. q̄
veniſſꝫ ſatis ſufficerꝫ. vnde pꝫ ꝙͣ ea die fiei̓ nō debuit Itē aliarōe. qꝛ pꝰ ꝑēptoriū dꝫ eā ꝑtē abſētē citare iudex. ut .ff. d̓ iud̓ l. pꝰ edc̄m. ⁊ int̓ vnā citacōꝫ et aliā dꝫ eē ſpaciū .x. dieꝝ olī. vt. ff. d̓ iudi. l. ꝑ int̓ualla. hodie. xxx. dieꝝ. ut zaut̉ de litig̓. §. om̄eꝫ. et ẜm ꝯſuetuedinē bon̄. vniꝰ diei. vn̄ pꝫ ꝙ ī die p̄emptorij nō dꝫ fieri. ſꝫ ī illa lege pꝰ edc̄m ex ponit̉ debꝫ id eſt pt̄. Itē vid̓r ecōtra. ꝙ ī die ꝑēptorij debeat iudicai̓ ut. C. qn̄ ap. nō ē ne. l. cū n̄ eo die Itē ſi ſit ita ꝓpe ſero vt certū ſit eam ꝑteꝫ ampilus nō poſſe ve nire. dꝫ iudicare ī die pemptorij. ut. ff. de ꝟ. ob. l. cū ſtipulatꝰ ſū michi vl̓ ꝓculo. ⁊ .j. lib̓ homo ī fi. ⁊ hͨ ē verior opi. ſꝫ tn̄ pꝰ veſꝑas ſtatī l̓ in ip̄iſ ueſpis debꝫ ferri. ut ī aut̓. d̓ iud̓. §. ſed̓būt ſꝫ nec ī nocte dꝫ fer ri ſnīa. et ita paululo poſt exceſſuꝫ veſꝑa rū dꝫ iudicare. et ita qͥdā electi ad qd̓dam ꝯſiliū de fc̄o iudica u¶atū i. uerūt. nō ē hͦ veꝝ 1ꝯmuta x ¶ Prius. ut bilit̓ ff. e. qͥcqͥd. §. fi. et de pig̓. act̓. ſi neceſſari as. §. annua y ¶ At ſi ita. annuos aliud ſi dixerit ſingu lis annis. aliud ſi dix erit hͦ anno. nā pͥmo caſu in inicio cuiuſcū qꝫ āni. ſcd̓o ī fine cō mittit̉ ſtipulacio. qꝛ ſic ē ī legato ſicut in rlicto. vt. C. qn̄ di. le. ced̓. l. i. Sꝫ ar. ꝯtͣ. ff. quando dies le. ce. nec ſemel. vnd̓ verſus. Annua ſi debes tunc reſpicieſ caput anni. Anno ſi debes in fine teneberis anni. vt dicēs. jͣ. de īuti ſti. §. qui hͦ anno. et. ff. e. l. qui anno. Sed nunquid eſt vna ſtipulacio vel plures. ℟º. vna eſt. vt. ff. e. ſi ſtichū. §. i. licet legata ſic relicta ſint plura. ut. ff. de dona. cā mortis. l. ſenatus. §. fi. Sꝫ q̄ eſt racio. qꝛ ſemel in ſtipulacōe inſpicit̉ ꝯdc̄o ſti pulātis. vt ſi ſit filiꝰ. acqͥrat pr̄i. et vna ē actio. vt. ff. e. l. ſi filiꝰ. ſꝫ ī legatis pl̓es ꝯſiderant̉. ſcꝫ ſingul̓ annis. cū ſin gulis ānis cedat dies legati. et pl̓es ſint actōes. ff. de an. lega. l. cum ī ānos. ⁊ qn̄ di. lega. ce. l. cū ī Sꝫ. M dicebat hāc eſſe dr̄aꝫ. qꝛ ī ſtipulacōe ē vna ꝟbo cepo ſꝫ ꝙͣtū ad rei veritatem pl̓es ſūt. ſicut legata. et facit ꝓ eo ff. e. pluribꝫ. §. i. Sꝫ ibi certe ꝑ alia ꝟba fuit fc̄a .ſ. annua bina trina die. vel dic ꝙ ibi qͦrundā ſnīa recitat̉. nec ob. ꝙ vna eſt ꝯcepcio. nam et in legato vna eſt ꝯcepcio. z ¶ Quod viuam. id eſt. donec viuam. a¶ ffacta .ſ. rōne pͥmi anin. ſꝫ rōnē ſequēciū ē in diē quo ad qd̓. qꝛ ante annū non debet̉. et condicionalis qͦ ad aliud. na alias non debet̉ niſi viuā. ar. ff. e. l. hͦ iure. et. l. ī illa. l̓ dic ꝙ eſt pure abnegatiua. id eſt non condicionalis. b ¶ Perpetuat̉. id ē donec viuat. fic. ff. ꝓ ſoc̄. l. i. ẜm qͦſdā
ȳmo dic ꝑ om̄ia ſecula. eciā poſt mortē. nā tꝑe nō tollit̉ obligacō. ip̄o .ſ. iure. ut ſequit̉. ut. ff. de act̓. et obli. l. ob ligacōnū. §. placꝫ. et. ff. de ẜūit̓. ẜuitutes. ſꝫ ꝑ excepcōem vt ſequit̉. ſi h̓re. pe. ⁊cͣ. vt. ff. de ac. et obli. l. obligacōnū .§. placꝫ. et. ff. de ẜuit̉. l. ẜuitute s. c ¶ Sub ꝯdcōe caſū .i. ī aliꝙͣ fortunā opīatā vt poſſit ſe hr̄e ad eē et ad nō eſſe qd̓ de futuris tm̄ eſt vt. jͣ. e. §. ꝯdiciones. d ¶ Differt̉. nā ante euentū ꝯdicōis obli gacō ceſſat. vt. ff. ſi cer. pe. l. nō om̄s. et ſic ea pendēte non ē debitor. ſic nec her̄s ſub ꝯdicōe īſtitutus ut ff. fam̄. h̓r. l. ſi ma ritꝰ. Ar. ꝯtra. C. de ꝯſti. pe. l. ij. ī eo ꝙ di cit ꝯdicōnale debitū poſſe ꝯſtitui. qd̓ non poſſꝫ nͥ eēt debitū ut ff. d̓ ꝯſti. pe. l. i. Sed dic ꝙ ſufficit debitū ſpē. Itē nec illud ī te ri debet̉. vt. ff. d̓ ꝯſti pe id qd̓. Itē ar. ꝯtra ff. ex qͥbus ca. ī poſ. ea. l. ī voſſeſſione. et ff. de ꝟ. ſig̓. l. credi tores. ſꝫ rōe ſpei cre ditores dicūt̉. ut. jͣ. e .§. ex ꝯdicionali. e ¶ Si aſcendero. sͣ. poſuit in affirmatīa ꝯdicōe. nunc in ne gatiua tm̄. f ¶ Spōdes. ſcꝫ. v. aureos l̓ aliqͥd alind g ¶ Ex ꝯdcōnali. ſpeſ nō aūt ceſſit l̓ verit dies. ſꝫ in pura ſtati ⁊ cedit ⁊ veīt. vt. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. cede̓. ſꝫ in il la q̄ eſt in diē ſtatim cedit dies legati. ſꝫ nō veīt. sͣ. e. §. in diē. h ¶ Trāſmittimus. ſic. C. de hijs qui ante aꝑ. tabu. l. j. ſi ¶ Contigit. Sed qualit̓ legatarius ꝯdiconalis legati ſpeꝫ ad heredē non trāſmittit. ut. C. d̓ cadū. tollē. §. ſinaūt ℟º. in ſtipulacōe interueīt factū ſtipulātis volētis ſibi ꝓ ſpicere. et ſic heredi. vt. ff. de ꝓbac̄. l. ſi pactū. qd̓ fc̄m nō ē ī legatario. eꝰ fc̄m non int̓uenit. Et eod̓ mō ℟º. ī he̓dita te condicōnali. k ¶ Inſeri. non ſolū ꝯdicio vel dies. l ¶ Morietur. Similes ſūt iſte due ſtipulacōes ī hͦ. qꝛ mor tuo ſtipulāte in vtroqꝫ caſu ꝯmittit̉ vt heredes agāt. nā pt̄ obligacō ab he̓dē ſic inciꝑe. ut. C. ut act̉. ab he̓de ⁊ ꝯtͣ h̓ re. l. i. diſſimiles ī hͦ qꝛ pͥma ꝯdicōalis. ſcd̓a in diē. quem diē certū eſt euenire. ut. ff. d̓ ꝯdi. īdebiti. nā ſi lꝫ neſciamꝰ qn̄. ut. ff. d̓ ꝯdi. ⁊ de. l. i. et ī auṫ d̓ nup. §. deīceps col iiij. m ¶ Tempus. quod bonus iudex arbitrabit̉. quod dic. vt ff. e. continuus §. cum ita. n ¶ Repromīſſio. rōne enim impoſſibilitatis ſtipulacio vi ciat̉. ut. jͣ. de īuit. ſti. §. ſi impoſ. nͥ vterqꝫ haberꝫ ibi ꝓcura torē. et egiſſet quilibꝫ cū ſuo vt eadē die fieret ſolucio. ut ff. e. l. fi. §. ſi inter eos. Accurſius. o ¶ Conſul fuerit. ſic. ff. ſi cer. pe. itaqꝫ ⁊. l. cū ad pn̄s tꝑs

IE
em̄ ꝑ rerū naturā ſunt cer ta non morant̉ obligacio nem licꝫ apud nos incerta ſint ¶ Non ſolum res in ſti pulatum deduci poſſunt. ſed eciam facta vt ſi ſtipu lemur aliquid fieri vl̓ non fieri et in hm̄oi ſtipulacōi bus optimū erit penā ſub icere ne quātitas ſtipula cionis in incerto ſit ac ne ceſſe ſit actori ꝓbae̓ quod eius interſit. ¶ Itaqꝫ ſi q̓s vt fiat aliquid ſtipulet̉ ita adici pena debet ſi ita fa ctū nō erit tūc pene nomi ne. x. aureos dae̓ ſpondes Sed ſi quedam fieri. que dam non fieri. vna eadēqꝫ conceptione ſtipulet̉ clau ſula erit huiuſmodi adici enda ſi aduerſus ea factuꝫ erit ſiue quod factum non fuerit. tunc pene nomine .x. aureos dare ſpondes. De duobus reis ſtipulan Si et promittendi T ſtipulandi et ꝓ mittendi duo plu reſue rei fieri poſſunt ſtipulandi ita ſi poſt omniuꝫ interrogacioneꝫ ꝓmiſſor rn̄deat ſpondeo. vt puta vt cū duobꝫ ſeꝑatī ſtipulā tibꝫ ita ꝓmiſſor rn̄deat vt̓ qꝫ vr̄m dare ſpondeo. Nā ſi pͥꝰ ticio ſpōponderit. de inde alio int̓rogāte ſpon deat alia atꝫ alia erit obli gacio nec c̓dāt̉ duo rei ſti pl̓ādi eē. Duo pl̓eſue rei ꝓmittēdi ita fiūt. meui de ce aureos dare ſpondes ⁊ ſei eoſd̓. x. aureoſdare ſpō des ſi rn̄deāt ſingl̓i ſeꝑatī ſpondeo. Ex hmōi obli gacoībꝫ et ſtipulacionibꝫ in ſolidū ſingul̓ debet̉ ⁊ ꝓ mittētes ſinguli in ſolidū tenentur In vtraqꝫ tam̄ obligacione vnā reſ ꝟtit̉ et vel alter debitū accipi endo vl̓ alter ſoluendo om nium ꝑimit obligacionem et om̄es liberat. ¶ Ex du obus reis ꝓmittendi aliꝰ pure alius in diem vel ſb̓ ꝯdicione obligari pt̄ nec impedimēto erit dies aut condicio quo minus ab eo
a ¶ Naturā. ergo nec futura niorant̉ obligacionē. nā eciā illa ꝑ rerū naturā certa ſunt. vt. ff. de iud̓. ſꝫ et ſi reſtituat̉ .§. fi. ꝯtͣ. Sed dic ꝙ aliud eſt c̓tū ꝑ reꝝ naturā .i. ꝑ natu ralē curſū nature. ꝑ quē ſola p̄terita ⁊ pn̄cia ſūt certa. et ita h̓ accipit̉. et. eciā illa futura certa ſūt q̄ non hn̄t ſe ad vtrūlibꝫ. vt ſi moriar. nam et hic nō morant̉ obligacōem. vt. ff. de cōdi. inde. nā ⁊ ſi ⁊. l. ſequēti. et .ff. d̓ nouac̄. ſi pupil li. et. l. qui ſub con dicōe. et aliud eſt in naturā reꝝ id ē ī ſcīa dei in qͣ oīa q̄ ſūt vel fuerūt vel futura ſūt teſte boecio tanꝙͣ p̄ ſētia ſūt. Itē et alias Sunt mille anni ante oculos eius tanꝙͣ he ſterna dies q̄ p̄terijt et d̓r pͥma natura na turata. ſꝫ ſcd̓a natura naturās qd̓ idē ē ꝙ ip̄e deus. b ¶ MAorant̉. id ē nō ſuſpendunt ſiue diffe runt. Accur. c ¶ Incerta ſūt. ff. d̓ re. iux̄. l. ī totū. ꝯtra. So. illa loqͥtur ī hijs vbi pn̄s ſolennitas exigit̉. vt. vij. teſtes ī teſtō. ut. sͣ. d̓ teſta. .§. i. vel loqͥtur in ill̓ caſibꝫ vbi certa ſcīa et intellc̄uſ d̓ pn̄ti ex igit̉ in ꝯtractibꝫ pu ris. ut. C. d̓ don̄. nec iuitꝰ. h̓ at̄ ī ꝯdcōnali d ¶ Non ſolū. sͣ. d̓ ſti pula. q̄ in dando con ſiſtunt hucuſqꝫ dixi mus. nūc de hijs que in facto conſiſtunt. e ¶ Subicere. ſic. ff. de ꝑdo. ſti. l. fi. f ¶ Quātitas. ff. de arbi. l. non aūt. ꝯtra So. non inte̓ eſt quo ad hͦ ut valeat ꝯpro miſſum. Int̓eſt tn̄ qͦ ad vtilitatē ſtipl̓oīs g ¶ Probare. ſꝫ quō ītereſſe ꝓbat̉. ℟º. ꝑ teſ. ut h̓ īnuit̉. et .C. de ſen. q̄ ꝓ eo. l. i. niſi petat̉ ex dolo alteriuſ tūc ꝑ ſolū ſacrm. vt. ff. ꝙ ui. aut clā. l. ſemꝑ. §. ī hͦ int̓dicto. et. §. ſe. et h ¶ Sꝫ ſi quedā fieri. puta ire romā. j. C. vn̄ vi. l. ſi qn̄ i ¶ Nō fieri. ꝑ florenciā nō ire. k Clauſula. ſcꝫ penalis l ¶ Aduerſus. hic redditur ſcd̓o. m ¶ Nō fuerit. hͦ refert̉ ad pͥmū. et ſi ex vno capite ſit pe na ꝯmiſſa. nō ꝯmittet̉ plus. vt. ff. d̓ arbi. l. ſi duo. §. fi. niſi actū hͦ ſit ut pluriēs ꝯmittat̉. ut. ff. d̓ trāſac. fideico. n ¶ De duobꝫ. rei ſti. et qꝛ ī ſtipl̓one de qͣ dc̄m ē. sͣ. t. i. plu res ꝑſone int̓ueniūt̉ qn̄ꝫ. iō dicit de duobꝫ reis ſti. ac ꝓ T ſtipl̓andi. h̓ d̓r reus ſti. ille qͥ rē aliquā. mit. vel ſtipulat̉ a re nō a reatū dictꝰ. et ecōtra. reꝰ ꝓ mittēdi qͥ aliꝙͣ rem ꝓmittit. vt. ff. e. l. i. alias r eus tm̄ debitor d̓r. vtꝫ. C. de iux̓. ca. l. ij. al̓ d̓r reus qͥ ꝯuenitur
vt. C. de iud̓. ꝓperandū. §. ſiqͥdē. et dic vt. ff. e. l. i. pt̄ dici et alio reſpectu reus ſtipulādi et ꝓmittēdi. vt d̓r in glo. p ¶ Spondeo. hͦ adiecto vt ſint duo rei in ſolidū eciā iure veteri. vt. ff. e. l. reos. §. fi. et. §. cum tabulis. q ¶ Spōdeat. ex int̓uallo. puta ſi diuerterīt ad alios actꝰ exͣneos. vt. ff. e. l. duos. §. fi. alias ſi nō ē exͣneus actꝰ ꝯtra dice̓t dc̄a lex ei quod mō dixat. ibi nā ſi pͥ us. ⁊ qd̓ d̓r. ff. e. l. iij r ¶ Duo rei. ſcilicꝫ vt via ſit obligacio et vnius rei. ſꝫ ſūt cre ditores duo et diu̓ſa rum reꝝ. ut. jͣ. e. §. ex huius. s ¶ Spōdeo. hͦ acto vt fiant duo rei et in ſolidū. ut. ff. e. reos. t ¶ Ex hm̄oi x§. fi. obligacōibꝫ. hͦ refer tur ad reos ꝓmittē di. et qd̓ ſequit̉ ſoli dū et ſti. ad reos ſti vt ꝓbatur. jͣ. ſtatim u ¶ I vtraqꝫ. id ē in vtriuſqꝫ obligacōe. nam vna eſt quo ad vnū effc̄m. vt. ff. e. l. iij. in fi. ſꝫ plures ſūt qꝛ plures tenentur. x ¶ Debitū al vt h̓ ter .ſ. reoꝝ ſtipulādi y ¶ Alter. reoꝝ pro mittendi. z ¶ Obligacōeꝫ. ille qui accipit. a ¶ Liberat. ille qͥ ſol uit. ſimilis lectio ſeu implicatio ꝟboꝝ. ff de arbi. l. ſi duo. ver dic ꝙ quilibꝫ iſtoꝝ refert̉ ad vtrūqꝫ ſu pͣdictū. et poſſunt fi eri ī ſtipulacōe duo rei. et ī quolibꝫ gn̓e obligādi. ut. ff. e. l. b ¶ Ex duobꝫ. jeādē pt̄. ſꝫ nōne ē h̓ imꝑi tas. ꝙ eē non debet vt. ff. e. l. eandem. §. ſed ſi quis. ℟º. ſcd̓m .i. ꝙ ibi regulariter dicitur fallit hic. vt. ff. e. ſi ex duobꝫ .§. fi. alij vt. p. dicunt ꝙ hic non eſt imparitas. cum adueni ente condicione ambo equaliter teneantur. ſed adhuc me dio tꝑe remanet imꝑitas. qͣre dic ꝙ inquātitate debita. l̓ re q̄ debet̉ n̄ pt̄ eē imꝑitas vt ibi. ſꝫ ī alijs pt̄. vt h̓. et. ff. e. c ¶ Minus. ſed adueniente condicionē ſi ex duobꝫ. §. fi ſocium poterit ꝯuenire mandati ẜm quoſd̓am. vel verius neg̓g̓. vt. C. e. l. i. patet ergo conſtitui poſſe pure duoſ re os debendi. et quemlibet in ſoliduꝫ conueniri. C. e. l. i. ho die cōtra. ec̄ ſi hoc actum eſt expreſſum. niſi altero abſente vel inope exiſtente. ut in aut̓. de duo. re. §. i. niſi renūciatū fuerit illi conſtitutioni. vt. C. d̓ pact. l. penl̓. et. ff. d̓ min̄. .l. ſi iudex. Accurſius florentinus. ¶ De ſtipulacione ſeruorum. Eruus dn̄i. qui dn̄s caput eſt ẜui. vt. jͣ. de noxͣ. §. oīs

III
qui pure obligatus petat̉ ¶ De ſtipulatōe ſeruoꝝ. Eruꝰ ex ꝑſona do mini ius ſtipulādi habet. ſed et he reditas in pleriſqꝫ ꝑſōne defuncte vicem ſuſtinet. Ideoqꝫ qd̓ ẜuuſheredita rius ante aditaꝫ heredita tē ſtipulatur. acquirit he̓ ditati ac ꝑ hoc eciā here di poſtea facto acquirit̉. ¶ Siue autē domino ſiue ſibi ſiue ꝯẜuo ſuo ſiue imꝑ ſonaliter ſeruuſſtipuletur dn̄o acquirit. ¶ Idē iuris eſt ⁊ in liberis qui in pt̄ate patris ſunt. ex quibꝫ cauẜ acqͥrere poſſunt. ¶ Sed cū factum in ſtipulacione ꝯtinebit̉. omīmodo ꝑſona ſtipulantis ꝯtinebitur. ve
luti ſi ẜuus ſtipuletur vt ſi bi ire agere liceat. ip̄e em̄ tantum ꝓhiberi non debꝫ non eciam dominus eius. ¶ Seruus cōmunis ſtipu lando vnicuiqꝫ dn̄oꝝ pro portione dominij acquirit niſi iuſſu vnius eorum aūt nominatim cui eoruꝫ ſtipu latus eſt. tunc enim ſoli ei acquiritur ꝙ ſi ſeruus cō munis ſtipulat̉ ſi alteri ex dominis acquiri nō poteſt ſolidū alteri acquiritur. veluti ſi res quam dari ſti pulatus eſt vnlus dn̄i ſit De diuiſiōe ſtipulatōnū. Tipulacionū alie ſūt iudiciales alie pretorie alie ꝯuencōnales alie ꝯn̄es tam p̄torie ꝙͣ iu diciales. Iudicialeſſunt
ex ſua em̄ ꝑſona nil poteſt. vt. ff. d̓ re. iur̓. l. ẜui. et. l. ꝙ at tinꝫ n̄ ex qͦ maūmittit̉. tūc em̄ incipit hr̄e caput. ut. ff. de de ca. di. hodie. d ¶ In pleriſqꝫ. hoc ꝓpterea. dicit. qꝛ hereditati furtū fieri non pt̄ n̄ ī tribꝫ caſibꝫ. ut. ff. de furt̓. .j. hēditarie. et. l. ſe. Itē ꝓpt̓ vſūfructū qͥ ẜuo he̓ditario ꝑmitti nō pt̄ ut hereditati q̄rat̉. vt. ff. e. vſufructus e ¶ Defuncti. nō here dis. ut h̓ et. sͣ. d̓ her̓. inſti. §. ẜuus. et. ff. d̓ acqui. rerū do. he̓di tas. Et q̄ ſit rō qͣre ꝑſonā defuncti ⁊ nō herediſ. dic ut dc̄o. §. f ¶ He̓ditai̓o ẜuuſ ſic. ff. d̓ īiurijs. l. i. §. quotiens autem. g ¶ Siue ſibi. niſi in caſibꝫ vt cū factū eſt in ſtipulacōe. quo ca ſu nō acquirit. ut jͣ. ꝓx. §. et cū oꝑas a li berto ſtipulet. ut. ff e. l. an̄penl̓. §. ſi ẜuus meꝰ. et ī alijs caſibꝰ quos no. ff. e. l i. Sꝫ nūqͥd filius pt̄ ſtipu lari fratri ſuo ī eadē pt̄ate exn̄ti. vl̓ ẜuus ꝯẜuo ſuo. Dico ꝙ ſic qꝛ ẜuus ꝯẜuo ſuo ſti pulari pt̄ ut h̓. igit̉ frat̓ fr̄i ar. C. d̓ diu̓. ℟p. l. i. Itē qꝛ vxor filij vox pr̄is ītelligi tur. ⁊ vox ẜui vox do mini ītelligit̉. ut. jͣ. d̓ muti. ſti. ei qͥ. §. poſt mortē. ff. de ꝟ. ob. l. dn̄s et. l. ſe. x h ¶ Imnꝑſonaliter. nullius facta mēcōe. id ē vel ꝓp̓o noīe vl̓ appellatīo. l̓ fc̄a mencōe de noīe appellatiuo ſꝫ nō ꝓp̓o. ut. sͣ. d̓ exher̓. li. §. i. i ¶ Acquirere. vt ex cauſa ꝓfecticia et aduenticiā iſto iurͣ qd̓ dic ut. sͣ. ꝑ quas ꝑſo. nobis acqui. §. i. k ¶ Sed cū fc̄m. Sꝫ ſi ſtipulat̉ ẜuus ſibi ſcribi libeꝝ. ⁊ ſit factū. nōne acquirit dn̄o. ℟º. fic̄. et ꝙ h̓ dic̄. ſꝫ cū fc̄m ⁊cͣ. i. a ſeruo faciendū. non ab alio. vel eciā a domino. ¶ Om̄imodo. ſic. ff. d̓ vſu. et ha. plenū. §. ſꝫ ſi vſufruct̓. m ¶ Continebitur. ſic. ff. de ꝯdi. et demō. qui heredis. n ¶ Ire. hͦ ꝟba expone vt. sͣ. d̓ ẜuit̉. ī pnͥ. et. ff. d̓ ẜui. ruſti. .p. l. j. Et nota quia ꝑ verba loquitur. aliud ſi ꝑ nom̄. pu ta. iter tunc domino acquiritur. vt. ff. e. ſi ꝯmunis. o ¶ Etiā dn̄s. ſubau. ꝓhiberi non dꝫ. q. d. deberet ꝓhibei̓ Sꝫ ꝯtra. sͣ. ꝑ qͣs ꝑ. no. acqui. §. non ſolū. et. sͣ. de hijs qͥ ſūt ſui vel ali. iur̓. §. i. Sed non ē ꝯtra. qꝛ et h̓ acquirit̉ domi nō ꝯmodū. nam ad ſui dn̄i vtilitatē ibit ẜuus. p ¶ Seruus ꝯuīs ſtipulādo. īꝑſonalit̓ vel ſibi vel dn̄is ſu is ſub noīe appellatīo. aliud ſi ꝓpͥa noīa exp̄ſſit. nā tūc ac quiritur ꝓ virili. nō ꝓ porcōe dn̄ij. Sed quid ſi ꝓpͥm nom̄ et appellatm̄. ℟. ſi p̄ponat ꝓp̓m ꝓ virili. ſi appellatm̄ p̄poͣt ꝓ dn̄io. ut. ff. d̓ ſtip̄. ẜ. l. ſi ẜuꝰ ꝯuiſ. et. ff. d̓ ſta. li. l. ita. §. i q ¶ Roīatim. ꝓp̓o noīe. vt. sͣ. de exhex̓. li. §. i. vel appellatīo dumodo intelligat̉ de quo domino dicat. vt. C. de li. pre ſcri. l. iij. et. ff. ſi cer. pe. l. certum. r ¶ Itipulatus. hͦ diſiuctim .i. diuiſim exaudi. Sed quid ſi vnus iuſſit ẜuo. et ip̄e alteri ſtipulatus eſt noīatim. diſtin
gue. ex cꝰ re. ut ſi ex re iubentis ſibi querat̉. al̓ noīato. vt C. ꝑ qͣs ꝑ. no. ac. l. fi. §. fi. et. ff. e. ꝓinde. §. fi. e. i. ſe. Ian tiqͥ alit̓ diſtīguāt. us. nā cū ſua ſit ampliꝰ q̄ri nō poteſt s ¶ Qd̓ ẜuus vni ut. sͣ. del̓. §. ſꝫ ſi re. et. jͣ. de act̓. ſic ita qꝫ. reſtat gͦ vt ſoli alteri q̄rat̉. Aliud ſi ex re vniꝰ ſtipulet̉ tūc oībꝫ querit̉. ſꝫ ꝯūi di. iudicio reddetur cuꝫ agit ꝯūi di. ꝓ iſto ẜuo pt̄ eciam deduce̓ ꝙ ſocius ſuꝰ lucratus erat ex ſti pulacione facta ex re bus ſuis redit̉ illi ex cuius re queritur ut ff. e. ſi ex re. §. i. t ¶ De diuiſiōe ſtipu lacionū. ℟ica. Tipulacio nū. ſimile per om̄ia. ff. deꝟ. ob. ſtipulacionū. x ¶ Iudiciales. qn̄ iu dex cognoſcit d̓ aliqͣ cauſa. eciā pendente cā pnͥcipali incidēti. ⁊ facit interponere cautionē et dicunt̉ iu diciales a iudicio. y ¶ Pretorie ſūt. qn̄ nō aditur iudex ali qͣ de cā. ſꝫ pnͥcipalit̓ ut talis cautio inter ponatur. veluti dām nifecti. et cautio le gatoꝝ ꝓbādoꝝ. et talis eſt dr̄a inter ea que dicta ſunt. z ¶ Conuencōnales. q̄ ex ꝯuentōe ꝑtium fiūt. et de hijs certū eſt et planū. a ¶ Cōmunes ſunt. veluti rem pup. ſal. fore. Sꝫ quare dn̄r adicōeſ. ℟º. qꝛ pn̄ cipalit̓ pt̄ adiri iudex. ut interponat̉ cautio. cū pupillꝰ hꝫ tutorē qui nō ſatiſdēdit rē pu. ſal. fore. ſic dicet̉ p̄toria p̄t vero adire iudex n̄ pnͥcipaliter vt cautio d̓ illa interponat̉ ſine aliqua cauſa. veluti cū pupillꝰ nō hꝫ tutorē pt̄ pete̓ corā iudice. ⁊ iudex qui dat tutorē ex officio ſuo fac̓ int̓po in cautōꝫ rēpu. ſal. fo. et ita d̓r iudicial̓. Itē qͥdā dicūt il lā cautōꝫ rē ra. ha. eē ꝯn̄eꝫ. qꝛ qn̄qꝫ int̓ponit̉ a ꝓcuratōe̓ actoris. qn̄ꝫ a ꝓcuratore rei. ut. ff. de ꝓcur̓. l. pop. §. ſꝫ et is qͥ. l̓ alia rōe d̓r ꝯūis. veluti cū ꝓcuratorio noīe ꝯueītiū dex ex officio ſuo dꝫ face̓ ut caucio rē ra. ha. int̓ponat̉. et tūc ē iudicialis. Pretoria ē qn̄ qͥs ꝓmiſit michi ꝙ ꝓmitte ret rē ra. ha. mō volo ꝙͣ ꝓmittat̉. et ſic pnͥcipalit̓ ad iſtā ſtipulacōꝫ vado ad p̄tore vt ip̄a interponat̉. Hec ē ꝯūis et alia cā ꝙͣ ſuꝑior. nā hͨ ꝯuēcional̓ ſi fiat exͣ iudiciū ex cō uēcōe. ut. ff. re ra. ha. l. interdū. Itē iudicialis. qꝛ int̓poīt̉ a ꝓcuratorē cū dubiū fuerit an hēat mādatū. ut. C. de ꝓ cur̓. l. i. et. C. de ſatiſda. l. i. al̓ non poſſꝫ reus exꝑiri qꝛ nō admitteret̉. jͣ. de ſatiſda. §. pnl̓. Alij dicūt eſſe ꝯn̄e. qꝛ a ꝓ curatore rei qn̄ꝫ int̓ponit̉ nō ſolū. ut. ff. d̓ ꝓcur̓. n̄ ſolū. §. ſi ſtatus. et. §. rurſus. et. §. fi. et. l. pōp. et. l. ſi defunctus. b ¶ Pretorie. ſꝫ cū hͨ ponit̉ p̄torie vt ſpēs oppoſita iudicia li. q̄re. ff. de p. ſti. l. i. ī pnͥ. ponit̉ ut genus .ſ. p̄toris. ℟º. ibi aliter accipit̉ iudicialis .ſ. a iudicio. hic a iudice. vj. ff. man. l. lucius c ¶ Iudiciales. ſcilicet ſtipulaciones.

II
dumtaxat que a mero iu dicis officio proficiſcūtur veluti de dolo cautio. vel d̓ perſequendo ſeruo qui in fuga eſt de reſtituendoue precio. ¶ Pretorie ſunt que a mero pretoris offi cio proficiſcuntur. veluti damni infecti vel legatō rū. Pretoriaſ autē ſtipula cōnes ſic exaudire oportꝫ vt in hijs eciā ꝯtineantur edilicie. nam et hec a iuriſ dictione pretoris veniunt ¶ Conuencionales auteꝫ ſunt que ex ꝯuētione vtri uſqꝫ ꝑtis ꝯcipiunt̉ hoc eſt neqꝫ iuſſu iudicis. neqꝫ iuſ ſu p̄toris. ſed ex ꝯuentio ne ꝯtrahentiū quaꝝ totid̓ genera ſunt quot pene di xerim rerū ꝯtrahendaruꝫ
¶ Cōmunes ſtipulacōes ſunt. veluti rem ſalua fore pupillo. Nam et pretor iu bet rem ſaluā fore pupillo caueri et interdū iudex ſi aliter expediri res non po teſt vel de rato ſtipulacio ¶ De Inutilibus ſtipulauonibꝰ Mnis res que do minio noſtro ſub icitur in ſtipula tionem deduci poteſt ſiue mobilis ſit ſiue immobilis At ſi quis rem que in reꝝ natura non eſt aut eſſe nō poteſt dari ſtipulatus fue rit. veluti ſtichū qui mor tuus ſit quē viuere crede bat. aut ypocethaurū qui eſſe non poſſit inutilis erit ſtipulatio ¶ Idem iuris ē ſi rem ſacra aūt religioſaꝫ
a ¶ De dolo. vt ſi ago pignoraticia. caues ne ẜuitutes do lo ꝑdideris. vel ius rei ī aliqͦ leſeris. vt. ff. d̓ pig̓. ac. credi tor. Itē ſi rei ven. agā ꝓ re quā vſucepiſti iā lit ꝯtͣ. caues de dolo ne alienaueris l̓ maūmiſeris ẜuū. ut. ff. de rei ven. ſi poſt. ſic et. ff. mā. ſi ꝓcurator. §. pnl̓. et l. ſe. b ¶ De ꝑſeq̄ndo. vt ſi metu mͥ abſtuliſti ẜuū q̄ꝫ poſtea ꝑdi deris caues d̓ eo ꝑſe qͣndo l̓ eiꝰ p̄cio reſti tuendo. vt. ff. ꝙ me. cā. ſi cū ex. §. ꝙ ſi hō. Itē qͥ redibet ⁊ n̄ hꝫ ẜuū quē r̓dde̓ dꝫ. qꝛ aufugit. dꝫ caue̓ ēp tor d̓ ꝑſeq̄ndo ẜuū ⁊ ſi hr̄e pot̓it r̓ſtituat vēditori. vt. ff. d̓ edi l̓. edi. l. redibere. §. fi. ſic. et. ff. d̓ ꝯdi. ca. da. ſi pecuniā. §. pnl̓ c ¶ Ve. pro vel. d ¶ Pretorie. ſtipl̓a e ¶ Amero. cōes. id eſt. puro. ſic ꝙ nō iudicis officio .ſ. tali qͣli ē ſuꝑiori caſu. f ¶ Samini. vt. ff. de dam. īfec. l. p̄tor ait .§. eū qui. Dicitur et alio reſpectu p̄toria illa q̄ ab inicō exigit̉ ſiue ſit p̄toria inuen cōe ſiue ciuili. ſiue qͦ cūqꝫ mō inuēta ex eo ſcꝫ ꝙ p̄tor eā nō ap ꝓbat. vt. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. .l. lege. et hͦ ſenſu cō p̄hendit p̄toriaſ ⁊ iu diciales. et ꝯūes. et om̄es p̄ter ꝯuētiona les. et ita accipit̉. ff. de p̄to. ſtip̄. l. i. ſic eſt de adopc̄.. vt. ff. de adop. l. ij. g ¶ Vel legatoꝝ. ut. ff. de leg̓. et fidecō. vo. ca. l. i. i. ℟n̄. h ¶ Edilicie ſtipulacōes. edilicie. vt ſi alias tibi vēdo de vi cijs eiꝰ caue̓ deo. vt. ff. de edili. edic. l. itaqꝫ. et. l. ſi vendit̉ i ¶ Veniūt. cū edileſ erāt ex p̄toribꝫ. ut. ff. de iurͣ na. §. ꝓpo nebat̉. Sꝫ q̄ erit intelligibil̓ dr̄a int̓ p̄torias ⁊ iudiciales cū hͦ ti. accipit̉. p̄toria et iudicialis. ℟º. qꝛ p̄toria a p̄tore mortuo īducta ē. ſꝫ iudicialis a iure ꝯſultis alijs. Itē ī p̄to ria īuenieſ iudicē. ob hocip̄m pnͥcipalit̓ adiri. ſꝫ ī iudiciali ꝑ ꝯn̄aꝫ. vtꝫ ex ſupͣdictis exēplis. Itē iudiciales vage ſunt ꝑ totū corpꝰ iuris. ſꝫ p̄torie lꝫ et ip̄e ſint vage. ꝯp̄hēſe tn̄ ſūt ſil̓ in vno. t. vt. ff. de p̄to. ſti. l. i. Itē potes notae̓ qͣrtā draꝫ. vt no. ff. d̓ ꝟ. ob. l. v. §. ij. Sꝫ dn̄s jo. addidit aliā dr̄aꝫ dicēs. qꝛ p̄torie ſūt q̄ ꝑ ſolū ordinē imponunt̉. Et iudicia les qͥ quēlibꝫ aliū iudicē. pene. iō dic̄ pene. qꝛ ī qͥbuſd̓ vꝫ k ¶ Cōuencōnales alius ꝯtractus. vt vēdico ī lib̓o hoīe et ſil̓ibꝫ. vt. ff. d̓ ꝯtra. emp. §. fi. ī qͥbuſdā nō vꝫ ſtipula cio. vt. jͣ. ti. i. i. ℟n̄ ī fi. et. §. i. l ¶ Quaꝝ .i. ꝯuentionaliū. m ¶ Contrahendaꝝ .ſ. eē gn̓a. id eſt. quot poſſumꝰ dr̄e eē gn̓a ꝯtractuū. tot ſunt gn̓a ſtipulacionū. id ē vbicūqꝫ pt̄ ꝯtrahi ibi pt̄ ſtipulacō int̓uenire. nā ſtipulacō ē ꝯtͣctꝰ. ut ff. d̓ ꝟ. fig̓. l. labeo. Inegatiue lege. id ē nō p̄torie tm̄. vl̓. n ¶ Cōmunes. ab iudiciales tm̄. vl̓ ꝯuēcōnaleſ tm̄. ſꝫ ꝑtī ex vno. ꝑtim ex alt̓o naturā accipiūt. nā ſi nō cauerit tutor pupillo hocip̄m peti pt̄. et quo ad hoc habet nat̉aꝫ pto rie ſi petit̉ tutor. et ꝑ ꝯn̄s p̄ſtat̉ ſatiſdatio. et ī hͦ hꝫ nat̉aꝫ
iudiciales. vt. sͣ. d̓ ſatiſd̓a. tu. §. i. Sꝫ de hͦ hodie pleniꝰ. vt ff. d̓ ꝟ. ob. l. v. §. p̄torie vbi ē h̓. ti. d̓ ꝟbo ad ꝟbū. Itē ſi petat̉ h̓ ſatiſdacio ab alt̓o tutoꝝ l̓ curatoꝝ. ex ꝯn̄a petit̉ et nō p̄ciſe. vn̄ et in hͦ habꝫ naturā iudicialiſ. ut. ff. d̓ admi. tu. l. iij. i. ℟n̄. et. sͣ. de ſatiſda. tu. l̓ cū. §. j. et. §. ij. Vel dic cō munes alio mō. vt. jͣ. e. Sꝫ ẜm hͦ omīs p̄toria pt̄ eē ꝯmunis o ¶ Et p̄tor .ſ. mortu us. cuius ꝟba nō ha bemus ſꝫ ſnīam. vt. sͣ de ſat̓da. tu. ī pnͥ. §. i. p ¶ Iudex. ſcꝫ viuus q ¶ Non pt̄. qꝛ ſpōte nō vult ſatiſdare ex p̄cepto mortui p̄to ris. vn̄ inuitꝰ ꝯpelli tur a iudice viuo. r ¶ Se rato. hͦ eſt cō miuīs alia cā ꝙͣ ſupe rior. nā hec eſt ꝯuen cionalis qn̄qꝫ. ut ſi fi at extra iudicium ex ꝯuētione. vt. ff. rem ra. ha. niterdū Item iudicialiſ qn̄ inte̓po nit̉ a ꝓcuratorē acto ris cum dubiū eſt an ſit ꝓcurator. ut. C. de ꝓcur̓. l. i. et d̓ ſatiſ da. l. i. al̓ non pt̄ res expediri. cū non ad mittat̉. vt. jͣ. de ſatiſ da. §. pnl̓. alij dicunt eā ꝯn̄eꝫ .ſ. d̓ rato. qꝛ et a ꝓcuratorē rei ꝑ ſtatur qn̄qꝫ. non ſolū actois. ut. ff. d̓ ꝓcur̓. .I. nō ſolū. §. ſi ſtatuſ ⁊. §. vl. et. l. pōp. §. ij ⁊. l. ſi defunctꝰ. §. ul. s ¶ De inutilibus ſti pulacōibꝫ. ℟ica. qcit̉ur. id ē ſubici pt̄. Sūt em̄ q̄dam Anis res. ſub res q̄ nō pn̄t eē ī nr̄o dn̄io. vel qꝛ nec ſunt nec fuerūt ſcꝫ ī rerū natura. ut. jͣ. ꝓx. §. vl̓ ſi ſunt eſt impoſſibile de natura. ut ī ſole ⁊ luna ⁊ ſil̓i bꝫ. vt. jͣ. e. §. ſi īpoſſibilis. vel de fc̄o. ut aureū montē. ut. ff. de ſta. li. cū heres. §. i. vel hoīm diſpoſicōe. ut res ſacre et religioſe et ſancte ⁊ publice. et in vſu publico conſiſten tes. et alie ſil̓es. ut lib̓ hō ex ſui nat̉a. vt. jͣ. ꝓx. §. et. sͣ. de re rū diui. i. ℟. et. §. nll̓iꝰ. et. ff. d̓ ꝟ. ob. l. īt̓ ſtipl̓antē. §. ſacrā t ¶ Mobilis. cuius appellacōe et ꝑ ſemouentia vt equi con tinentur. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. l. mouentium. u ¶ Rerū nat̉a .i. apd̓ aliqͦs hoīes. ſic. sͣ. d̓ ꝟ. ob. §. ꝯdcōeſ x ¶ Credebat. maxīe ſubaudi. namidē ſi ſciret mortuū. niſi mora debitoris p̄ceſſiſſet mortē. vt. ff. d̓ ꝯſti. pec. l. ꝓ miſ ſor. et. ff. de ꝟ. ob. inter ſti. §. ſi ſtichum. que eſt contra y ¶ Ypocēthaurū. animal forte natū ex equa et thauro qd̓ nunꝙͣ fuit viſū. vnde oracius. Humano capiti ⁊cͣ. z ¶ Inutilis. id eſt vicioſa. quia contra ius eſt. a ¶ Idem iuris. ſcꝫ vtiſit inutilis. b ¶ Sacrā. licꝫ nō valeat ſtipulacio. vt hic. valꝫ tn̄ vendi tio inter ignorātes vt actio detur. vt. jͣ. d̓ ꝯtͣhē. emp. §. fi. et. ff. de ꝯtrahē. emp. l. et liberi. et. l. ſꝫ celſus. Sꝫ q̄ eſt rō ℟º. qꝛ ī vendicōe nō eſt ncc̄e tranſferri dominiū. in ſtipu lacōe. ſic vt. ff. de ꝯtrahē. emp. et vē. l. ſi ita. et. §. fi. Et ē ſil̓is rō qͣre qͥs pt̄ rē alienā vendere. vt. ff. de ꝯtrahe. ep̄. .I. xe. ſꝫ nō obligae̓. vt. C. q̄ res ꝑig̓. obli. poſ. §. q̄ lib̓oſ. qꝛ

III
quā hūani iuris eſſe crede bat. vel rempublicam que vſibus populi perpetuo expoſita ſit vt forū vl̓ the atrum vel liberū homine quē ẜuū eſſe credebat. vel cuius ꝯmercium nō habue rit. vel rem ſuaꝫ dari quis ſtipuletur. Nec impenden ti erit ſtipulacio ob id ꝙ publica res in pͥuatum de duci pt̄ et ex libero ſeruuſ fieri poteſt. ⁊ ꝯmerciū adi piſci ſtipulator poteſt. et res ſua ſtipulatoris deſine re eſſe poteſt. ſed ꝓtinꝰ in utilis eſt. ¶ Item ꝯtralꝫ in inicio vtiliter res in ſti pulatum deducta ſit ſi po ſtea in eaꝝ cauſa de qͥbus ſupͣdc̄m eſt ſine facto promiſſoris deuenerit exting uitur ſtipulacio. ¶ At nec ſtatim ab inicio talis ſtipu latio valebit. luciuꝫ ticiuꝫ cum ſeruus erit dare ſpon des et ſimilia. que natura enim ſui domino noſtro ex empta ſunt. in obligacio ne deduci nullo modo pn̄t Si q̓s alium daturum facturūue quid ꝓmiſerit non obligabitur. veluti ſi ſpōdeat ticiuꝫ quīqꝫ aure os daturū. Quod ſi effc̄u rum ſe vt ticius daret ſpō pōderit obligatur. ¶ Si quis alij ꝙͣ ei cuius iuri ef fectus ſit ſtipuletur nichiſ agit. ¶ Plane ſolucio eti am in extraneam perſonā ꝯferri poteſt. veluti ſi quis
īpignori dꝫ iuſ ꝯſtitui c̓ditoi̓ vt ſibi det ypotecariā actōꝫ ī vendicōe ſola tradicō cū obligacōe euictōnis ſufficit. vt ff. d̓ ꝑignor̓. l. ⁊ q̄ nōdū. §. qd̓ d̓r. ⁊ de act̓. ēpt̓. l. exempto c ¶ Religioſā. hͨ ꝟba expone ut. sͣ. de reꝝ di. §. nulliꝰ. ⁊. §. d ¶ Vſibꝫ. al̓ ſi nō ē ī vſu pt̄ alienari. vt. ff. de religioſū. ꝯtrahen. emp. ſꝫ celſus. i. ℟. et. l. pacti. §. fi. et ſic. ff. d̓ via pu. l. viam. Accur. ē ¶ Forū. ſcꝫ vbi red dit̉ ius. ut. ff. d̓ iuſti. et iure. l. pnl̓. l̓ rerū venealiū. ſꝫ foruſ eſt f ¶ Theatrū. burſa expone ut. sͣ. d̓ re. di. .§. vniuerſitatis. g ¶ Credebat. idem ſi ſciebat. ut. jͣ. ꝓx. §. a. ff. de ꝟ. ob. ī triſti. .§. ſacram. ibi caſum h ¶ Cōmer em̄ ⁊cͣ ciū. gn̓ale nomen eſt ad oēs ꝯtractus. vn̄ d̓r aliqͥs hr̄e cōmer ciū rei. qn̄ ꝑ ēp. vel alio mō pt̄ eam hr̄e. quare iudeus nō hꝫ omerciū xp̄iani man cipij ut. C. ne xp̄iani man. iu. ⁊cͣ. vnde ſi iu deus iudeo ꝓmittit tale mancipiū. nō vꝫ vl̓ xp̄ianuſ iudeo vt hic. ſi aūt xp̄iano ꝓ mittat iudeus vꝫ. vt .ff. de ꝟ. ob. multū ī tereſt. et del̓. j. apud iul̓. §. fi. accur i ¶ Suā. nā cum ſua ſit plus ſua fieri n̄ pt̄ vt. sͣ. del̓. §. ſꝫ ſi rem et. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. niſi ratione poſſeſſionis apud alium conſtitute. vt. ff. de contrahen. emp. l. ſi in empc̄. §. iij. vl̓ niſi ſub condicione. dum tamen adueni ente condicione ſti pulatoris res eſſe deſierit. vt. ff. de ꝟ. obli. l. ſi rem meam k ¶ Protinus. id ē ſtatim. qꝛ pura ſtipulacio ſuſpēdi n̄ pt̄. vt. ff. d̓ ſti. ẜ. l. vſufruc. ſecus in alijs actibꝫ viuoꝝ. vt. ff. ¶Fē ꝯtͣ. i. ecōtrario. nā. sͣ. dixit. qn̄ ab ꝯūia p. l. fi. ī fi inicio res erat ſacra l̓ ſil̓is. ſꝫ poſtea d̓ſijt. nūc ecōt qn̄ pͥꝰ n̄ n ¶ In eaꝝ. i. ſacͣ l̓ religioſa l̓ ſil̓iſut. sͣ. ꝓx̓. §. ſacͣ ſꝫ pꝰ ea fit ofc̄o. qd̓ ē cū reſ erat aliena. al̓ ſi ſua ſꝑ ſuo fc̄o fc̄ vid̓r. ec̄ ſi alienauerit poſt tꝑs ſtipulatōis. id̓ ⁊ ſi erat alie na dūmō poſt mortē. ut. ff. de ꝟ. obli. l. ſi ſꝫuū. §. i. et. ij. p ¶ Extinguit̉. ar. ꝯtra. sͣ. del̓. §. ꝙ ſi viuo. q ¶ Similia. putarem ſacrā cū erat ꝓphana. et ſic de ſin gulis ſcꝫ ſacra vel religioſa. vt. sͣ. ꝓx. §. r ¶ Obligacōꝫ. ſcꝫ iſtam. hͦ eſt ſtipulacionē. s ¶ Si quis aliū ꝓrſus extraneū. alienū fc̄m ꝓmitte̓ pt̄ u ¶ Obligat̉. et eſt rō. qꝛ nemo ut h̓ et. ff. d̓ ꝟ. ob. ſtipu lacō iſtai pͥnͥ. niſi pena ꝓmittat̉. vt. jͣ. e. §. ꝟ̓ſa vice. n̄ m. v. caſibꝫ. in qͥbꝫ p̄ſumit lex int̓eſſe ꝓmitti. n̄ fiat. vt ī caucōe iudicio ſiſti. vt. ff. de ꝟ. ob. quotiēs qͥs. Itē ī ſtipl̓one iſta hre lice̓. ut. ff. de ꝟ. ob. ſtipl̓acio iſta. .i. ℟n̄. Itē ī ſtipl̓one de rato. vt. ff. remra. ha. l. ī ſtipl̓acōe. Itē in ſtipl̓acōibꝰ edilicijs. vt ſaluū eē ẜuū vēditū vel nō furē. et ſil̓ia. vt. ff de euic. l. ſi itaqꝫ qͥs. Itē ī ſtipulacōe rē pu. ſal. fo. nā cū ſit ptoria exigit̉ fideiuſſor. ut. ff. de p̄to. ſti. p̄torie. ſtipulat̉ gͦ pupillꝰ hijs ꝟbiſa fideiuſſore. ꝓmittiſrē meā ſaluā foe̓
ꝑ tutorē vel curatorē. nā et hijs ꝟbis ab eis ſtipulat̉. vt ff. rēpu. ſal. fo. l. i. ⁊. l. cū pupillꝰ. P. nonne quis ſꝑ ꝓmit tit ꝑ ſe et ſuos heredēs ea fc̄a q̄ ꝑ aliū pn̄t explicari. vt. C de ꝯtrahē. ſti. l. fi. lꝫ ꝯtra ſit ſi nō pt̄ ꝑ aliū fieri. ut. ff. e. cēteſimꝰ. §. id qd̓. et. C. de cadu. tol. l. i. §. vt at̄. ℟º. nō eſt aliꝰ her̄s ꝙͣ teſtator. īmo idē p̄ſuit̉. ut ī aut̓. d̓ iur̓iur. amo. pͥ. §. i. colla. v. ſ ¶ Effecturū. tunc em̄ ſuū fc̄m manife ſte ꝓmittit. idē ſi dix ſe curatuꝝ ut fiat ut .ff. ſi cer. pe. l. fi. t ¶ Si quis. alij iuri id eſt dn̄io. ut ſeruus dn̄o cui acquirit. vt sͣ. ꝑ qͣs ꝑ. no. acqui. .§. Itē ꝙ ẜui. Item re uerētia pr̄na ut filiꝰ patri. ut. sͣ. ꝑ qͣs ꝑ. no. ac. §. i. Itē obedi entia. vt monachus monaſterio. cui q̄rit et ſe et alia. vt ī aut̓. d̓ mona. §. illud. coll̓ .i. Idē dicas de ẜuo fructuai̓o. Idē d̓ vſu ario. Idēd̓ ẜuo bona fide poſſeſſo. ⁊ libe ro boͣ fidē poſſeſſo qͥ ex duabꝫ. c. querunt ut. sͣ. ꝑ qs ꝑ. no. ac. .§. de hijs. et. §. idem u ¶ Nichil placet. agit. ⁊ ē rō. qꝛ īuēte ſunt ⁊cͣ. vt. jͣ. e. §. alte ri. et. ff. de ꝟ. ob. ſti pulacio iſta. §. alteri fallit tn̄ in caſibꝫ. xvj lantis interſit. qꝛ ſit tutor eius cui ſtipulatur rempu. ſal In pͥmis. vt ſi ſtipu fo. Secundo quia procuratori ſtipulatur dominus. Ter cio ſi ſtipuletur creditori. vt. jͣ. e. §. ſed ſi quis. et. ff. de ꝟ. obli. ſtipulacio iſta. §. ſi ſtipuler. et. §. ſi qͥs īſulā. Quarto fallit in oībꝫ p̄torijs ſtipulacōibꝫ. ut. ff. d̓ p̄to. ſti. ī oībus vt ē dāni īfecti. ut. ff. d̓ dā. īfec. dāmi. §. fi. jtem iudicatū ſol ui et ſil̓es. vt. ff. de ꝓcur̓. ī cauſe. §. fi. Itē fallit ī ꝓcuratoe̓ pn̄tis. vt. ff. de ꝟ. ob. ſi ꝓcuratori. et. ff. de ꝓcur̓. l. ꝓcu rator. Itē fallit in actorē municipū ex cuiꝰ pacto q̄rit̉ mu incipibꝫ. Itē ī curatore furioſi et ꝯſiliū ꝑſonaꝝ et tutōi̓bꝫ vt. ff. d̓ ꝯſti. pec. l. eū qͥ. §. ſi actori. Itē fallit ī īſtitore. naꝫ ſibi actio ex pacto inſtituti q̄rit̉. ut. ff. de īſti. l. i. ī fi. et. l. ij. Itē fallit ī iudice vel notario vel ſil̓i ꝑſona pb̓lica ex qͦꝝ pactis et ſtipulacōibꝫ alteri q̄rit̉. vt. ff. rē pu. ſal. fo. l. ij. iij. et. iiij. i. ℟n̄. et ī aut̓. de execut̓. et hijs qͥ cū. §. i. col. viij et ī aut̓. de her̓. ab īteſt. §. ex hijſ. col. ix. Itē fallit ī c̓ditorē ex cuius pacto q̄rit̉ actio debitori. vt. ff. d̓ pig̓. act̓. l. ſi cū vēde̓t. i. ℟n̄. Itē fallit ſi auus paciſcat̉ dote reddi nepti quā ec̄ ī pt̄ate nō hꝫ. vt. ff. ſo. ma. gayus ſeyus. Itē fallit ī ꝓcuratore vēdētis. vt. ff. de act̓. emp. iul̓. §. ſi ꝓcurator. Itē fallit ī deponēte ſi paciſcat̉ alij re reſtitui. Itē fallit ī ꝯmodāte faciēte ſil̓e pactū. ut. ff. depoſiti pb̓lia. et. C. ad erhi. ſi res. Itē fallit ī donāte ſil̓e pactū faciēte ī euētū ali cuiꝰ ꝯdcōis. vt. C. dedona. q̄ ſub mō. qͦtiēs. Itē fallit ſi pr̄ ſtipulet̉ filio vel alij poīto ſub ſua pt̄ate poſt mortē ſuā .ſ. pr̄is. nā et filio q̄rit̉. lꝫ heres nō ſit. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. qd̓cūꝫ .§. ſi qͥs ita. ſi ꝟo pure et n̄ pꝰ mortē. ip̄i ſtipulāti q̄rit̉. ut

H
ita ſtipulet̉ michi aūt ſeyo dare ſpondes vt obliga tio quidā ſtipulatori acqͥ rat̉. ſolui tamē ſeyo etiam inuito eo recte poſſit. vt li beratio ipſo iure ꝯtingat ſed ille adu̓ſus ſeyū habet mandati actiōem. ¶ Qd̓ ſi quis ſibi et alij cuiuſ iuri ſubiectꝰ non ſit dari. x. au reos ſtipulatus eſt vale bit quidem ſtipulacio. ſed vtrū totū debeat̉ ſtipula tori quod in ſtipulacione dedūctū eſt. an vero pars dimidia dubitatū eſt. ſed placuit non plus ꝙͣ dimi diā ꝑte ei acqͥri. ¶ Ei vero qͥ tuo iuri ſubiectus ē ſi ſti pulatus ſis tibi acquiris. quia vox tuā tanꝙͣ filij ſit ſicuti filij vox tanꝙͣ tua in telligitur in hijs rebus q̄ tibi acquiri p̄n̄t ¶ Prete
rea inutiliſ eſt ſtipulacio ſi quis ad ea que interroga tus fuerit non reſpondeat veluti ſi quis decē aureos a te dari ſtipuletur tu quī qꝫ ꝓmittas vel contra aut ſi ille pure ſtipuletur tu ſb̓ ꝯdicione ꝓmittas vl̓ ꝯtra ſi modo ſcꝫ id exprimas id ē ſi cui ſub condicione vel in diem ſtipulanti tu rn̄de as preſenti die ſpōdeo. nā ſi hoc ſolum reſpondeas ꝓ mitto breuiter videris in eandem diem vel condi tionem ſpōpondiſſe. neqꝫ enim neceſſe eſt in reſpon dedo eadem omnia repeti que ſtipulator expreſſerit ¶ Item inutilis eſt ſtipu lacio ſi vel ab eo ſtipuleriſ qͥ tuo iuri ſubiectus ē vl̓ ſi is a te ſtipulet̉. ¶ Sꝫ ẜuuſ quidem non ſolū dn̄o ſuo
.ff. deꝟ. ob. l. dn̄s ẜuo. Hijs em̄ caſibꝫ ex ꝑacto l̓ ſtipula cōe alterius alteri q̄rit̉. nō alias. ut h̓ et. C. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ecqͥ. l. i. cum em̄ ſūt ſpēales nō ſūt trahēdi ad ꝯſeq̄ntiā vt ff. del̓. et ſe. cō. l. qd̓ vero. Sꝫ. M. dicebat hos caſus face̓ regl̓aꝫ. ⁊ ſi qͥs caſus eſſꝫ ꝯtra illud ſpēale ē. ⁊ ꝙͣ h̓ regl̓arit̓ S̓r. et. jͣ. e. §. alteri. et. C. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. l. i. dicebat iux̓ di recto nō valere ſꝫ vti lit̓ acqͥri pt̄. ⁊ ſic ẜm eū ſꝑ ex pacto altei̓ꝰ querit̉. qd̓ falſū eſt. cū parū innt̓eſſꝫ. dire cto vel vtilit̓ qͥreret̉ ut. ff. de neg̓g̓. actō. a ¶ Acquirat. l. tm̄. b ¶ Seyo. nō tn̄ he̓ di eius. vt. ff. d̓ ver. ob. cū quis. Itē hoc intellige. ſtatū huiꝰ adiecti n̄ mutato al̓. ꝯtͣ. vt. ff. de ſolū. cū quis Itē hͦ intellige ante lit̓. ꝯtͣ. a ſtipu lāte. al̓ ꝯtra. vt. ff. d̓ ſoluc̄. ſi quis ſtipula tꝰ fuerit. x. §. i. Iteꝫ lꝫ ſolui poſſit adiecto. nō tn̄ āgere pt̄ adie ctꝰ. ut. ff. d̓ ꝯſti. pe. ſꝫ et ſi filie ī fi. et. l. ſi e ¶ Eo inuito. vo qui ſtipulatur. d ¶ Poſſit .ſ. ſtipula e ¶ Cōtīgat. nͥ tor ī caſu. ut. ff. d̓ eo ꝙ c̓ to locol. iij. §. id̓ iul̓. ſꝫ ibi fc̄a fuit ſolucio alibi ꝙͣ fieri debuit. vn̄ veīt int̓eſſe. vt. jͣ. de act̓. §. loco in quo nō potuit dn̄o p̄iudi care accipiēdo ſortē adiectus. ut. ff. de re g̓. iur̓. nō dꝫ. lꝫ et ip̄e dn̄s poſſꝫ. vt. ff. d̓ eo qd̓ c̓to loco. l. c̓tū ī fi. et. l. fi. in fine. f ¶ Ille .ſ. ſtipl̓ator. g ¶ Mādati. nūqͥd adiectus mandati ſemper tenetur. A. dic̄ ꝙ ſic. vt h̓ et. ff. de ꝟ. ob. iul̓. §. fi. nā ſꝑ tacitū mādatū et ſi nō exp̄ſſum int̓uenire dicebat. et ī abſētia et ſine nūcio vel epl̓a. qd̓ ē ꝯtra. l. ff. de ꝓcur̓. l. i. §. i. qͣre dicemꝰ ꝙ mā dati agit̉ ſi interceſſit mādatū. vt qꝛ pn̄te adiecto fuit ſti pulatꝰ. vt h̓ et. ff. de ꝟ. ob. iul̓. §. fi. et.. ff. man. qͥ fidē. ali as agit neg̓. g̓. cū nō ſit ꝓcurator. ut. ff. d̓ſol̓. l. vo ꝓcurͣ. .§. interdū. et. jͣ. de obli. que ex quaſi contrac. in prin. h ¶ Qd̓ ſi qͥs. valebit .ſ. ꝓ ꝑte dimidia. ut ſubicit. vt. ff. de e. qd̓ cer. lo. l. iij. §. ſi qͥs. Et collige ꝙ nō viciat̉ vtile ꝑ in utile. ſic. ff. de ꝟ. ob. l. i. §. ſꝫ et ſi michi. ar. ꝯtra. ff. d̓ arbi. l. ꝑui. al̓ pedius. §. i. ac. ꝟ. ob. ſi michi. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de ꝯtra i ¶ Nō plus. vt. ff. de emp. l. fūdi. Sed dic vc ibi. Ac. k ¶ Ei qui acquiris. ſic. ff. de ꝟ. ob. l. dn̄s ẜuū. et. C. de cō trahen. et ꝯmit. ſtip̄. l. ij. et. ff. de pact. et herede. §. nos. l ¶ Filij. cum vna perſona cenſeatur pater et filius. vt. C. d̓ ip̄ū. ⁊ ali. ſub. l. fi. ſic et ī ẜuo ⁊ dn̄o ē ead̓ vox. vt. jͣ. e. ꝓꝰ n Acquiri. vt in ꝓfecticio peculio et aduentio qͦ mote ad vſū frut̓. sͣ. ꝑ quās ꝑſo. no. acqui. §. i. n ¶ Preterea mutilis. interdū in totn̄. interdū ꝓ ꝑ te. o ¶ Rn̄deat. ſcꝫ ꝯgrue. diligent̓ tn̄ attēde. ꝙ vbicūqꝫ eſt.
diu̓ſitas. ſi ī ꝯtinēti placꝫ diu̓ſitas ſtipulatori valeat ſtipu lacio. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. l. i. §. cū adic̄. ſi at̄ nō placeat aut ē ī qͣ litate. aut īqͣtitate. aut ī ſpē diu̓ſitas. ī pͥmo caſu nulloº vꝫ vt h̓. ibi aūt ſi ille ⁊cͣ. et. ff. e. l. i. §. cū adicit. et. §. ſi qͥs ſin pliciter. ſi ꝟo in ꝙͣtitate. ī eo ꝙ ꝯſonat vꝫ. ſiue detͣhat. ſiue adiciat. vt. ff. deꝟ. ob. l. j. §. ſi ſtipulāte. q̄ ē ꝯtra. ī alio nō vt h̓. ibi veluti ⁊cͣ. Si at̄ ī ſpecie. aut ꝓ mittitur vna ſpecies ꝓ alt̓a. et tūc nō vꝫ vt. jͣ. e. §. ſi d̓ alia. aut alia adiecta. et ita co pulatiue et tunc vꝫ ī alia. non in adiecta. ut. ff. de ꝟ. ob. I. i. §. ſꝫ ſi. Si aūt pl̓es ſti pulent̉ tūc aut cōpu latīe fuit fc̄a int̓ro gatio. et vꝫ in eo qd̓ rn̄ſum eſt. aut diſiun ctiue. ut illā aut illā ꝓmittiſ. quo caſu vꝫ ſiue ad vtrumqꝫ. ſiue ſimplicit̓ rn̄deat. et ī vtraqꝫ. Si ꝟo in vna non valꝫ etiam in ea lꝫ in ſūmis nō viciet̉ alternatīa ſi rn̄deat̉ ad vnā tm̄. vt. ff. de ꝟ. ob. l. i. §. ſi qͥs. et .l. inter ſtipulantē. p ¶ Exp̄ſſerit. q̄ em̄ in ꝑfacōnibꝫ dicunt̉ in ꝯtractibzrepetita credunt̉. vt. ff. deꝟ. ob. l. ticia. §. idē. ℟ q ¶ Itē inutilis. ꝙͣtū ad ciuile vinculū. ſed naturale ꝯtrahit̉. ut ff. d̓ ꝯdi. inde. ſi id q et. l. frat̓ a fratre. §. .i. vn̄ fideiuſſor acce dit. ut. jͣ. de fideiuſ. in pnͥ. et hec ꝟa ſunt niſi in caſtren. peculio vel quaſi. nam tunc eſt loco patriſfa. vt. ff. ad mac̄. l. ij. ut. ff. de col. bo. .l. i. §. nec caſtrenſe. tūc enim et cum patre obligat̉ ⁊ agit cum effectu. vt. ff. de iudi. l. lis nulla. r ¶ Filij ꝟo. obligari. ex om̄i cauſa. vt. ff. de iudi. tam ex contractibꝫ et ꝯueniri ī ſolīdū durāte pa. po. aucͣte tamē pr̄is int̓ueniēte. ad qd̓ pr̄opellit̉ officio iudicis. ut. C. de bo. q̄ li. l. qd̓ nō ſolū. §. i.. et poſtea. nͥ ī ſex caſibꝫ. qͥ ſūt. ff. qd̓ cū eo. l. ij. Excipe duos caſus. vt ī mutua pecuīa. ex qua nō tenet̉ cū effc̄u ꝓpt̓ excepcōꝫ macedoniā. neqꝫ pr̄. ut. C ne filius ꝓ pr̄e. l. i. Itē ī voto vel deo vel rei p̄blice facto. vt. ff. de pollici. ſi qͥſrē. §. voto. nā lꝫ al̓ ſꝫ ex ꝯtractū vl̓ qͣi ꝯueīat̉ a ꝑlato loci illius. h̓ tn̄ ꝯuenit̉. vt. C. de ep̄i. ⁊cͣ. I. nulli. et in aut̓. de ec. ti. §. ſi quis coll̓. ix. g ¶ Stipulet̉. vt. C. de pact̉. cō. l. pactū. do. ꝯtͣ. So. maxi me ibi poſitū habundat. ſic. C. de teſt. manu. l. fi. §. i. t ¶ Poteſt. ſcilicet ſimiliter. Accur. u ¶ Furioſus. negociū. ſcilicꝫ obligatoriū. idē ī ꝓdigo cui bonis int̓dictū eſt. ff. e. is cui. qꝛ furioſo ſil̓is eſt. vt. ff. de curat̉. furio. l. i. i. ℟n̄. et. ff. de reg̓. iur̓. l. furioſi Idē in mē te ca. vt. sͣ. decurato. §. i. x¶ Pupillus. ſcꝫ pubertati ꝓximus. vt ſequit̉. et eſt ratio. qꝛ intellectum habet. vt. ff. de reg̓. iuxͣ. l. in negocijs. Ac.

III
obligari non p̄t. ſed nec qͥ deꝫ vlli alij. filij vero fami lias alij obligari poſſunt. ¶ Mutum neqꝫ ſtipulari neqꝫ ꝓmittere poſſe palā ē qd̓ ⁊ in ſurdorceptuꝫ e. qꝛ ⁊ iſ qͥ ſtipulat̉ verba ꝓ mittētis. et is qui ꝓmittit ꝟba ſtipulātis audire de bet. vnde apparet non de eo nos loqui qui tardiꝰ ex audit. ſed de eo qui omni no non audit ¶ Furioſus nullum negocium gere̓ po teſt qꝛ non intelligit quid agit ¶ Pupillus omne ne gociuꝫ gerit recte. ita tam̄ vt vbi tutoris auctoritas neceſſaria ſit adhibeatur tutor veluti ſi ipſe oblige tur. Nā aliū ſibi obligare eciā ſine tutoris autͣte po teſt. Sed quod diximuſd̓ pupillis vtiqꝫ de hijs ve rum eſt qui iam aliquē ha bent intellectum. Nam in fans et qui infanti proxi mus eſt non multuꝫ a furi oſo diſtāt. qꝛ hmōi etatis pupilli nulluꝫ habent intel lectuꝫ ſꝫ in proximiſ infāti ꝓpter vtilitatē eoꝝ benig mor iuriſ int̓p̄tacio facta eſt vt ideꝫ iuris hēant qd̓ pub̓tati proximi. ¶ Sꝫ qͥ in pt̄ate ꝑentum eſt impu
bes. nec auctore quid̓ pr̄e obligat̉. ¶ Si impoſſibi lis ꝯditio obligacionibus adiciatur nihil valet ſtipu lacio. Impoſſibilis autem conditio habetur cui natu ra impedimēto eſt quomi nus exiſtat. veluti ſi quis ita dixerit. ſi digito celuꝫ attigero dare ſpōdes At ſi ita ſtipuletur. ſi digito ce lum non attigero dae̓ ſpon des pure fcā obligacio in telligit̉ ideo ſtatim petere poteſt. ¶ Item verborum obligacio inter abſentes ꝯcepta inutilis eſt. ſed cū hoc materiā litiū ꝯtencioẜ hominibus p̄ſtabat. forte poſt tempꝰ tales allegaci ones opponentibꝰ. et non p̄ſentes eſſe vel ſe vel adu̓ ſarios ꝯtendentibus. ideo nr̄a ꝯſtō ꝓpter celeritateꝫ dirimendaruꝫ litiū intro ducta ē qua ad ceſarienſeſ aduocatos ſcpͥſimus. per qua diſpoſuimus tales ſcpͥ turas que p̄ſto eſſe parteſ iudicāt omnimodo eſſe cre dendas niſi ipſe qui talibꝰ vtitur improbis allegati onibꝰ. manifeſtiſſimiſ pro bacionibꝰ. vel ꝑ ſcp̓turaꝫ vel per teſtes idoneos ap ꝓbauerit in ipſo toto die
v ¶ obliget̉. ſcꝫ alij. Ac. Auto. in princi. ſic. ff. d̓ pact. l. z ¶ Auctoritate. ſic. s. de au. contra iur̓ ciuil̓ a ¶ Ifāti .i. uſqꝫ ad. vij. ānū. ut. C. d̓ iur̓ deli. l. ſi īfanti. i. ℟ b ¶ Proximꝰ. ideſtuſqꝫ ad. x. an. et dimidiuꝫ. et ſic ꝓximus reſpicit. jͣ. ſꝫ cū dico pub̓tati ꝓximū. a. x. an. ⁊ dimidio. s. ī tellige nā ſic in maſculis dꝫ fieri dimidiacō. ī feīs in nono et dimidio. ut. s. qui ma. nō poſ. §. fi. et. s. qui mo. tu. fi. i. ℟. c ¶ ultū naꝫ diſtat aliqͣntulum. ut in h̓re ditate ꝙͣ tranſmittit infanſ. ut. C. de iu. d̓ li. ſi infāti. §. i. ſecus ī furioſo. ut. C. de cur̓. fur̓. l. fi. §. ſin at̄. et hͦ ẜ. azo Sed c̓te ſic poſ ſꝫ dixiſſe. qꝛ vnꝰ ꝑuꝰ alter magnus alt̓ cō tinuū tꝑs. alter hꝫ in t̓ualla dilucidā. Dic ergo. diſtat ī ſtipulā do in hͦ qꝛ infanſ ſine intellcū interdum ſti pulatur. ſꝫ furioſꝰ nū ꝙ ut. ff. rem pu. ſal. fo. l. ẜuum pupil li It̄ dicit non multū. ꝓpt̓ ꝓximum infantie qui intellectum hꝫ. ⁊ id̓o corrigit̉ ſtatim qd̓ h̓ d̓r ibi. ſꝫ ī ꝓximis. d Benigor. ꝙͣ. s. di ctum eſt. ¶¶ Proximi. ut alios ſibi obligēt. alijs ꝟo non obligēt̉ ſine tuto re. ut. s. ꝓx. §. f ¶ Impubes. aliud ſi pubes. nam obligat̉ ac ſi eēt ſui iur̓. ut. ff. e. l. fi. §. i. nͥ in duobuſ caſibꝫ. ut. s. e. §. Iteꝫ īutil̓ diximꝰ. g ¶ Pre Sꝫ que eſt rō d̓ hͦ ad pupillū. cum tutore auctore obliget̉. ℟. quidam. ꝙ ob hocip ſum dat̉ tutor. ſꝫ pa. po. eſt ad corrigend̓. et eſt ꝓ eiſ. C. de bo. q̄ li. l. fi. §. ſinaut em̄. Vel dic ꝙ tutoreꝫ hꝫ obligatū ſi male au ctorat̉. pr̄eꝫ non. ut. C. d̓ bo. q̄ li. cū oꝑtꝫ .§. ſub hac in̄. ꝟ ſi. nō autem ypotheca. h ¶ Si impoſſibilis. obligacōibꝰ. qͥbuſcunqꝫ. ut h̓. et. ff. de act̓. et ob. n̄ ſolū. ſe cꝰ ē in vltīs volūtatibꝫ. qꝛ tūc ꝓ nō appoſita hēt̉. ut. s. d̓ hre. iſti. §. pnl̓. ¶ ¶ Cui nat̉a. nō ita ſi ꝟboꝝ ꝑplexio ſit. ut ff. d̓ ꝯd̓. iſti. ſi ticiꝰ. jo. tc̄ eī qn̄ꝫ n̄ dice̓t̉ impoſſibilis. lꝫ nō poſſibilis ſit exiſtere. ut. ff. deꝟ. ob. l. ſi ticius. ẜ. azo. et fa cit ad hūc. §. ff. d̓ reg̓. iur̓. l. īpoſſibil̓. §. i. k Pue̓. .i. ſine ꝯ dicōe. ec̄ ſi dies eēt appoſita. ut. ff. e. l. ī ſtipl̓acōꝫ. §. fi.
¶ Statiꝫ. cū ſpacō cū qͦ ſolui poſſit. ut. jͣ. e. §. fi. et. ff. e. euꝫ qui kalendis. et de hͦ dixi. s. d̓ ꝟ. ob. §. omnis ſtipulacō. m ¶ Itē ꝟboꝝ. ſic̄ ꝑ ꝯdicōꝫ īpoſſibilē. ita ꝑ abſētiā fit in util̓ ſtipulacō. ita ītellige abſētē. ut audie̓ non poſſit vn̄ n ¶ Abſētes. ſi eſt ī turri vel ar̓motis et clamꝫ. vꝫ ſtipu lacō ſi ſe audiāt. ar. ff. ad ſill̓. l. i. §. e. al̓. accipit̉ multis mo dis. ut. ff. de ꝟ. fig̓. l. abſētē. et no. in aut̓. de fid̓iuſ. §. i. Sꝫ contͣ eſt. ff. d̓ dona. int̓ vj. et vx. l. ea q̄. Sꝫ ibi in t̓ceſſerat ſtipulacō ā te abſētiā. cꝰ ꝟba ec̄ inter abſētes nūc r̓pe tuntur Item ꝯtra. ff de pact̓. labeo in pͥn. Sꝫ aliud ī pacto qͦli bet alio. qd̓ ſine hu iuſmōi ſolēnitate fie ri p̄t. ſꝫ ſtipulacō nō. ut. ff. de pact̓. l. i. īfi. et. jͣ. d̓ act. §. de ꝯſtitu ta. It̄ ꝯtͣ. ff. de ſpon. .l. iiij. et. l. v. Sꝫ p̄t dici ibi ſpāle ut vale at inter abſētes. Vel dic ꝙ ⁊ ꝑ ſtipulacōm fieri pn̄t ſpōſalia. et tūc inter pn̄tes. ut h̓ It̄ ꝯſēſu .ſ. ſolo pn̄t fi cri ſpōſalia. et tūc ec̄ inter abſēteſ ut dicta l. iiij. o ¶ Pr̄abat. ātiqͥtas. p ¶ Pꝰ tempꝰ. poſt ideo dicit. qꝛ qn̄ ꝯueī unt̉ pꝰ tꝑs ꝯtractus talia opponunt̉ q ¶ Tales quales. ſb̓ icit ſtatim et nō. ⁊cͣ. r ¶ Et non ecce alle gacōeſ s ¶ Cōſtitutō ut. C. d̓ ꝯtra. ⁊ cō mit. ſti. optimam. t ¶ Omnimodo. nota ſtādum ſcpͥture. niſi ꝯtra ꝓbet̉ ſic. C. de ꝓba. cū p̄ cibuſ. ⁊. jͣ. e .§. ſi ſcpͥtū. et. jͣ. ti. i. §. fi. et hͦ qn̄ formam hꝫ publicā. al̓. ſi pͥuataꝫ ſi ꝓ ſc̓bente. non vꝫ. ſi contra ſcribentē vꝫ ſi ē cū cā. ut in aut̓. d̓ iur̓iur̓. amo. §. i. ⁊. C. d̓ non. nu. pec. gn̓alit̓ u ¶ Improbis prima facie. que forte pro be apparebunt tandeꝫ ſic. C. de ēp. et. c. l. oēs qͥ c̓capͥn. ẜ. jo. y ¶ Maīfeſtiſ. qꝛ z ¶ Scripturā .ſ. aliā. qd̓ eſt melius. ꝯtra ſc̓pturam. a ¶ Idoneos omni excepcōe maiores id eſt ꝙ nulla excepꝰ poterit eis opponi. ut. C. de ꝯtͣhen. et ꝯmit. ſti optimam. b ¶ Diſpoſuimꝰ. loqͥt̉ iuſtimanꝰ auctor illiꝰ ꝯſtōis c ¶ Preſto. id eſt pn̄teſ. esdꝫ īſeri ī īſtr̄o. ⁊ alia ſūt neceſ d ¶ Toto die. no ꝙ di ſaria ut dixi in aut̓. ut preponat̉

1
quo ꝯfitiebatur inſtrm̄. ſe ſe uel adu̓ſariuꝫ ſuum in a lijs locis eſſe. ¶ Pꝰ mor teꝫ ſuā dari ſibi nemo ſti pulari poterat. non magͣ ꝙ poſt eiꝰ morteꝫ a quo ſti pulabatur. ¶ At nec is qͥ in alicuius p̄tate eſt. poſt mortem eius ſtipulari po terat. quia patris vel dn̄i voce loqui videtur. ¶ Sꝫ et ſi quis ita ſtipuletur. pͥ die ꝙͣ moriar vel pridie ꝙͣ morieris dari ſpondes inu til̓ erat ſtipl̓acio. Sꝫ cū iā vt dictum eſt ex conſenſu ꝯtrahētium ſtipulaciones valent. placuit eciam nō b̓ in hunc iuriſ articulum neceſſariam inducere em̄ dacionem. vt ſiue pꝰ mor tem ſiue p̓die ꝙͣ moriatur ſtipulator ſiue ꝓmiſſor ſti pulacio ꝯcepta eſt. ſtipu lacio valeat. Item ſi quis ita ſtipulatꝰ erat ſi nauis ex aſia veīt hodie dae̓ ſpō
des. inutilis erat ſtipulacō qꝛ prepoſtere ꝯcepta ē Sꝫ cuꝫ leo inclite recordacio nis in dotibꝫ eād̓ ſtipl̓acio ne q̄ p̄poſtera nūcupat̉ nō eſſe reiciēdā eſtimauit. no bis placuit et huic ꝑfectū robur acōmodae̓ vt non ſolum in dotibꝰ. ſed eciam in omnibꝰ valeat hmōi ꝯ cepcio ſtipl̓acionis ¶ Ita autem ſtipulacio concep ta veluti ſi ticius dicat. cū moriar dare ſpondes vel cum morieris. et apud vetē res vtilis erat. et nunc va let. ¶ Item poſt morteꝫ al terius. recte ſtipulamur ¶ Scriptuꝫ in inſtrumen to fuit ꝓmiſiſſe aliqͣꝫ. ꝑind̓ habet̉ atqꝫ ſi interrogati one precedente reſponſuꝫ ſit ¶ Quociens plures res vna ſtipulacione conpre henduntur ſi quid̓ ꝓmiſſor ſimpl̓r r̓ſpond̓at dare ſpō deo ꝓpter omnes tenet̉. ſi
nomē imꝑa. et fa. C. de diu̓. re. ſi qua Sꝫ qūo hͦ ꝓbabitur. cū dies inſtr̄i non debeat exhiberi. ut. ff. de eden. l. i. §. edi cōes. ℟º. t̓bꝰ modis petit̉ inſtr̄m edi. Primo ut fūdet intē tionē ex inſtr̄orei actor. vel reꝰ īſtr̄o actoriſ fūdet excepti onē. cū neutro caū adu̓ſariꝰ vte̓tur qd̓ nō debeat eē et tunc nulla ꝑs īſtrum̄ti dꝫ exhiberi. ut. C. de edē. l. fi. ī fi. et. C. d̓ teſt. I. mīꝰ. Scd̓o .ſ. qn̄ adu̓ſariꝰ vtit̉. naꝫ tcedit̉ ut videat̉ an aliquid ei poſſit oppo ni. et tūc exhibetur. ſꝫ ſine die ⁊ ꝯſule. ne materiā detur falſum fab̓cādi ut dcā. l. ff. de edē. l. i. §. edicōes ⁊. ff. quēadmodū teſ aꝑ. l. i. §. i. Terco vt de falſo accuſet̉. ⁊ tc̄ ec̄ cū die et ꝯſule ē ex hibēdū. ut. h̓. et. C. de ꝯtͣ. et ꝯmit. ſti. l. optimam. et. C. de fi. inſtru. l. fi. Alijs aūt modis petunt̉ inſtr̄a edi vel tͣdi. per varia gn̓a actōnū. ut. ff. de eden. quedam ꝑſone ſūt ſꝫ dictis tribꝫ mo dis petūtur edi. i. de mōſtͣri. It qūo hͦ ē ꝙ h̓ ꝓbat reus ꝯtͣ iurſ ordinē ut. C. de edē. l. qͥ accuſare. ℟º. hoc ꝓpter p̄ſumpcōꝫ q̄ ē contra eum ꝓpt̓ ſcrip turam ut. ff. de pact̓. iur̓gen. §. qd̓ fere. It̄ nūqͥd duo teſtes h̓ ꝓ bantes .ſ. alterū ꝯtra hentium abfuiſſe ſuf fitiunt. ℟nd̓. ſic. ut ff. de teſti. l. vbi. Sꝫ nonne inſtr̄m vicem duoꝝ tenꝫ ut. C. d̓ fi de īſtru. ī exercēdis. quare videtur ꝙ ī du bio ꝓ inſtr̄o ſtaretur Sed certe non dire cte ꝯtradicitur inſtr̄o. ſꝫ ꝑ obliquū ſcꝫ ſe fuiſſe in ſcpͥtura qūodā fcā rome. velut teſtis. vl̓ ut ꝯtͣhēs ſi ꝟo ꝯtͣ eum di recto d̓r. plures ꝙͣ duo exigunt̉ ut vicant ſcriptrā. ut. ff. de teſti. l. iij. C. de ꝯtra. et ꝯmit. ſti. l. optimā. ibi aliꝰ nu̓s ⁊cͣ. Vel dicas ec̄ h̓ exigi tres. Sꝫ nūqͥd ſi aliqͥ teſtes dicant ꝓ inſtr̄o vel in eo ſcripti vel no. tot vel plures erūt nccͣrij ecͣ inſtr̄m. ℟. ſic. qꝛ inſtr̄m ꝑ ſe vicē duoꝝ tenet ut dcm̄ ē. Iteꝫ p̄t̓ ip̄ꝫ ſūt ꝓbacōes ut ponis. ut. ff. d̓ pig. ꝯtͣhit̉. Itͣ ꝙ dicit eo die. idē dicas ſi alio tali. qd̓ h̓ eē nō potuit. vt ar. d̓ ꝟ. ob. §. loca. qͥd ſi vnꝰ ꝓferat inſtr̄m in quo conti a ¶ Scpͥturas. Sꝫ neatur ꝯtrahentes eē pn̄tes romē tl̓i die bon̄. Dicūt qͥdaꝫ ꝙ neutri credit̉. Alij ꝙ bonꝰ iudex dꝫ aīaduertere cui pociocredendū ſit. ut ſtipulator ip̄o tꝑe tenebat ſcolas bon̄. ſtabit̉ illi īſtr̄o qͦ ꝯtīet̉ ip̄ꝫ fuiſſe bon. b ¶ Quo. vel ec̄ alio. dūmodo ſit tm̄ r̓motꝰ locus in qͦ dicit̉ fuiſſe tꝑe qͦ d̓r inſtr̄m eſſe factū. ℟. nō potuit eſſe. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. ul. §. fi. ec. s. d̓ ꝟ. ob. §. loca. Vel dic eſſe id ē fuiſſe ſic. s. de hijs qui ſūt ſui vel alie. iur̓. §. in poteſtate.
c ¶ Poſt mortē .ſ. iure vetuſtiſſimo. qd̓ hodie corrigit̉. ut ī d ¶ Eius .ſ. pr̄is vel dn̄i. fi. huius. §. e ¶ Videt̉. vn̄ ſic̄ ipſe pat̓ vel dn̄s ſic ſtipulādo erat ſtipulo inutilis. ita ⁊ ſeruo talia ꝟba dn̄te vel filio. ut h̓. ⁊. s. e. ei qͥ et facit. C. de impu. et. ali. ſubſti. l. fi. f ¶ Pridie. i. die p̄cedenti mortem. ut. ff. de fer̓. pridie g C erat ſicut olim. h ¶ Sꝫ ut cum iam .ſ. nūc corrigitur i ¶ Dictū ſic. s. de ꝟ. obli. §. ſꝫ h̓. k ¶ Placuit ut. C. de contͣ et ꝯmit. ſtipu. l ſcrupuloſā. l ¶ Valeat ſcꝫ ſtatim efficax autē erit poſt morte. vn̄ ab herede et contͣ h̓redem inci piēt actōꝫ hodie. qd̓ olim nō erat ut. C. ut ab h̓re. et ꝯtͣ. l. i. ac. m ¶ Venerit pꝰ hͦ ꝟ bū venerit. ē pūctū ⁊ ſubau. qn̄cūqꝫ ul̓ uſqꝫ ad ānū ſi at̄ eēt pꝰ il lā dictōꝫ hodie. non eſſꝫ ſtipulacō īutilis eē̄ iur̓ veteri. ſꝫ vtiliſ ⁊ ꝯdicōal̓. ut. s. d̓ ꝟ. obli. §. ſub conditiōe n ¶ Prepoſtere. pri mō enim debet veniē̓ nauis ẜm naturā con dicionalis ſtipulacio nis uel conditionis. ꝙͣ dari hodie o ¶ Exiſtimauit .ſ. cuꝫ ita ſtipulabat̉ mulier ſi ſine liberis deceſſe ris promittis mihi dotem reddereūt de ea poſſiꝫ teſtari cum prius teſtari propo nebat ⁊ea mortua do tē r̓ddi ut. C. d̓ iur̓ do l. ſi mulier Vl̓ dic ẜ jo cū ſtipulat̉ maritus ſic ſi dabis mihi decē ꝓmittis te nupturā. pͥmo eī nubere. poſtea dare debebat p ¶ Placuit. C. de teſta. l. p̄poſteri q ¶ In oībꝫ .ſ. obligaci oībꝫ r̄ Excepcō exactō vel ꝯcepcō tn̄ fit pꝰ ꝯdicōꝫ exn̄tē ut. C. de teſta. p̄poſteri. ī fi. et fac̄ ad hūc. § .ſ. ꝙ n̄ ſit curā dꝰ ordo ſcpͥtͣe. ff. de pecu. leg̓. l. qͥdā. et. s. d̓l̓. §. ante. et. fl de ſolū. n̄ ei. Ar. ꝯtͣ. ff. de vſufruc̄. l. qͦciēs. ff. d̓ fideicō. lib̓. l. gn̓alit̓. §. ꝙ qͥs ergo ꝯſimilibꝰ. So. aūt q̄ris d̓ p̄lacōe. ꝑ ſone et hͦ cuꝫ ẜuat̉ ordo ſcripte. et ē rō qꝛ placō ex ordīe ꝯ fideratur. aut q̄rat an valeat ſcrut̉a vel teſtamentū. vel in quātū debeat accepto fieri. et tūc nō ẜuat̉ ordo. ſꝫ iuſſolū ẜuatur alias ut ſoluit̉ dictum. qꝛ aūt ꝯſtat de ſnīa legū tra di voluntate teſtatoꝝ. et hͦ cū ordo non ſpectat̉. et eſtro qꝛ ſēſuꝫ et non ꝟbaſpectamꝰ. ff. de adim̄. leg̓. l. iij. aut du bitat̉ et tūc ſpectat̉ ordo ſcript̉e. ⁊ ē rō. qꝛ in dubijs. g ¶ Ita autē erat. ut. ff. de bo. auc̄. iij. poſ. l. hereditarium. t Scriptum. nūqͥd idem ſit ſi teſtes dicūt aliqͣꝫ ꝓmiſiſſe. ut eciam tūc intelligatur īterrogacō. vid̓r ꝙ ſic. ut. C d̓ fi de īſtru. ī exercēdiſ. Sꝫ tn̄ ꝯtͣdico. ut. C. d̓ vſur̓. l. i. et ē rō.

III
vero vnā ex hijs vel quaſ dā daturuꝫ ſe ſpoſpōde̓it obligacio in his ꝓ quibus ſpōſponderit ꝯtͣhit̉. ¶ Ex pluribꝫ enī ſtipl̓onibꝫ vna vel q̄dā vidētur eē perfe cte ſingulas eniꝫ res ſtipu lari et ad ſingulas rn̄dere debemus. ¶ Alteri ſtipu lari vt ſupra dictum ē ne mo p̄t Inuente ſunt huiuſ modi ſtipulaciones vel ob ligaciones ad hͦ. vt vnuſ quiſqꝫ ſibi acquirat quod ſua intereſt. ceteruꝫ ſi alijſ detur. nihil intereſt ſtipu latoris ¶ Plane ſi qͣs velit hoc facere. penam ſtipula ri ꝯueniet. vt niſi ita factū ſit vt ꝯprehenſum eſſet. ꝯ mittatur pene ſtipulacio eciā ei cꝰ nlintereſt penā eniꝫ cuꝫ ſtipulat̉ qͥs non il lud inſpicit̉ quod interſit eiuſ ſed que ſit quantitaſ in condicione ſtipulacio nis. ergo ſi quis ita ſtipu latur titio dari nͥl agit ſed
ſi adiecerit penam. niſi de derit tot aureos dae̓ ſpon des. tūc ꝯmittit̉ ſtipulacio ¶ Sed et ſi quis ſtipulet̉ alij cuꝫ eiꝰ int̓eſſet placuit ſtipulacionem valere. Nā ſi is qui pupilli tutelam ad miniſtrare ceperat. ceſſi adminiſtracione contuto ri ſuo. et ſtipulatus eſt reꝫ pupilli ſalua fore. quoniā int̓eſt ſtipulatoriſ fieri qd̓ ſtipulatꝰ eſt. cum obliga tus futurus eſſet pupillo. ſi male reſgeſſerit tenꝫ ob ligacio ¶ Ergo et ſi qͥſ ꝓ curatori ſuo dari ſtipula tus ſit. vires hēbit ſtipl̓o. Et ſi creditori ſuo quis ſti pulatuſ ſit qd̓ ſuā int̓eſt ne forte vel pena ꝯmittatur vel predia diſtrahātur. q̄ pignori data erant. valet ſtipulacio ¶ Verſa vice qui alium facturum pro miſit videtur in ea cā eſſe vt non teneatur ṅ ipſe pe na ꝓmiſerit Item nemo
s io. qꝛ teſtes nō ſic ī iur̓ īſtructi ſūt ut īſtr̄a q̄ a iur̓ſꝑitis fi uſſpinde. n̄ ꝯtͣ ꝓbet̉. ut. ff. de pac. iur̓gē. §. ꝙ fere unt r ¶ Spoſpōderit. al̓ rn̄deat. ac. lere. cū ſit diu̓ſitas ī re y¶ Contͣhitur. immo videt̉ n̄ va ſpondēdo. ut. s. e. §. p̄t̓ ea Sꝫ diſtingue ut ibi diximꝰ i om̄ibꝰ teneri. alias tene ¶ Ex pl̓bus rn̄dere. ſi volumꝰ mur tātū in hijs in qui bꝫ rn̄demꝰ. ut hic. Itͣ et ſufficit ſimplex re ſpōſio. ut diximꝰ. cuꝫ eqͥꝑetur ei qn̄ ad om ne rn̄det. ſic. ff. de ꝟ. ob. l. ticia. §. id̓ rn̄dit. et. s. e. §. p̄terea a ¶ Alteri ſic. ff. d̓ ꝟ. ob. ſtipulacio iſta. §. alt̓i. b Gupͣdem̄ eſt ut. s. e. §. ſi quis alij. hͦ tn̄ fallit in multis ca ſibꝰ ut ibi diximus. Et nota h̓ ꝙ tribus modis alt̓i ſtipulam̉. nam int̓dū directam acqͥrimus actōnē ſub audi alteri ſtipulādo ut filiuſ pr̄i. ẜuus do mīo. et econtra. ut. s. e. §. fi quis alteri. et. .§. ei q̄ qn̄ꝫ vtilem vt tutor pupillo. ⁊ in ſi milibꝫ rōe officij. vt ẜuus publicus. ut. ff. de ꝯſti. pec. l. eū qͥ. §. pnl̓. et. ff. rē pu. ſal fo. l. iiij. int̓dū nullaꝫ ⁊ tūc nccͣria eſt pena ut h̓ d̓r. Iteꝫ nota ꝙ hͦ vltimo caſu ꝟba ſti pulacōis et ſortis. et pene pn̄t formari tri bus modis. aut em̄ ſic dico. ꝓmittiſ mihi ꝙ dabis illi. et eodē mō penā. aut ſic. ꝓmittiſ illi ꝙ dabis ei et eod̓ modo penam. Et ī hiſ duobus caſibuſ n̄ valꝫ neqꝫ ſortis. neqꝫ pene ꝓmiſſio ſꝫ aliud quā do deberꝫ vtilis ul̓ di recta acqͥri ut in pͥmis duobꝫ caſibꝫ ut. ff. de ꝯſti. pec. l. eū .§. ſi actori et. §. iul. et h̓. Aut ſic ꝓmittis mihi ꝙ dabis illi aut penā mihi tm̄ ſtipulor. qꝛ ⁊ tūc hꝫ locū qd̓ h̓ d̓r Aut qͣr to mō dico. ꝓmittis qd̓ dabis mihi r̓cipiēti noīe eiꝰ qͦ cāu vꝫ vtrūqꝫ. et ego illi cedā cꝰ noīe ſtipulatꝰ ſū ut. ff. man. ſi ꝓcuratorē. §. fi. pulāti cuiꝰ tn̄ nō int̓eſt dari ei cui fuit c ¶ Eciā ei. .ſ. ſti ſtipulatꝰ nec̄ mirū qꝛ ibi fuit ſtipulatus pena ut mō diximꝰ et. fa. ff. de arbi. l. cū pena Sed ꝯtͣ. ff. d̓ ar. l. adu̓ſus. §. ſꝫ ſi eū. Sed ibi non directo ꝯtͣ arbitriū it̉ ⁊ ideo inſpicit̉ an̄ int̓ ſit eciā in pena. cū ad ea q̄ freq̄nt̓ acci dūt iura ſe referūt. Itē ꝯtͣ. ff. ſi quis in ius vo. l. ij. §. fi. Sꝫ ibi in pena p̄toria. h̓ at̄ in ꝯuentionali dicit. Vl̓ ibi id̓o n̄ ꝯ mittit. qꝛ n̄ debuit venie̓. qꝛ adu̓ſarij n̄ int̓ erat. ⁊ ita ꝑ ob liquū illa rō e̓ddit̉ 7noͣ ꝙ caute pōīt ſtipulatur nam ſecꝰ o ¶ Penā ſtipulatur eſt cum paciſcitur tm̄ cū pena ex nu do pacto eciā in ꝯtinēti appoſito ſicut vſura n̄ poſſit peti vt .ff. de ẜ. expor. l. ẜuus. et. C. de vſur̓. l. iij.
e ¶ Que ſit ideſt q̄ ſit qͣntitas. et q̄ ſit ꝯdiº. inſpicitur ꝯdi tio vtꝝ ſit poſſibilis uel ꝓbabilis. uel n̄. ut. s. e. §. ſi īpoſ ſibilis et. jͣ. e. §. ꝙ tͣpi Quātitas ꝟo q̄ ſic inſpicit̉. ut qͣnta cūqꝫ ſit petat̉. cti cōdicōe ſi eſt certa. alias ſi ſtipulacō eſt in c̓ta actōe ex ſtipulato. ut h̓ et. s. de ꝟ. ob. ī pͥn. Iſta enī noīa quis et q̄ ſubſtācie ſūt ſigͥficatīa. n̄ qͣntitatis ſcꝫ certe vel taxate vel taxād̓ et hͦ ẜ. aꝫ. Sed contͣ. eſt ut. jͣ. de act̓. §. oēs Solue ut ibi. Iteꝫ ꝯtͣ .ff. de euic. l. ſi dictū. Sꝫ ibi ſic agebat̉ Itē .C. de ſpō. l. mulier. .§. pnl̓. Sed illud fa uoe̓ mr̄imonij. ne ī in fi nitum pena excedat. ut. C. de inuti. ſti. l. ij Alij ut. M. dicūt vſqꝫ ad duplum. et in hoc ꝯſiderat̉ quantitas. vt duplū non excedat ẜm eum. ut. C. de ſen. q̄ ꝓ eo qd̓ intereſt. l. .i. Alij ut jo. diſtīgu unt inter eum qui ſci ent̓ ꝓmittit vltra du plum ſe non teneri vt ille teneat̉. alias non ut. ff. ſi qͥs cauc̄. ſed ⁊ ſi quis. §. fi. Alij dicūt uſqꝫ ad qͣdruplum ſꝑ extendi et non plus. ut. jͣ. de act̓. §. oēs. pͥ ma verior eſt. f ¶ Zicio dari. ut pro mittis titio vel mihi ꝙ dabis ticio g. ¶ Spondeſ .ſ. mihi alias non vꝫ hoc vt modo diximꝰ. h ¶ In dicione. id ē in penali ſtipulacōe. q̄ eſt ꝯdicionalis .ſ. ſi nō pare̓t ꝓmiſſor pͥn cipali ꝓmiſſioni i ¶ Sꝫ ſi adiecerit ſti pulacio ſcꝫ pene. eo nō dāte. nō autē illa inutilis efficitur. ſed pene mētu. et illi ſtat̉. ut ⁊ alias. C. de arbi. l. i. Accurſius k ¶ Sꝫ et ſi quis. eius .ſ. ſtipulantis. l ¶ Ceſſit. ſic. s. de ſatiſd̓a. tu. et cura. §. ij. alias. iij. m ¶ Obligaº. nā vtilis actō pupillo dat̉. ff. d̓ ma. ꝯue. l. i. .§. pnl̓. It̄ ipſi ſtipulāti directa acquirit̉. ut h̓ dicitur. n ¶ Vires. intereſt enī mea ꝓcuratori meo ſolui q̄ in rē me am exꝑendit ut. jͣ. manda. §. tua gr̄a et mandantis o ¶ Si data ab iſto qͥ nūc ſtipulat̉ p ¶ Quod .i. quia. q ¶ Stipulacō. nō ut ꝓcuratori veſ creditori actō ꝯpetat ſꝫ q̄ ſtipulatꝰ ē agꝫ actōe ex ſtipulato ad int̓eſſe quāti ſua int eſt creditori vel ꝓcuratori fuiſſe ſolutū. ut. C. d̓ muti. ſti. l. fi. et. ff. de ꝟ. obli. l. lib̓ hō. §. fi. et. C. de dona. c̄ reſ. vel ẜ nos agꝫ c̓ti ꝯdi. ad int̓eſſe. qd̓ ꝓbamꝰ. s. deꝟ. ob. in pͥn. r ¶ Verſa vice ad ſuꝑiorē. §. alteri penā. ſꝫ et tc̄ ad pe nā tm̄ tenet̉. et fa. s. e. §. ſi qͥs Ae. vel fetū aīalium ſuoruꝫ s ¶ Itͣ nemo. futurā. ut ꝑtu ācil q̄ ſua fut̉a ſūt vt. s. d̓ re. di. §. Item ea. Item multomagīs ſi ſtipuletur rē q̄ nunc eſt

I I
reꝫ ſuā futurā in eo caſu qͦ ſua ſit vtiliter ſtipulatus ē ¶ Si d̓ alia re ſtipulator ſenſerit. de alia promiſſor ꝓinde nulla contrahit̉ ob ligacio. at ſi ad interroga tum reſponſum non eſſꝫ ve luti ſi hominem ſtichum a te ſtipulatus quis fuerit. tu de panphilo ſenſeriſ q̄ꝫ ſtichum vocari credideris ¶ Quod exturpi cauſa ꝓ miſſum eſt veluti ſi quis ho micidium vel ſacrilegium ſe facturum ꝓmittit. nvalꝫ ſtipulacio ¶ Cuꝫ q̓s ſub a liqua ꝯdicione ſtipulatus fuerit. lꝫ an̄ condicioneꝫ d̓ ceſſerit poſtea exn̄te con dicionē heres eiꝰ agere po teſt. idem ⁊ aꝓmiſſoris ꝑte eſt ¶ Qui hͦ anno. hͦ menſe dari ſtipulatꝰ eſt niſi om nibus ꝑtibus p̄teritis āni
vel menẜ. non recte petit. ¶ Si fundū dari ſtipule ris. vel homineꝫ. non pot̓is ꝯtinuo agere. niſi tm̄ ſpaci uꝫ p̄t̓ierit quo tͣdito fieri poſſit. De fideuilſoribus Ro eo qͥ promit tit ſolent alij obli gari. qui fideiuſ ſores appellātur. qͦs homi nes acciꝑe ſolent dū curāt vt diligētiꝰ ſibi cautū ſit. ¶ In om̄ibus aūt obliga tōnibus aſſumi pn̄t. id ē fi ue re. ſiue ꝟb̓. ſiue lr̄is. ſiue conſenſu ꝯtͣcte fuerint. ¶ At nec illud quid̓ inter eſt. vtꝝ ciuilis. an natura lis ſit obligacō. cui adicia tur fid̓iuſſor. adeo quidem vt ꝓ ſeruo qͦꝫ obligetur. ſiue extraneꝰ ſit qui fideiuſ ſorem a ſeruo accipiat. ſi ue ipſe dn̄s ſit in id qd̓ ſibi
ſua. ut. s. e. §. i. hͦ ideo qꝛ in eo caſu quo ſua fut̉a non eſt a ¶ Quo ſua ſit. vꝫ ſtipulaº. ut. ff. de ꝟ. ob. l. ſi rē in eam b ¶ Stipulatꝰ eſt .ſ. dari. ⁊ eſt rō. qꝛ qd̓ ſuū ē āplius ſuum fieri nō p̄t. ut. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. r̄ſtitui ⁊ dari tn̄ pn̄t ſtipu lāti. ut. ff. de ꝟ. ob. nemo. i. ℟. ⁊. ff. vſufruc. quēadmodū ca. l. i. §. ſꝫ qd̓ dixīꝰ c ¶ Si d̓ aliac̓ did̓ris. hͦ eſt veruꝫ qn̄ cer tum eſt eos diſſenſiſſe ut. ff. de ꝟ. ob. ꝯtinu us. §. i. alias aūt ſi p̄t ẜm ut̓uſqꝫ intellectū valere vꝫ ẜm intelle ctuꝫ ꝓmiſſoris. ut. ff de ꝟ. ob. qui ex pl̓ibꝫ et. l. ſtipulacō iſta. §. eū qui nec obſtat qd̓ d̓r mīorē p̄ſtari debe re. ut. ff. del̓. j. apud iul̓. §. ſcio. qͣꝛ mior eſt ꝙͣ dari vult ꝓmiſſor. ut. jͣ. d̓ act̓. §. p̄t̓ea. Si at̄ ẜ vniꝰ intellectum vale̓ p̄t ẜ eiꝰ intelle ctum valet. ut hodie dae̓ mihi bon̄. x. pro mittiſ ſi em̄ d̓ hac bo nonia in qua ſumus ī telligat̉ valet alias non. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. quotiēs in ſtipulacō nibꝰ et de rebꝫ dubijſ .l. quotiens. ij. d ¶ Promiſſuꝫ. ſiue di cā ꝓmittis homicidi ū face̓. ſiue dicā ꝓmit to. x. qꝛ promittis fa cere homicidiū. ut. ff de ꝟ. ob. gn̓aliter. e ¶ Nō valꝫ. hmōi em̄ ꝯdicōnes turpes. im poſſibiles p̄ſumunt̉ a iur̓. ut. ff. de ꝯd̓. in ſti. l. ſi filiuſ. vnde nō vaīꝫ ſtipl̓acō. ut. s. e .§. ſi impoſſibiliſ. c̓ca qd̓ tn̄ dic̄. ꝙ aūt ip̄ꝫ qd̓ ꝓmittit̉ ē tͣpe. ut face̓ homicidiuꝫ ⁊ tūc nō valerꝫ eciā pena appoſita. ut. ff. de ꝟ. ob. l. gn̓ali ter. ⁊. l. veluti. ⁊. l. ſi plagij. idē dico ⁊ ſi ſub ꝯdicōe tͣpi. ut h̓. aut ſi honeſtum ꝓmittat̉ ſꝫ tn̄ t̉pit̓. ut dae̓. x. ſꝫ per mētū vl̓ dolū. ⁊ tūc vꝫ ꝓmiſſio fcā. ſꝫ excepcōe elidit̉ vt. C de īuti. ſti. dolo. ī fi. n̄ in caū vbi ip̄o iur̓ n̄ vꝫ promiſſio fcā ꝑ mētū. ut. ff. ꝙ metꝰ. cā. l. ſi mulier. §. ꝙ ſi dos. ẜm jo. f ¶ Cū qͥs age̓. hͦ in ꝯtͣctibꝰ ut h̓. ⁊. s. de ꝟ. ob. §. ex condi cionali. aliud in relictis. ut. C. d̓ cad̓. tol. §. ſinat̉ aliqͥs. ⁊. ff de ma. te. l. ſi ita ſcpͥtū fu. ī fi. l. et fac̄ ad hūc. §. ff. de ꝑicu lo. ⁊ ꝯ. reivē. l. ꝙ ſi pēdēte. i. ℟ºſo. atꝰ ē hijs ꝟb̓ promit g ¶ Qui hͦ āno. id eſt qͥ ſtipula tis hͦ āno vel hͦ menſe. h ¶ Pret̓itis .i. elapẜ. ſꝫ ſecꝰ eſt in relictis fauoe̓ vltīe vo luntatis. nā in caput āni p̄ſtacio fit. ut. C. qn̄ di. le. ce. l. i. vl̓ diſtīgue aut promittit ꝑ hͨ ꝟba. hͦ āno ul̓ qͦlibꝫ āno. ⁊ tc̄ ī fi. āni fit ſoluº. ut h̓ ⁊. ff. de ꝟ. ob. qͥ hͦ āno ⁊. l. eū. qͥ c̓ta rū. aut ānuꝫ. ⁊ tūc ī capite āni fit ſoluº. ſiue legatū ſit ſiue in ꝯtractu fit promiſſio ẜm jo. et B. ut. ff. de ꝯdi. ⁊ de. l. ſi in ānos. et qn̄ di. le. ce. nec ſemel. vn̄ ꝟſus. Amiua ſi debes tūc inſpicies caput āni Anno ſi debes ī fine tenebris āni. d̓ hͦ dixi. s. d̓ꝟ. ob. ī pͥn. Sꝫ qͥd ſi vſqꝫ ad foꝝ rē ꝓmiſerit vid̓r ꝙ ſtatī īcepto foro poſſit agi. ut. ff. ad trebel. l. qͥ filium.
.§. ſabinꝰ dū. poſſit. cū ꝯmodo ꝓmiſſoris. ut. ff. d̓ꝟ. ſi. l. i ¶ Si fun nepos ꝓculo. nec tn̄ nimiū expectat̉. lꝫ pͥꝰ n̄ poſſꝫ ſolue̓. ut. ff. de ꝟ. ob. ꝯtinuꝰ. §. illud It̄ ſi ⁊ ī ꝯtinēti poteſt nō tn̄ ideo ſtatī exigit̉. ut. ff. de ſol̓. ꝙ dicīꝰ qd̓dā gͣ tꝑs mediū exigimꝰ .ſ. x. dieꝝ. ẜm qͦſd̓ā. ut. ff. de ꝯſti. pec. .l. ꝓmiſſor. vel dic arbit̓o iudicis cū. l. nō ſit det̓mīatū. vt ff. de iur̓. d̓li. l. ij. ī fi. qui iudex ſtatuet tꝑs qd̓dā nec nimiuꝫ nec modicuꝫ. ut. ff. de ſol̓ .l. ratū. ⁊ rem ra. ha. .l. qͦ em̄. §. i. et. jͣ. d̓ of fi. iud̓. i. ℟º. Itē nun quid idem in qͣntitati bus qd̓ in ſpeciebus hic d̓r ℟. n̄ immo tē ꝑe tanto quātum iu dicatis dat̉ expectat̉ ut. ff. de iud̓. l. ſi debi tori. ſcꝫ qͣtuor menſiū vt. C. de vſur̓. rei iu di. l. ij. ẜm quoſdam. vel verius dic vt nō. .s. de ꝟ. ob. §. oīs in glo. ibi ſtatī ⁊cͣ. k¶ De fidetuſſoribꝰ. Nō eo ꝓmit tit. ſcꝫ princi palit̓ ꝑ ſtipu lacōꝫ. et idē ſi quocū qꝫ alio mō quiſ obli get̉. ut. jͣ. e. §. i. et. ff. e .l. i. Nūquid acceſſo rie obligacōi accede re fideiuſſor p̄t. ℟ ſic. ff. e. grece. §. fi. et de pig̓. act̓. ſi re. §. j. l¶ Homines id eſt fi deiuſſores i ¶ Solēt .ſ. c̓ditores n ¶ Cautum. et ē cau tum ſine dubio. ut. jͣ. de r̓plicat̉. §. fi. o ¶ In oībus .i. ī om̄i ſpē obligacionū dūmodo n̄ ſit ꝯtͣ legē. ut. ff. e. l. cum lex Sꝫ ꝯtͣ. C. d̓ fideiuſ. do. dē. l. i. So. illud ſpāſe ē. It̄ ī pn̄tibꝰ ⁊ futuris negocijs p̄t accede̓ fideiuſſor. ut. ff. de iudicijs. l. nō quēadmodum. jͣ. e. §. fideiuſſor p ¶ Conſenſu ſiue ec ex maleficio vel qͣſi. ut. ff. e. l. grece. §. q ¶ Nec ideſt non. ſi ex delicto r ¶ Ciuilis .ſ. tm̄ ut pro eo qͥ fuit ꝯfeſſus ſpe future nume racionis. ut. jͣ. t. prox. hꝫ tn̄ eād̓ excepcōꝫ quā reꝰ. ut. E. de n̄ nū. pec. l. pnl̓. ī fi. ⁊. l. tā mādatori. ⁊ ſic noͣ ciuili tm̄ obli gacōi accede̓ fideiuſſorē. ut h̓ et dcā. l. d̓r. ⁊. ff. e. l. fid̓iuſ ſor. §. ij. s Nat̉al̓ .ſ. ut ꝓ ẜuo. ut ſubicit ⁊. ff. e. l. fid̓iuſſor .§. fideiuſſor accipi. qͣntū gͦ ad datōꝫ fid̓iuſſoris nō īt̓eſt. ſꝫ quo ad alia multa intereſt .ſ. int̓ ciuilē et nat̉alem obligaci onē. ut. ff. de ꝯſti. pec. l. i. §. debitum. et. l. ꝙ ſi maritꝰ. §. fi qͥs at̄ t ¶ Cui .ſ. obligacōi u ¶ Adeo. ideſt intantum. x ¶ Proẜuo. qui ẜuꝰ de iur̓ nat̉ali tenet̉ tm̄. n̄ ciuili. ut. ff. de ꝯdi ind̓. ſi id qd̓ et. s. de lib̓tinis. §. i. et. s. de iuti. ſti. §. Itē īutil̓. et huic nat̉ali accedit h̓ fideiuſſor y ¶ Ipſe ẜuꝰ. fideiubere n̄ p̄t. ut. ff. e. ẜuo inſcio et. l. ſe. z ¶ Obligetur fideiſſor qui pro eo intercedit a ¶ Dn̄s. n̄ idē ecōtra. ut dn̄s ẜuū poſſit fideiuſſorem dare et eſt rō qꝛ talis fideiuſſor obligādo ſe ẜuo ꝑ ꝯn̄s dn̄o.

.III.
naturaliter debet̉ ¶ Fide iuſſor non tantum ipſe ob ligatur. ſed etiam heredē relinquit obligatū. ¶ Fi deiuſſor ⁊ p̄cede̓ obligacō nem et ſeq̄ pͥt̄. ¶ Si pl̓es ſint fideiuſſores quotquot erūt numero ſinguli in ſo ſidū tenent̉. ¶ Itaqꝫ libe rum eſt creditori a quo ve lit ſolidū petere. ſꝫ ex epl̓a diui adriani ꝯpellitur cre ditor a ſingulis qui modo ſoluendo ſunt. litiſ ꝯteſtate tꝑe ꝑtes petere. Ideoqꝫ ſi quis ex fideiſſoribus eo tꝑe ſoluendo non ſit hͦ cēte ros onerat. ſed ſi ab vno fi deiuſſore creditor totum ꝯſecutus fuerit. huius ſoli us d̓trimentum erit. ſi is ꝓ quo fideiuſſit ſoluendo nō ſit et ſibi imputare dꝫ cuꝫ potuerit iuuari ex epl̓a di ui adriani. ⁊ d̓ſiderare ut ꝓ parte in ſedetur actio. ¶ Fideiuſſoreſ ita obliga
ri non pn̄t vt plus debeāt dare ꝙͣ dꝫ is ꝓ quo obligā tur. Nam eoꝝ obligacio acceſſio eſt pnͥcipalis obli gacionis. nec pluſ in ac ceſſione eſſe poteſt ꝙͣ in pnͥ cipali re. atſi ex diuerſo ut minus debeant obligari pn̄t. Itaqꝫ ſi reus. x. aure os ꝓmiſerit fideiuſſor ī qnͥ qꝫ recte obligatur. contra vero obligari non poteſt Iteꝫ ſi ille pureꝓmiſerit fi deiuſſor ſub ꝯdcōe ꝓmit tere pt̄. ꝯtra vero non pt̄. Non ſolū aūt in quātitate ſꝫ eciā in tꝑe minꝰ aūt plꝰ intelligitur. pluſ eſt em̄ ſta tim aliquid dare. minus eſt poſt tꝑus dare. ¶ Si quid aūt fideiuſſor ꝓ reo ſoluerit eius recuꝑandi cā hꝫ cum eo mādati iudiciū Grece fideiuſſor plerūqꝫ ita accipitur ſiue
obligatur. Itē ꝓ eodē ſcꝫ dn̄o obligatur qd̓ eſſe non pt̄. vt idem ꝓ eodē et apud eund̓ poſſit obligari. vt. ff. e. ſi qͥ n eo. §. i. et. l. neracius. et. ff. ad vell̓. tutor. h ¶ Relinqͥt. ſiue hoc dc̄m ſit ſiue nō. et idē in oī obli. ex cō cractu vel qͣi in ip̄o reo pnͥcipali. ut h̓ et. ff. d̓ act̓. et ob. l. er ꝯpͣctibꝫ. Sed qͥd ſi ad pena furti obligatꝰ ē l̓ ī alia act̓. vel obli. q̄ non tran ſit ad heredeſ. ℟º. nō puto teneri ex hͦ caſu heredē qͣi naturā mu tet hͦ caſu ſtipl̓o. vt ar. ff. ſi qͥs caut̓. l. ſi eū. §. qͥ iniuriaꝝ. ⁊. jͣ. de act. §. fuerat at̄. ⁊ fac̄. ad hūc. §. ff. e. l. iiij. §. fi. c¶ Fideiuſſor. p̄cede̓ puta fideiubeo in id qd̓ ſibi credes vl̓ cre didiſti vel credis. nā hijs tribꝫ tꝑibus pt̄ accipi. ut h̓ et. ff. de vſufruc. e. re. q̄ vſu. cō. l. qm̄. §. fi. d ¶ Si plures. tenē tur idē ī pluribꝫ man dātibꝫ vel iubētibꝫ. ut. ff. ꝙ iuſſu. l. fi. §. fi. ſꝫ vid̓r iure nouo. ꝙ ꝓ ꝑte ſua tm̄ qͥli bꝫ teneat̉ ip̄o iurͣ. ut iā nō ſit nccͣria epl̓a. de qua ſubicit̉ h̓. niſi exp̄ſſe in ſolidum ꝓ mittat̉. ⁊ ſic vid̓r cor rigi qd̓ hic d̓r. vt in aut̓. de duo re. §. j. col. vij. vel veriꝰ. ut puto dc̄a aut̓. loquit̉ in pluribꝫ reiſ d̓bē di ī quibꝫ eciā iur̓ vetei̓ videtur fuiſſe cautū vt ꝓ ꝑtibꝫ teneant̉ vt. ff. de duobꝫ reis .l. reos. at ſecꝰ fit ī fi deiuſſoribꝫ qͦꝝ qui libꝫ tenet̉ in ſolidū. et ip̄e reus ꝓ quo in tercedit. et ita habebit locū epiſtola hodie vt olim. e ¶ Ex epiſtola. ſed vbi eſt hec epl̓a. ℟º. nō hēmꝰ eā ſcpͥtā multotiēs tn̄ de ea mencōꝫ facit lex. vt h̓ ⁊. C. d̓ ꝯſti. pec. .l. fi. et. ff. e. l. inter fideiuſſores. et. l. ſe. f ¶ Partes. hͨ tn̄ epl̓a fallit in. v. caſibꝫ. vt ī fideiuſſoribuſ tutoꝝ. qꝛ nō implorāt bn̄ficiū. lꝫ tutores īplorēt. ut. ff. rē pu. ſal. fo. l. fi. et. ff. de tu. et ra. di. l. i. §. nūc tractemus. Itē fallit ī fideiuſſore fideiuſſoris. vt. ff. e. ſi pl̓es. §. fi. Itē fallit qn̄ cet̓i fideiuſſores ſoluēdo n̄ ſūt tꝑe lit̓. ꝯtͣ. ut. jͣ. ſub icit ſtatī. Itē fallit qn̄ eiuſd̓ ſūme ſūt fideiſſores. ſꝫ n̄ ꝓ eo dē debitore. ut. ff. e. ſi a ticio. Itē et qn̄ inficiat̉. ut. ff. e. ſi dubitet. §. ita. Sꝫ nūqͥd hͨ exceptio epl̓e ē ꝑ ēptoria l̓ dila toia vid̓r ꝑēptoria. qꝛ ꝓrſus puīt id in qͦ opponit̉. Item et ecōtra vid̓r dilatoria qꝛ an̄ lit̓. ꝯt̓. opponi dꝫ. ut h̓ qͣre vi det̉ dilatoi̓a. vt. C. de ꝓbac̄. l. excepe̓. Sꝫ dico eā qͣi anoͣr la. cū nec ꝑēptoriā ꝓrſus imitet̉ q̄ vſꝫ ad ſnīaꝫ oppoīt̉. nec dilatorias. q̄ tm̄ differūt. ut. sͣ. de excep. §. hͨ ex. et. C. ſen. reſcin. nō poſ. l. ꝑēptoi̓as. Sꝫ qͥd ſi ſoluit nūqͥd repetit qͣi
ſit fauorabilis excepcō. vid̓r qꝛ ſic. ut ī velle. ut. ff. d̓ ꝯdi īde. l. qͥ excep. et. ff. e. l. ꝯtēdat. Sꝫ ꝯtͣdico qꝛ nō īueīo ꝙ ſit ſic fauorabil̓. et qꝛ ſuū recepit. vt. ff. de ꝯd̓. ind̓. l. p̄pe g ¶ Onerat. ar. ꝯtͣ. ff. ad. l. ro. de. iac. l. ij. §. ſi qͥs ticio h ¶ Si is .ſ. reus. i ¶ Diui adriani. fa. ff. e. l. ut fideiuſſor k ¶ Fideiuſſores obligant̉. ſꝫ nūqͥdī id p̄ in in qͦ reus tene tur ſaltē remanet ob ligatus qn̄ ī plus fi deiuſſit. quidā dicūt ꝙ ſic ꝓ quibꝫ eſt hͦ gn̓ale. vtile ꝑ inutile nō viciat̉. vt. ff. e. ſi a reo. §. i. et. C. d̓ do na. ſi qͥs ar. §. ſꝫ in hiſ oībꝫ. nos ꝯtra. ſcꝫ ꝙ in nichilū teneantur et eſt ꝓ nob̓. ut. ff. e grece. §. illud l ¶ Nec plus. contra hac regl̓aꝫ eſt. sͣ. de reꝝ di. §. ſi tn̄ alienā Itē. ff. de ꝯtrahen. ep̄. ī empt̉. ī pn̄. Itē ff. de ſol̓. qui res. §. michi. x. et. §. qui ſti pulatur. et. §. michi romē. ſꝫ hijs om̄ibus da gn̓alē ſolucōꝫ. ut ſic exponaſ hanc lite ram non plus eſſe pt̄ in acceſſione ⁊cͣ. id ē in acceſſoria obliga cōe. ẜm jo. Itē ꝯtra .ff. de iud̓. nō quēad modū. So. ibi non ē plꝰ. qꝛ licꝫ fideiu beat an̄ reū nō tamē plꝰ tenet̉. Itē ꝯtͣ. sͣ c. ac ne. ſꝫ ibi n̄ ē pluſ eo modo qūo d̓r plꝰ d̓r em̄ plus quatuor modis quoꝝ nullus eſt ibi. jͣ. de act̓. §. plꝰ aūt. Cōtra .i. ſi reus quīqꝫ ꝓmiſit. fid eiuſ ſor decem. m ¶ Contra. ſi reus ſub ꝯdcōne ꝓmittat fideiuſſor pure. n ¶ Plus dare. fac̄. ad hͦ. ff. de ꝟ. ſig̓. is cui. §. fi. et. jͣ. de act̓. §. plus autē. et. ff. d̓ ſol̓. l. ſolidū. et. ff ſo. ma. ſi conſtante. §. quotiens. o ¶ Si qͥd aūt. ſoluerit. ſiue ꝑ iudicē ſiue nō. ut. ff. mā. idē. .§. fideiuſſores. ſꝫ fallit in caſibꝫ qͣtuor et an̄ꝙͣ ſoluit agit man. ut ſi hͦ dc̄m ſit ut ad tꝑs teneatur. Itē ſi fuerit ꝯdem natꝰ. Itē ſi cepit bona ſua diſſipare reus. Itē ſi diu ſtētit fi deiuſſor ī obligacōe. ut. C. man. ſi ꝓ ea. et. ff. man. l. lucius al̓ nō agit an̄qͣ ſoluat. ſꝫ ſolue̓ dꝫ. ut. ff. de ꝯdi. inde. l. inde bitā. Sꝫ ec̄ in caſibꝫ nullus agit. ut ſi ꝓ inuito. aut donādi animo. aut ī rem ſua fideiuſſit. vt. ff. mādati. ſi remunerādi .§. ſi paſſus. et. l. ſi pn̄te. Itē ſi hͦ actū ſit ut nō agā. ut. ff. mā. ſi remunerādi. §. marcellus. Item ſi mādatū nō ſit obliga toriū. ut. jͣ. man. §. illud. Itē et ſi fideuiſſor nō oppoſuit ex cepē̄. quā debuit opponere. ut. ff. man. ſi fideiuſſor. p ¶ Mandati .ſ. actōe. emādatū vel ec̄ eo pn̄te fideiuſſiſſꝫ q ¶ Iudiciū. ſi int̓ceſſit. ut. ff. mā. qͥ fide. et. l. ex mādato. r ¶ Grece. fac̄. ff. e. grece. i. ℟n̄. ⁊. jͣ. qui. mo. tol. ob. §. ſed

erunt ac ſi dixerint actam ¶ In ſtipulacionibꝫ fide iuſſorum ſciendum eſt hoc gn̓aliter accipi. ut qd̓cūꝫ ſcriptū ſit quaſi actū. vide atur eciā actuꝫ Ideoqꝫ cō ſtat ſi quis ſcripſerit ſe fi deiuſſiſſe. videri omnia ſo lenniter acta. De litterarū obligatione q̄ lit ſcpptura Lim ſcriptura fie bat obligacio. q̄ nomībꝫ fieri dice
batur. q̄ nomīa hodie non ſunt in vſu. ¶ Plane. ſi q̓s debere ſe ſcripſerit. qd̓ ſibi nu̓atū non eſt. de pecunia minime nu̓ata poſt multū tꝑiſ excepcione opponere non pt̄. hoc enim ſepiſſime ꝯſtitutuꝫ eſt. ſic fit ut ⁊ ho die dum q̄ri non pt̄ ſcpͥtu ra obligetur. ſed ex ea na ſcit̉ ꝯditio. ceſſante ꝟboꝝ obligacōe ¶ Multū aūt tēpus in hac excepcione
et grece. et. sͣ. de ꝟ. ob. ſꝫ vlꝝ. ac. eſcpͥtura. ac ſi vere ſta a ¶ In ſtipulacōibꝫ. actū. q. d. ita dic̄ fuiſſꝫ fc̄m. ꝙ forte fuit vel nō fuit actū c̓te p̄ſumit̉ ꝓ ſcpͥtura. ut ſic videatur actū. et ē hͦ ſcpͥtura pͥuata. dic̄. eī ſi qͥs ſe ⁊cͣ. ⁊ ex cā. vn̄ ī ꝯtī nēti p̄iudicat nͥ ꝯtra ꝓbetur. ut. C. de nō nu. pec. gn̓alit̓ et fac̄ ad hūc. §. ff. de ꝟ. ob. §. ſciend̓. et. C. d̓ ꝯtra ſti. l. ij. et. sͣ. t. j. §. ſi ſcpͥtū. in ſcpͥtura at̄ pb̓lica cō ſtat ei ſtādum multo magis. nͥ ꝯtͣ ꝓbetur ut. C. d̓ ꝓbac. cū p̄ ci bꝫ. et ī aut̓. de fide in ſtru. §. ſido mō ī pnͥ. .§. coll̓. vj. Itē noͣ h̓ p̄ſumi om̄ia ſolēnit̓ acta quod ꝓbant ſu pradicte. l. ac. b ¶ Solēniter. id eſt interrogacōꝫ factaꝫ fuiſſe quā ncc̄e eſt p̄ cedere. vt. sͣ. de ꝟ. ob. in pnͥ. et. C. d̓ cō tra. et ꝯmit. ſti. l. i. c ¶ Acta. ſꝫ ꝯtra. ff. d̓ pb̓lic̄. quecūqꝫ. §. fi. So. ibi ſunt extnͥſece ſolennitates de tuto re a iudicē. qͥ debent adeſſe cum pupillus vendit. et h̓ actus ꝓmiſſionis nullus eſt ſine actu interro gationis. vnde ex quo dixit fideiūbēdo vel ꝑmittēdo ītel ligitur interrogatio facta eſſe quaſi pars ꝓmiſſionis. et ſic nō eſt extrinſeca ſolennitas cū ſit ꝑs ſtipulacionis. ¶ De literarū obligacōe que fit ſcriptura. Lim ſcriptura. id eſt ſolennitate qͣdā ſcriptura. q̄ ꝑ quedam nomīa ſpēalia fiebat. vt ſubicit. e ¶ Plane. licꝫ dicta verba ī vſu eſſe deſierint. plane ⁊cͣ. f ¶ Si qͥs. homo pͥuatus. idē ē et ſi fiat ꝑ aliū dūmō ꝑ pu blicā ꝑſonā. aliud ſi ꝑ pͥuatā. ut. C. de ꝓba. inſtr̄a. Ar. tn̄ ꝯtͣ. ff. d̓ pig̓. l. ſi fideiuſſor. §. i. ſꝫ ibi ī ſcribētis p̄iudicium g ¶ Debe̓ .ſ. ex cā mutui et ſine ſtipl̓one. hͦ em̄ ꝟ ſcredit̉. ba nō ſūt apta ad ſtipulacōꝫ. vt. sͣ. de ꝟ. ob. §. i. ſi aūt ſine cauſa nō p̄iudicat. vt. ff. de ꝓbac̄. cū de īdebito ī fi. Quid ſi ſtipl̓o īterueīt ℟º. et tūc hꝫ locū effc̄us hꝰ ti. nā excepc̄. ī factū pt̄ oppone̓. ut. C. e. l. cū vltra. et hͦ ſi ſpe future nu̓a cōis. alias ſi tāꝙͣ iā eſſꝫ debitū. cū nō eſſꝫ. ſciēter ꝯfitetur vid̓r donare. alias .i. ſi nō vult donare. ſꝫ qꝛ credit ſe eide be̓ nō vꝫ ſtipl̓o. qꝛ obicit̉ excepcō. ut. ff. de re. iur̓. l. cꝰ. et ff. de excepc. do. l. ij. §. ij. Et noͣ caute hͦ ꝙ ꝑ ꝟba pn̄tiſ tꝑiſ fit obligacio. vt ꝑ hͦ ſcribo me debe̓. vel ꝯfiteor iure debe̓ vt h̓ d̓r. et ſic ē ꝯtra opi. nr̄aꝫ qͣ dicimus obligacōꝫ literis debe̓ fieri ꝑ ꝟba futuri tꝑis tm̄. ut. C. de poſtu. l. ſub ſpē vt ſcribo me datuꝝ tibi. x. ex cā mutui. ad īſtar ſtipl̓acōis q̄ ꝑ ꝟba fut̉i tꝑis tm̄ fit. ut. ff. de ꝟ. ob. ſtipl̓onū. §. ſtipl̓o Sꝫ c̓te nec hͦ dico ꝙ ꝑ hͨ ꝟba naſcat̉ nūc et nūc. ſꝫ ec̄ pͥꝰ na ta ſit ſi ꝯfiteor ꝑ ꝟba pn̄tis vel p̄teriti tꝑiſ. et fa. C. d̓ ep̄i. audi. l. pn̄s. et. C. e. ī ꝯtͣctibꝫ ī pnͣ. vel aꝑtius. nō faciūt hͨ. ꝟba ut obliger. ſꝫ ut obligatꝰ p̄ſumar. lꝫ habeā excepcōꝫ vel verius lꝫ apponā ꝟba pn̄tis tꝑis. tn̄ ſemꝑ ītelligūt̉ fu tura. qͥd em̄ ꝓdeſſet dice̓. ꝯfiteor me. x. accepiſſe. vel d̓be̓ .x. ex cāmutui. et hͦ ſcribā nͥ intelligat̉. et ideo reddā. Itē qͥd ſi dicā. recepi ab illo. x. ex cā mutui. et hͦ ſcribā. ℟n̄. qͥ dā nō teneri ꝓpter ſupͣdictā rōꝫ. qꝛ ꝑ ꝟ̓ba fut̉i tꝑis d̓r fieri Sꝫ certe ſatiſ puto ꝙ p̄ſumar obligatꝰ. ſic̄ cū ſcribo me de bere. vt h̓. nec em̄ verbis. īmo rebꝫ legē imponimꝰ. ut. C. ꝯn̄ia del̓. l. ij. Vel dic ꝙ ibi ītelligit̉ futuꝝ vt ibi p̄dixi.
g ¶ Scripſit. id eſt ſcriptura confeſſus fuerit. h ¶ Numeratū. alias em̄ ſi numeratū eſſet non literis. ſꝫ re obligatus eſſet. vt. sͣ. quibꝫ. mō. re ꝯtra. ob. i. ℟n̄. i ¶ Multū. hͦ exponit̉. jͣ. ꝓx. q̄ pt̄ ꝓponi ſiue petat actor k ¶ Exceptōnē. ſcꝫ nō nu. pecuie. ſiue n̄ vt ar. C. e. l. ſi qͣi et ī ſcpͥtis ẜm quoſd̓. et in aut̓. de temꝑ. nō ſo. pec. ſuꝑ do. .§. i. vl̓ forte illd̓ ſpe ciale īdote pͥmū tam̄ ẜm Io. verius eſt. l ¶ Conſtitutū. ſcꝫ a malis imꝑatoribꝫ qͥ fecerūt leges tales. C. e. ꝑ totū. vſqꝫ ad .l. gn̓aliter. nā poſt ea iuſtiniani ſunt. m ¶ Hodie. ſic loqui tur quaſi ſupͣdicta loquat̉ ante temꝑa iuſtiniam. et nūc ſub icit ꝙ hodie ſit idem Vel dic hodie. id eſt poſtꝙͣ cucurrit hͦ tē puſ .ſ. qͥnquēniū olī. hodie bienniū. vt. jͣ. ꝓx. ⁊ẜm hoc non dꝫ eſſe in textu. e ¶ Non pt̄. id ē dum querimonia ꝓponere non pt̄. de excep. nō nu. pec. qꝛ cucurrit tꝑs. id ē obligabit̉ ꝑ ſcripturā ad dan o ¶ Scpͥtura .i. ꝑ ſcriptura. ſꝫ certe Idā pecuniā nō nu vid̓r neminē ſcpͥtura vel lr̄is obligari. ſꝫ ītellc̄ū qͥ ex lr̄is. ꝑcipitur et verbis. ui. ff. de act̓. ⁊ ob. l. nō figura. qd̓ qͥdā ꝯcedūt. ſꝫ c̓te vtrūqꝫ facit ad obligacōꝫ. et ip̄a figura lr̄a rū. et ꝯſēſus quē expͥmūt. et ꝙ dc̄a. l. d̓r nō figura .ſ. ſola. Itē nūqͥd et ꝑ ꝯtrariā ſcpͥturā obligacō ciuiliſ nata pote rit tolli. vt ſi c̓ditor ſic ſcribit. ꝯfiteo me n̄ nu̓aſſe l̓ te ꝯfeſ ſū nō fuiſſe. l̓ illū ſoluiſſe. ℟º. ſic. vt. ff. de re. iur̓. l. nͥlt ā na p ¶ Obliget̉. ſcꝫ ciuilit̓ et nat̉aliter poſt biēni turale ē um. qͣi bieniū pariat naturalē obligacōꝫ. nā an̄ erat ciuilis tm̄ nō natural̓. cū nͥl numeratū fuerat. Itē ſi ciuilis nō eſſi fruſtra dice̓ tͣ hr̄e locū excepcō. dicimꝰ gͦ ꝙͣ ſola ciuilis ſit ante biēniū. ſꝫ poſt biēniū naturalis adicit̉. vel qd̓ ē veriꝰ nō adicit̉. ſꝫ pͥma ciuilis incipit hr̄e vim naturalis et ciuilis nā et ſtipulacio ē de iure ciuili. hꝫ tn̄ effc̄m naturalis obli gacōis et ciuilis. nā ciuilis ꝑ ſe nō vꝫ ad exigendū. vt dixi mus. sͣ. de obli. §. i. Itē ſic eſt ī re iudicata. adhuc tn̄ dicūt quidā vt Ia. et hū. ꝙ ſi vult poſt biēniū excepc̄. opponere et ꝓbare ſibi. nō nū. pec. ꝙ admittit̉. ſꝫ ante biēmū ꝓbat c̓ditor. vt. C. e. l. ſi. ex caut̓. qd̓ c̓te ē equū. et ita biēniū hͦ ſolū oꝑet̉ ꝙ ꝓbacōis ꝯuertat̉ onus. et ec̄ ꝓ hijs fac̄. qd̓ al̓ d̓r ꝙ nō fiat illicite exactōes. vt. ff. de off. p̄. l. illicitas Sed c̓te aliter de iure vid̓r ſcꝫ ut nullo mō admittat̉ eciaꝫ ꝓbās. nā ſacramētū nō pt̄ deferre. qd̓ ē ſpēs ꝓbacōis. ut .C. e. l. ī ꝯtractibꝫ. §. illo. et. C. de iur̓ deli. l. fi. §. licenciā Sꝫ c̓te ſatis credo primū veꝝ et equū. nec obſtāt ꝙ de iu ram̄to dixi. qꝛ ex tꝑe illiꝰ legis ī ꝯtractibꝫ nō hꝫ iuram̄tū vim ꝓbacōis ſi nō vult adu̓ſariꝰ. ut. C. de iutiur. l. gn̓al̓r. q ¶ Cōdē̄o .ſ. ex illa. l. C. nō nu. pe. l. ī ꝯtͣctibꝫ. §. ſin aūt r ¶ Obligacōe. id ē ſtipl̓acōe. que verbis fit. nā tūc ti. iſtē ceſſat. et habet locū. sͣ. de ꝟ. ob. qn̄ accepit. vel hꝫ locum exceptio in factum. vt. C. e. t. cum vltra. s ¶ Multū. quia poſt multū tempus exceptionē ꝓponere non poteſt. vt. sͣ. modo dixi. Quid ſit multū exponit hic. et nota multū ꝓ qͥnquennio poni. ſed diu ꝓ decenmo ponit̉ vt. ff. qui et a quibus ſi cū fideicō. §. ariſto. Accur.

III
antea quid̓ ex pnͥcipalibuſ ꝯſtōnibꝫ vſqꝫ ad quinque niū ꝓcedebat. Sꝫ ne cre ditores diutiꝰ poſſint ſuis pecunijs forſitan defrau dari. ꝑ ꝯſtōem noſtra tꝑus coartatū eſt. vt vltra bien nij metas hm̄ōi exceptio minime extendatur. De obligatione ꝙ ꝯſenſu Onſenſu fiunt ob ligacōes in emp Acionibus. vendicō nibꝫ. locationibꝫ ꝯductio nibus. ſocietatibus. man datis. Ideo auteꝫ iſtiſmo dis d̓r obligacio conſenſu contrahi. qꝛ neqꝫ ſcript̉a neqꝫ pn̄tia om̄imodo opuſ eſt. ac nec dari quicꝙͣ ne ceſſe eſt vt ſubſtātīa capi at obligacio. ſꝫ ſufficit eoſ qui negociāgerūt ꝯſenti re. Vn̄ inte̓ abſentes qͦꝫ ta lia negociā contrahuntur ueluti ꝑ epl̓aꝫ aut nunciuꝫ Item in hijs ꝯtractibus alter alteri obligatur. in
id qd̓ alter alteri ex bono ⁊ equo pr̄are oꝑtꝫ. cū alio qui in ꝟboꝝ obligacioni bꝫ aliꝰ ſtipulet̉ aliꝰ ꝓmit tat. De empuione ⁊ vendicōe Mptio et vēdicō ꝯtrahitur ſiml̓ atꝫ de precio conuene rit. quauis nondū preciuꝫ numeratum ſit at nec quid̓ arra data fuerit. nam qd̓ arre nomine datur. argu mentuꝫ eſt emptionis ⁊ vē dicionis cōtracte. ſed hoc quid̓ de empcōibꝫ ⁊ vēdi cionibꝫ q̄ ſine ſcpͥt̉a ꝯſiſtūt obtine̓ oꝑtet. Nam nichil a nob̓ in hm̄oi vendicōibꝫ innouatū eſt. ¶ In hijs at̄ que ſcriptura ꝯficiunt̉ non alit̓ ꝑfc̄am eſſe vendicione ⁊ empcōꝫ ꝯſtituimus. niſi ⁊ inſtrum̄ta empcionis fue rīt ꝯſcp̓ta vl̓ maū ꝓpria ꝯtͣ hētiū vel ab alio quid̓ ſcri pta. a contrahente autem ſubſcp̓ta. ⁊ ſi ꝑ tabellione fiunt niſi et completiones
s ¶ Conſtitutionibꝫ quas non habemus. t ¶ Sꝫ ne creditoreſ. nō ſolū iſti ſꝫ veri. mōi ſi daremꝰ u ¶ Suis pecunijs ſubau. eciā. nā occaſiōe longū tꝑus eciā veri debitores int̓dū talia opponerēt. et ita occaſiōe liciti cōmitteret̉ illicitū. qd̓ eē nō dꝫ īmo ec̄ licitū coartat̉ vt vitet̉ illicitū. ut h̓ et ī aut̓. d̓ ecc̄i. t. īmo. al̓. ī pnͥ. col. v. x ¶ Per ꝯſtōnem. vt C. de nō nu. pec. l. in ꝯtractibus. y ¶ Vltra bieniij. ſic C. de omni agro de ſer. l. qui agros z ¶ Extendat̉. et hͦ ī cā mutui. ſi vero ex a lia cā ꝯfiteat̉ ī ſcrip tis. veluti empcōniſ vl̓ ſiu̓. in ꝯtinēti pre iudicat ſibi. nec pt̄ ꝯtͣ ꝓbari n̄ ꝑ aliam ſcripturā ut. C. d̓ nō nu. pec. l. gn̓alit̓ Itē h̓ īdebitorē ꝯfitēte ſꝫ ī creditore ꝯfitēte ſibi ſolutū. xxx. dies ſtatuūt̉ nͥ in caſibus vbi ī ꝯtinēti p̄iudi cat. ut. C. de nō. nu pec. ī ꝯtͣctibꝫ. §. ſuꝑ c̓tis. et. §. ſꝫ et qn̄ ac. ¶ De oblig. ex ꝯſēſu Onſēſu. ſic. ff de ac. et ob. l. conſenſu. a ¶ In empcōibꝫ. ut .ff. d̓ ꝯtra. emp. l. i. .§. fi. et. jͣ. e. t. i. ī pnͥ. b ¶ Locacionibus. ut .jͣ. t. ij. in prin. x ¶ Sociētatibꝫ. ut. jͣ. ꝓ ſoc̄. ī pnͥ. Sꝫ ꝯtra .ff. ꝓ ſocō. l. iiij. i. K Sed certe ibi nō ne gatur quin conſenſu ꝯtrahatur ſocietas. vnde non eſt contra d ¶ Mādatis. Sꝫ nō ne in ſtipulacōe con ſenſus dꝫ interueīre. vt. sͣ. de ꝟ. ob. §. ſꝫ h̓. et. ff. de pact̓. l. i. §. penl̓. ℟n̄dū. ibi exp̄ſſis verbis dꝫ eſſe ꝯſenſus. ut. ff. de ꝟ. ob. l. i. §. j. h̓ aūt animo ſine verb̓. et int̓ abſētes. vt. jͣ. ꝓx. ibi int̓ pn̄tes tm̄ vt. sͣ. de inuii. ſti. Itē ꝟboꝝ. quā fac̄ ī hūc ti. et ſuꝑe e ¶ Script̉a. h̓ noͣ caute dr̄am riores. nā ꝙ dic̄ neqꝫ ſcrip tura ī hoc diſcrepat ab obligacōe lr̄aꝝ. vt. sͣ. t. i. Itē ī eo ꝙ dic neqꝫ pn̄tia. dic̄ ꝓpter ꝟboꝝ obligacōꝫ q̄ int̓ pn̄tes fit. ut. sͣ. de muti. ſti. §. Itē inutil̓. Itē ꝙ dic̄ n̄ ē ncc̄e qͥd dari ideo dicit vt diſcrepet ab alia q̄ fit re. vt. sͣ. qͥ. mo. re ꝯtͣ. f ¶ Per epl̓aꝫ. ut. ff. de rei. vē. l. q̄dā mulier. Cob. ꝑ totū g ¶ Itē in hijſ ſuꝑior fuit dr̄a ad tria gn̓a obligacōm. hic autē fit dr̄a ad ſtipulacionē vel verboꝝ obligacionem. h ¶ Contractibꝫ. qͥ fiūt ꝯſenſu. ꝯobligacō ec in̄ hijs q̄ nō i ¶ Oꝑtꝫ. q. d. hincide ꝯtrahit̉. ſunt d̓c̄a. nā veniūt vſure poſt morā. vt. ff. de act̓. empc̄. iul̓. §. ex vēdito. Idē ē ⁊ ī oī bus bone fidei iudicijs. ſcꝫ nō ex ꝯtractū. ſed quaſi naſcunt̉ ut. jͣ. d̓ act̓. §. in bone fidei. Ancce ē ꝙ oīa dicant̉ ī ſtipl̓one k Alius ſtipulet̉. q. d. nam alias nichil venit in talem
obligacōꝫ. ff. de neg̓g̓. l. ſi pupilli. in fi. et. l. quia tātūdeꝫ ¶ De empcōe et vēdicōe. trahitur. hic nota tribꝫ mo Apcō et vendicō cōt dis ꝑfici emptionē. vno mō ſcꝫ ex qͦ non pn̄t diſcē dere ꝯtrahētes. ut. C. d̓ act̓. et ob. l. ſic̄ abinicio. ẜmquē modū ec̄ ꝯdicionalis ē. empcio ꝑfecta. Scd̓o mō qn̄ eſt pura. et tūc īcipit ꝑiculuꝫ x̄i ad emptore ꝑtine̓ ut. ff. d̓ ꝑi. ⁊ ꝯmo. r̄i vē. l. nccrio in prin. et ita ꝯtrahitur hic ſiue ꝑficit̉. Tercio modo qn̄ res tradit̉ d̓r plus ꝑfici adhuc ſiue impleri. ut. ff. d̓ act. emp. ſi quis rem alienam. m ¶ Simul. i. ſtatim. n ¶ Atqꝫ. .i. poſtea. o ¶ Numeratum. nec aliquid datū loco p̄ cij. ut. sͣ. t. i. in prin. p ¶ Arre. ut. ff. e. ꝙ ſepe in prin. q ¶ Scriptura .i. ſine ſolēnitate ſcripture r ¶ Et empcōis. ꝯtͣ cte. nō at̄ eſt de ſub̓a contractus. s ¶ Vendicōibꝫ. ſcilꝫ q̄ ſūt ſine ſcriptura. t ¶ Conficiunt̉. patꝫ h̓ ꝙ alia eſt empcō ſi ue vendicio in ſcpͥtis alia ſine ſcriptis. jtē ī ſcpͥtis d̓r qn̄ hͦ agūt ꝯtrahētes ut nō alit̓ valeat ꝯtractus. niſi fiat ſcpͥtura ẜm qͦſdā quod non videmus ī vſu. Alij dicunt. ut pla. ꝙ ſufficit ꝙ ꝯtra hētes vl̓ aliqͥs eoruꝫ dicat in pnͥcipio ꝯtͣ ctus. ꝙ inde ſcpͥtura fiat. licet nō dicat ꝙ aliter non valeat. in ſi fiat. et hͦ approbo. vt. C. de fi. inſtru. l. ꝯtractus. ibi illos tamen quos in ſcriptis fieri conuenit ⁊cͣ Si autem ſimpliciter fiat contractus. ſed poſtea ad proba cionem fiat ſcriptura. valet quod actum eſt. et etiam va luiſſet ſine ea. vt. ff. de pig̓. contrahitur. Et eodem modo dico eſſe intelligendū vbicūqꝫ d̓r legē ꝯtractū aliqͣꝫ ī ſcri ptis fieri l̓ diſtractū. ut. C. de teſta. l. teſtm̄. et ī aūt. d̓ te ſti. §. et lꝫ. col. vij. ſꝫ cū fiet ī ſcpͥtis hmōi vēdicō. et ſine ſcpͥ tura nō vale̓t. qͣre nō d̓r obligacō lr̄aꝝ. kº. qꝛ aliud hꝫ no mē .ſ. empcō. et veꝝ ē hͦ nom̄. at īmutuo nō ē veꝝ mutua tū eē. tūc em̄ re eſſꝫ obligacō ꝯtͣcta ut. sͣ. d̓ lr̄a. ob. §. plane u ¶ Conſtituimus. p̄teriti tꝑis ē. et dic ūt. C. de fi. inſtru. ꝯtractus x ¶ Cōtracte. nō aūt ē de ſub̓a contractus. y ¶ Fuerint .ſ. hec inſtr̄a. et ſubau. nō aliter valeāt. niſi ⁊cͣ. z ¶ A ꝯtrahente .ſ. vtroqꝫ. ſcꝫ emptore et vēditore. et tal̓ ſubſcriptio fit. alias vbi ꝯtractus fit aliꝰ ī ſcpͥtis. ut ī aut̓. de fi. in. §. ſi quis igit̉ vult. et. §. et ſi quis mutui. et. §. ſe. a ¶ Niſi inſtrumēta. q̄ vulgo racōes dicunt̉. ẜm. Io. b ¶ Complecōes. id eſt nondū completū.

1E
acceꝑint ⁊ fiūt ꝑtibꝫ abſo luta. donec em̄ aliqͥd deeſt ex hijs ⁊ pn̄ie locus eſt. et pt̄ ēptor et venditor ſine pena recedere ab epcōe ⁊ vēdicōe. ¶ Ita tn̄ impu ne eis recedere ꝯcedimus niſi iā arraꝝ noīe aliqͥd fu erit datū. hoc em̄ ſb̓ſecuto ſiue in ſcp̓tis ſiue ſine ſcrip tis vedicio celebrata ē. is qͥ recuſat ad implere ꝯtra ctū ſi quid̓ ē emptor. ꝑdat qd̓ dederit. ſiꝟvo venditor duplū reſtituere ꝯpellit̉ lꝫ ſuꝑ arris nichil exp̄ſſum ē ¶ Preciū autē ꝯſtitui oꝑ tet. nam nulla emptio ſine p̄cio eſſe pt̄. ſed et certum eſſe p̄cium dꝫ. alioquī ſi in ter aliquos ita cōuenerit. vt quāti ticins rem eſtima uerit. tāti empta ſit Inter veteres ſatis habundeqꝫ
hͦ dubitat̉. ſiue ꝯſtet vendi cio ſiue non. ¶ Sed noſtra deciſio ita h̓ ꝯſtituit vt qͦ tiēs ſic ꝯpoſita ſit vendicio quāti ille eſtimauerit. ſub hac ꝯdicione ſtaret cōtra ctus. vt ſiquidē ille qui nō minatꝰ eſt p̄ciū diffinierit tūc om̄imodo ẜm eius eſti macōꝫ ⁊ p̄cium ꝑſoluat̉ et res tradat̉ vt vendicio ad effectum ꝑducatur empto re quidem ex empto actōe veditorē ex vedito agēte ¶ Sin autē ille qͥ noīatuſ eſt vl̓ noluerit vl̓ non potu erit p̄ciū diffinire. tūc ꝓ ni chilo eſſe vendicōꝫ. quaſi nullo p̄cio ſtatuto Qd̓ iuſ cū in vedicōibꝫ nob̓ placu it non eſt abſurdum et in locacōnibꝫ et in ꝯductioni bus trahere. ¶ Item pre cium in numerata pecunia
a ¶ Acceꝑint. ſcꝫ ab eodē tabellione et a ꝑtibus ut ſubicit b ¶ Et fuerīt .ſ. ꝙ petat̉ ꝓ intereſſe. et ꝓ iuramēto in litē. e ¶ Abſoluta. vt qꝛ lc̄a fuerīt ꝑtibꝫ et laudauer̄t. Vel dic abſoluta .i. ſubſcripta. cū ſtatī in arris eū puniat. ℟n̄. d ¶ Pena. Sꝫ quō ſine pena ſine pena int̓eſſe ⁊ iur̓iur. ī li tē. nā hec pena eſſꝫ ꝙͣtū ad ſoluentē. lꝫ non ꝙͣtū ad accipi entē. vt. ff. ſi qͥs ius di. nō ob. l. i. §. fi. nō aūt ab arris. aliter li berat̉. ut ſubicit. ita tn̄ ⁊cͣ. Item iſte talis n̄ fac̄ ꝯtra. l. C. d̓ ac. ⁊ ob. ſicut cū hec lex ſibi ꝑmittat. Et noͣ ꝙ huius. l. ꝑmiſſio ē cū aliqͣ pena. Ar. ꝯtͣ ī aut̓. ꝯſtō. q̄ d̓ dig̓. .§. illud col. vj. Sꝫ ſi nō eſt ſubſcpͥtū. ⁊ tn̄ reſ eſt tradita. an va leat trāſlatio. Quidā dicūt ꝙ non. vt. C. d̓ ſuffragio. d̓ ſubſti. l. vnicū. Alij ꝯtra. vt. C. ſi qͥs alteri vl̓ ſibi. l. multū int̓eſt. et. l. dolo. Diſtīgue. aut ꝑ errorē aūt ſciē f ¶ Cōpellit̉. ter. Sꝫ qͣ actōe. ℟º. ꝑ cō dicti. ex. l. iſta. et ex .l. illa. C. de fide in ſtru. ꝯtͣctus. vl̓ ec̄ ꝑ officiū iudiciſ. vt ar. C. de reſcī. ven. l. ij. Itē ꝑ act̓. exēpto. ſi tn̄ fiebat vēdicō ſine ſcpͥtis. nā ſi fieret in ſcriptis. niſi eſſꝫ non dū ꝯpletū. nō age̓t̉ act̓. ex ēpto. cū non eſſꝫ adhuc vēdicō vt h̓ d̓r. ſꝫ ꝑ ꝯdi. ex. l. l̓ officio iudicis. vt dictum eſt. Sed nunquid vltra hancdu plicacionem arrarum tenetur venditor ad intereſſe ſi non tradat. vt. ff. de act̓. empti. l. i. et. l. exempto. §. idem ait. M. et Azo. dicūt ꝙ non. qꝛ ſibi p̄iudicāt accipiēdo arras ſic̄ et alias ſibi p̄iudicat qͥs ſibi eligēdo. ut. ff. de tribu. a cti. ꝙ ī heredē. §. elige̓. Itē qꝛ hͦ vident̉ age̓ ꝯtͣhētes int̓ ſe vt amiſſione et duplicacōe arraꝝdebēt eē ꝯtēti. gͦ ꝓ ex p̄ſſo ē hn̄dū. ut. ff. ſi cer. pe. cū qͥd. Itē fac̄. ff. del̓. ij. cū filiꝰ .§. cum varijs. B. et Io. ꝯtra. dicūt eī adhuc poſſe agi ad hͦ vt tradat̉. vel ad int̓eſſe. ita ut arre int̓eſſe ꝯputent̉. et fa. ꝓ eis. ff. de teſta. mili. l. iij. et. ff. de īof. teſta. mr̄. et. C de pac. do. l. fi. fac̄. meliꝰ. ff. de act̓. ēp. et vē. p̄dia ī fi. Sꝫ qͥd ſi dederit ꝓ arris et ꝓ pagam̄to. ℟º. pactū ẜuand̓ .i. n̄ pt̄ diſcēde̓. ut. ff. de pact̓. ī tradicōibus. et duo oꝑari vnū vt arre debeāt duplicari vēditore penitēte. Itē vt ēpcō remaneat firma. et agat̉ ad int̓eſſe. Itē emptore penitēte g ¶ Exp̄ſſum. id eſt michi dictū fuit. eadē duo oꝑant̉ a ꝑtibus. quid ſuꝑ arris fiat altero penitente h ¶ Eſſe poteſt. vt. ff. e. l. ij. et. C. e. i. vlti. l ¶ Sed certū. nota duo. et ꝙ p̄cium debꝫ eſſe. et ꝙͣ certū. k ¶ Hoc. id ē de hͦ. xp̄cio qd̓ dꝫ int̓uenire. ut addat duo .ſ. l¶ Preciū. repetit. deꝫ ꝙ ſit certū. Itē in pecuīa nu̓ata. m ¶ Deciſio. vt. C. de ꝯtrahen. empt. l. fi.
n ¶ Eſtimauerit. nota ꝙ caute ponit de tercla ꝑſona. nā ſe cus ē ſi in ꝯtrahētis arbitrio. vt dicemus. jͣ. e. §. emptio. o ¶ Noīatꝰ eſt. Quid ſi in innominatū ꝯtulimus. ut vēdo ꝙͣto eſtimabit̉. ℟º. non vꝫ. ad inſtar locacōnis ſic facte. ut .ff. locati. ſi merces in pnͥ. nͥ in vno caſu. qui eſt. ff. d̓ pig ſi fundus. §. fi. Accur. p¶ Siffinierit. etiaꝫ inique. quia a ꝑſona certa non recedit̉. ut ff. de ꝟ. ob. ſi qͥs ar bitratū. et hͦ verū e̓ qn̄ id qd̓ ē d̓ ſub̓a cō tractus. apponit̉. ſe cus ſi cōferat̉ qd̓ eſt d̓ accidēte cōtractus nā tūc ad arbitrium boni viri recurritur ff. e. hec vendicio. ⁊ ff. ꝓ ſocō. ſi ꝯn̄ia. et .l. ſi ſocietatē. et. ff. locati. l. ſi ī lege ī pnͥ q̄ om̄s ſūt huic ꝯtra rie. et hͦ ẜm Io. ſꝫ ẜm Azo. hoc redigitur ad arbitriū boni vir ⁊ ſic nō ꝯtradicūt di cte. l. nec ob. dc̄a lex ff. de ꝟ. ob. l. ſi quis arbitratū. qꝛ ibi nō fuerat arbitratus. qͦ caſu ꝯcedo nō r̓curri ad boni viri arbitriū Sꝫ qn̄ d̓r imq̄ diffi niri. ℟n̄. forte vltra dimidiā inſti p̄cij ut ar. C. de reſcin. ve. l. ſi volūtate. ⁊. l. ij. vl̓ ut puto iudicis offi cio expeditur. eciaꝫ ſi minor ſit deceptio. dūmō nō minima. ut ff. de in inte. re. ſcio. nā nō tm̄ ſibi commit titur in alienis quan tum ip̄is dn̄is liceret. ut. ff. ſo. ma. l. eciam. §. i. et. l. ſi con q ¶ Soluatur. ita ꝙ fiat accipientis. ſtante. §. ſi maritꝰ vt. ff. de act̓. emp. ex empto. §. i. eciā vſure poſt moraꝫ. vt vt. ff. de act̓. emp. l. iul̓. §. ex vendito. r ¶ Tradatur. caute dicit tradat̉. ⁊ nō dicit detur. nam nō tenet̉ facere accipiētis. ſꝫ de euictōe ſe obligauit. vt. ff. d̓ act. emp. ex empto in pnͥ. Sꝫ nunqͥd p̄ciſe tenet̉ ad rem tra dendā. A. dicit ꝙ ſic. et fac̄. ꝓ eo qd̓ hic d̓r om̄ino tradat̉ ⁊cͣ. vt hic et. ff. de rei ven. qͥ reſtituere. et. sͣ. de donacͣ. §. alie. Sꝫ. B. ꝯtra. dicit em̄ eū liberari p̄ſtādo int̓eſſe. ⁊ fa. ꝓ eo. ff. de ac ēpti. l. i. i. ℟n̄ſo. et. l. ex empto. §. idē ait. et C. d̓ acti. empti. l. iiij. Sꝫ forte poſſꝫ diſtingui an vēditor habeat rem. et tūt ſnīa tenꝫ. M. ꝑ ſuas leges. an nō hēat rē. et tūc aūt dolo vl̓ culpa deſijt eā hr̄e ī fraudē. puta em̄ ptoris. et tunc ſnīa tenet. B. aut ſine dolo vel culpa ⁊ tūc nō tenet̉ venditor. vt. jͣ. e. §. cum aūt. eſſꝫ em̄ valde miruꝫ qd̓ ait. B. ut ſic ꝯpellat̉ extimacōꝫ ꝓ re reciꝑe. ut. ff. ſi c̓. pe. l. ij. §. ij. et. C. de fideicō. l. l. fi. Ite ſic improbe fc̄a rūꝑe cū p̄tor dicat pacta ẜuabo. ut. ff. d̓ pac̄. iur̓gē. §. p̄tor ait. g ¶ Ad effc̄m .ſ. iā dc̄o mō .ſ. ꝑ tͣdicōꝫ rei ⁊ p̄cij. ut. jͣ. qͥ. mo. t ¶ Ex ēpto. no ꝙ ex ēpto ēptor. ex vēdito tol. ob. §. fi. veditō agit ut h̓. et. ff. d̓ ac. ēp. exēpto .i. ℟. et. l. iul̓. §. ex u ¶ ꝓ nichilo. ut nec ad hoī viri arbitriū r̓currat̉ vēdito

II
¶ Diu̓ſe ſcole auctoreſcō tra ſentiebāt aliudqꝫ eſſe exiſtimabant ꝑmutacionē rerū aliud emptionē ⁊ ven ditione alioquin non poſſe rē expediri ꝑmutatis rebꝫ que videatur res veniſſe ⁊ que precij nomine data eē Nam vtranqꝫ videri ve niſſe ⁊ vtrāqꝫ precij nomīe datā eē. ratōꝫ non pati ſꝫ ꝓculi ſentēcia dicentis ꝑ mutacionē ꝓpriā eſſe ſpeꝯſiſtere dꝫ. Nā et in ceteriſ rebꝫ an p̄ciū eſſe poſſꝫ val de qͣrebat̉ veluti an homo aut fundꝰ aut toga. alte riꝰ rei poſſit eē p̄cium. ſabi nus et caſſiꝰ eciā in alia re putant p̄ciū poſſe ꝯſiſtere. Vnde illud ē qd̓ vulgo di cebatur. ꝑmutacōe rerum empcōꝫ et vendicōꝫ ꝯtra hi. eāqꝫ ſpeꝫ empcōis ⁊ ve ditionis vetuſtiſſima eſſe. argum̄toqꝫ vtebāt̉ greco poeta homero. qui aliqua ꝑtem execitus achiuorum vinū ſibi comꝑaſſe ait per mutatis qͥbuſdā rebꝫ hijs verbis.
ciem ꝯtractus a venditōe ſeꝑatā merito p̄ualuit cuꝫ et ipſe alijs homericis ver ſibus adiuuabatur et va lidioribꝫ rationibꝫ argum̄ tabat̉ qd̓ anteriores diui pn̄cipes admiſerūt ⁊ in no ſtris digeſtis latius ſigͥfi catur ¶ Cum aūt emptio et vendicio ꝯtracta ſit qd̓ effici diximus ſimul atꝫ de precio ꝯuenerit cū ſine ſcri ptura res agit̉ ꝑiculuꝫ rei vendite ſtatim ad empto rem ꝑtinet. tn̄ et ſi adhuc ea res emptori tͣdita non ſit itaqꝫ ſi homo mortuꝰ ſit vel aliqua ꝑte corꝑis leſuſ fuerit aut edes totē vl̓ ali qua parte incendio ꝯſum ꝑte fuerint aut fundus vi fulminis totus vel aliqua ex ꝑte ablatus ſit ſiue eciā inundacione aque aut ar boribus turbine deiectis longe minor aut deterior eſſe cepit emptoris dam nū eſt cui neceſſe eſt licꝫ rē non fuerit nactus preciuꝫ ſoluere Quicquid em̄ ſine dolo et culpa venditoris ac ciderit in eo venditor ſecu rus eſt ¶ Sꝫ et ſi poſt em̄ ptioneꝫ fundo aliquid per
diximus. ſꝫ legatū non iō ē ꝓ nichilo ſic r̓lictū. ut. C. ꝯūia del̓. ſi duobꝫ. §. ſi qͥs. ſꝫ ibi fauorē vltīe volūtatis ne ꝑeat. x ¶ Statuto. ſine qͦ eſſe nō pt̄ vendicō. vt in pnͥ. huius. §. y ¶ Et in locationibꝫ. ut. ff. locati. ſi merces. in pnͥ. ¶ Itē p̄ciuꝫ. dixit p̄ciū debere certū eſſe. nūc dicit ꝙ īnu a ¶ Putant. ſꝫ male vt. jͣ. dicam. merata pecunia ¶ Poeta home̓o. no ar. ꝙ aucͣtates aucto rū ⁊ ph̓oꝝ ſūt ī cauẜ allegāde. ſic. ff. d̓ ſo l̓. ſi pr̄. et. ff. d̓ iudi. ꝓponebat̉. et. ff. de ſta. ho. l. ſeptima. ſꝫ interdū redarguūt̉ ut h̓. et. ff. de reꝝ di. itm̄. §. fi. ⁊. l. ſꝫ diui. c ¶ Rebꝫ. puta equiſ d Hijs vbis .ſ. g̓ciſ que legi non pn̄t. c¶ Diuerſe ſcole. ſin gularis numeri eſt h̓ ſic. jͣ. mandati §. is qͥ exequitur. f ¶ Expediri .i. ꝯgno g ¶ Vpēꝫ. ꝯtra ſci ctus. innomīati. nam non hꝫ nomē ſuū. vt ff. de reꝝ ꝑmu. l. i. §. Itē emptor. Sꝫ qͣre d̓r innoīatus cum ita curiale nomē habeat ℟º. qꝛ illi cōtractus ſūt noīati qui ſtatim ut fiūt pereūt act̓. ut .ff. de pact. iur̓ge̓. ī pnͥ. ſiue fiāt ꝯſēſu ut vēdicō. vt. sͣ. e. ī pnͥ. ſiue re. ut mutuū. vt sͣ. qͥ. mo. re. cō. ob. in hi Aut ꝑmuta pnͥ. tio. nec ex pacto ꝑit act̉. nec re. ſed parit ex vtroqꝫ. ſcꝫ poſtea dudū re int̓ueniente ex pacto pͥmo vt ſub tiliter colligit̉. C. d̓ rerū ꝑmū. ex placito et ex hͦ ꝯtractu orit̉ actio p̄ſcriptis ꝟbiſ ut. jͣ. de act̓. §. actionū et ꝯdi. ob cām. vt. ff de p̄ſcpͥ. ꝟ. l. nat̄aliſ i¶ Sigeſtis. §. i. ut. ff. e. l. i. §. i. k ¶ Latius .i. meliꝰ ⁊ aꝑitꝰ ꝙͣ h̓ ut ī. ff. d̓r l ¶ Siximus. sͣ. e. in princi. m ¶ Statim. Sed certe ȳmo nō ſtatī. ſꝫ. ix. ſūt nccͣria. pͥmo ꝙ vendicio fiat nō in ſcriptis. alias id ē ſi fiat in ſcriptis vendicio nō trāſit ad emptorē ꝑiculū niſi nōdū eſſꝫ ꝯple tu. ut h̓. et. C. de fide inſtru. cōtractus. et. C. de pi. et co. rei ve. cū int̓. Itē ꝙ fiat pure. alias nō ꝑeat emptori. lꝫ ſe cus ſi fc̄a ſit deterior. vt. ff. de ꝑi et ꝯmo. rei ve. ꝙ ſi pedē te. Itē ꝙ ſit fc̄a vēdicō ī ſpē. nā ſi ī gn̓e. vtputa vēdo hoīeꝫ o ¶ Perit emptori an̄ tradicōꝫ. ut. ff. de pi. et ꝯmo. rei vē. l. eu. et. l. ꝙͣſi neqꝫ Itē ꝙ ſit c̓ta ſpēs. qꝛ ſi ſub īc̓titudīe eēt
traditalꝫ ſit ſpēs. nō tm̄ ſpectabit ſꝑ ꝑ iculū ad emptoreꝫ utputa. vēdo ſtichū aut pāphilū. pͥmus em̄ morit̉ ꝑiculo vēditoris. ut. ff. de ꝯtͣ. emp. ſi ī empc̄. §. pnl̓. Item ꝙ alio mō ꝑeat ꝙͣ pb̓licacōe rei. nā tūc nō ꝑit emptoi̓. ut. ff. loc̄. ſi fūdꝰ. Itē ꝙ nullū pactū ſit inẜtū. ꝙ ꝑiculū vēditorem re ſpiciat. nā tūc nō ꝑiret ēptori. ut. ff. e. ſi in vēdicōe. et. jͣ. ꝓx. §. ꝙ ſi fu. ⁊cͣ. ſiue ſpēaliter. eſſet de ca ſu fortuito dictū ẜm B. ſiue gn̓aliter ẜm A. ut dicimus. ff. ſi quis cauc̄. ſꝫ et ſi. §. q̄ ſitū. Item ꝙ vendi tor non fuerit in cuſ pa vel dolo qͣre res pereat. vt. jͣ. ꝓx. §. Itē ꝙ nō ſit in mora nam tunc qui vltimā fecit morā. ſibi ꝑijt. vt. ff. d̓ peri. ⁊ com. rei vē. illd̓. et hͦ ē ve rū hͦ caſu. ſiue res ꝑi tura erat penes emp torē ſiue non ẜm Io. ut. ff. de lel̓. l. cū res .§. fi. lꝫ. M. diſtīgue ret. ar. l. ff. d̓ rei vē. I Itē ſi ꝟberatū. §. fi. Itē ꝙ nō ſit reſ q̄ de guſtacōꝫ d̓ſideret vt vinū et cincib̓ ⁊ ſil̓ia nā tūc diſtinguit̉. an vendat̉ in ſpē. ⁊ tūc poſt deguſtacōem ē ꝑiculū emptoris. an in gn̓e et tūc ſūt duo ne ceſſaria. vt ſit en ptoris ꝑiculo .ſ. de guſtato ⁊ m̄ſura ſiue pōdꝰ. et hͦ ẜm Io. et B. et pla. vt. ff. d̓ ꝑi. et ꝯmo. rei ven. l i. ī pnͥ. et. §. i. Sed azo. dic̄. ꝙ ī vino ſit ſpēa le. ꝙ ſtatī fc̄a vendi cōe etiā ante d̓guſta cōꝫ ſit emptori ꝑicu lū ſi ſit in ſpē vēdicō ut. ff. e. l. ꝙ ſepe. §. ī hijs. Sꝫ nūquid di ſtinguitur ꝑiculū ꝑ empcōis a deteriora cōne vino vendito in menſura ut īvēdicōe ꝯdicōnali diximꝰ mō ꝑ. l. ff. de peri. ⁊ cō. rei vendi. ꝙ ſi pendente. vt ſic effuſionis ad vēdit orē acto ris et vnitoris ad emptorē. Bul. ait ꝙ ſic. quia hoc ſub qͣ dā condicōe fit. ſcꝫ ſi menſuret̉ Sed certeip̄e met mutauit conſilium poſtea. et merito. quia aliud ē in alia ꝯdc̄ōe q̄ nō fit in poteſtate venditoris. aliud ī hac que ī ſua poteſtate eſt. cum poſſit denunciare emptori vt guſtet et accipiat. alias poteſt effundere. vt. ff. de peri. et como. rei ven. l. i. .§. fi. et ſic indiſtincte periculum ante menſuram eſt vendi toris. Accurſius florentinus. n ¶ Ita. nunc ponit exempla. Accur.

IA
alluuiōeꝫ acceſſerit ad em ptoris ꝯmodū ꝑtꝫ. Nam ⁊ cōmoduꝫ eiuſ eſſe debꝫ cū ius ꝑiculum eſt ¶ Qd̓ ſi fu gerit homo qui venit aut ſubreptus fuerit ita vt ne qꝫ dolꝰ neqꝫ culpa vedito ris interuenerit. anīaduer tenduꝫ erit an cuſtodiā eꝰ vſqꝫ ad traditionem eius uenditor ſuſceꝑit. ſane em̄ ſi ſuſceꝑit ad ip̄ius ꝑiculū is caſus ꝑtinet ſi n̄ ſuſcepe rit ſecurus eſt. Idem et in ceteriſ aīalibꝫ ceteriſqꝫ re bus intelligimꝰ. Vtiqꝫ tn̄ vendicationē rei ⁊ ꝯditio nē exhiberi debebit emp tori. qꝛ ſane qui nondū re emptori tͣdidit adhuc ip̄e dn̄s eſt. Idem eciā eſt de furti ⁊ de dāni īiurie actōe ¶ Emptio tam ſub condi tione ꝙͣ pure contrahi pt̄ Sub condicionē. veluti ſi ſtichus intra certum dieꝫ tibi placuerit erit tibi em̄ ptus aureis tot ¶ Loca ſa cra vel religioſa. Iteꝫ pu blica veluti forum baſilica fruſtra quis ſciens emit. Que tamē ſi ꝓ ꝓphanis vl̓ p̓uatis deceptis a vendito re emerit. habebit actōem ex empto ꝙ non hr̄e ei lice at ut ꝯſequat̉ ꝙ ſua inter eſt eum deceptum non eſſe
Idem iuris eſt ſi homineꝫ liberum pro ſeruo emerit. De locanonē et ꝯduclione Ocatio ⁊ ꝯductio ꝓxima ē emptioni et vēdicioni. Hijſ dennqꝫ iuris regulis conſi ſtunt. nā vt emptio et ve dicio ita ꝯtrahit̉ ſi d̓ p̄cio ꝯuenerit ſic et locatio ⁊ cō ductio ita ꝯtrahi intelligi tur ſi merces ꝯſtituta ſit. Et ꝯpetit locatori quideꝫ locati actio. ꝯductori ꝟo ꝯducti actio ¶ Et q̄ ſu pra diximus ſi alieno arbitrio p̄cium ꝓmiſſum fuerit ead et de ꝯductione ⁊ locatōe dicta eſſe intelligimus ſi in alieno arbitrio merces ꝓmiſſa fuerit. ¶ Qua de cauſa ſi fulloni poliēda cu radaue a̓ ſarcinatori ſarci enda veſtim̄ta q̓s dederit nulla ſtatim me̓cēde ꝯſtitu ta. ſed poſtea tm̄ daturus ꝙͣtum inter eos ꝯuenerit nō ꝓprie locacio ⁊ ꝯductō intelligit̉. ſed eo nomine actio p̄ſcriptis verbis dat̉ ¶ Pret̓ea ſicut vulgo q̄re batur an ꝑmutatis rebus emptio ⁊ vendicio ꝯtrahi tur ita queri ſolebat de cō ductione ⁊ locacione ſi for te re aliꝙͣ vtēdā ſiue frue datibi aliquis dederit et
a ¶ Periculū. fac̄. ff. de ꝑiculo et cō. rei ven. l. id qd̓. et de re. iur̓. l. ẜm naturā. et. sͣ. de le. pa. tu. §. fi. b ¶ Venit. id ē venditus ē. ⁊ cōmodata gr̄a vtriuſqꝫ ꝑtis c ¶ Neqꝫ culpa etiā tal̓ qual̓ contracto veīt. vt. ff. d̓ ꝑi. et ꝯmo. rei ven. l. cuſtodiā. et. ff. ꝯmo. ſi ut certo. §. interd̓ d ¶ Animaduertendū. id eſt diſtinguendum. e ¶ Suſcepit. qd̓ pa ctū vꝫ. ut h̓. et. ff. ꝙ ſepe. §. ſi res. et. ff. d̓ ꝑi. ⁊ cō. ri vē. l. i. §. i f ¶ Is caſuſ. ec̄ leuiſſi ma culpa ꝯtīgēs ẜm Io. nō ꝟo fortuito. lꝫ. M. ꝯtra. ut. C. de pig̓. act̓. q̄ fortuitis g ¶ Condicōꝫ .ſ. fur tiuā. que .ſ. ſoli dn̄o dabat̉. vt h̓ et. ff. de condi. fur. l. i. h ¶ Et damni. puta ſi fuerit res vendita venditori ſubtracta vl̓ in ea data damnū ut in pnͥ huius. §. naꝫ hec actio damni in iurie dn̄o dat̉. ut. ff. ad. l. acqͥ. Itē mela. .§. legis. ac. i ¶ Exhibe̓. ſcꝫ cedē do act̓. iſtas. et hͦ qn̄ nō fuit ī culpa. al̓ nō liberatur cedēdo. ut .ff. ꝓ ſocio. l. de illo in pͥn. que eſt cōtra k ¶ Placuerit. ſꝫ vide tur ꝙ in alterius cō trahentis arbitriuꝫ ꝯferat̉ empcō qd̓ eē n̄ pr̄. ut. C. e. l. ī emē tis. al̓ in vēdētis. et .ff. e. l. ꝙ ſepe. §. i. q̄ ſūt ꝯtrarie. ſꝫ dic reꝫ ip̄aꝫ h̓ conferri arbi trio emptoris. aliud ſi ꝯmerciū vt ſit tibi empta ſi ius vl̓ p̄ciū vt ꝓ ꝙͣto voles. vt dictis legibꝫ ꝯtͣrijs Itē opponit̉ h̓ vendi cio que hic fit non vi det̉ condicionalis ut ff. e. l. iij. q̄ eſt ꝯtra ſꝫ certe ibi fuit ēptul pure ſꝫ reſolucio d̓be bat ſub ꝯdic̄. fieri. at h̓ ſub ꝯdcōe fc̄a fuit vn̄ nō pt̄ īpleri nͥ im pleta ꝯdcōe. ut. ff. e hec vendicō in pnͥ. l ¶ Aureiſ tot. puta. x m ¶ Loca ſacra que ſunt iſta. habes. sͣ. de rerum di. §. flu mina. et. §. nullius. et. §. religioſum. n ¶ Priuatiſ. redde ſingula ſingulis. nam priuata cōtraria eſt publice et ꝓphana ſacre et religioſe. et fac̄. ff. e. l. et li beri. et. l. qꝛ. et. l. liberi. ac. ignorās. ut. ff. de ꝯtͣhē ēp. o ¶ Qd̓ nō. id eſt qꝛ emerit I. liberi homīs. Accurſius.
De locatōne et condnctōe ℟ica. Ocatio. ff. e. l. ij. p ¶ Proxīa. qͦ ad tractatū. et qͦ q ¶ Si de p̄cio. vt. sͣ. t. i. §. p̄ciū aūt. ac. ad ſnīaꝫ c ¶ Si merces .ſ. certa et ī pecuīa numerata. ut. ff. depoſiti l. i. §. ſi qͥs ẜuū. et. ff. de p̄ſ. ꝟ. naturalis. §. at cū do. vn̄ ꝑ ci arius colonꝰ qͥ ꝑtē dn̄o reddit fructuū im ꝓp̓e d̓r ꝯductor. immo ſocius magis vt. ff. e. ſi merces. §. vis maior. s ¶ Quid̓ locati. ſicut venditori ex vādito ita emrēpto actio ꝯpem vt. sͣ. t. i. §. ſꝫ et c̓tū p̄ciū ī fi. t ¶ Supra diximus. ut. sͣ. t. i. §. Itē p̄ciū. u ¶ Qua de cauſa. qꝛ dixi certū debere p̄ cium interuenire. x ¶ Arbitrio. ff. e. ſi merces. i. ℟n̄. y ¶ Si fulloni. ē aūt fullo qͥ lauat ſiue tm̄ git ſiue pollit. Sarci nator eſt qͥ fracta ve ſtimenta reſartit. vt dicemꝰ. jͣ. mā. in fi. z ¶ Poſtea. noͣ poſt ea. nā pͥus re nō ſecu ta id eſt nondū tradi ta ad reaptādū actō non daret̉. vt. C. de reꝝ ꝑmū. ex placito a ¶ Nomine. quaſi ex nouo contractu inno minato. vt. ff. de p̄ ſcriꝑ. ver. l. i. b ¶ Verbis. jͣ. man. §. fi. ꝯtra. Sꝫ diſting ue. an certa merces teruenei̓t. et tūc agi tur locati. vt. sͣ. e. in pnͥ. aūt incerta ⁊ tūc p̄ſcrip. ꝟ. agit̉. vt Hic. aut nulla. et tūc eſt mandatū. ut. ff. d̓ p̄ſcpͥ. ꝟ. ſi tibi polli enda. et in ꝯtrario. c ¶ Vulgo q̄rebatur vt. sͣ. t. i. §. Itē p̄ciuꝫ d ¶ Boues cōmoda rent̉. improprie po nitur vt ſequitur e ¶ Gos ꝑijt. ſua cul pa. alias non tenet̉. cū vtriuſqꝫ gr̄a ꝯtra ctū ſit. vt h̓ et. ff. de p̄ſcpͥ. ꝟ. ſi gratuitaꝫ .§. ſi margaritas. et .ff. cōmo. ſi ut certo .§. nunc videndum. f ¶ Non fuit bona ratio. vt. sͣ. qͥ. mo re contra. ob. §. cōmodati. g ¶ Preſcpͥtis ꝟbis. q̄ ꝯpetit ex ꝯtͣctibꝫ tribꝫ īnoīatis. do vt des. facio. ut facias. do ut facias. ut. ff. d̓ ꝑ ſcpͥ. ꝟ. natu ral̓. §. i. ij. ⁊. iij. al̓ dat̉ ex pactis ī ꝯtinēti appoītis. ut. C. d̓ re. ꝑ̄mū. r̓bꝫ al̓ dat̉ qn̄ dubiū ē de noīe cōtractꝰ. vt. ff. de

III
inuicē a te aliā re vtendaꝫ ſiue fruendam accepit et placuit non eſſe locacione ⁊ ꝯductione. ſꝫ ꝓprium ge nus eſſe ꝯtractus. veluti ſi cū vnū q̓s bouē hr̄et. ⁊ vi cinus eius vnū. placuerit inter eos vt ꝑ denos dies inuicē boues cōmodarent vt opus facerent et apud alterū bos perijt. neqꝫ lo cati. neqꝫ cōducti. neqꝫ co modati ꝯpetit actio. qꝛ nō fuit ꝯmodatū gͣtuitum. ve rū p̄ſcriptis ꝟbis āgend̓ eſt. ¶ Adeo autē aliquaꝫ familiaritatē inter ſe vidē tur hr̄e empcio ⁊ vendicio Itē locacio et conductio vt ī quibuſdā cauẜ queri ſoleat vtꝝ emptio et ven dicioꝯtrahat̉ an locacio ⁊ ꝯductio vt ecce de p̄dijs q̄ ꝑpetuo quibuſdā fruenda tradunt̉. id eſt vt ꝙͣdiu̓ pē ſio ſiue reddituſ p̄ſtet̉. pro hijs dn̄o neqꝫ ip̄i ꝯductori neqꝫ heredi eius cuiue cō ductor hereſue eius id pre dium vendiderit aut dona uerit. aut dotis nomine de derit alioue quocunqꝫ mō alienauerit auferre liceat ſꝫ tal̓ ꝯtractus qꝛ inter ve teres dubitabat̉ a quibuſ dam locacio. et a quibuſd̓ vendicio eſtimabatur lex
zenoniana lata eſt que em̄ phitheoſeos contractus ꝓpriā ſtatuit naturā neqꝫ ad locacioneꝫ neqꝫ ad ven dicioneꝫ inclināteꝫ. ſꝫ ſuis pactionibꝫ fulciendā et ſi quidē aliquid pactū fuerit h̓ ita obtine̓ ac ſi natural̓ eſſet ꝯtractus. Sin aūt nͥl de ꝑiculo rei fuerit pactū tunc ſiquidem totius rei teritꝰ acceſſit ad dn̄m ſuꝑ hͦ redūdare ꝑicl̓m. Sin at ꝑticularis ad emphitheo tecarium hm̄ōi damnum venire qͦ iure vtim. ¶ Itē querit̉ ſi cum aurifice ticiꝰ ꝯuenerit vt is ex auro ſuo certi ponderis certeqꝫ for me annulos facerꝫ et acci peret ꝟbi gr̄a. x. aureos vtrum emptio ⁊ vendicio an locatio et ꝯdūctio con trahi videat̉. Caſſius ait. materie quidē empcione ⁊ vendicōꝫ ꝯtrahi. oꝑe aūt locationē et ꝯductōꝫ. Sꝫ placuit tm̄ emptionē ⁊ ve dicionē contrahi ꝙ ſi ticiꝰ ſuū aurū dederit mercede ꝓ oꝑa ꝯſtituta dubium nō ē quin locatio ⁊ conductio ſit. ¶ Conductor autē oīa ẜm legeꝫ ꝯductionis face̓ dꝫ et ſi quid in legē preter miſſum fuerit id ex equo et bono p̄ſtare debꝫ. Qui
preſcrip. ꝟ. l. i. §. fi. ⁊. l. ij. et. iij. ⁊. iiijac. ꝯſiſtūt. ml̓ta gͦ h ¶ Adeo aūt. hiſdē regl̓is et qōnibꝫ hn̄t inter ſe ꝯūia. i ¶ Aliquā. alias non eſt in litera aliquā. k ¶ Vendicō .ſ. ex vna ꝑte. l¶ Et conductio. ſcꝫ ex alia. m ¶ Vtrū emptio. qd̓ videbat̉ cū talis datio alienatio ſit. vt ī aut̓. de nō ali. §. alienacōis. col. ij. qd̓ locatio nō facit. vt. ff. e. l. non ſolet. n ¶ Et conductio. qd̓ videbatur cū merce dem ſoluere teneret̉ o ¶ Perpetuo. alit̓ accipit̉. ut. ff. ꝓ ſoc̄. p ¶ Penſio. in cl. i. pecunia q ¶ Redditꝰ. in ſpē. y ¶ Alienauerit. cum multi ſint modi alie nādi. vt. ff. de publ̓. l. iij. ⁊. iiij. ⁊. v. ⁊. vj r¶ Afferre liceat. in terdū aūt dat̉ ad cer tū tempꝰ int̓dum in terciā ꝑſonā vl̓ gn̓a cionē. cuꝫ oīa pacta ſuꝑ hͦ cōtractū hīta valeāt. vt. jͣ. ꝓx. §. ſ eccl̓ia dat in emphi vſqꝫ ī terciā gn̓acōꝫ tm̄. ut in aut̓. de non ali. col. ij. §. emphi. vl̓ ut puto ec̄ in p̄pe tuū dabit ut qͥlibꝫ pͥ uatus. ut h̓. et ī aut̓. de non ali. emphi. § lnīaꝫ colla. ix. s Izenomana. vt. C d̓ iure emphi. l. i. ac. t Emphiteoſeoſ. em̄ phig̓ce latīe d̓r meli oracio. hͦ ideo qꝛ oli tm̄ ſterilia dabatur ut meliorarēt̉ ſed ho die nō tm̄ ſterilia dā tur. ſꝫ ec̄ fertilia. nͥ in eccl̓ia q̄dat ſola ea q̄ ꝯgrua vident̉ ycō nomo et alijs guber natōibꝫ eccl̓ie. ſic. C. de ſacroſact. ec. aut̓. ꝑpetuo quoqꝫ. u ¶ Propriā. agitur gͦ condicōne ex. l. ad omīa obẜuāda q̄ ꝯue niūt. Sed nūqͥd eni phi. poteſt alij dare īemphi. ℟º. ſic. vt ī hͦ. §. et ī aut̓. de non alie. aut ꝑ. §. aliena tionis. Itē nūqͥd il lud vtile dn̄iū ꝙ ſo lum habet tranſfertur in eum. ℟º. ſic. cum rei ven. vtil̓ ſi bi detur. vt. ff. ſi ag̓. vec. l. i. et. iij. Sed qualiter āger pri mus emphi. contra. ẜ. M. vt eum expellat. ℟º. rei ven. que iſcꝫ de iure ſibi nō ꝯpetat. exceptio tn̄ opponi nō pt̄. qꝛ re plicaret̉. et ſic nō dn̄s dn̄m vincit. ut. C. de trāſac̓t̓. ꝟ. de facto tm̄ agit̉ et vīcit. ut. ff. de excep. rei iudi. ſi qͥſrē. vel
veriꝰ agat p̄ſcpͥ. v. vel dic ex. l. zenonis ad mercedem. x ¶ Ad locacōꝫ. īmo differt in vij. nā h̓ eciā in ſpē p̄ſtatur penſio. ſꝫ ibi in pecunia tm̄. vt hic ſcripſimus. Itē h̓ poſſi det naturaliter ſicut fructuarius. vt. ff. de acquir̓. poſ. na turalit̓. ſꝫ ꝯductor nō. ut. C. ꝯūia. de vſuc̄. l. i. Itē h̓ habe dn̄iū vtile ſꝫ ꝯductor nō. ut. ff. e. l. nō ſolꝫ. Itē h̓ ꝯtͣctꝰ fit ī īmobilibꝫ tm̄. ille ec̄ in mobilibꝫ ut ī aut̓. de ali. et emp. §. licē tiā. col. ix. Itē h̓ agi tur ꝯdict̉. ex. l. ibi ex ꝯducto. Item ē hic cō tractus iuris ciuilis. ille natural̓. vt h̓ d̓r. Itē h̓ ī ſcriptura. il le eciā ſine ea. vt. C. de iur̓. emphi. l. i. et .sͣ. de ob. ex ꝯſēſu. et .sͣ. e. in prin. y ¶ Ad vendicionē. qꝛ h̓ pēſio p̄ſtat̉. ibi res libere tranſit. Itē ob hoc res reuocat̉. ſed ab emptore non ꝑ venditorem. vt. C de rei ven. l. in ciuile Iteꝫ h̓ vtile trāſit do minū. ibi directum. ut. sͣ. de reꝝ di. §. ꝑ tradicionem. z ¶ Natural̓. iur̓gen. qd̓ naturali racōe ē inductū. vt. sͣ. de iui na. §. qꝛ vero. h̓ em̄ eſt de iur̓ ciuili. et ut aliaſ. jͣ. d̓ act̓. §. de cō a ¶ Ad do ſtituta. minū. vt penſionem non habeat. b ¶ Particl̓aris. id ē medietatis vel minꝰ ẜm. M. et. Io. ar. ff. d̓ vſufruc. etiā ⁊ deꝟ. ſig̓. nomē filiaruꝫ. §. porcōis. et. ff. d̓ da. infec. inter quos. §. damni. et de ꝯtrah̓. emp. domū. nos dici mus ſi aliqͥd eciā pa rū remanſit damnum emphiteote eſſe ar. huius. §. et. C. e. l. i. c ¶ Vtimur. ſūt ⁊ alia duo naturalia ſiue tā cita pacta ī hͦ ꝯtractu ut de reiciēdo ēphi teotā ſi nō ſoluei̓t pē ſiōꝫ ꝑ triēniū. ut. C. .e. l. ij. §. i. et in aut̓. de non ali. §. ſcire. in emphiteota autē eccleſie ſine colono priuati. dic ut ibi noͣ. ſcꝫ ꝑ bienniū. Item et ſi velit emphiteota vendere quod domino primo denunciare debet. vt. C. e. l. fi. §. i. d ¶. Itē qꝛ ſuo .ſ. artificiſ. qͥd ſi c̓ta nō ē materiā demr̄ata e ¶ Forme .ſ. demr̄ate. ſꝫ ℟º. nō int̓ eſt. ut. ff. de ꝯcͣh̓. emp. ꝯueīt. et. l. ſabinꝰ. l̓ facias pūctū ī dcōe ſuo. f ¶ Cōductō

I5
ꝓ vſu aut veſtim̄toꝝ aut argēti aut ium̄ti mercēde aut dedit aūt ꝓmiſit ab eo cuſtodiā talis deſiderat̉ qͣ lem diligentiſſimus pr̄fa. ſuis rebus adhibet qua ſi p̄ſtiterit ⁊ aliquo caſu for tuito eam rem amiſerit de reſtituenda ea non tenebi tur. ¶ Mortuo conducto re intra tꝑa ꝯductionis he res eiuſ eodem iure in con ductionem ſuccedit. De ſociētate ¶Ocietatem coire ſolemus aut toto rum bonorum quaꝫ greci appellāt. aut vnius alicuius nego ciacōis. veluti mācipiorū vendendoꝝ emendorumqꝫ aut olei aūt vini aut frum ti emendi vendendiqꝫ. ¶ Et quidē ſi nichil de ꝑ tibꝫ lucri et dani noīatim ꝯuenerit equales. ſcꝫ ꝑtes et in lucro ⁊ in damno ex pectantur. Qd̓ ſi expreſſe fuerint ꝑteſhee ſeruari de bent. Nec em̄ vnquam du bium fuit quin valeat con uentio ſi duo inter ſe pacti ſint vt ad vnū quideꝫ due ꝑtes et lucri et damni ꝑti neant ad aliuꝫ ꝑtineat ter cia. ¶ De illa ſane conue cione queſituꝫ eſt ſi ticius et ſeyus inter ſe pacti ſunt vt ad ticiū lucri due ꝑtes ꝑtineant damni tercia. ad ſeyū due ꝑtes damni. lucri
tercia an rata dꝫ hr̄i ꝯuen cio. Quintus mutius ꝯtra naturā ſocietatis talē pa ctioneꝫ eſſe exiſtimauit et ob id non rata eē habenda Seruius ſupplicius cuiuſ ſnīa p̄ualuit contra ſentit qꝛ ſepe quorundā ita p̄cio ſa eſt opera in ſocietate ut eos iuſtū ſit cōdicionē me liorē in ſocietate admitti. Nam etita coire poſſe ſo cietate non dubitatur vt alter pecuniā ꝯferat alter nō ꝯferat. et tn̄ lucrum int̓ eos ꝯn̄e ſit. qꝛ ſepe opera alicuius ꝓ pecunia valet. ¶ Et adeo ꝯtra quinti mu tij ſnīam obtinuit vt illud qͦꝫ ꝯſtiterit poſſe cōuenire vt quis lucri ꝑte ferat. de damno non teneat̉. qd̓ et ip̄m ẜuiuſcōuenienter ſibi eſtimauit qd̓ tn̄ ita intelli gi oꝑtet vt ſi in aliquaꝑ te lucrū in aliqua damnū illatū ſit ꝯpenſacōne facta ſoluꝫ qd̓ ſuꝑeſt intelligat̉ lucri eſſe. ¶ Illud expedi tū eſt. ſi in vna caps fuerit exp̄ſſa. veluti in ſolo lucro vel in ſolo damno. in alte ra vero omiſſa in eo qͦꝫ in quo p̄termiſſum eſt eandē ꝑte ẜuari. ¶ Manet auteꝫ ſocietaſ eouſqꝫ. donec in eo dem cōſenſu perſeueraue rint at cum aliq̓s renunci auerit ſocietati ſoluitur ſo cietas. ¶ Sed plane ſi qͥs callide in hͦ renunciauerit
legem. id eſt pacta. ut. ff. depoſiti. l. i. §. ſi conuenerit. a ¶ Equo. vt vſuraſ poſt morā vt. C. e. pn̄s. idē ecōtra nā ꝯductor agit ut domꝰ et hoſtia ſibi reꝑēt̉ vt. ff. e. ex ꝯdu b ¶ Qui ꝓ vſu. cto diligētiſſimꝰ .i. dili gēſ. ſic exponit̉. ff. e ſi me̓ces. §. qͥ colūnā. nā cū vt̓uſqꝫ gr̄a fiat locatio nō veīt exa ctiſſima. vt. ff. ꝯmo. ſi ut c̓to. §. nūc viden dū. alij ꝓprie ponūt et dicūt ſpēale ī hijs rebꝫ q̄ facile pn̄t frā c ¶ Amiſerit. Igi. vel damnū datum ſit qd̓ p̄uidei̓ nō pōt̓at vt. ff. e. ſꝫ de damno d ¶ Cōductore. ꝓp̓e tatis. ſecus ī vſufru ut. C. d̓ vſufruc̄. ſi do mina. vel dic ut ibi. et de iuxͣ do. ſi ſocrus e ¶ Succedit. īfi. vt. C. e. viam. ſed an moriēte ſcolare l̓ re cedente ſubſtitue̓ pt̄ ℟º. ſic de iur̓. condu ctōnis. ſꝫ rō ſocieta tis ꝓhibꝫ quē p̄ualꝫ vbi c̓taꝑſona eligit̉. vt. jͣ. t. i. §. ſoluitur. f ¶ De ſocietate. eſt autē ſocietas vt ait marcus tuliuſ duorū pluriūue ꝯuencio ho neſte ꝯtracta. ad vbe riorē q̄ſtum et como diorem vſum. Ocietatē. to toꝝ. id ē om niū et exp̄ſſe. ut. ff. e. l. i. §. i. ⁊. l. iij .§. i. nā hoc nomē ſcꝫ totus. ta. tū. totitate ad vnā rem ſignat. h ¶ Emēdi. Itē alijs duobꝫ ſcꝫ oīm bono rū. ſimpl̓r. ut. ff. e. l. nec adicit. Itē vnius rei. ut. ff. e. l. v. et. l. i ¶ Eqͣleſ. ſocietas ſic. ff. de he̓. inſti. l. quotiens. §. heredes et. sͣ. de her̄. inſti. §. ita demū. et. ff. e. l. ſi nō fuerit. et dic eqͣle fuiſſe capitale. k ¶ Exp̄ſſe. eciā in ſo lo lucro. ut. jͣ. e. §. illd̓ f ¶ Tercia. ſcꝫ pars lucri et damni m ¶ Conuencio. ſcꝫ talis vt ſequit̉. n ¶ De illa. ad ticium computatio hic expedita fiat. vt ſi lu crum in vnare. in alia vero damnum contigerit. vt ſi dedu cto omni damno lucrum ſupereſt. vnus in duas ꝑtes. aliꝰ
in terciā ꝑtē admittat̉ eius lucri. ſi vero tm̄ damnū ſuꝑeſt is qui in duas ꝑtes damni ferre dꝫ in rebꝫ q̄ ſuꝑſūt tm̄ vnꝰ ꝙͣ alter accipiat ꝙͣtū faciat tercia ꝑs danin. ut. ff. e. mutiꝰ o ¶ Seruius. h̓ ſꝫuiꝰ ſibimet ꝯtradice̓ vi detur. ut. ff. e. l. mu tius. ſꝫ nō ē veꝝ. nā ibi dicit d̓ facto hoc eſſe nō poſſe .ſ. vtdā nū et lucrū ſit in ead̓ ſocietatē. cū dānū lu cro et econtra lucrū damno dedūcto in tel ligatur. vt ibi dicit̉. et. jͣ. e. §. adeo p ¶ Et adeo. hec pa cta mequalia tūc de mū locū habent. qn̄ alter plꝰ ꝯtulit oꝑe re vel induſtrie ꝙͣ al ter. ut. ff. e. ſi nō fue rit. §. ſi ꝟo placuerit ẜ. A3. cū ſocietas ſit frat̓nitatis ius ut. ff e. ſi verū. Io. ꝯtra. et ſubaudit i. l. illa ſi nō fuerit. maxīe. aiij idē qd̓ Io. ſꝫ tali rōe quia iure ꝯuencionis valent. non ſocieta tis. ut. ff. depoſiti. l. .i. §. ſi conuenerit. q ¶ Partē. nō totā. alias eſſet leonina. ut d̓r in fabula auiani. et. ff. e. ſi non fuerit. .§. fi. et. l. ſi vnius. §. et ſi p̄cium in fi. r ¶ Quod et ip̄m. ſcꝫ dictū eſt hͦ ꝓx. caſu. g ¶ Cōueniēter. id ē ꝯueniēs eſſe ſue ſen tētie quā dixit. sͣ. e. .§. de illa. Accur. t ¶ Illud ẜuari. nota eādē ratōꝫ ꝯtrarioꝝ ſic. ff. del̓. iij. l. fi. §. fi. ff. famil̓. h̓r. ſi fi lia. §. Itē pap̄. ar. ꝯtͣ ff. de li. et poſtu. l. ꝯmodiſſime. et. ff. lo ca. l. ea. i. ℟. et. ff. d̓ neg̓g̓. ſi qͥs negocia. u ¶ Manꝫ aūt. renun ciauerit. pn̄ti ſocio n̄ abſenti vt. ff. e. l. ſed et ſocius. §. ſi abſenti x ¶ Callide idē eſt ⁊ ſi intempeſtiue renū ciet. Itē et ſi expedi at non renunciari. vt .ff. e. actōe. §. labeo et. l. ſed et ſi ſocius. §. fi. x ¶ Totorum. id eſt omnium. et hoc expreſſo. vt. ff. e. l. iij. §. i. aīis cōtra. ut. ff. e. nec adie z ¶ Si quid vero. alias. ſi quidē. ſic. ff. ex quibus cit. c. ī poſſ. e. l. fulcimꝰ. §. ꝙ ſi adu̓ſus. ſic. ff. e. actōe. §. diximꝰ

II
ſocietati vt obueniens ali quod lucrum ſolus habeat veluti ſi totoꝝ bouoꝝ ſoci us cū ab aliqͦ heres eſſꝫ re lictus ī hoc renunciauerit ſocietati vt hereditate ſo lus incrifaceret. cogitur hoc lucrū ꝯuīcare. ſi quid vero ad aliud lucrifaciat qd̓ nō captauerit. ad ip̄m ſolū ꝑtinet. Ei vero cui re nūciatū ē quicquid om̄no poſt renunciatā ſocietateꝫ acquiritur ſoli ꝯceditur. ¶ Soluitur adhuc ſocie tas eciā morte ſocij qꝛ qui ſocietatem ꝯtͣhit certā ꝑ ſonam ſibi eligit. Sꝫ et ſi ꝯſenſu pluriūſocietas ꝯtra cta. ſit morte vnius ſoluit̉ et ſi plures ſuꝑſint niſi ī cō eundā ſocietate aliter ꝯue nerint. ¶ Item alicuiꝰ rei ꝯtracta ſit ſociētas et finiſ negocij impoſitus eſt. fini tur ſocietas ¶ Publicacō ne qͦꝫ diſtrahi ſocietatem manifeſtū eſt. ſcꝫ ſi vniuer ſa bona ſocij publicentur. Nam cum ī eius ſocū alius ſuccedit pro mortuo habe rur ¶ Item ſi quis ex ſo cijs mole debiti pregraua tur bonis ſuiſ ceſſerit. ⁊ id̓o ꝓpter bona publica aūt p̄ uata debita ſb̓a eius vene at ſoluitur ſocietas. ſed hͦ caſuſi adhuc conſentiant in ſocietatem. noua videt̉
inciꝑe ſocietas ¶ Socius ſocio vtrū eo noīe tm̄ tene atur ꝓ ſocio actione. ſi qͥd dolo ꝯmiſerit. ſicut is qui deponi apud ſe paſſus ē an eciā culpe ideſt d̓ſidie at qꝫ negligentie noīe queſi tum eſt preualuit tamen ⁊ culpe nomine teneri eum. Culpa auteꝫ nō ad exactiſ ſimam diligentiā dirigen dā eſt. Sufficit em̄ talē di ligentiā ꝯn̄ibus rebus ad hibere ſociū. qualē in ſuis rebꝫ adhibe̓ ſolꝫ Nam qui parū diligēte ſociū ſibi aſ ſumit de ſe queri debet hͦ eſt ſibi imputare debet De inardato obligacōnū Andatū contra ¶ hitur quinqꝫ mo dis. ſiue ſua tm̄ gratia ali quis tibi mandet. ſiue ſua et tua. ſiue aliena tantum. ſiue ſuā et aliena. ſiue tua ⁊ aliena. ¶ At ſi tua tantum gracia mandatum ſit ſuꝑ uacuum eſt mandatum et ob id nulla ex eo obligacō nec mandati inter vos na ſcitur actō ¶ Mandantis tantū gracia interuenit mandatū. veluti ſi q̓s tibi mādet ut negocia eiꝰ ge re̓s velud fūdū ei emeſul̓ ut ꝓeo ſpōd̓res Tua gr̄a ⁊ mādātis. veluti ſi mādet tibi ut pecuniā ſub vſuris crederes ei qͥ in rem ipſius
¶¶ Concedit̉. nota hic. v. modos ſoluēde ſocietatis. h̓ et ſe quetibus qͣtuor. §. ſūt et alia duo ut int̓ēpcōe rerū nat̉aliū pel ciuiliū: ut. ff. e. verū. 5. pnl̓. Itē cū ab alio ſtipulor ani mo nouādi. vel iudiciū cū aliqͦ dcō aīo nouādi. ut. ff. e. acti one. i. ℟. b ¶ Captauerit .i. nō p̄cogitauerit. te id̓ c GFoluit̉ mor ī tu tela. ſecꝰ īdepoſito ⁊ mādato ut. ff. d̓ hijs qͥ no. ī fa. furti. §. illud. d ¶ Si. id ē quāuis. e¶ Cōuenerit .ſ. ut du ret int̓ ſuꝑſtiteſ. eciā yno moriete. nō autē ad hredē trāſit ec̄ ex pacto. ut. ff. e. l. adeo et. l. nemo. nͥ in ſocie tate vectigaliū. ut. ff e. l. veꝝ. §. ī h̓redē. ⁊ .l. adeo. i. ℟. et nͥ de nuo ꝯſēciat ut. ff. e. I f ¶ F ſirei. plane. ut duo tab̓narij de vē dendo vinum in foro g ¶ Pb̓licacōne. que publicaº fit ꝓpter de licta ut. ff. de bo. dā. .l. j. 1℟. h ¶ Alius .ſ. fiſcus. ¶¶ Pro mortuo. ſic. ff e. actione. §. publica k¶Habetur cione ꝯꝫ quid ſi h̓ ſociꝰ cū iuſbona pb̓licata ſūt rōe operis ſociꝰ erat nō reꝝ. ꝙ eē poteſt. ut. s. e. §. nam et ita. ℟ n̄. idē. cū lib̓tatem vel vitā vel ciuitatē amittat ut. ff. de bo. damp. l. i. et. jͣ. ꝓx. §. innuitur in fi. l ¶ Itē ſi qͥs ceſſit. qd̓ facere p̄t. ne in carce reꝫ detrudatur. ut. jͣ. de act̓. §. fin. et. C. de ceſſi. bo. l. i. m ¶ Debita. qꝛ fiſco vel pͥuatꝰ d̓bebat. ut ff. e. actione. §. i. n ¶ Veneat .i. vēdat̉. o ¶ Sed hoc caſu. q. d. non ſic̄ ſuꝑiori ꝓx. .ſ. qn̄ bona fuer̄t pb̓ licata. nam viuens ⁊ ī ciuitate exn̄s ſibi po ſtea acquirere p̄t. ut ff. de ceſſi. bo. l. v. o ¶ Sociꝰ actione. q̄ eſt directa ab vtraqꝫ ꝑte. ut. jͣ. de pe. te. li. §. ex qͥbꝰ et finita ſociate naſcitur. vt. .C. e. tamdiu. niſi in caſu. ut. ff. e. actione. §. nonnunꝙͣ. y ¶ Paſſꝰ qͥ dē ſolo dolo tenet̉. et lata culpa q̄ dolū r̓pn̄tat ut. ff. depoſiti. l. ꝙ nec. va. et. ff. ſi qͥs te. li. eē iuſ. l. i. §. n̄ at̄. q ¶ Teneri. niſi alt̓ tantā culpā p̄ſtiterit quantā et iſte. et
afferret per damnū. quo caſu ꝯpeſcatur culpa Item dolꝰ cum dolo. ut. ff. de conpen. ſi ambo. et de doīo. I. ſi duo. r ¶ Solet an̄ ꝯtͣctā ſociētatē. et ī hͦ diſcrepat a depoſitario qui ut in pn̄ti tenet̉. ſic. ff. d̓poſiti. l. ꝙ ꝟna. ſic ē ī eo cum qͦ habeo rem ꝯn̄eꝫ ſine ſocietate. ut. ff. fam̄. Hr. l. h̓redēs. §. n̄ tm̄. g ¶ Qui paꝝ. ſic. s. qͣ mo. re ꝯtra ob. §. pre terea. dato obli t ¶ De mā gacōnū aliere ꝯtrahunt̉ alie ꝟbis alie lr̄is. alie cō ſenſu. ut. s. d̓ ob. Iteꝫ eaꝝ q̄ ex ꝯſēſu. alie ꝑ vēdicōeꝫ alie ꝑ loca. et ꝯduc̄t. alie ꝑ ſocie tatem. alie ꝑ manda tū. ut. s. de ob. ex cō ſēſu ī pͥn de tribus pͥ mis. dixit nunc de. iiij ſcꝫ de mandato Mandatū. mā datū eſt offici ¶Vuꝫ gͣtuito ab eo qͥ ſuſceꝑit exhibē dū n̄ eī fiat gͣtis inci pit eſſe locacio ſi non erat fcūrus alias ta le factum. ideoqꝫ lo cari ꝯſueuit. ut. jͣ. e. §. fi. et fit ꝑ ꝟbū rogo. volo mādo ſupplico. et ſimilia. ut. ff. e. l. i. .§. fi. x ¶ Quinqꝫ im mō videtur. ꝙ. vj. ut ſequitur. ſed dic. v .ſ. obligatorijs. vltimū em̄ non ē obligatori um vltimū enim ē qn̄ tn̄ tua gracia non eſt obligatoriū. ut. ff. e t. l. ij. §. fi. Item ẜ. jo. eſt quoddā aliud. vj. obligatoriū. ut cum ſua gr̄a et tua et alie na aliqͥs tibi mandat ut emas fundum pro me et te ⁊ titio. Itē vl timuꝫ p̄t dici. vij. mo dis. Et exemplifica. ut. ff. e. ſi ꝓcur̓. §. ſi tu toe̓s vbi tutor man dat ꝯtutōri ſuo ut ſer uū nccͣriū emat pupiſ lo. et ſic gr̄a mādatiſ et mādatarij et pupil li ꝯtͣhitur mādatum z ¶ Obligaº. n̄ dolus et calliditas interce dāt. ut. ff. d̓ r̓ iu. ꝯſili z ¶ Mādātis gereres. et tūc qꝛ ſuſcepit mādatū n̄ qꝛ geſſit tenet̉. ut. ff. e. ſi remunerādi. §. i. tas mutuātis ꝓpt̓ vſura a ¶ Tua gr̄a. ſub vſur̓. in hͦ ē vtili rū lucrū. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de vſur̓. cū qͥdā. §. ſi pupillo. ī fi. Sꝫ ibi dꝫ ſb̓audiri tm̄. ul̓ dic n̄ ꝓpt̓ lucrū īducte .ſ. pͥncipalit̓ ut ibi ſecūdario tn̄ ſit. ut h̓ d̓r

I mutuaretur aut ſi volēte te agere cū eo ex fid̓iuſſo ria cā mādet tibi vt cū rro agas ꝑiculo mādatis vel vt ipſius ꝑiculo ſtipuleris ab eo quē tibi delegerit ī id qd̓ tibi debuerat ¶ Ali ena aūt cā interuenit man datū veluti ſi tibi mandet vt ticij negocia gereres vel vt ticio fundū emeres vel vt ꝓ titio ſponderes. ¶ Sua et alienā. veluti ſi de ꝯn̄ibus ſuis ⁊ ticij nego cijs geredis tibi madet vl̓ vt ſibi ⁊ ticio fundū emereſ vel ut ꝓ eo ⁊ titio ſponde res ¶ Tua ⁊ aliena velu ti ſi tibi mādet. vt ticio ſb̓ vſuris crederes. qd̓ ſi ſine vſuris pecuniā crederes. aliena tm̄ gracia int̓cedit mādatū ¶ Tua tm̄ gracia interueīt mādatū. veluti ſi tibi mādet vt pecuīaſ tu as in empcōeſ pociꝰ predi orum colloces ꝙͣ feneres vel ex diu̓ſo vt pecunias tuas feneres pociꝰ ꝙͣ ī ēp cione prediorum colloces cuiꝰ generis mandatū ma gis ꝯſiliū ꝙͣ mādatū eſt ⁊ ob id non eſt obligatoriū quia nemo ex conſilio man dati obligatur. eciā ſi non expediat ei cui mandabat̉ cum liberum cuiqꝫ ſit apd̓ ſe explorare. an expediat conſilium ¶ Itaqꝫ ſi ocioſam pecuniam domī te ha bente hortatus fuerit ali quis vt rem emeres aliꝙͣ vel eam cred̓res quāuis n̄ expediat eam tibi emiſſe vel credidiſſe. non tn̄ tibi mandati tenetur ¶ Et ad eo hec ita ſunt vt queſitū ſit an mādati teneat̉ qͥ ma dauit tibi. vt pecuniam ti cio fenerares. ſed obtinu it ſabī ſentenciā obligato rium eſſe in hoc caſu man datū. qꝛ non aliter ticio credidiſſes ꝙͣ ſi tibi man datū eſſet ¶ Illud quoqꝫ mandatum nō eſt obliga torium qd̓ ꝯtra bonos mō res eſt veluti ſi ticius d̓ fur to aut de damno faciendo aut de īiuria facienda ma det tibi. licet enim penam iſtius facti nomine preſti teris non tamen vllam ha bes aduerſus ticium actiō ne ¶ Is qͥ exequit̉ manda tū nō dꝫ excedere fineſ mā dati ut ecce ſi quiſ vſqꝫ ad centū aureos mandauerit tibi vt fundum emeres ve lut ꝓ ticio ſponderes neqꝫ pluris emere debes neqꝫ ī ampliorem pecuniā fideiū bere alioquin non habebiſ cū eo mādati actōꝫ. Ad̓o quid̓ ut ſabino ⁊ caſſio pla cuerit eciā ſi vſqꝫ ad centū aureos cū eo age̓ volueriſ īutilit̓ te acturū ſꝫ diuerſe
a ¶ Ei puta procuratori mandantis. Accurſius. b ¶ Ipſius .ſ. mandantis. et in hͦ eſt vtilitas mandantis c ¶ Mandet .ſ. fideiuſſor. et hͦ caſu aget̉ ꝯtͣ fideuiſſorem. mā dantem actione mandati. nō ex ſtipulacōne pͥma ſi nouandi aīo hͦ mādatū īterceſ ſit ut. ff. e. ſi mandato meo. in fi. l. ſi at̄ nō in nouandi aīo agit̉ ex pͥ ma cā. ut. ff. de ꝓcur̓ .l. lꝫ. §. ea obligacio ī fi. d ¶ Sua et aliena mā det. h̓ agi p̄t duabus act̓. mandati .ſ. cōtra mandātē. et neg̓. cōtra titiū que datur mādati. ut. C. d̓ neg̓. g̓. ſi mandatū Accur. e ¶ Crede̓s ſi manda f ¶ Tua gracia uit at̄ addunt doctores .vj. modos. qd̓ dic ut .s. e. in prin. in glo. imo vid̓r. ⁊cͣ. ī fi. glo. g ¶ Ex ꝯſilio. nō bo nā regulā. quē de cō ſilio non teneri. fallit tam̄ in caſibus qͥ hijs legibus dn̄r. ut. ff. de dolo. ꝙ ſi cū ſcires. et .ff. d̓ ꝓſene. l. ij. ſꝫ c̓te ibi fuit fraudulentuꝫ ꝯſiliū. ut. ff. de r̓. iur̓. .l. ꝯſilij. Item fallit. ut. ff. ad. l. acqͥl̓. l. ſi cꝰ. §. lib̓ hō. i. ℟ ⁊. ff de iniur̓. l. nō ſolū in pͥn. et. l. ꝓculꝰ. ⁊. ff ꝙ vi aūt clā ſꝑ. §. i. et .ff. de furt̓. ſi qͥs vx ori. §. c̄ ticio. et. ff. d̓ ẜ cor. l. i.. ℟. §. pſ ade̓ ſꝫ hͦ in maleficijs. id̓o nō dat̉. man. tenetur tn̄ vel de dolo vl̓ alijſ actōibꝫ. Itē alias fa cturus non erat in p̄ dictis caſibus. al̓. ob tinēt hͨ regl̓a. ut h̓. ⁊ ff. e. l. ſi remunerādi .§. plane Sꝫ certe nec hijs caſibꝫ vid̓r tene ri. ut. jͣ. ꝓx. §. Sꝫ dic n̄ tenet̉. illi cui tale ꝯſi liū p̄ſtatur. ut ibi. ſꝫ illum cꝰ leſionem cō ſuluit. ut h̓ dicimus. Vnum dici pt̄. ꝙ nec hijs caſibus fallit di cta regula. cū dicat n̄ teneri illi .ſ. cui ꝯſiliū p̄ſtitū eſt niſi in caſu illius legis. ff. de dolo. ꝙ ſi cū ſcie̓s et illius legis. ff. de ꝓ ſenet̓. l. ij. h ¶ Mandati .ſ. actione. i ¶ Liberū .ſ. ſuſcepto ꝯſilio. ſꝫ ſuſcepto mandato ncc̄e ē ꝯſū mari ẜm jo. n̄ congruo tꝑe renuncietur. ut. jͣ. e. §. mādatū. et ff. e. mandauero. §. fi. et. ff. ꝯmo. l. in cōmodatū. §. ſicut.
k ¶ Itaq̄ꝫ ocioſā. non alit̓. hoc eē vid̓t̉ ꝓ opi. pla. qͥ dixi duo .ſ. vbi ꝯſulo certe ꝑſone mutuari teneor ita demū ſi ali as fcūrꝰ non eras. vbi at̄ n̄ ē deſignata ꝑſona nō teneor. ec̄ ſi alias facturꝰ non eras. Sꝫ jo. in vtroqꝫ caſu dicit contra nā pͥmo indiſtīcte te neor. ſiue alias eras mutuaturus hue non ſcd̓o at̄ cum diſtīctio ne. non alias. et fa. ꝓ eo. ut. ff. e. ſi remune randi. §. plane. s. e. §. tua et aliena. in fi. et ff. de neg̓. g̓. l. iij. ī fi ci. l. iiij. nec ob. qd̓ hic d̓r. qꝛ et ſi alias eciaꝫ fcūxꝰ eras. tenetur qͥ mādauit ut dictū eſt. vn̄ pt̄ ſubaudiri maxi me. qꝛ non aliter. ⁊cͣ. ſ ¶ Illud qͦꝫ obliga toriū. eciā ſi iuram̄tū int̓cederꝫ ut ī aut̓. ut ſenitas nō ſolū. §. i. et fa. ad hūc. §. ff. e. ſi re munerandi. §. rei tur pis. et. l. ſi mandaue ro. §. qui edem. et. ff. de arbi. l. ſi cum dies .§. in ꝯpromiſſo. et. s de īiu. ſti. §. ꝙͣ turpi. et. ff. de ꝟ. obli. l. ge neralit̓. et. l. ſe. et. ff. de ꝯd̓. inſti. ꝯdiciōes m ¶ Mores. h̓ querit̉ ꝙ ſi mandaui tibi vt illi noīe meo iniuriaꝫ inferres. an teneor. ℟. vtiqꝫ ar. ff. d̓ dā. infec. I dām. §. ſi mā n ¶ Preſtite dato. ris .ſ. ei cui ꝯmiſſum ē maleficium. ut penaꝫ dupli et ita lꝫ interſit mādatarij. tn̄ nō agit qꝛ nec inter eſſe fīgit̉ ut. ff. de ꝯd̓. inſti. fili us ⁊ melius. ff. de re. iur̓. l. qd̓ quis culpa in fi. o ¶ Ticiū .i. mandātē p ¶ Is qui mādatuꝫ. ſcꝫ certe forme. nam qn̄qꝫ habet certā for mā et tc̄ hꝫ loc̄ qd̓ h̓ d̓r et. ff. e. diligēter qn̄qꝫ n̄. et tūc bona fi de facere dꝫ. ut. ff. e. l. iij. et ꝓbat̉ eciam hͦ diſtīcto. ut. ff. e. ſi qͥſ pro eo. q ¶ Mandati actionē Sꝫ c̓te nec neg̓. g̓. ẜ. B. et jo. et eſt ꝓ eis. C. d̓ neg̓. g̓. l. vl. et. ff. de neg̓. g̓. qͥ aliena. §. lib̓tiſ ⁊ d̓ pecul̓. ſic creditor. §. i. Sꝫ. M. dabat vtilē neg̓. g. actōꝫ. ⁊ rn̄debāt illi. l. fi. d̓ neg̓. g̓. qꝛ ſpēalis ibi fuit ꝓhibiº. Sꝫ certe miror de hac opi. cū vid̓at̉ lex expedita. q̄ ecutilē d̓negat exp̄ſſe ut. ff. e. ſi ꝓ te⁊

IX
ſcole autores rcē vſqꝫ ad centū aureos te acturū ex iſtimat que ſentencia ſane benignior eſt. ¶ Quod ſi minoris emeris habebis .ſ. cū eo mādati actionē qͦni am qui mādat ut ſibi cetū aureoꝝ fundus emeretur is vtiqꝫ mādaſſe intelligi tur vt minoris ſi poſſit pre cio emeretur ¶ Recte qͦꝫ mādatū ꝯtͣctum ſi dum ad hūc integͣres ſit reuocatū fuerit euaneſcit. ¶ Item ſi adhuc integro mandato mors alteriꝰ int̓ueniat id eſt vel eius q̓ mandauerit vel illiꝰ qui mādatū ſuſce ꝑit ſoluitur mādatum. ſed vtilitatis cā receptū ē vt ſi eo mortuo qui tibi man dauerat tu ignorās eū de ceſſiſſe. executꝰ fueris ma datuꝫ poſſe te age̓ mādati actōne. alioquī iuſta cā et ꝓbabilis ignorantia tibi dānuꝫ afferet. ¶ Et huic ſil̓e eſt ꝙ placuit ſi debitō res maumiſſo diſpenſatoe̓ ticij ꝑ ignorāciam liberto ſoluerint liberari eos. cum alioquin ſtricta iuris rōne non poſſint liberari. qꝛ alij ſoluiſſent ꝙͣ cui ſoluere de
buerint ¶ Mādatum n̄ ſuſ ciꝑe cuilibꝫ liberū eſt ſuſce ptum at̄ ꝯſumād̓ eſt aūt ꝙͣ primū renunciand̓ eſt vt ꝑ ſemetipſum aūt per alium eandeꝫ rem mandator ex equat̉. Nam niſi ita renū cietur vt ītegra cā māda tori reſeruetur eādē rē ex plicādi nichilominus mā dati actio locum habet ni ſi iuſta cā int̓ceſſerit aūt n̄ renunciandi. aut intempe ſtiue renunciandi ¶ Man datum eciam in diem dif ferri p̄t et ſub ꝯdicione fie ri ¶ In ſumma ſciendum ē mādatū niſi gratuitū ſit ī aliā formā negocij cadere Nā mercēde conſtituta in cipit locacio et conductio eſſe et vt generaliter dixi mꝰ qͥbus caſibus ſine mer cede ſuſcepto offitio man dati a̓ depoſiti contrahi tur negocium hijs caſibuſ int̓ueniente mercede loca cio et conductio intelligi tur cōtͣhi et ideo ſi fulloni poliēda curādaue qͥſded̓ rit veſtimenta a ſarcinato ri ſarciēdā nulla mercede cōnſtituta neqꝫ promiſſa mandati competit actio.
.ff. de eden. l. i. §. cā. Accurſius r ¶ Cū eo actōꝫ pro p̄cio dato. ut. ff. de ī rē. ꝟ. ſi fundum c ¶ Emeret̉. ē aūt illa rō qꝛ maiori fūme mīor īeſt. ut. ff. de ꝟ. ob. l. i. §. ij. et. l. int̓ ſti. §. ij. ⁊. ff. de arbi. diē. §. ſi plures. t ¶ Recte nā ſi nō recte. nō eſt ncc̄e reuocari. ut. s. e. §. illud n ¶ Euaneſcit. ſpāle ē in mādato ut ſic facile r̓uocetūr ꝑ vo luntatē vniꝰ ꝑtiſ tm̄ in alijs em̄ ꝯtͣctibus nō ſic ut. C. de acti. et obli. ſicut q̄ eſt contͣ. huic. et eſt rō qꝛ hic nō ſtatī int̓eſt. et id̓o nō ſtatī hincinde na ſcitur obligacō q̄ ex ī t̓eſſe dat̉. ut. ff. e. ſi ꝓ curatorē. §. mandati a ctio et fa. ad hunc. §. .ff. de iur̓dic. om. iu. qꝛ et. ff. de min̄. ſi in nor. §. ſc euola. ⁊. C. d̓ i̓pu. h̓re. l. fi. et. ff. d̓ ritu nup. l. pleriqꝫ x te ſi adhuc inte gro Sed uſqꝫ quo d̓r integrū. ℟ ſi fuit mā dati empº. donec ar ras dederit. vel alias ſe empcōi obligauit et ideꝫ ī ſil̓ibus. ⁊ vt breuiuſ accipias. ſi iā ceꝑit int̓eſſe manda tarij. non eſt res inte gra. alias ſic. ar. ff. e ſi ꝓcuratorē. §. māda li ſi ꝟo non eſt res in tegra non finitur mā datū niſi ī iudicio. vt ff. de iud̓. tā ex ꝯtra ctibꝰ. §. fi. Sꝫ qͥd pro deſt ſi n̄ finit̉ mādatū re nō ītegra. ℟ qꝛ ꝑ predeincepta nego cia debent ꝯſūmari vt ff. ꝓ ſuo. l. fi. lꝫ noua inchoare ncc̄e nō ſit. ut. ff. de neg̓g̓. nam ⁊ ẜuus. §. ſi v̓nio. et. ff. ꝓ ſoc̄ heres ſocij. qd̓ nō eſt re integra cuꝫ ceptum non ſit y ¶ Alioquin ideſt ſi non poſſet agere. z ¶ Probabilis. q̄ eſt īfco alieno. ut h̓a. ff. .e. idēqꝫ. §. pnl̓. alias nō eſt ꝓbabilis ut. ff ad vell̓. quanꝙͣ. C. d̓ reſcin. ven. quiſqͥs. et. ff. d̓ edil. edic. l. i. §. cauſa a ¶ Afferet. qd̓ eſſe non debet b ¶ Et huic .ſ. ꝓxīo caſui. c ¶ Et huic lib̓ari. fa. ff. ſi cer. pe. eiꝰ qͥ et. C. d̓ ſol̓ ſi c̄ ẜuis d ¶ Liberari niſi in caſibꝫ ut. jͣ. qͥ mo. tol. ob. in pnͥ dicemus e ¶ Mādatū pͥmū p̄t fieri 4tus nā de dolo tenet̉ et lata cul f ¶ Iuſta cā puta caſꝰ fortui pa et leui et leuiſſima. ẜ. b. et jo. ut. C. e. l. iure mādata. et. l. a ꝓcuratōe̓. Alij dn̄t de le uiſſima mādatariū nō teneri. ſꝫ de dolo tm̄. qn̄ gr̄a tm̄ man datis fit. vel de leui culpa qn̄ vt̓uſqꝫ gr̄a adīſtar alioꝝ cō
Ectuū ut. ff. de reg̓. iur̓. ꝯtractꝰ. Sꝫ pͥmuꝫ vid̓r veriꝰ. cum hic cōtractꝰ in multis diſcrepet ab alijs ꝯtractibus. g ¶ Liberato primo diſpenſatori et ſeruo h ¶ In ſumma. id eſt breuit̓ ammodo hūc ti. expediamus i ¶ Negocij. id ē ꝯtractꝰ ut qꝛ alias n̄ erat ꝑiturꝰ manda k ¶ Mercede .ſ. ut mercede to ſiat̄ alias pariturus erat ⁊ conſtituatur aliqd̓ ſo lariū gr̄a remuneran di. nō ideo minꝰ erat mandatum ut. ff. e. ſi remunerandi .i. ℟ Et ad eius rei euiden tiam diſtīguetur. qꝛ aut eſt incertū re et gn̓e puta ſi dicam ti bi bene retribuā tibi hͦ ẜuiciū ul̓ re cogno ſcā. et tūc nō pt̄ peti qͥcꝙͣ. ut. C. e. ſalariuꝫ et. ff. e. qͥ mutuā. §. ſa laxiū aut certum gn̄e lꝫ incertum ſpecie vt dabo tibi equum vel par veſtimentoꝝ. et tūc pt̄ dici ꝙ valeat ꝯuēcio ſalarij. cū non ſit ꝓrſus incertum vt ff. e. ſi profideiuſſore ſecus in hijs q̄ pond̓ re numero ꝯſiſtūt. ut ff. del̓. j. l. ſi hoīem. ſi at̄ certū oīno. tūc aut ſtipulacōe ꝓmittit̉ ⁊ tūc certi ꝯdi. petit̉ ſi at̄ ſine ſtipulacōe. et in ꝯtinenti ante man datum vel poſt petit̉ act̉. ex eo contractu ſcꝫ ꝯtraria mandati ī formata ſi at̄ ex inter uallo ſcꝫ poſtꝙͣ ꝯtra hentes ad alia diuer tiſſent negociā petit̉ officio iudicis ut. C. e l. i. et. ff. e. ſalariū. et C. d̓ pac. petēs. ⁊. ff de duobꝫ reis. l. duoſ l ¶ Interueni/ in fi. ente mercēde .ſ. in pe cuma numerata. ut di ximꝰ. s. loc̄. in prin. Itē h̓ regula gn̓alis eſt nͥ ſit talis ꝑſona q̄ non ꝯſueuerat locare opes ſuas. vel res ta lis q̄ non conſueuerat locari. tc̄ eī nō locat̉. ſꝫ p̄ſcpͥ. ꝟ. agit̉. ut. ff. de p̄ſ. ꝟ. ſi tibi et. l. nat̉al̓. §. at cū do. m ¶ Fulloni. fullo ē qͥ lauat et tīgit pānos. et ec̄ pollit. ele uando ſuꝑflua. ſꝫ ſarcinator ecōtra addit vbi eſt ſciſſum ve ſtimentū vel pānus. et conſuit. vn̄ dicit̉. et iſte habet ſarta tecta. quia cū eēnt fracta ſūt reꝑata ex quibuſdam adiuncti onibus. ut. ff. de vſufruc. hactenus. n ¶ Actione immo videtur preſcriptis ꝟbis ꝯpetere. ut. s loc. §. i. Solucio ut ibi Accurſius. o ¶ De obligacionibus ex quaſi contractu. Rubrica.

II
¶ De obligacionibus ꝙ qua. ſi contractū Oſt genera ꝯtra ctuū enumerata diſpiciamꝰ de ipẜ obligacioībꝫ que quidem non ꝓpͥe naſci ex cōtractu intelligūtur ſꝫ tn̄quia nō ex malefitio ſb̓am capiunt quaſi ex contractu naſci vi dētur ¶ Igit̉ cum quiſ ne gociā abſentis geſſerit vl̓ tro citroqꝫ inter eos naſ cunt̉ actōes que appellāt̉ negocioruꝫ geſtorū ſꝫ do mīo qͥd̓ rei geſte adu̓ſꝰ eū qui geſſit. directa ꝯpetit a ctō negocioꝝ at̄ geſto rū contria qͣs ex nullo con tractū ꝓpͥe naſci māifeſtū eſt ¶ Quippe ita naſcunt̉ iſte actiones ſi ſine manda to quiſqꝫ alienis negocijs gerendis ſe obtulerit ex qͣ cauſa hij qͦrū negocia ge ſta fuerint ec̄ ignorantes obligantur Idqꝫ vtilita tis cauſa receptum eſt ne abſentium qui ſubita feſti nacione coacti nulli d̓ ma data negociorum ſuorum adminiſtracione ꝑegre ꝓ fecti eſſerit deſererent̉ ne gocia que ſane nemo cū̓a turus eſſet ſi de eo qd̓ quiſ impendiſſꝫ nullā habiturꝰ eſſꝫ actioneꝫ ¶ Sicut au te is qͥ vtiliter geſſerit ne gocia dn̄m habet obliga tum negocioꝝ geſtoꝝ ita ⁊ contͣ iſte quoqꝫ tenetur
vt adminiſtracionis red dat rōnem quo caſu ad ex actiſſimam qͥſqꝫ diligētiā ꝯpellitur reddere racōnem Nec ſufficit talem diligē tiam adhibere qualē ſuiſ re bus adhibere ſolꝫ ſi modo alius diligētior eo cōmo dius adminiſtraturus eēt. negocia. ¶ Tutores qͦꝫ qͥ tutele iudicō tenentur nō ꝓp̓e ex contͣctu obligati eſ ſe intelligunt̉. Nullum enī negocium inter tutorem ⁊ pupillum ꝯtͣhit̉. ſꝫ qꝛ ſa ne non ex malefitio tenen tur. quaſi ex contͣctu tene ri vident̉. hoc autem caſu mutue ſunt actiones non tatum enim pupillus cum tutorē habet tutele actio nem. ſꝫ ex contͣrio tutor eū pup illo hꝫ contͣriaꝫ tutele ſi vel impenderit aliquid in rem pupilli vel ꝓ eo fuerit obligatus aūt rem ſuā cre ditoribus eſuꝫ obligauit ¶ Item ſi inter aliquos ꝯn̄s res ſit ſine ſocietatē. ve luti ꝙ paritē. eis legata donataue eſſꝫ ⁊ alter eoruꝫ alteri id̓o teneatur ꝯmun diuidundo iudicio ꝙ ſoluſ fructus ex ea re percepe rit aūt ꝙ ſocius eius ſolus in eam rem neceſſarias im pēſas fecerit. non intelli gitur ex eontractū ꝓpͥe ob ligatus eſſe. quippe nihil inter ſe contͣxerunt. Sed qꝛ ex malefitio n̄ tenetur.
Oſt gn̓a .i. maneries vel diu̓ſitates ꝯtͣctuū. ut. s de ob. §. fi. vſqꝫ huc a ¶ Ex maleficio. ſubaudi vel qͣſi b ¶ Igit̉. qꝛ de hijs ut ſit bona argumēta. ſic. jͣ. de ob. q̄ ex male. in pͥn. ob. q̄ ex qͣi ꝯtͣctu ſunt dr̄e debemꝰ. incipia mus de hac q̄ ex ſola ꝓueīt amicicia. ut. jͣ. e e ¶ Vltro citro 1. F. qꝫ id eſt hincinde poſ ſibile eas naſci. naꝫ ex vna ꝑte tm̄ qn̄qꝫ agi tur. ut ſi alteriꝰ nō in terſit. ſꝫ ſua tantum. d ¶ Negocioꝝ geſto rū. lꝫ eciā vnū nego ciū ſit geſtū. ut. ff. d̓ neg̓. g̓. l. iij. §. nego cia. ſic. jͣ. vi. bo. rap. ī prin. et. ff. vi bo. ra. .l. ij. §. qd̓ agit p̄tor. e ¶ Mādato .ſ. eiuſcu ius negocia geſſerit. ⁊ ſic ſoluit̉. C. d̓ neg̓. g̓. ſi mādatū. q̄ eſt ꝯtͣ t ¶ Vtilitatis .ſ. ut re petat qd̓ impēdit. nͥ denunciacō inhibeat. ut. C. e. l. fi. vel pr̄na affectio. ut. C. e. ſi pr̄ no. et. l. ꝙ in vxorē. ⁊ ff. e. is qui vel obſeq̄ um. qd̓ eſt ſi lib̓tꝰ pa troni gerit negocia. ut. C. e. officio hijſ. eī caſibus nil repetit̉. a lioquin qn̄ꝫ e̓petit̉. ī qͣntū locupletior eſt. ut dicemꝰ. jͣ. §. ꝓx. ac g ¶ Geſererēt̉. nego cia. qd̓ in multis noce ret. ut. ff. e. l. i. h ¶ Nullā cū neminē ſit veriſil̓ e ſuā pecūi am iactare vel effun dere ut. ff. de proba. cum de indebito. §. i. i ¶ Sicut at̄ obliga tū .ſ. in ſolidū. dum modo ſit vtiliter cep tū negociū. lꝫ diu̓ſus exitus ſit ſecutus. vt .ff. e. ſꝫ an vltro. §. i. In caſibus tn̄ non te net̉ ī ſolidū. ut ſi pu pillus eſt cuiꝰ nego cia ſunt geſta. Iteꝫ ſi aīo dep̄dandi geſſit. ut ff. e. ſi pupiili. i. ℟ et. §. ſi quis negocia mea. Itē ⁊ ſi ad noua negocia gerenda ac ceſſit. ut. ff. e. ſi quis negocia It̄ ſi pacto hͦ actū eſt. ut. E. e. negocium Item et ſi fuit in culpa gerens. ut. ff. e. l. ſine h̓reditaria. Iteꝫ ſi fuit in mora. ut. ff. deleg̓. j. ſi res. §. fi. Accurſius.
k ¶ Exactiſſimā. nō geſtorē int̓dū de dolo ſolo et lata cul pateneri. ut ſi ad deẜta negociā acceſſit. ut. ff. de neg̓. g̓. l. .iij. §. interdū qn̄qꝫ de dolo. lata culpa. et leui. et hͦ r̄gl̓arit̓ ut. C. e. l. tut or. qn̄qꝫ de leuiſſima. ut qn ali us diligētiꝰ volebat admīſtrae̓. ut h̓ dicit̉ et. ff. e. ſi pupilli. §. videamꝰ. qn̄ꝫ d̓ caſu. ut ī hijs caſibus vbi a gitur inqͣntū dn̄s lo cupletior ē ut modo .s. diximus. in. e. §. l ¶ Ei ſcꝫ geſtori. ac. m ¶ Tutores .ſ. quō dā. nā ꝙͣdiu ē tutor n̄ orit̉ obligaº. ut ff. de tu. et ra. diſ. ſi tutor. .§. fi. et. l. ſꝫ non dant̉ n ¶ Ex malefi jazo. cio ſubaudi vel qͣſi vt bona ſit illacio o ¶ Actōꝫ .ſ. dircām. tenetur ec alijs actio nibus tutor. ut dixīꝰ .s. de attill̓. tu. §. fi. ⁊ ita habes hoc. §. acti onem tutele dircām⁊ ꝯtrariam eſſe ex qͣi cō tractū. Quid de actio ne pro tutele. ℟. idē cum adinſtar actioīs tutele ſit inducta. ut. ff. de eo qͥ ꝓtu. neg̓. g̓. l. i. §. pro tutore. p ¶ Contrariā. quam finitatutela demū in tēdit. ut mō diximꝰ d̓ directa. ut. ff. d̓ ꝯtra act̓. tu. l. i. §. finito q ¶ Gbligatus. vnde abfutur̓ eſt. quod ꝑ inde eſt ac ſi iā abeēt ut. ff. d̓ neg̓. g̓. l. ij. in fi. et. l. ſi qͥs mādato. r ¶ Itē ſi int̓ in fi. ſocietate. tūc enim a ge̓tur ꝓ ſocio .ſ. ſi eēt ſocietas. vid̓r tm̄ ꝙ H̓. §. ſibij pſi contradi cat. nam nūc dicit. ꝙ non eſt ſocietaſ. ⁊ po ſtea dic̄. ſocius eius ē Sed dic ꝙ non eſt ſo cietas vera. ſꝫ quedā incidens nam vere cō trahitur confenſu. ut .s. de ob. ex conſen. in pͥn. hic autem p̄ter ſpē ut ī hͦ. §. dicitur. s ¶ Eius .ſ. conſors. eius improprie enim ponitur ut mō dixīꝰ t ¶ Ex malefitio. ſubaudi vel qͣi. ut ſit bona illacō. ut. s. e. in pͥn et fa. ad hūc. §. ff. fam̄. h̓rc. h̓redes. §. n̄ tm̄. ī fi. §. et. ff. cōi. di. l. ij. ī fi. i. ℟ a. ff. ꝓſocō. ut ſit ꝓ ſocō. ⁊. l. actōe. §. ſi

I I
qͣſi ex ꝯtractu teneri vidē tͣ Idem iuris eſt de eo qui coheredi familie h̓rciſcū. iudicio ex hijs cauſis obli gatuſ eſt ¶ Hereſqͦꝫ lega toꝝ nomīe n̄ ꝓp̓e ex cont ctu obligatuſ intelligitur neqꝫ em̄ cum herede neqꝫ cū defuncto. ullum negoci um legatarius geſſiſſe ꝓpͥe dici p̄t Et tamen qꝛ ex ma leficio non eſt heres obli gatus qͣſi ex contͣctu debe ri intelligit̉ Item is cui qͥſ per errorem n̄ debituꝫ ſol uit quaſi ex contractū de bere videt̉. adeo enim non intelligit̉ ꝓpͥe ex ꝯtractu obligatus eſſe. Et ſi certi orem racionem ſequamur magis ut ſupra diximꝰ ex diſtractū ꝙͣ ex contractu poſſit dici obligatus eſſe na q̄ ſoluendi aīo pecum am dat. in hoc dare vide tur ut diſtrahat pociꝰ ne gocium ꝙͣ contͣhat. Sed tamen ꝑ inde is qui accepit obligatur ac ſi mutuū eis daret̉. ⁊ ideo condicio ne īdebiti tenet̉ ¶ Ex qui buſdā tn̄ cauẜ̓ repeti n̄ p̄t quod ꝑ erroreꝫ nō debitū ſolutum ſit Sic nāqꝫ diffi nierunt veteres ex quibꝫ cauẜ inficiando lis creſcit ex hijs cauẜ non debitū ſo lutuꝫ repeti non poſſe. ve luti ex lege acq̓lia ¶ Iteꝫ ex legato. qd̓ veteres qͥdē in hijs legatis locuꝫ habe re voluerunt q̄ certa ꝯſti tuta ꝑ dānacōeꝫ cuicunꝫ legata fuerāt ¶ Nra aūt ꝯſtō cum vnā nat̉aꝫ oībus legatis et fidei ꝯmiſſis in dulſit hmōi augmētū ī oī bus legatis ⁊ fideicōmiſſiſ extendi voluit ſꝫ nō om̄i bꝫ legatarijs hͦ p̄buit ſed tantummodo ī hijſ legatiſ et fideicōmiſſis q̄ ſacroſā ctis ecc̄ijs et ceteris vene rabilibꝰ locis q̄ religioīs vel pietatis ītuitu honori ficant̉ derelicta ſunt. q̄ ſi
poſt diſtractū. ac ꝯom̄ia qꝛ ſuꝑior. §.ſ. ꝯn̄i di. ꝓ r̓bꝫ ſin n ¶ Idē iur̓. n̄ ꝑ gularibꝫ ꝯpetit. h̓ aūt ad vniu̓ſitate. ut. c.xx. et. ff. ꝓ ſoco. l. ꝓſoc. arbi. It̓ ſuꝑiꝰ pll̓ies ītēdi p̄t y at̄ ſemel tm. ut. ff. fam̄. h̓ ⁊c̄. l. ſi filia. §. fa. et. C. fa. h̓r. l. x ¶ Ex hijs cauſis. qͣs ſuperiori. §. diximus v¶ Herecobligatus. vl̓ a maleficio. ſubaudi vel quaſi. CInteligit̉ .ſ. acti one ex teſto. ut. s. d̓ l .§. nr̄a. rei vēdicacio aūt q̄ dat̉ ut in eodeꝫ .§. d̓i. nūquid eſt ex qͣſi ꝯtͣctu. ℟. nō pu to. qꝛ nō eſt obliga cō vn̄ nō dꝫ dici ex ꝯ tͣc. ul̓ qͣſi ut. jͣ. de act̓ .§. i .ſ. qd̓ in rei ven. d̓ ypothecaria dico. q̄ ſil̓r legatarijs datur ut. C. ꝯn̄ia del. l. i. et idcā. l. s. del. §. i. Sꝫ vn̄ naſcit̉ h̓ qͣſi ꝯtͣc. vel vn̄ naſcit̉ actō ex teſtō. ℟. adeūdo he reditatē heres qͣſi ꝯ trahere vid̓r. ut. ff. qͥ ex cauẜ ī poſ. ea. apd̓ iul. §. fi. et. l. ſe. Item quid de pet̓. h̓r℟. ⁊ heſt ex qͣſi ꝯtͣctū. cū is nō ꝯtͣxerit qͥ poſſi det ꝓ h̓rede vel pro poſſeſſore. vel nec ec̄ deliquit vel qͣſi vnd̓ ſeqͥt̉ ex argum̄tis q̄ fi ut ī hͦ ti. ꝙ ſit ex qͣſi ꝯ tͣctu Itē qͥd de actōe finium regun. ℟. id̓ quia et illa habet ſi militudīes multas c̄ act̓. fam̄. h̓r. ⁊ ꝯn̄i di et cū pet̓. h̓r. ut. jͣ. d̓ act̉. §. quedā. et. ff. d̓ pet̓ h̓r. ſine bone fid̓i .§. peticō h̓reditat̓. a ¶ Ex ꝯtͣctu. qͥa nul lus ex h̓reditaria ac cepit vel ſolus fecit impenſas. b ¶ diximꝰ vt. s. quibꝫ mo. recontra. obli. §. is quoqꝫ c ¶ Itē is cui. nam eo ipſo ꝙ ſoluit aliqͥd negocij ꝯtͣhe̓ vid̓ t̓. ut. ff. de ꝯdi. id̓. ſi ī area. Cū gͦ ſit ex qͣſi ꝯtctū ad qͥd poī t̓ hͦ ꝯdicō īdebiti īt̓ actōꝫ ſiue obligationē. ex ꝯtͣc. s. qͥ mo. re ꝯtra. ob. §. i. qͥ eſt huic ꝯtͣ. ℟º. ut ibi ī fi. §. diximꝰ c ¶ Sꝫ tn̄ .ſ. benig̓tate īſpecta q̄ p̄ualꝫ. ut. C. de iud̓. pla cuit na nemodꝫ locupletari c̄ aliea iact̉a. ut. ff. d̓ ꝯd̓. īd̓. l. na vera d ¶ Cōdicōe .ſ. id̓biti et ita tͣnſit dn̄iuꝫ ī accipiēteꝫ al̓. ei ꝯdico nulla daret̉. ut. ff. vſufruc. quē admod̓. ca. i. fi. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de acqͥ. reꝝ do. ſi ꝓcur̓. So. ml̓tū īt̓ eſt an error ſobligatōe ſit an ī re. pͥmo cautͣnn̄t dn̄iuꝫ vt h̓d̓r. et ꝯdico orit̉. ſcd̓o nō. nec tͣnſit dn̄ iuꝫ. nec orit̉ actō. vn̄ agēs excep̓ repellit̉. ut. ff. mā. ẜuū ticij. ccit ad hūc ti. ſꝫ poīt̉ h̓ gr̄a e ¶ Ex qͥbuſdā iſte. §. nō fa uberioriſ doctrine ad ꝓximaꝫ materia de īdebitō ꝯponat vnū caſū tm̄ in qͦ ſolutū ꝑ er f ¶ Qd̓ ꝑ errorē. lꝫ rorē īdebitū nō p̄t repēti. tn̄ et alij. vj. ſūt ut ſi ſciēt̓ ſoluit id̓bitū nā n̄ hꝫ loc̄ r̓petitō. ut. ff. d̓ ꝯ s inde. l. i. It ꝓpr̓ ſnīaꝫ ſolut̉ eē̄ īdebitū non r̓petit̉. ut. c. de
ꝯdi. inde. l. i. Itē ꝓpter tͣnſactōꝫ ut. ff. d̓ ꝯdi. inde ī ſumma .§. ⁊ qͥdē. et. C. e. l. ij. Itͣ ſi iurauit qͥs ſibi deberi ec̄ īdebitū deferente adu̓ſario et fuerit ſolutū. nō repetit̉. ut. ff. de iu riur̓. nā poſtea. §. i. Itͣ qn̄ ſoluit̉ ī eā q̄ ꝑ īficiacōꝫ ace̓ſcit ut ff. e. l. et elegāt̓. §. fi. et. C. e. ea q̄ et h̓ d̓r It̄ cā pietat̉ ſolu tū īdebitū n̄ repetit̉. ut. ff. d̓ ꝯdi. īde. c̄ hijs. §. ſi mulier Itē ſi ē ab alio debitū lꝫ ſit īde bitū ab eo qui cedit ut C. d̓ pet̓. h̓r. de hereditate g ¶ Exi. l. acqͥlia. vt ſoluendo dānū ab a lio datuꝫ qͣſi ego de diſſeꝫ videor em̄ ꝯfi teri me dānū dediſſe. qd̓ ab alio datū ē. nā ſi a nullo datū ē n̄ im pediar repete̓. ſicut nec mͥ p̄iudicat ꝯfeſ ſio mea ſi a nullo dat̉ eſſꝫ daninū. ut. ff. ad l. acqͥli. inde neraciuſ .§. fi et. l. ſe. et. ff. de int̓. act̓. qui ẜuum. §. .i. et. ij. et fi. Sꝫ nun quid hͦ ſūt vera ſiue ī iur̓ ſiue ī fcō errꝫ is qui ſoluit. ℟. cuꝫ. l. illa. C. e. t. l. ea q̄ nō diſtiguit nec ego diſ tigua. et eſt. ar. ff. ut in poſ. le. e. l. i. Sꝫ qͥ dā dixerūt ut ſi erra uit in iur̓ non r̓petat. ſi in fcō r̓petat. pͥme tn̄ ſnīe ſto. ut. ff. e. ſꝫ ⁊ ſi me reputē. Sꝫ ꝯ tͣ hūc. §. ē. ff. d̓ ꝯͣ. ind̓ et elegāt̓. §. fi. Sol. illa erit penal̓ apͥn. hͨ at̄ ex īficiacōe. ut h̓ d̓r. et. jͣ. de act̄. §. ſi fur tum. Iteꝫ ex legato. qꝛ et ipſū ꝑ īficiacōꝫ creſcit ut. jͣ. de act̓. §. Item mixta h ¶ Ex legatis .ſ. in debite ſolutis quātū ad ſoluētē debitū tn̄ qͣntū ab alio ut ⁊ mō diximꝰ in. l. acqͥl̓ et hͦ ẜm qͦſd̓am. ſꝫ. b. ꝯtra. dic̄ em̄ de indebito a qͦlibet ⁊ ſic dr̄t a ſuꝑiori ꝓx. caſu. et ē ſpēale in hͦ legato de qͦ hic dicit̉ alias autē .i. in alio legato diſtīguo. aut ſoluit̉ ſciēt̓ inde bitū legatū qͦcūqꝫ mō. et tūc non cepetit̉. ut. ff. de ꝯd̓. īd̓. fideicō. Si at̄ ꝑ errorē et iur̓ idē ē ut n̄ repetat̉. ſi eſt debit̉ nat̉al̓r ſꝫ ciuiliter indebitū. ut. C. ad. l. fal. l. error nͥ ſit mi nor qͥ repetit vtroꝫ caū ꝑ reſtōꝫ in int̓. ut. C. ſi aduerſꝰ ſol I. ij. ſi vero ꝑ errorē facti repetit̉. ut. C. de ꝯdi. inde. fidei i ¶ Cuiꝫ al̓ cuicūꝫ. alias cuiqꝫ. ut ꝑ hͨ ꝟba dānās eſto ⁊cō. heres illū ere alieno liberare. ut. s. de l. §. et tale. k ¶ Conſtō. ut. C. ꝯn̄ia dele. ij. l ¶ Omibuſ .i. oībꝰ gn̓ibꝰ legatoꝝ. qͦꝝ. iiij. erāt gn̓a. ut. s del. §. i. m ¶ Legatarijs. ut eis ſolutū indebitū n̄ r̓petat̉ n ¶ Religionis ut monaſterijs. o ¶ Pietatis. ut hoſpitalia et ſimilia. que noīant̉ in aut̓. d̓ non alienan. §. nos igitur. Accur. p ¶ Per quas perſonaſ nobis acquirit̉ obligacō. ℟ica.

indebita ſoluātur n̄ repe tunt̉ Per qͣs ꝑſonas no bis obligacio acqͥritur Apoſitis generi bꝫ obligaconuꝫ q̄ lex contͣctū ul̓ qua ſi naſcūt̉ admonēdi ſumꝰ acqͥri vobis non ſoluꝫ per voſmetip̄os. ſꝫ eciaꝫ ꝑ eas qͦꝫ ꝑſonās q̄ ī vr̄a pt̄ate ſt̄ veluti per ſeruos veſtros ⁊ filios ut tn̄ ꝙ ꝑ ſeruos ve ſtros vob̓ acqͥritur totum veſtruꝫ fiat Quod at̄ ꝑ li beros qͦſ in ptate habetis ex obligatione fuerit acqͥ ſituꝫ. hoc diuidatur ſcd̓m ymaginem reruꝫ ꝓp̓etatis et vſufructus. quā noſtra decreuit ꝯſtō. ut qd̓ ab a ctōe ꝯmoduꝫ ꝑueīat hmōi vſufructuꝫ qdem habeat pr̄. ꝓpͥetas aūt filio ẜuetur ſcꝫ patre actōeꝫ mouente ẜm nouelle noſtre ꝯſtōnis diuiſioneꝫ ¶ Itē ꝑ liberoſ hoīes et alienos ẜuos qͦs bona fide poſſidētiſ acqui
ritur vobis. ſꝫ tm̄ ex duabꝫ cauẜ id eſt ſi quid ex oꝑibꝫ ſuis vel ex re veſtra acqui rant ¶ Per euꝫ qͦꝫ ſeruuꝫ in qͦ vſumfructū habetis ſi milit̓ ex duabꝫ iſtis cauſis acquiritur vobis ¶ Cōmū nē ẜuuꝫ ꝓ dn̄ica ꝑte dn̄is acqͥre certuꝫ ē. excepto ꝙ noīatim vni ſtipulādo. aut ꝑ tͣdicionē accipiendo. illi ſoli acqͥrit. veluti cum ita ſtipulet̉ ticio domino meo dare ſpondes. ſꝫ ſi dn̄i vni us iuſſu ẜuus fuerit ſtipu latus. lꝫ antea dubitabat̉ tamen pꝰ noſtram deciff onem res expedita eſt. vt illi tm̄ acqͥrat qͥ hͨ ei facere iuſſit ut ſupͣdictum eſt ¶ Quibus modis tollitur ob Ollitur ligacio auteꝫ omnis obli gatio ſolutōe eiꝰ qd̓ debetur veluti ſi quis ꝯſentiente creditorē alid̓ ꝓ alio ſoluerit. nec tamen intereſt qͥs ſoluat. utꝝ ip̄e
xpoſitis. Queſ. obligatio. ſꝫ qͥd dr̄t h̓. t. a ſuꝑiore. s. ꝑ quas ꝑ. no. ac. ℟. ille dic̄ de rebꝰ acquirēdis H̓ at de ob. ut ibi diximꝰ Itē qͥd dr̄t iſte ab alio. s. d̓ ſtip̄. ẜ. cū ibi de obli. dicatur ℟ ille ſpāl̓ eſt in obligacōibꝫ q̄ſitis ꝑ ſtipulacōꝫ. h̓ aūt in omni gn̓e obligatōnuꝫ loqui tur acq̄rendo ꝑ filium vl̓ ꝑ ſeruum p̄terꝙͣ ſi ſūt ex caſtrēſi pecul̓. l̓ qͣſi qͥbꝰ cāibꝫ nl ad ꝓpͥetatē nec ad vſufr. pr̄i acqͥritur vt .C. d̓ bo. q̄ li. cū oꝑꝫ .§. ij. ac Attn̄ al̓. e ut tn̄. ꝙ ꝑ ẜuoſ ⁊cͣ. al̓ ē ut tm̄ et h̓ ſil̓r ſub audit̉ tn̄. b ¶ Acqͥrit̉ niſi ab alio poſſideat̉ ſuꝰ. qͥ poſſeſſori nec dn̄iuꝫ nec poſſeſſiōꝫ q̄rit. ſi nō ex re eiuſ ꝯ ꝑauit. vel ex opera ſua. nec dn̄o ſi ex re bone fidei poſſeſſo ris vl̓ operā acqͥſiuit qꝛ eū n̄ poſſidꝫ. ut. ff de acqͥr̓ re. do. ſi ẜuuſ .i. ℟. et. l. hō lib̓. §. fi. a3o. e ¶ Scd̓m ymaginem qͣſi d. fiat hͨ diuiſio y magīarie et intellcu alit̓. nā viſibiliter fie ri non p̄t. cū ſint ī cor ꝑalia q̄ non diuidun tur. ut. ff. de acqͥ. re do ẜuꝰ. §. in corꝑaleſ et. s. de rebꝫ cor. i. i. ℟. et. s. de vſufr. in pͥn. d ¶ Cōſtō ut. C de bo. q̄ li. l. fi. §. ubi at̄ e ¶ Actōꝫ. ꝓp̓e tas tn̄ ē filij ip̄ius a ctōis ut h̓ d̓r ⁊ obtiꝫ hͦ hodie in om̄ibꝫ ad uenticijs. ſꝫ olim tm̄. .v. actōes filiofami. ꝯpetebāt rōe ꝓpͥeta tiſut iniuriaꝝ. ꝙ vi aut clā. depoſiti. cō modati ⁊ actōeſ ī fc̄ꝫ ut. ff. de ac. et ob. filiuſfami. et. l. in fcm̄. has tn̄ pr̄ exerce bat vel ſuꝰ ꝓcurator. n̄ filiꝰ. ut. ff. de iniur̓. ſꝫ ſi vnꝰ. §. ait p̄tor et. §. filio. et. l. pr̄ ī fi. n̄ pr̄ abeſſꝫ. ut. ff. d̓ iudi. ſi logiꝰ .§. i. qd̓ ec̄ ī mutuo erat. ut. ff. ſi cer. pe. cū filiꝰ. Sed hodie ex om̄i cā aduēticiā acqͥrit̉ ipſi filio ꝓp̓etas ut h̓ d̓r f ¶ Diuiſionē ꝙͣ diuiſionē longū eſſꝫ h̓ dr̄e. ſꝫ d̓r plene ꝑ or dinē ī d̓cā. l. C. d̓ bo. q̄ li. l. fi hō qn̄ꝫ bona fid̓ poſſid̓t̉. vt g ¶ Itē ꝑ liberoſ. no ꝙ liber/ qn̄ poſterior credit eū ẜuū eē ⁊ ſuū. qn̄qꝫ mala fide. ut qn̄ credo eū ẜuū eē. ſcio ⁊ meū n̄ eē. ut. ff. d̓ acqͥ. poſ. l. i. §. ſꝫ ꝑ eū. qn̄ꝫ nulloº poſſidet̉ lꝫ de tineat̉ ut qn̄ ſcit libeꝝ eē. ut. ff. d̓ acqͥ. poſ. ꝙ vniu̓ſas. §. i. et. ff. de ꝓbac̄. ſi qͥs libeꝝ. vbuſdā libris ē ī lr̄a vſufruct̉. h ¶ Per eum qͦꝫ. vſufr. in qͥ vel vſū. et ẜm hͦ videt̉ ꝙ ꝑ eū ſeruuꝫ in qͦ hꝫ vſū ex duabꝫ caīs acqͥrat. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de vſu. ⁊ ha. ꝑ ẜuū ī pͥn. So. dicūt quidā illd̓ corrigi. Vel dic ſcd̓m jo. ꝙ illud ex duabꝫ referat ad ſol̓ vſufr. alteꝝ ꝟo ſi ex re ad vſuariū. et ſic erit ī lr̄a ꝯfuſio. ſic̄. C. de colla. illā. et. s. qͥ da. tu. poſ. §. ſi qͥs. Sꝫ in alijs li. n̄ eſt. vl̓ vſuꝫ. ⁊ tc̄ planū
eſt et nullū eſt ꝯtͣ n̄ cū ꝓp̓a noīa eoꝝ ſtipulacōni īſeruit i ¶ Coēꝫ. ꝓ dn̄ica ꝟ ꝓ virilibꝫ porcōibꝫ acqͥrit. ut. ff. d̓ ſtip̄. ẜ. ſi ꝯn̄is ẜuus. teri ſimpl̓r vel ſibi dn̄o ut ſtatī ſeqͥt̉ k ¶ Stipl̓atꝰ .ſ. al. zal̓ nullum eēt dubiuꝫ. ut. s. de ſti. ẜ. .§. pnl̓ l ¶ Quibꝫ mod̓ tollit̉ obligacō. gͦ non r̓naſcit̉ d̓ ce t̓o. ut. ff. de ſo. qͥ res. §. areā. et de noxa. l. ſi alienos. ⁊. C. de remiſ. ꝑig̓. c̄ ex cā. ⁊ C. de ſen. paſ. ſi debi tor ubi mag̓ ſuſcitat̉ ſol̓ o eius qd̓ debetur ꝙͣ tollat̉. ut. ff. d̓ noxͣ .ſ. electō. §. fi. Sꝫ ibi equitatis racōne nec ſublata dicitur. ollit̉. alias tolli tur. alias ſol uit. n ¶ Obligacio ſiue re ſiue ꝟbis. ſiue lr̄is. ſiue ꝯſenſu. nam de his. sͣ. dc̄m ē a ti. de obli. uſqꝫ hūc Sꝫ nūquid ē idē ī hijs q̄ ex maleficio ſunt vel qͣſi ℟ºn. ſic. jtē h̓ ſūt vera ſiue ciuilis ⁊ na turalis fuerit obli gacio ſimul. ſiue na turalis tm̄. ut h̓. et. ff. ad. l. fal. ſi pupil lꝰ. ī prin. Sꝫ nūqͥd ci uilis tm̄ ſoluit̉ ſolu cionē eiꝰ ꝙ debet̉ vi det̉ ꝙ nō. vt. ff. d̓ ſo luc̄. qͥ hōeꝫ. §. fi. et hͦ qͥdā dicūt. Sꝫ ꝯtra dico. ſi eī ſciēs me de be̓ ciuil̓r tātū ſoluā ſicut ecōtra. ſi nudo pacto tibi decē debe am et ſoluā cā mee fi dei implende. quare n̄ liberor. ut. ff. d̓ ꝯd̓ ind̓. l. fideicō. Qd̓ at̄ in dc̄a. l. qͥ hōem d̓r. id̓o eſt. qꝛ aliud ope rabat̉ ſolucō ꝙͣ cre derꝫ ſoluēs. ſcꝫ repe ticōem cum errabat credens ſe teneri naturalit̓. n̄ gͦ miꝝ ſi nō fac̄ qd̓ credebat ſoluēs .ſ. liberacionē. Itē ē ꝯtͣ ad hͦ. j. ℟º. in aut̓. vt hij qͥ ꝑ res. §. ſi nō tacuit. ſo. illud ſpēale eſt. Itē ꝯtͣ. ff. de ſol̓. l. ſi rē meā. Itē ꝯtͣ. ff. de ꝟ. ob. iul̓. §. qͥ fūdū. Itē ꝯtͣ. ff. ꝯmo. l. iij. §. ſi reddita. Sꝫ hijs legibꝰ lꝫ fuerit fc̄a ſolucio. nō tn̄ fc̄a fuit ſic̄ debuit fieri. vn̄ ꝓ nō facta ꝙͣtū ad hͦ habet̉. It̓ ꝯtͣ ad id qd̓ ſubicit ꝙ d̓mū ſciēte creditore ſoluit̉ aliud ꝓ alio. ff. del̓. j. nō āplius. §. fi. et. l. ſi domꝰ. §. ij. et. iij. et. ff. de aū. et ar. le. l. j. §. fi. et. C. de dona. l. ſi qͥs ar. ff. de ſol̓. qͥ hominē. et. ff. de ꝟ. ob. int̓ ſtipul̓. §. pnl̓. et. l. ſi ſꝰ. in qͥbꝰ legibꝰ dr̄. ꝙ liberat̉ qͥs ſoluēdo aliud ꝓ alio. Sꝫ hec ſpecialia ſūt. hoc aūt regulare. k ¶ Cōſēciente int̓dū tn̄ ec̄ aliud ꝓ alio ſoluit̉ creditorē eciā iuito. vt dixīꝰ in aut̓. de fideiuſ. §. pnl̓. et qͦſdā ex hijs notauimꝰ. sͣ. ꝓx. Accur. l ¶ Sol̓ o fiat. pꝫ h̓ ꝙ bn̄ficiū ꝯfert̉ īuitū. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de re. iur̓. l. inuito. So. illa regula in pͥuilegijs loqͥt̉ h̓ at̄ in alijſ Vel dic ꝙ n̄ p̄t directō p̄t tn̄ ꝑ mediū. pͥma verior eſt. Sꝫ nūquid econtra poteſt fieri alij ſoluēio inuito creditore. ℟º

III
qui debꝫ. an alius ꝓ eo li berat̉ ei et alio ſoluente ſi ue ſciente ſiue ignorante debitorē. vel inuito eo ſo lucio fiat. ¶ Item ſi reus ſoluit eciā hij q̄ ꝓ eo inter uenerūt liberant̉. ¶ Idē eꝯtrario ꝯtingit ſi fideiuſ ſor ſoluerit. nō eī ipſe ſolꝰ liberat̉. ſꝫ ec̄ reꝰ ¶ Iteꝫ ꝑ acceptilacionē tollit̉ obli gacio. Eſt aūt acceptila cio imaginaria ſolucio qd̓ em̄ ex ꝟboꝝ obligacione ticio debet̉ id ſi velit ticiꝰ remittere poterit ſic fieri vt paciat̉ hec verba debi tore dr̄e. qd̓ ego ꝓmiſi ti bi habes ne acceptū ⁊ ti ciꝰ r̓ſpondeat habeo. Sꝫ eciā grece appellacio p̄t fieri dūmodo ſic fiat vt la tinis verbis ſolꝫ exigi gre cum. Quo genere vt ita diximus tātū hec ſoluunt̉ obligaciones q̄ ex verbis ꝯſiſtūt. n̄ eciā cetere. Con ſentaneū em̄ viſuꝫ ē verb̓ factā obligacionem. alijs poſſe verb̓ diſſolui. Sꝫ et
id qd̓ ex alia cauſa dētur pt̄ in ſtipulacōnē deduci. et ꝑ acceptilacionē diſſol ui. ¶ Sic̄ aūt ꝙ dētur ꝓ ꝑte recte ſoluit̉ ita ī ꝑte re cti debiti acceptilacio fie ri pt̄. ¶ Eſt aūt ꝓditaſti pulacio q̄ vulgo acquilia na appellat̉. ꝑ quā ꝯtīgit ſtipulacionē vt oīm reruꝫ obligacio ī ſtipulatuꝫ de ducat̉ et ea ꝑ acceptilacō nē tollat̉ ¶ Stipulacio eī acqͥlia. renouat oēs obli gaciones et a gallo acqͥli āno ita ꝯpoſita ē. ¶ Quic quid te mihi ex quacunqꝫ cadare facere oportꝫ vel oportebit. preſens in die mue. aut ſub ꝯdicione qͣꝝ cunqꝫ rerū mihi tecuꝫ ac cio eſt queqꝫ abſte petico vel aduerſus te ꝓſecucio eſt vel erit. quodqꝫ tu me cū haberes. tenes. poſſi des. poſſidereſue. dolo ue malo feciſti quo minus poſſideas qͣnticunqꝫ eaꝝ reꝝ res erit. tātā pecuīa dari ſtipulatꝰ ē aulꝰ aun̄. ut. ff. de noua. l. ſi ſtichū. §. fi. niſi creditori creditoriſ ſor uatur. ut. ff. de neg̓g̓. ſi liberto uel procuratori credito ris vel ei cui extit erit heres creditor. vel futuro debitori vel ſimilibus perſonis que numerantur. ff. de ſol. ſolutum et. ff. de pig̓. act̓. ſolutum. §. ſolutam q ¶ Itē ſi reuſ īteruenerit. ut fideuiſſores. mandatoreſ. et ſpōſoreſ. ut. ff. d̓ ex cep. et. C. d̓ n̄ nu. pe l. iiij. r. ¶ Ip̄e lib̓at̉. .ſ. fideiuſſor. et ſiqͥdē ſoluat noīe ſuo lib̓at̉. ip̄o iur̓ reū at̄ lib̓at ꝑ exceptōem. ut. ff. ma ſi quis. et. l. pͣp̄. ⁊. ff de pet̓. h̓r. l. ſi quis poſſeſſor Si ꝟo noīe rei liberat ip̄o iur̓ re ū. ut. ff. de. neg̓g̓. ſol uēdo et ff. de noua. l ſtichū ī fi. Sꝫ ſihͦ ve rū ē qd̓ lib̓at̉ reꝰ ſol uente fideiſſore qͦ mō cederꝫ act̓. credi tor fideiuſſori. qd̓ fa ce̓ dꝫ. ut. ff. d̓ ſol. mo deſtinꝰ. et. ff. de fide iuſ. l. ſi fideiuſ. q̄ ſunt ꝯtͣhāc. l. ℟. illud p̄t fieri an̄ ſolutōem. ſcꝫ ceſſio vel ec̄ poſtea hoc acto pͥus qꝛ vid̓ t̉ ieſſe. ut ꝓ batur hͨ ſolutō. ff. de fideiuſ. cum hijs. Item nota h̓ vnam ſolū. parere plures liberationes. et fa. .s. de duobꝫ reiſ .§. ex pluribꝫ et. ff. d̓ arbitris ſi duo s ¶Iē ꝑ acceptila tione. ymagīaria. .i. fi cta. ſic. ff. de reg̓. iu. l. yma. al̓ d̓r yma. id ē ꝑ mom̄tū durat̉a. ſic in aut̓. qūo oꝑ. e. §. i et in pſalmo In yma gine pertrāſibit hō t ¶ Vt paciatur. ⁊cͣ et eciā rn̄deat ei ut ſe quitur. jͣ. e. §. non eſt autem in fi. §. nam ſola pacientia non prodeſt. Accur. u ¶ Sꝫ ec grece. non ſolū latinis. ſꝫ etiā grecis ꝟbis. dum in aptis ad hͦ ut ſequitur. et fac̄. s. d̓ ꝟ. ob. l. i. §. fi. x ¶ Quo gn̓e diximꝰ. ut. s. e. §. ibi. ꝙ em̄ ex ꝟboꝝ. ⁊cͣ. y ¶ Certe .ſ. q̄ ſūt de iur̄gē. cū acceptibil̓. q̄ ē ciuilis actus. ut. ff. de re iur̓. actꝰ. n̄ poſſit iura gen. tolle̓. ut. s. de le. ag tu. §. fi. q̄ ſūt vetuſtiora ⁊ firmiora. ut. s. d̓ re. di. §. ſingl̓oꝝ Sꝫ nūqͥd al̓ obligatōes iur̓. ciuiliſtollꝫ acceptilacō. ut lr̄a rū et eph. et ſimileſ ut dixīꝰ. s. d̓ iur̓. na. gē. et ciuili. §. ius at. ℟. n̄ c̄ ſolā obligatōꝫ ꝟb̓ īductā tollat. ut h̓ d̓r Sꝫ certe licet non poſſent tolli iur̓ acceptilacōis .ſ. obligacō iur̓ gē tiū. et alie ciuiles. tam̄ poſſunt iur̓ pacti. eciā acceptilacōe fca ẜ io. ut. ff. de reſcin. ven. empco. et. l. cū ēptor. qd̓ gn̓a lit ec dicebat mar. ꝙ vbicūꝫ fieret acceptilacō inutilis qd̓ heat vī pacti. et fa. ꝓ eo. ff. de pac. ſꝫ ſi vnus. §. p. Ad bul. totū ꝯtͣriū. et erat ꝓ eo. ff. de accepti. q̄ īutilis. i. ℟º. ⁊. ff
d̓ ꝯſti. pecu. l. i. §. eū qͥ. Sꝫ nos dicimꝰ idē qd̓ mar. ubi fit in utilis rōe rei ut dcm̄ eſt. Itē idē qd̓. b. ubi ē inutilis rōe ꝯ cepcōis. et fac̄ ꝓ nob̓. ff. de acceptil̓. ſi acceptilis z ¶ Conſentaneū. fac̄. ad hͦ. jͣ. e. §. fi. et. ff. de re. iur̓. nichil ē tam et. C. qn̄. li. ab ēp. diſ. l. ij. et. ff. d̓ pac. ab empcōne. a ¶ Sed ec̄ ex alia .ſ. ꝙͣ verbis b ¶ Diſſolui. ſcꝫ ipſū debitū. Et nota mira bilē ꝓbacōeꝫ. nā cuꝫ nō pate̓tur ꝯtͣctus a liuſ tolli ſuo contͣrio actu .ſ. ꝑ acceptilacō nē decipit̉ et deducit̉ in qͣnda n̄ ꝓrſus ꝯtͣ riū actū. ut in ſtipu lacōe qd̓ eſt obliga toriū. et ſic fit noua cō īdiſtincte iur̓ iſto ut. jͣ. e. §. p̄terea. et. ff de act̓. et ob. obliga cōnum fere. §. fi. ⁊ ip ſa ſtipulacō patitur ſe tolli ꝑ acceptilacō nem ut h̓ dicitur c ¶ Sic̄ at̄ ſoluitur .ſ volēte creditore. Sꝫ nunqͥd eo inuito debi ti ꝑs ſoluit̉. ℟ aut ꝯ fitetur de toto debi tor et tunc non po teſt ſoluere niſi totuꝫ ut. ff.de vſur̓. tutor. .§. lucius. que eſt hu ic contra niſi volenti creditori. ut h̓ dicit̉. aut diffitetur. et tūc pars ꝯfeſſata tm̄ re cipietur ab inuito. ut ff. ſi cer. pe. quid̓ ex ſti. et hͦ eciā caſu po teſt intelligi qd̓ h̓ di citur d ¶ Eſt prodita ꝯpo ſita eſt .i. hijs verbis q̄ ſequuntur. quicqͥd te. ⁊cͣ. Et nota ꝙ non poteſt ſic legi quin aliqua ꝟba ſint h̓ ſu ꝑflua. Item nunqͥd vnum ſolum ex hijs duobꝰ .ſ. dae̓ vel facere ſuffic̄ .ſ. dare cū ſolū qd̓ erat dand̓ ī hac ſtipulacōe deducit̉. ut. jͣ. ibi tātā pecuniā. ℟. ſic. ar. s. de ꝟ. ob. ſꝫ h̓ ſolēnia et. C. de dona. l. fi. e ¶ Dae̓. ubi dꝫ dn̄i uꝫ tͣnſferre. ut. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ ⁊. s. de ꝟ. ob. l. non appa A ret. §. fi. f ¶ Actō in ꝑſonā. ac petitō in rem. perſecucō vtrūqꝫ con tinet. ut. ff. de act̓. et ob. actō in perſonam. g ¶ Petitō in rem h ¶ Ve ꝓ vel. ¶ Res .i. eſtimacō k ¶ Stipulatus. nūc mutat ꝑſonas. de ſcd̓a eī tranſit ad ter ciam. Et nota ꝙ etiam realis actō deducitur in ſtipulacōe fcā rei eſtimacōe et ita ipſa pecunia ſiue rei eſtimacō dedu cit̉ ī ſtipulacōꝫ et in acceptilacōem. nā ipſa res non p̄t. cū nemo reꝫ ſuam poſſit ſtipulari ſibi dari. ut. s. de īutil. ſti. §. ij. Sꝫ quō deducā eſtimacōꝫ cū non debeat̉. ℟. īmo qͣi de bita eſt. lib̓at̉ enim excepcōne quaſi rei ven. ſi preſtat eſti macōnē. ut. ff. de rei vē. eius rei et. l. ſe. ſi autem ipſa rē in

I
geriꝰ ſpōſpōdit numeriuſ negidiꝰ ¶ It̄ ex diu̓ſo nūe riꝰ negidiꝰ int̓rogauit au lū augeriū. qͥcqͥd tibi ho dierno die ꝑ acqͥl̓. ſtipl̓aci one ſpoſpōdi. id ne omne hēs acceptū rn̄dit aulꝰ au geriꝰ heo acceptūqꝫ tuli. ¶ Pret̓a nouacōe tollit̉ obligacio veluti ſi id qd̓ ti bi ſeyꝰ debebat a titio da ri ſtipulatus ſis. Nam int̓ uetu noue ꝑſone. noua na ſcitur obligacio. et prima tollit̉ tranſlata in poſteri orem. adeo ut interdum lꝫ poſterior ſtipulacio inutil̓ ſit tn̄ primā tollitur noua tionis iure. veluti ſi id qd̓ tu titio debes a pupillo ſi ne tutoris auctoritate ſti pl̓atꝰ fuerit. qͦ caſu res a mittit̉. Nam et prior debi tor liberatur. et poſterior obligatio nulla ē. Non ide iuris ē ſi a ſeruo quiſ fuerit ſtipulatꝰ. nam tunc prior perinde obligatꝰ manet. ac ſi poſtea nullꝰ ſtipulatꝰ fuiſſꝫ. Sed ſi eadeꝫ ꝑſona ſit a quā poſtea ſtipuleris ita demū nouacio fit ſi qͥd in poſteriori ſtipulacōne noui ſit forte ſi ꝯdicio. aut dies aut fideiuſſor adiciat̉ aut detrahatur. ¶ Qd̓ au
tem diximus ſi ꝯditio adi ciatur nouacōnem fieri ſic intelligi oꝑtet ut ita dica mꝰ factā nouacionem ſi ꝯ ditio extiterit. alioquin ſi defecerit. durat pͥor obli gatō Sꝫ cū hͦ quidem int̓ veteres ꝯſtabat tūc fieri nouacionē cū nouādi aīo ī ſcd̓am obligatione itum fuerat Per hͦ at̄ dubiumē rat qn̄ nouādi aīo videret̉ hoc fieri et quaſdā de hͦ p̄ ſumpciones alij in alijſcaſi bus introducebant Ideo noſtra ꝓceſſit ꝯſtō. que aꝑ tiſſime diffiniuit tunc ſolū nouacionem p̓oris obliga cionis fieri qͦciens hocip̄ꝫ inter ꝯtrahentes expreſſū fuerit qd̓ ꝓpter nouatione pͥoris obligationis ꝯuene runt. alioquin manere et pͥ ſtinam obligationem et ſe cundā ei accede̓. ut mane at ex utraqꝫ ca obligatio ẜꝫ nr̄e ꝯſtōis diffinitioneſ quas lꝫ ex ipſius lectione apertius cognoſcere ¶ Hoc apliꝰ hēe obliga ciones que ꝯſenſu ꝯtrahū tur ꝯtraria voluntate diſ ſoluunt̉ Nam ſi titius et ſe yus inter ſe ꝯſenſerunt ut fundū tuſculanum emptū ſeyus haberēt. c. aureorū.
acceptilacōꝫ d̓ducā. vꝫ iur̓ pac. ẜ. b. ut. dixīꝰ. 8. e. §. qͦ gn̓e a ¶ Preterea. n̄ ſolū ſolucōe uel acceptilacōe. ut dcm̄ eſt. s bt Nouacōe. ſi fiat ꝑ ſtipulacōeꝫ. ut ſubici. ſiue ꝑ iudiciū. ut ſi aliꝰ noīe meo iudiciū ſuſcipiat aīo īnouādi. ut. ff. d̓ ſol̓ .l. ſolu. et. ff. in reꝫ. ꝟ. ſi ꝓ pr̄e. et. ff. d̓ ꝟ. ob. ſcire debemꝰ in fi. i. ℟. ⁊ꝑſone etiā ſi hͦ n̄ agit̉ ut fiat nouacō iure iſto c ¶ Roue hodie contra. ut. jͣ. e. §. ſꝫ c̄ e ¶ Apupillo. qͥ na turalit̓ tenet̉. ut. ff. d̓ noua. l. i. in fi. ſi ē ma ior infante. aliaſ nec naturaliter. ut. ff. de ac. et ob. l. pupillus. e ¶ Nulla ē. Sꝫ nūqͥd reſtituitur creditor ī pͥorē debitorē. Quid̓ dicūt ꝙ ſic. ut. C. de repū. t. l. i. et. ff. d̓ fi d̓iuſ. l. ſi ticiꝰ. §. huic q̄ ē ꝯtra. et qd̓ h̓ d̓r. res admittat̉ .ſ. iur̓. ꝯn̄i. ſꝫ n̄ ꝑ reſtōii vt dcm̄ eſt. Alij ut pla. dicūt hāc in impube̓ qͣi ſtultē acceꝑit hic creditor tā ꝑuulū. il lā. in pube̓ loqͥ. Vel veriꝰ refert an minor iuuet̉ ut nō teneat̉ ꝑ bn̄fitiū reſtōis. ⁊ tūc eciā reſtituit̉ credi tor in veterē credi torē ut ibi. an vero n̄ reſtituat̉. qꝛ nō ē ne ceſſe. cū tm̄ nat̉aliter ſit obligatus. ut. ff. d̓ noua. l. i. in fi. ⁊ tunc nec creditor r̓ſtituit̉ ut h̓. nec ec̄ tunc qn̄ dolo creditoriſ mīor fuit obligatus. ut. fl de fideiuſ. ſi tūciꝰ. §. fi. vn̄ huic doloſo nō ſuccurrit̉. qꝛ fruſtra. et ē. ff. de mīor̓. l. au xiliū. in fi. ⁊. l. ſi ex cā .§. nūc vidēdū. et ad vell̓. ſi decipiēdi Qd̓ ec̄ in mulie̓ diſtīguit̉ nā r̓ſtituitur in pͥmū debitorem actō ea ſb̓ ducta. ꝑ vell̓. ut. C. ad vell̓. ſil̓r. niſi fue rit dolo inducta. vt. ff. ad vell̓ quidam ⁊ dcā. l. ſi tutius. in fi. At ſecus eſſꝫ ubi nul la eſſꝫ ſcd̓a obligacō ut ī ẜuo ſubicit̉. qui non p̄t eciā nat̉aliter teneri fideiubendo vel intercedēdo qͦ quo mō. ut. ff. de fid̓ iuſ. ẜuus īſcio. et. l. ſe. Idē ec̄ in infante dicā qͥ ſcd̓o ſe obli gauerit. nā c̄ nulla ſit. n̄ tollit̉. pͥma c̄ n̄ habeat in quā tran ſeat. Quidā tn̄ dixerūt nat̉alit̓ ẜuū teneri etiā fideiubedo. qd̓ falſū ē. nam nec aliter tenet̉ nͥ nat̉alit̓. cuius occaſiōe te netur dn̄s de peculio. at h̓ non tenet̉. ut. ff. de pecul̓. l. iij. .§. ſi filius. et fa. ad hūc. §. ff. de fideiuſ. ſi tūcius. §. huic.
f ¶ Non idē. Sꝫ q̄ ē rō diuerſitatis int̓ hūc. §. et ſuꝑiꝰ. ℟n̄ ſū. ℟º. qꝛ ibi ſaltem nat̉alis obligacō fuit. h̓ nulla in ſeruo ut ibi diximus. Iteꝫ h̓ qꝛ pupillꝰ potuit obligari natural et ciuiliter ē̄ auctoritate tutoris. et ꝑ eū .ſ. creditorē ſtetu qͣre ſibi īputꝫ. vn̄ pͥor actō tollit̉. et poſterior n̄ manꝫ. ẜuꝰ at̄ nulliꝰ auctoritate p̄t obligae̓ ciuil̓r. ideoqꝫ non imputat̉ ſcꝫ creditori. et actio prior durat. g ¶ Nullꝰ ſtipulatus id eſt int̓rogatus ſti pulor em̄ .i. int̓rogo ẜꝫ priſti. ſic accipit̉. .ff. de ꝯd̓. inde. ſi nō ſortem. §. ſi. x. h ¶ Nouacō fit. nō h̓ tria iura c̓ca noua. an tiqͥſſima. ubi ec̄ ſi ni hil noui int̓ueniret fiebat tn̄ nouacō. ut. ff. d̓ ac. et ob. obliga cōꝫfere. §. fi. It̄ noua vbi nouacō preſump tiue fiebat qͦciens nō ui int̓ueniret. et ſēꝑ ītelligebatur. hͦ agi ut h̓. et. ff. de nouac. .l. ij. It̄ t̓ciā qn̄ hͦ ex preſſiꝫ dr̄etur. ut. C. de nouac̄. l. fi. vel dic tm̄ et verius duo eſſe pͥmo fiebat ſi hͦ agē batur exp̄ſſe vel taci te. ut. ff. e. l. iij. et no uo iur̓ ſi id exprimat̉ ut. jͣ. §. ꝓx. et mdeā. .l. obligacōnū fere. nouū īt̓ueīebāt .ſ. ſti pulacō penaliſ. ⁊ fa. ad hͦ. s. qui mo. teſ. ī fir. §. i. et. ff. de re iu di. l. iiij. §. ſi ex ꝯuenti one. et. §. ſꝫ ſi pigra. i ¶ Quod at̄ fa. ff. de nouacͣ. quociens. k ¶ Nouandi. exp̄ſſe vel tacite. l ¶ Sꝫ ē hͦ introduce bant et alij in alijſ ut qꝛ forte aliqͥd noui ī obligacōne erat ad iectum. ut. s. e. §. ſꝫ ſi eadem m ¶ Cōſtō. ut. C. de nouac̄. l. fi. n ¶ Accede̓. fit tn̄ exa ctō tm̄ ſemel de eodē ut. ff. de reg̓. iur̓. bo na fides. o ¶ Hoc amplius. q̄ conſenſu .ſ. ſolo. Sꝫ q̄ ſunt hee. ℟. numerant̉. s. de ob. exꝯ ſēſu Idem in quibuſdam ex maleficō. ut nūdo ꝯſenſu ec̄ tol lātur ip̄o iure. ut iniuriaꝝ Itē furti et ſimiles. ut. ff. d̓ pa ct̓. ſi tibi. x. §. q̄dam actō. alias nō ipſo iure toliūt̉ ꝯſēſu .ſ. pacto d̓ n̄ petēdo. ſꝫ ꝑ excep. ut. ff. d̓ pac. l. ſi vnꝰ. §. pactꝰ p ¶ Precō ſoluto. Sꝫ nunqͥd ſi ꝑtē p̄cij ſoluet. ℟º non ē reſ integra. et ideo non reſcinditur nudo ꝯſēſu. ſꝫ itademuꝫ ſi

IIII
demū re non ſecuta. id eſt neqꝫ p̄cio ſoluto. neqꝫ fun do tradito. placuerit int̓ eoſut diſcederetur ab ea empcione ⁊ vēditione in uicē liberātur Idē ē īcon ductione ⁊ locacione et in om̄ibꝫ ꝯtͣctibꝫ qͥ ex ꝯſenſu deſcendunt ſic̄ iam dcm̄ ē. De obligacionibus que ex delicto vel quaſi delic ſto naſcuntur. Vm ſit expoſi tum ſuperiore libro de obliga cionibus ex cō tractu. et ex quaſi ꝯtractu ſeqͥtur ut de obligacioni bus ex malefitio ⁊ quaſi ex malefitio diſpiciamus Sꝫ ille quideꝫ ut ſuo loco tra didimus in qͣtuor gn̓a di uidunt̉. hec vero vniꝰ ge neriſ ſunt Nam omnes ex re naſcunt̉ .i. ex ip̄o malefi
cio veluti ex furto rapina aut damno aut iniuria De furtis Vrtuꝫ em̄ eſt con tractacio rei frau duloſa. vel ipſiuſ rei vel eci am vſus eiꝰ poſſeſſioniſue. qd̓ lege nat̉ali ꝓhibitum eſt admittere ¶ Furtū eī vl̓ a furno id emigro dcm̄ eſt qd̓ clam et obſcure fit. et plerūꝫ nocte. vel a frau de vel a ferēdo. id eſt aufe rendo. vel a greco ẜmone qui fures appellantur furi ſo. et greci di xerunt ¶ Furtoꝝ at̄ duo ſunt gn̓a maīfeſtuꝫ ⁊ n̄ ma nifeſtum Nam ꝯceptum ⁊ oblatuꝫ ſpēs potius actio nis ſunt furto coherentes ꝙͣ genera furtoꝝ ſic̄ inferi us apparebit ¶ Manife ſtus fur eſt. quem greci appellant. nec
pincinde facta ſit retro traditio. ut. ff. qn̄ liceat ab ēp diſ. .l. j. a. ff. de pact̓. ab emꝑ. ⁊ eſt rō vtrobiꝫ. qꝛ nͥl eſt tā ꝯueī enſnat̉ali eqͥtati ꝙͣ eo gn̓e qd̓qꝫ diſſolui quo ligatū ē ut. ff de reg̓. iur̓. nihil 5e. §. et no. in fi. huius. t. xij. eē modos ꝑ ¶ AIdē eſt ut. s. quos tollit̉ obligatō tā ciuil̓ ꝙͣ nat̉al̓ ip̄o iure ut nulle remaneāt reliq̄. per ſoluc̄. ut. s. e. in prin. Itē ꝑ acceptilacōem ut. ꝯͣ. e. §. Iteꝫ ꝑ acce ptilacōeꝫ Itē ꝑ noua cōeꝫ voluntariā. ut. s e. §. pͣ. et. s. §. ꝓximo. Itē ꝑ nouac oꝫ nccͣiā ut ꝑ ſnīaꝫ et ꝯteſtaci one lit̓ ut ſi aliuſ meo noīe ſubeat ꝓ me iu diciū. ut. ff. de nouac .l. delegare. §. i. ⁊. l. aliā Itē ꝑ ꝯpēſacōm ut. jͣ. d̓ act. §. pnl̓. ⁊. §. ī bone fidei Itē ꝑ d̓le gacōꝫ. ut. ff. d̓le. l. d̓ legare .i. ℟º. Item ꝑ ꝯfuſionē d̓biti. ut. ff. de fideiuſ. l. ſi d̓bitor creditori Itē ꝑ obla tionē ꝯſigͣcōꝫ et d̓po ficōeꝫ. ut. C. de ſol̓. ī ob ſignacōꝫ. et eciaꝫ ip̄o iure. ut. ff. depo ſiti. l. i. §. ſi pecuniam in fi. §. Iteꝫ ꝑ īteritū ſpēi. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. ſi ex legati Itē male fitō ſuo ut ꝑ ꝯt̓. ꝑ e dcm̄ ſi quis ī tātā vel edcm̄ diui marci. ut. E. vn̄ vi. l. ſi quis in tātā et. ff. ꝙ met̓. cā .l. extat. et. ff. ad. l. iul. de vi. pͥ. l. pnl. It̄ ꝯſēſu nudo qn̄qꝫ. ut ī hͦ. §. Sꝫ et alijs mod̓ tollit̉ non vtͣꝫ ſcꝫ ciui lis et naturalis. ſed niterdū ciuilis tm̄ et remanet nat̉alis. ut ꝑ ſnīaꝫ. ut. ff. de ꝯdi. id̓. l. iul. Itͣ r̄ma net ciuil̓ et tollit̉ natal̓. ut ꝑ pactū et cirogͣphi redditionē et iuſiurandum. ut. ff. de ſol. l. ſtichum. §. nat̉alit̓. ipſa ec̄ ci uilis ſic elidit̉ ut non hēat vigorē. jͣ. de excep. §. p̄terea Itē ſūt et alij modi qͥbꝫ tollit̉ obligacio ꝑ excepc̄. qͦs habemuſ jͣ. de excep. per totum. Accur. flo. r ¶ De obligationibꝫ. ℟ica. h̓ ꝯtinua ut ī pͥn. huius ti. ꝯti ū ſit expoſitū. ex ꝯtͣctu. ut. s. d̓ ob. ex ꝯtͣcͣ. netur g ¶ Ex qͣſi ꝯtractu. ut. s. de obli. ex qͣſi ꝯtrac. t ¶ Ex malefitio. caue tibi. qꝛ lꝫ h̓ ꝓmittat dice̓ d̓ hiſ omnibus. n̄ tn̄ dicit ī hoc ti. de hijs q̄ ſunt ex quaſi malefi co. ſed dic ut. jͣ. de ob. ex quaſi malefi. nec eciā de om̄ibꝫ q̄ ex malefitio. ſꝫ de ſolo furto agitur in hͦ t. ⁊ al̓ ē ℟ica. gn̓alior ꝙ ſit textꝰ. ut. ff. fic̓. pe. et de ꝯdi. inde. et. C. de r̓bꝫ. cre. ⁊ iur̓iur̓. nā n̄ dic̄ ibi de rebꝫ creditis. ſꝫ ī ſe. ti. poſt illum u ¶ Sꝫ ille .ſ. q̄ ſūt ex ꝯtͣctu. n̄ at̄ repetit eas q̄ ſūt ex qͣi ꝯtͣc. x¶ Diuidūt̉ .ſ. re ꝟb̓ lr̄is et ꝯſēſu. ut. s. de ob. §. fi. y ¶ Hee .ſ. q̄ ſūt ex malefitio vel qͣi cut ꝯuico. ut. ff. d̓ in z ¶ Iniuria. Sꝫ nōne fit īiuria ꝟb̓ iur̓. l. i. §. nuria. Itͣ lr̄is ſramatoris. ut. ff. de iniur̄. l. lex cornelia. §. ſi qͥs libꝝ ⁊. jͣ. d̓ iniur̓. §. j. ſꝫ c̓te ⁊ tūc ex malefitō fit ⁊ ſic re fit. qꝛ maleficiū
tit verbis vel lr̄is et ſic habet locū quod hic dicit ¶ Vrtū ē ꝯtͣctacō. et fa. exͣ. d̓ elec. c. dudū. hͦ exigit̉ ī fur to et ſine eo nō fit furtū. lꝫ volūtas vel alia ꝟba vl̓ ſcpͥt̉a int̓ueīat. ut. ff. e. ſi qͥs vxori. §. neqꝫ ꝟbo. ⁊. l. īfitiādo. ī pͥn. et. l. i. §. ſola. Qn̄ꝫ tn̄ ſine ꝯtͣctacōe. ut ī carta raſa. ut. ff. e. qͥ tabulas. §. fi. et. l. ſi quis vxori. §. ſi qͥs aſinum ſꝫ certe ibi ꝯtͣ ctatō int̓ceſſit. cū ge neralit̓ ꝯtͣctatōꝫ acci piamꝰ. ſꝫ non fuerit ibi amotio b ¶ Rei ſubaudi mobi lis. nā de immobili n̄ p̄t fieri furtū. ut. s. de vſuc̄. §. qd̓ at̄ niſi ī caū ut ī creta. ſꝫ c̓te il la iā ē mobil̓. ut. ff. e .l. ſi crete It̄ ſubaudi corꝑal̓. nā de īcorꝑa libꝫ n̄ fit furtū. c̄ nec ꝯtͣctatio in hijs eſſe poſſit. ut. ff. de acqͥr̓. re. do. l. ſeruus §. in corꝑal̓ itē ſubaudi a liene. qꝛ rei mee non facō furtū in eo qd̓ ē meū. ſꝫ ſecꝰ ī ꝯn̄ i. vt ff. e. ſi ſocius. idē ⁊ ſi ē nulliꝰ ut h̓reditarie n̄ fit furtū. ut. ff. e. l. hreditarie. et id̓o di xi ſubaudiri aliene c¶ Frauduloſa. hͦ id̓o dicit. qꝛ ſi credat ſibi licere non facit furtū ut. jͣ. t. i. §. qꝛ tn̄. It̄ ſi credat dn̄ꝫ ꝑmiſſurū non fac̄ furtū. ut. jͣ. e. .§. placuit. In duobꝫ tn̄ caſibꝫ vid̓r furtuꝫ fieri ec̄ ſine fraude fu rādi. ut ī eo qͥ ſaccum pecūie ſurripuit. nā ec̄ ſacͣci noīe furti te net̉. lꝫ ſaccū non ꝓpo ſuerit furari. ſꝫ pecu niā ut. ff. e. qui ſac̓cū ſꝫ c̓te lꝫ nō pͥncipalit̓ ſcd̓ario tn̄ voluit ſaccū ſurriꝑe. Alius caſus ē ut. ff. de ꝯdi. ob cāꝫ. l. pnl. It̄ ſubaudi ad diffinitōꝫ. q̄ fit īuito dn̄o. nā eo volēte nō p̄t cō mitti furtuꝫ ut. jͣ. e. §. placuit. d ¶ Vel ipſiꝰ .i. ꝓpͥetatis ip ſiꝰ rei. e ¶ Vſus ut hēs exēpiū. jͣ. e. t. §. furtū at̄ fit. Sꝫ qua liter qͣdruplicat̉ h̓. ℟. vſus tm̄ qͣdruplicabit̉. ut nō plꝰ ex tendat̉ pena ꝙͣ delictū. ut. C. de pen̄. l. ſcīmus. et fa. ff. e. l. vulgaris. et. l. ſi qͥs fur. i. ℟n̄. et. §. i. et. §. ij. et. l. verum eſt Alij dicūt ec̄ ipſā ꝓpͥetatē debe̓ eſtimari. qꝛ non p̄t ſeꝑariv ſus a ꝓpͥetate. ut. ff. e. l. qui iumenta. et. l. ſi te vendidero. §. cū at̄ f ¶ Poſſeſſionis. et hͦ dico ⁊ ip̄aꝫ poſſeſſionē dupla ri cū aliud ſit p̄ciū rei. aliud poſſeſſioīs. ut. ff. uti poſſidētiſ ſi duo. §. fi. et ſubaudi ꝙ hͦ fecerit aīo lucrandi. al̓ non ē fur tū. ut. ff. e. l. i. §. i. g ¶ Lege nat̉ali. .i. diuīa. vn̄ illd̓ Nō fa cias furtū ⁊cͣ. Itē illud. Qd̓ tibi non vis fieri alij ne feceris h ¶ Furtū. qd̓. id eſt qꝛ i ¶ Auferēdo. qꝛ fur aufert. Ac. k ¶ Spēſ .ſ. caſus. Ac. flo. I Apparebit. ut. jͣ. e. §. ꝯcept̉. et. §. oblatū. y ¶ Ymmo ab alio ꝑ h̓ vid̓r īfringi regula ꝑ liberā ꝑſonā nihil acqͥri. ut. C. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. l. i. qd̓ fal ſū ē qꝛ mag̓ de delicto ſuo ꝓp̓o ꝙͣ alterius fcō hͦ euenit. vt ff. de vſur̓. ſi quis ſolucōm. §. fi. et. ff. ꝙ vi. aūt claꝫ. l. ꝓhi

II
ſolū is qͥ in ip̄o furto dep̄ hendit̉. ſꝫ eciā is qui in eo loco deprehendit̉ qͦ furtū fit veluti qui in domo fur tuꝫ fecit et nonduꝫ egreſ ſus ianuam dep̄heſus fue rit et qͥ in oliueto oliuaruꝫ a̓ invineto vuaruꝫ furtum fec̄ ꝙͣdiu in eo oliueto a̓ in vineto dep̄hēſꝰ fuerit im mo vlterius furtuꝫ manife ſtuꝫ eſt extendenduꝫ quā diu eā reꝫ fur tenens viſꝰ vel deprehenſꝰ) fuerit ſiue in pb̓lico ſiue in pͥuato. vel adn̄o vel ab alio. āteꝙͣ eo ꝑuenerit qͦ deferre a̓ d̓po nere deſtinaſſꝫ ſed ſi ꝑtulit qͦ deſtinauit. tamen ⁊ ſi de p̄hendatur cuꝫ re furtiua non eſt manifeſtus fur Nec manifeſtuꝫ furtuꝫ qd̓ fit ex hijs q̄ diximꝰ intelli gitur. nā qd̓ manifeſtum non eſt id .ſ. nec maīfeſtuꝫ eſt ¶ Conceptuꝫ furtū d̓r cuꝫ apud aliqͣꝫ teſtibꝫ pre ſentibꝫ furtiua res q̄ſita ⁊ inuenta ſit. nā in euꝫ ꝓpͥa a ctō ꝯſtituta eſt. ꝙͣuis fur n̄ ſit. q̄ appellatur ꝯcepti. ¶ Oblatuꝫ furtuꝫ dicitur cuꝫ res furtiuā ab a iqͦ tibi oblata ſit eaqꝫ apd̓ te ꝯce pta ſit utiqꝫ ſi ea mente ti bi data fuerit ut apud te potiꝰ ꝙͣ apud euꝫ q̄ dede rit ꝯciꝑetur Nam tibi apd̓ queꝫ ꝯcepta ſit ꝓpͥa adu̓ſꝰ euꝫ qͥ obtulit qͣmuis furn̄ ſit ꝯſtituta eſt actio q̄ ap pellatur oblati. ¶ Eſt au tem prohibiti furti actio aduerſus eum qui furtum querere teſtibus preſenti bꝫ volente ꝓhibuerit.
¶ Pret̓ea. pena ꝯſtituit̉ e dicto p̄toriſ ꝑ actōꝫ furti n̄ exhibiti. adu̓ſꝰ euꝫ qͥ furti uā queſita rem apud ſe et inuenta non exhibuit Sꝫ hec actōes id eſt ꝯcepti et oblati et ſurti prohibiti necnon furti non exhibiti ī diſuetudineꝫ abier̄t. Cu em̄ reqͥſitō rei furtiue ho die ẜm vetereꝫ obẜuacōꝫ non fit merito ex ꝯn̄tia ec̄ p̄fate actiones ab vſu ꝯūi r̄ceſſer̄t. cū māifeſtuꝫ ſit ꝙ oēs qͥ ſcientes reꝫ furtiua ſuſceꝑint ⁊ celauerint fur ti nec māifeſti obnoxij ſunt ¶ Pena māifeſti furti qͣ drupli eſt tam ex ẜui qͣꝫ ex liberi ꝑſona. nec māiſeſti dupli eſt ¶ Furtuꝫ autem fit. non ſolū cū quis int̓ci piendi cā rē alienā amouꝫ ſꝫ gn̓aliter cuꝫ q̓s alienam reꝫ īuito dn̄o ꝯtͣctat ¶ Ita qꝫ ſiue creditor pignore. ſi ue is apudqꝫ reſdepoſita eſt ea re vtat̉. ſiue is qui re vtēdā accepit ī aliū vſum eam tranſferat. qͣꝫ cuius gr̄a ei data eſt. furtū com mittit. veluti ſi qͥs argen tum vtendum acceꝑit qͣſi amicos ad cenaꝫ inuitatu rꝰ. ⁊ id ꝑegre ſecū tulerit aut ſi qͥs equum geſtandi ca ꝯmodatū ſibi longius a liqͦ duxerit. qd̓ veteres ſcpͥ ſerūt de eo qui in aciem e quum ꝑduxiſſet ¶ Placū it tam̄ eos qͥ rebꝫ ꝯmoda tis alit̓ uterent̉ qͣꝫ vtēdas acceꝑit ita furtū ꝯmitte̓. ſi ſe intelligāt id inuito do mīo face̓ eūqꝫ ſi intellexiſ ſet non permiſſurum ac ſi
bere. et ſūt hͨ ꝟa. nͥ ī caū .ſ. cū ſe occultauit ille cui fiebat. nā lꝫ fur viſꝰ fuerit. tn̄ ē fur n̄ manifeſtꝰ ut. ff. d̓ furt̓. l. ſi qͥi īẜuitutē. §. decerni b ¶ depone̓. ī tm̄ ẜꝫ. h. ut ſi ultͣ mon tes ꝑferre deſtīaſſet tn̄ ſi apprehēdat̉. erit fur maīfeſtꝰ Ac. flo.
g ¶ Manifeſti .ſ. q̄ deſcendit ex lege. xij. ta. ut. jͣ. d̓ noxal̓. § ſūt at̄. Sꝫ qͣre mīor pena iur̓. l. xij. tabularū īpoīt̉ qͣꝫ ꝑ p̄to rē. ℟º. qꝛ maius delictū ē ut. jͣ. t. ꝓx. in pͥn. Pret̓ea tꝑe leg̓. xij. ta. pauꝑiores e rāt hoīe s. vn̄ mīoreſ pene īponebāt̉ ut. jͣ. de int̓iur̓. §. pena. h ¶ Dupli n̄ ī caū. ut. C. de ẜuis fugitīs. l. mācipia i ¶ Furtū ī uito dn̄o. et qn̄ꝫ volē te ut. jͣ. e. §. vn̄ illd̓ k Itaqꝫ geſtādi. id eſt ducendi. accurſiꝰ
c ¶ Nec manifeſtū qͥa ꝯtrioꝝ eadē ē diſci plīa. ut. s. de hijs qͥ ſui vel alie. iur̓ ſūt. §. .i. et fac̄ ad hūc. §. ff. e. l. ij. et. iij. et. iiij. et v. et. vj. et. vij. ⁊. ix d ¶ Scd̓ꝫ vetere ac. ymmo fit. ut. ff. de ẜ. fug̓. l. i. §. hͨ at̄. ſꝫ illd̓ ē ſꝑēale ī ꝑſōa ẜui d ¶ Ex ꝯma. hͦ n̄ eſt ſēꝑ bōa ꝯſeq̄ntia. ut ſb̓lata ſolēnitate id̓o id tollat̉ qꝛ ē ſolēni tate fiat. ut. s. de ꝟ. obli. §. ſed h̓ et. C. de formul̓. et impetra. ſub. l. i. et. ij. e ¶ Pena māifeſti. q̄ eſt de iure p̄toris. ut .jͣ. de ppe. et tꝑa. act̓. .§. i. f ¶ Ex ẜui hͦ tn̄ caſu ẜuus ꝓ noxa da ri poterit. ut. jͣ. de no yal̓. act̓. ī pͥn. Ac. flo
l ¶ Perduxiſſꝫ. idē ē et ſi alij cōmodauit. ſpēs eī furti ē de alie nō largiri. ut. ff. e. ſi pignorē. §. i. m ¶ Placuit ītelligāt et ē rō. qꝛ volūtaſ di ſtīguit maleficia. ut. .ff. e. qͥ īiurie. ī fi. i. ℟ n̄. et fac̄. C. ad. l. cor. de ſic. l. i. et. ff. ſi cer. ꝑe. l. ꝙ te. n ¶ Permiſſuꝝ. qͥd ſi hͦ credidit .ſ. dn̄ꝫ per miſſuꝝ. ſꝫ ſtultē c̓de bat ℟ furti nō tenet̉ cū nō fiat .ſ. furtū ab ſqꝫ affcū ut h̓ ſubicit et s. de vſuc̄. §. Itē ſi is. ſꝫ actōe ex eo ꝯtͣ ctu. ut ꝯmodati vel ſi mili bn̄ tenet̉. ut. ff. e. ꝙ ſi re tibi ꝯmoda ta ſꝫ ſecꝰ ſi ſtultē opi nor te ꝑmiſſuꝝ rē tu aꝫ accipere. ut. ff. de furt̓. l. qͥ vaſ. §. vetae̓ Accur

II II
ꝑmiſſuruꝫ credāt extͣ c̓mē videri optima ſane diſtin ctiōe. qꝛ furtū ſine affectu furādi nō ꝯmittit̉. ſꝫ ſi cre dat aliqͥs inuito domino rem cōmodatā ſibi ꝯtͣctae̓ domino at̄ volēte id fiat dicitur furtum non fieri ¶ Vnde illud q̄ſitum ē cū ticius ẜuuꝫ meuij ſollicita uerit ut qͣſdā res domino ſurripiat. ⁊ ad eū perferat et ẜuus id ad meuium ꝑtu lerit Meuius autem dum vult ip̄ꝫ ticiū in ip̄o d̓licto ꝯprehendere. ꝑmiſit ẜuo qͣſdam res ad euꝫ ꝑferre vtrū furti a̓ ẜui corrupti iudicio teneat̉ ticiꝰ an neu tro ⁊ cum nob̓ ſuꝑ hac du bitacione ſuggeſtuꝫ ē. et antiqͦꝝ prudentium ſuꝑ hͦ alt̓caciones ꝓſpeximꝰ qͥ buſdā neqꝫ furti neqꝫ ſerui corrupti actionē p̄ſtātibꝰ qͥbuſdam furti tm̄modo. nos hmōi calliditati obui am euntes ꝑ noſtram de ciſioneꝫ ſcimus non ſolum furti actionē ſed ec̄ ẜui cor cupti ꝯtra euꝫ dari. lꝫ eniꝫ idem ſeruus deterior a ſo licitatorē minime factꝰ ē ⁊ ideo non ꝯcurrāt regule q̄ ſerui corrupti actioneꝫ in troducerent. tn̄ ꝯſiliuꝫ cor ruptoris ad ꝑnicieꝫ ꝓbita tis ſerui introductuꝫ ē. vt ſit ei penalis actio impoſi ta. tāqͣꝫ ſi re ip̄a fuiſſꝫ ẜuꝰ corruptus. et ne ex hmōi
impunitate et in aliuꝫ ſer uuꝫ qͥ facile poſſꝫ corrūpi tale facinꝰ a qͥbuſdā ꝑpe tret̉ ¶ Int̓duꝫ etiā libero rum hoīuꝫ furtuꝫ fit veluti ſi quis lib̓oꝝ nr̄oꝝ qui in pt̄ate noſtra ſunt ſubrep tꝰ fuerit ¶ Aliqͣndo ec̄ ſue rei furtuꝫ quiſqꝫ ꝯmittit. veluti ſi debitor remquaꝫ q creditori pignoris cā de derit ſubtͣxerit ¶ Int̓duꝫ furti tenet̉ qui ⁊ ipſe furtū non fecit qual̓ eſt is cuius ope et conſilio factuꝫ eſt. in quo numero eſt qui ti bi nummos excuſſit vt a lius eos raperet aut tibi obſtiterit vt aliꝰ reꝫ tuā ex ciꝑet vl̓ oues vl̓ boues tu os fugauerit ut alius eas acciꝑet et hͦ veteres ſcpͥſe runt de eo qui pāno rubro fugauit armentū ſed ſi qͥd eoꝝ ꝑ laſciuiā ⁊ non data oꝑa ut furtuꝫ admitte̓t̉ fa ctum eſt in factum actio dari debet. At vbi oꝑe me uij ticius fecit furtuꝫ am bo furti tenent̉ ¶ Ope et ꝯſilio eiuſqͦꝫ furtū admitti vid̓r qui ſcalas feneſtris ſupponit forte. aut ipſas feneſtras vl̓ oſtiū effregit ut aliꝰ furtuꝫ face̓t quiue ferramēta ad effringēdū a̓ ſcalas vt feneſtris ſuppo nerent̉ ꝯmodauerit. ſcienſ cuius rei gracia ꝯmodaue rit. Certe qͥ nullā opeꝫ ad furtū faciēdū adhibuerit
iurādi. niſi ī duobꝫ caſibꝫ ut dixi. s. e. §. i. Ac pF furtū ut furti actō naſcat̉. furtū tn̄ fit ẜꝫ qͦſdā. ſꝫ certe īmo nec turtū fit. ut. ff. e. l. īt̓ om̄es. §. pnl̓. q ¶ Hn̄o .i. meuio. ac. r ¶ Vn̄ ꝑtulerit .i. do mino h̓ renūciauerit ut. C. de furt̓. l. ſi qͥs ꝑſuaſerit accur. g ¶ Ad eum ſcꝫ titiuꝫ t ¶ Deciſiōem. ut. C. de ſer. cor. l. ſi quis ꝑſuaſerit. u ¶ Actōꝫ ſpāle ē qd̓ h̓ dicitur alias nō fit furtum volenti ut. s. ꝓx. §. ⁊. ff. de donac̄. int̓ vi. et. vx. l. de eo in fi. q̄ ē cōtra Sꝫ vi det̉ ꝙ nec hͦ caſu de beat eſſe ſpāle. ut. C. de ẜ. fugi. l. quicūqꝫ .§. fi. ſꝫ ibi incip̄ mali cia a dn̄o hic at̄ ab ip ſo corrumpente x ¶ Licꝫ. i. quamuis. ¶ Regule quas re gulas hēmuſ. ff. d̓ ẜ. corrup. l. i. in pͥn. et per totum ti. ac. y ¶ Pernicieꝫ. i. de ſtructionem. z ¶ Impūitate. ſic. jͣ. t. j. §. ſꝫ nedū talia. a ¶ Quibuſdā. Item et vnius pena fit me tꝰ multoꝝ. ut. C. ad l. iul. repe. l. i. Et noͣ in h̓ §. pūri affcm̄. et ſi non ſeqͣtur effectuſ ſic. C. de ep̄. et cl̓i. l. ſi qͥs non dicā. et. C. d̓ hijs qͥ ad ec. ꝯfu. l. pn̄ti. Ar. ꝯtͣ. ff. de pe nis. l. cogitacōis Sꝫ certe h̓cogitatio iaꝫ deuenerat ad alique actū vn̄ non erat nū da ut. C. ad. l. iul̓. de ficca. l. quiſquis ac. b ¶ Int̓duꝫ furtū. n̄ rōe dn̄ij. ſꝫ maleficij. et ideo ex hͦ malefitō non ciuiliter ſꝫ crimīa lit̓ agitur. nam cum ſit liberum corpus n̄ recipit eſtimacōem. ut. jͣ. de obli. que ex qͣ ſi delic. §. ob hoīem. c̓ mīalit er autem extra ordinem agetur. ut. .ff. e. l. fi. et de pͥua. delic. l. fi. Mr̄ ꝟo n̄ a git Sꝫ et pat̓ n̄ agit oditione furtiua. cuꝫ ip̄a ad poſſeſſionē vl̓ ꝓpͥetatē ꝯpetat qͦꝝ neutꝝ ī filio hē mꝰut. ff. e. l. eū qͥ. §. ſi filius. et. l. mr̄ ī pͥn. et. l. lib̓oꝝ. et. ff. de acqͥr̄. poſ. l. cū h̓redes. §. fi. et. ff. de rei. vē. i. i. §. ꝑ hāc
e ¶ Aliqn̄ ſubtxerit Sꝫ hec res non efficit̉ furtīa. ut. ff. de vſuc̄. ſeqͥt̉. §. ſi rē et. ff. ꝓ emp. ſi rē. vn̄ dic ꝙ qn̄qꝫ eſt res furtiua ⁊ fit furtū. et naſcit̉ actō furti. ut ferei toto hͦ ti. et .ff. e. et. C. e. īt̓dum nullū eoꝝ eſt ut ſi re mea vt ar. īt̓dū furtū fit et res furtīa. ſꝫ a ctō furti n̄ naſcit̉. ut .jͣ. e. §. hijqui. int̓dum furtū fit et actō naſci tur. ſꝫ nō fit res furti ua ut h̓d̓ r d ¶ Int̓dū tenet̉. et nō maīfeſti. lꝫ ec̄ dep̄ hēdatur. ut. ff. e. l. iſ qui ac. e ¶ Aliꝰ fa. ad hͦ. ff. ad. l. acqͥl̓. ſi ſeruus ẜ uū. §. ſi quis de manu miſſis ⁊. ff. e. l. īfurti .§. pnl̓. et. l. qͥ ſer. ac. f ¶ Sed qͥd ꝑ laſciuiā ideſt ſtulticiam. g ¶ In fcm̄. i. vtilis. acquil̓. ſi corꝑa leſa ſint. alioquin ſubſidi aria. ut. jͣ. ad. l. acqͥl̓. .§. fi. et. §. pnl̓. h ¶ At vbi adu̓ſatur ꝓximo dcō vbi dixit dari in factū i ¶ Oꝑe ſupponit. nō hic dari ꝯſiliuꝫ ſolo facto alias d̓r ꝯſiliū hoīs intentō vl̓ ꝓpo ſitū ut. ff. e. ſi qͥs fur. .§. i. Itē d̓r ꝯſiliū qd̓ alij dat̉ bonū vl̓ ma lū. ut. ff. e. in furti. .§. pnl̓. in fi. Itē ꝯſi liū d̓r qd̓ capit̉ a ml̓ tis. ut. C. de le. et cō ſti. l. humanū ac. k ¶ Certe cū alias e rat fcūrus furtum ec̄ ſine ꝯſilio huius ali as tenet̉ vterqꝫ. ff. d̓ furt̓. qui ſeruo et de ꝟ. ſi. l. ſepe. aliud vi det̉ in actōe ẜui cor rupti ubi tenet̉ eciā ſi al̓ erat facturꝰ. nec em̄ oportet laudan do augeri maliciā vt .jͣ. ad. l. acqͥl̓. §. certuꝫ et. jͣ. de ac. §. in qua druplū. et. ff. de ſer uo. cor. l. i. §. ꝑſuade̓ Sed q̄ eſt rō. ℟. qꝛ h̓ agit̉ ex delicto ſe cuto pꝰ ꝑſuaſionem non at̄ ex ipſa ꝑſuaſio ne. et ideo diſtinguit̉. erat alias t̄cūrus vel non. ſꝫ ī alijs ca ſibꝫ ex ip̄a ꝑſuaſiōe agit̉ qͥcqͥd poſtea ſeqͣt̉. ut. s. e. §. vn̄ il

IF
ſꝫ tm̄ cōſiliuꝫ dederit atqꝫ hortatus eſt ad furtū faci endum non tenet̉ furti. ¶ Hij qͥ in ꝑentuꝫ vl̓ dn̄o rū pt̄ate ſūt ſi reꝫ eis ſurri piat. furtuꝫ qͥdeꝫ faciunt. ſꝫ ⁊ res in furtiuā cāꝫ cadit nec ob id ab ullo vſucapi p̄t āteꝙͣ ī pt̄ate dn̄i reu̓tat̉ ſꝫ furti actio non naſcit̉. qꝛ nec̄ ex alia cā vlla poteſt inter eos actio naſci Si ve ro oꝑe et conſilio alterius furtum ſcm̄ fuerit. qꝛ vti qꝫ furtuꝫ ꝯmittit̉ ꝯuenien ter ille furti tenet̉ qꝛ verū eſt oꝑe et ꝯſilio eius furtuꝫ ſcm eſſe ¶ Furti at̄ actio ei ꝯpetit cuius int̓eſt rem ſal ua eſſe lꝫ dn̄s non ſit. Ita qꝫ nec dn̄o a it̓ ꝯpetit qͣm ſi eius int̓ſit reꝫ non perire vnde ꝯſtat creditorem de pignore ſurrepto furti a ctione agere poſſe. etiaꝫ ſi idoneuꝫ debitorē habeat qꝛ expedit ei pignori poci uſ īcubere ꝙͣ in ꝑſonā age̓ adeo qͥdeꝫ ut ꝙͣuis ipſe d̓ bitor ea reꝫ ſurripuerit nͥl omīꝰ creditori ꝯpetit actō furti ¶ Iteꝫ ſi fullo polien̄ da curadaue aūt ſarcina tor ſarcienda veſtimenta mercēde certa ꝯſtituta ac ceꝑit eaqꝫ furto amiſerit ipſe furti hꝫ actioneꝫ. non dominꝰ qꝛ domini nͥ int̓ eſt ea reꝫ non ꝑire cuꝫ iudi cio locati a fullone aut ſar cinatore reꝫ ſuā ꝑſeqͥ p̄t ¶ Sꝫ ⁊ bone fidei eptori ſubreptare ꝙͣemerit ꝙͣuiſ dominꝰ non ſit omnimō ꝯ petit actio furti quem ad modū et creditori ¶ Fulloni ꝟo et ſarcinatori non alit̓ ſurti actioneꝫ ꝯpetere placuit ꝙͣ ſi ſoluendo fue rint hͦ eſt ſi domino rei eſti mationeꝫ ſoluere poſſint. Nā ſi ſoluendo n̄ ſet tūc qꝛ ab eiſ ſuū dn̄ſ ꝯſeq̓ non poſ ſit ip̄i domino furti ꝯpetit actio qꝛ hͦ caſu ip̄iꝰ īt̓eſt rē ſaluā ei eſſe Ideꝫ eſt ⁊ ſi in ꝑte ſoluendo fuerit fullo a̓ ſarcinator ¶ Que de fullo ne ⁊ ſarcinatore dixinꝰ ea deꝫ et ad euꝫ cui cōmoda ta eſt res tͣnſferenda vete res eſtimabāt. Naꝫ ut ille fullo mercedeꝫ accipiēdo cuſtodiā p̄ſtat. ita is qͦꝫ qͥ ꝯmodatuꝫ vtendi cā acce pit ſil̓r ncc̄e hꝫ cuſtodiam p̄ſtae̓. ¶ Sꝫ nr̄a ꝓuidentia eciā hͦ in nr̄is deciſionibꝫ e m̄dauit. vt in volūtate do mini ſit. ſiue ꝯmodati acti oneꝫ adu̓ſꝰ eū qͥ reꝫ ꝯmoda tā accepit moue̓ deſide̓at. ſiue furti adu̓ſꝰ euꝫ qui reꝫ ſurripuit ⁊ alt̓ut̉ earuꝫ eſca dominū non poſſe ex pnīa ad altera venire actōꝫ ſꝫ ſi quideꝫ fureꝫ elegerit. illū qui reꝫ vtendā accepit pe nitꝰ lib̓ari. Sinat̄ ꝯmoda torveniat adu̓ſꝰ euꝫ qͥ reꝫ vtendā accepit ip̄i qͥdem nullo mō ꝯpete̓ poſſe adu̓ ſus fureꝫ furti actōꝫ ¶ E autem qui ꝓ re ꝯmodata ꝯuenitur. poſſe aduerſus furem furti hr̄e actōeꝫ ita tam̄ ſi dominꝰ ſciēſrē eē ſb̓ reptā adu̓ſus eum cui res ꝯmodata fuerit peruenit. ¶ Sinat neſcius ⁊ dubi tas reꝫ non eē ſb̓repta. a pud eam ꝯmodati actōeꝫ
.l. ij hͦ. et. l. neracius. Itē ecōtͣ. jͣ. de iniur̓. §. nō ſolū. Sꝫ ibi n̄ erat al̓ fcūrꝰ ⁊ fecit. Ac. Ilo. a IHij qͥ nec ob id. qd̓ veꝝ ē n̄ lis fuerit eſtīata. vl̓ dn̄s vēdiderit furi. ut. ff. e. l. ꝙͣuis b ¶ Nō naſcit̉ nͥ ſit fi liꝰ hn̄s caſtrēſe pecu liū vel qͣi caſtrēſe vbi filiꝰ tenet̉ pr̄i. et pr̄ filio Idē et de uxorē qd̓ h̓ de filio d̓r. ut. ff e. ſi qͥs vx. ī pͥn. ac. flo
e ¶ Iiſi fullo ſar d ¶ Cōpetit ꝯtͣdebitorē q̄ ſubripuit. ac. tinator Qui ſūt dic. ut. s. mā. §. fi. f ¶ Sꝫ et bone. fac̄. ff. e .l. ita ſoluere. ac. flo. g ¶ Poſſit īmo vid̓r ꝙ ſꝑ dn̄s dēat furem ꝯueīre. ut. ff. loc̄. et ꝯduc. l. c̄ ī plu res. §. veſtim̄ta. Sed ibi de actōe īreꝫ. vel ꝯdict. furtia dic̄. hic at̄ de actōe furti. h ¶ Idē ī ꝑtē. ut fur ti acto ꝯpetat dn̄o. ⁊ fac̄ ad hūc. §. ff. d̓ cō dict̉. ſine cā. §. ſi ful lo. accur.
c ¶ Furti at̄. cuiꝰ īt̓eſt ec modice. ut. jͣ. t. i. §. fi. et. ff. vi bo. raꝑ. l. .ij. §. et gn̓alit̓. Item oꝑtꝫ ꝙ int̓ ſit ex iuſta ca et ꝓbabili. nā ſi ē malofid̓ poſ. vl̓ huiꝰ rei fur. furti n̄ agꝫ vt .ff. e. l. itaqꝫ c̓ca pͥn. et. l. eū qͥ emit. §. hij at̄ ſꝫ ſi bonū miciū ha buit. ut qꝛ ſibi ꝯmo daui vel locaui. habꝫ actōꝫ furti. et h̓ ē ca ſus ī qͦ fur furti age̓ p̄t. ut. ff. e. qͥ vas. §. ſi ego tibi Ac. flo.
i ¶ Sꝫ nr̄a ī deciſioībꝰ ut. C. de furt̓. et ẜuo cor. l. fi. .§. tales ita qꝫ. ac. flo. k ¶ Ad ac terā. vn̄ actō furti hͦ caū n̄ ē ābulatoria l ¶ Ipſi .ſ. ꝯmodatori m ¶ Hr̄e actōꝫ. et pe nā exactā dn̄o r̓ſtitue̓ n̄ cogit̉. qꝛ vbi ꝑicu lū ibi ⁊ ꝯmodū. ut. C de furt̓. l. fi. §. ſꝫ cum n ¶ Perueīt. agendo ꝯtͣ eū actōe ꝯmodati Accur

II II
inſtituit. Poſtea auteꝫ re ꝯꝑata voluit remittere qͥ de ꝯmodatiactōꝫ ad fur ti aūt actioneꝫ ꝑueīre tūc qͥdem licencia ei ꝯcedit̉ et adu̓ſus fureꝫ venie̓ obſta culo nullo opponendo qm̄ incertꝰ ꝯſtitutꝰ mouit adu̓ ſus euꝫ qui reꝫ vtendā ac cepit ꝯmodati actionē niſi dn̄o ab eo ſatiſſcm̄ ē tunc eteniꝫ om̄ino fureꝫ a dn̄o quideꝫ furti actione lib̓ari ſuppoſitū auteꝫ eſſe ei qui ꝓ re ſibi ꝯmodata dn̄o ſa tiſfec̄. cuꝫ manifeſtiſſimum eſt eciā ſi ab inicio dn̄ſ acti oneꝫ inſtituit ꝯmodati ig narꝰ reꝫ eſſe ſb̓reptā. Po ſtea auteꝫ hͦ ei ꝯgͣto adu̓ſꝰ fureꝫ tranſierit. omnino li berari euꝫ qui reꝫ ꝯmoda tam acceꝑit. Quemcunqꝫ cāe exituꝫ dn̄s adu̓ſꝰ fureꝫ habuit eadeꝫ diffinitione obtinente. ſiue in ꝑteꝫ ſiue in ſoliduꝫ ſoluendo ſit is qͣ reꝫ ꝯmodatā acceꝑit ſꝫ is apd̓ queꝫ res depoſita eſt cuſtodia n̄ p̄ſtat. ſꝫ tm̄ ī eo obnoxiuſ eſt ſi quid ip̄e do lo malo fecerit. qua d̓ cā ſi res ei ſurrepta fuerit. qͥa reſtituende eiuſ rei nomīe depoſiti non tenet̉ nec ob id eiꝰ int̓eſt rem ſaluam eſ ſe furti age̓ n̄ p̄t. ſꝫ furti a ctio dn̄o ꝯpetit. ¶ In ſum maſciendū ē q̄ſituꝫ eſſe an impubes reꝫ aliena amouē do furtuꝫ faciat. et placu it. qꝛ furtuꝫ ex affcū ꝯſiſtit itaqꝫ demū obligari eo cri mīe impube̓ꝫ ſi ꝓximꝰ pub̓ tati ſit et ob id intelligat ſe delinquere. ¶ Furti actio. ſiue dupli ſiue quadru pli. tantum ad pene perſe cucionem ꝑtinꝫ. Nam ip̄iꝰ rei ꝑſecucioneꝫ ext̓nſecus hꝫ dn̄s quā aut vendicādo aut ꝯdicendo p̄t auferre. ſꝫ rei vēdicacio adu̓ſꝰ qͥd̓ poſſeſſoreꝫ eſt. ſiue fur ipſe poſſidꝫ ſiue aliꝰ qͥlibꝫ. Cō dicio auteꝫ adu̓ſꝰ fureꝫ ip ſuꝫ h̓redēue eiꝰlꝫ n̄ poſſide at competit. De vt bo noꝝ taptorū Vi res alienas ra pit tenetur qͥdem etiam furti. Quis eniꝫ magīs alienā reꝫ inui to dn̄o ꝯtͣctat. ꝙͣ qui vi ra pit. Ideoqꝫ recte dcm̄ eſt euꝫ improbuꝫ fureꝫ eſſe. ſꝫ tn̄ ꝓpͥaꝫ actōneꝫ eiꝰ delicti noīe p̄tor introduxit. que appellat̉ vi bonoruꝫ rap torū. ⁊ eſt intͣ ānum qͣdrū pli. pꝰ ānum ſimpli. q̄ actio vtil̓ eſt. ec̄ ſi qͥs vnaꝫ reꝫ lꝫ minimā rapuerit ¶ Qua drupluꝫ aūt n̄ totū pena ē ſꝫ extͣ pena rei ꝑſecucio eſt ſicut in actione furti mani feſti diximꝰ. ſꝫ in qͣdruplo ineſt rei ꝑſecutio. vt pena tripli ſit ſiue ꝯprehendat̉ raptor in ipſo delicto. ſiue non. Ridicl̓ꝫ eniꝫ eſt leuio ris ꝯdicioīs eſſe euꝫ qui vi rapit ꝙͣ qui clāreꝫ alienaꝫ amouꝫ ¶ Quia tn̄ ita ꝯpe tit hec actio ſi dolo malo quis rapuerit. Naꝫ qui ali qͦ errore inductꝰ ſuam reꝫ eſſe exiſtimet et imprudēſ iur̓ſ eo aīo rapuerit quaſi dn̄o liceat eciam ꝑ vim rē ſuā auferre a poſſeſſoribus abſolui dꝫ. cui ſcꝫ ꝯueniēs
aAb eo .ſ. comodatario. o ¶ Sup̄poſitum ſcꝫ furem n¶ Ei qui .ſ. ꝯmodatario / dico ꝙ eligendo vnā repellit̉ q¶ Cūmanifeſtiſſimū. vn̄/ ab alt̓a ſi ſciēs a pͥncipio fuit. r ¶ Sꝫ is dolo. s. qͥbꝫ mo. re. ꝯtͣ. ob. §. pre t̓ea. et. E. depoſiti. l. .i. et. l. p. ⁊. l. fi. et id̓ qd̓ h̓ hēmꝰ. ff. e. eum qui. §. is autem s ¶ In ſūma. .i. ut b̓uit̓ hūc. t. expediamus t ¶ Proximꝰ. a d̓cimo āno et dimidio ſcꝫ vt .s. dixi de inuti. ſti. §. furioſus et fa. ad hūc .§. ff. e. l. impuberē ⁊ .ff. ad ſill̓. l. excipiūt̉ et. ff. d̓ reg̓. iur̓. l. pu pillus u ¶ Furti vendicādo. .i. dn̄iuꝫ petēdo ſi ex tet x ¶ Condicēdo. .j. in ꝑſonā agēdo cō dicōe furtiua ſi cōſū pti ſūt. et fac̄ ad hūc .§. ff. de ꝯdi. furti. l. ſi ꝓ fure. §. furti. ⁊. l. in ꝯdict. et. jͣ. de act. .§. ſic itaqꝫ. et. C. de furt̓. l. ancille. y ¶ de vi bonoꝝ rap oꝝ. viſo de furto ſe quit̉ de rapina. et cō ſeq̄nter ut potes vide re. s. t. i. ī principio. Vi alienas lax ge accipe. ut ec̄ ſi ſint ꝯn̄es id̓ ſit qͦad ſocij ꝑtem ut. ff. de furt̓. l. ſi ſo ciꝰ ꝫ Furti .ſ. n̄ mani feſti. ec ſi d̓p̄hēdatur ẜ. p. qd̓ falſū eſt. im mo ſi d̓p̄hēdat̉ mani feſtus eſt. et in qͣdrū plū p̄t ꝯueniri. ut. ff de furt̉. ſi vēdidero. .§. cuꝫ raptor. al̓. ſi n̄ dep̄hēdat̉. nō mani feſti tenet̉. qͣ actōne ſi fuerit actū tollitur vi bonoꝝ raptoꝝ. nͥ in id qd̓ excedit ut. ff e. l. i. It ī caſu nec ma nifeſti nec non mani feſti tenet̉. ut ſi qͥs ex domo in qͣ nemo erat rapuerit. ſꝫ tm̄ hac a ctōe vi bo. rap. tene tur. ẜ. ꝑ. ut. ff. d̓ fur. l. ſi quiſ de domo. ſed hͦ ē falſū qꝛ ibi erat a ctū furti nō maīfeſti et ideo āpliꝰ ceſſat h̓ actō ⁊ id̓o datur hec actio vi bono rapto.
buia excedit. et in id qd̓ excedit. ut dcā. l. ff. e. l. i. et. ff. de act. et obli. l. qui ẜuum. ẜ fi. a iximus ut. s. t. i. in fi. b ¶ Laptor ꝯp̄hendat̉. Sꝫ quō p̄t raptor non d̓p̄hēdi. cū dicat̉ eriꝑe. qͣi dr̄et d̓ maū. aufe̓re. ut. ff. ne qͥſ eū qui in iuſ. l. iiij. .§. j. ℟. diſtingue aīꝫ auferentis. ut ſi erat animus ei palā ⁊ per vim auferēdi. licꝫ ibi neminē inueīat. tn̄ eſt raptor. ſꝫ fur qͥ hꝫ aī ut faciat clā. lꝫ int̓dū dep̄hendat̉ ex qͣ dep̄ henſiōe effitiatur ma nifeſtꝰ ut. ar. s. ti. i. .§. furtū at̄ a furno c ¶ Qui vi rapit. q. d. nullꝰ. ut. h̓. et. ff. ꝙ me. c. l. ſic̄ excep. §. qͥ vī d ¶ Annū .ſ. vtilē ut. C. e. l. fi. et. l. res. ⁊. C. d̓ noxa. l. pnl̓. e ¶ Quadrupli. niſi in caſu qͦ agitur ad du pluꝫ tm̄. ut. C. de pa ganis. ſ. paganiſ. et. .l. xp̄ianꝰ. que ē huic ꝯtra. Sed illud ſpeci ale eſt. f ¶ Vtilis .i. efficax et dircā. vel dic ꝙ dire cta ꝯpetit qn̄ plures res rapte ſūt. ſꝫ vtil̓ qn̄ vnū tm̄ bonū rap tu ē. .i. vna reſrapta ē et fa. ad hͦ ꝙ pl̓iſ or̄o .ſ. raptoꝝ tͣhat̉ ad ſingularē ut. ff. d̓ ꝯd̓. et de. l. falſa. §. ul. et. ff. de neg̓g̓. l. iij. §. ne gocij. et. ff. de h̓re. pet̓. l. regl̓arit̓. et. l. lꝫ. g ¶ Exͣ penā. r̄pe te non manifeſti. h ¶ Ridiculū. bn̄ dixi ſiue nō. ridiculum enī erat. ⁊cͣ i ¶ Qui clam. nā rap tor tenet̉ ī qͣdrupluꝫ. h̓ fur nō maīfeſtꝰ in duplū tm̄ vel t̓plum cū re. ſꝫ qͥ palā furat̉ certum eſt in plus te neri ꝙͣ raptorē. cū in quītuplū c̄ re teneat̉ k ¶ Quia tn̄. iſtud qꝛ vior ſuꝑfluū. Vl̓ po ne. qꝛ ꝓ ſꝫ. Alij ita tn̄ et tūc eſt planior. l ¶ Abſolui dꝫ. ſcꝫ ab actōe vi bo. rap. iudi cis ſnīa vt qͥdā dicunt vl̓ ip̄o iur̓. ẜ. aꝫ. ut. ff .d̓ pb̓li. ⁊vec. ꝯmiſ. .l. ꝯmiſſa

eſt nec furti teneri euꝫ qui eod̓ hͦ animo rapuit. ¶ Sꝫ neduꝫ talia excogitent̉ in ueniat̉ via ꝑ quā raptoreſ impune ſuā exerceat auari cia meliꝰ diualibꝫ ꝯſtōnibꝫ pro hac ꝑte ꝓſpectum eſt ut nemini liceat vi rapere vel reꝫ mobileꝫ vel ſe mo uenteꝫ lꝫ ſuā eand̓ rem exi ſtiniꝫ. ſꝫ ſi quis contͣ ſtatu ta pnͥcipuꝫ fecerit. rei qui deꝫ ſue dn̄io cadere. ſinau tem aliena res ſit pꝰ reſti tutioneꝫ eiꝰ eciam eſtima tioneꝫ eiuſdeꝫ rei preſtare qd̓ non ſoluꝫ in mobilibuſ rebꝰ q̄ rapi pn̄t ꝯſtōes ob tinere cenſuerunt. ſꝫ etiaꝫ in inuaſionibꝫ q̄ circa res ſoli fiunt ut ex hac cauſa ab om̄i rapina homines ſe abſtineāt. ¶ Sane in hac a ctione non vtiqꝫ exſpecta tur reꝫ in bonis actoriſ eē Nā ſiue in bonis ſit ſiue nō ſi tn̄ ex bonis ſit locuꝫ hͨ a ctio habebit. Quae̓ ſiue lo cata ſiue ꝯmodata ſiue ec̄ pignorata ſiue d̓poſita ſit apd̓ ticiuꝫ res ſic vt inter ſit eiꝰ eaꝫ remꝑ vim n̄ au ferri veluti ſi in d̓poſita re culpam qͦꝫ ꝓmiſit ſiue bōa fide poſſideat ſiue vſūfru ctum quis habeat in ea vel quid aliud iuris. vt inter ſit eius non rapi. dd̓ eſt ei ꝯpetere hāc actioneꝫ. n̄ vt dn̄iuꝫ accipiat. ſꝫ illud ſo luꝫ qd̓ ex bonis eiꝰ qui rapi na paſſꝰ ē id eſt qd̓ ex ſb̓a eiꝰ ablatuꝫ eſſe ꝓponatur. Et gn̓alit̓ dd̓ eſt ex quibꝰ cauſis furti actio ꝯpetit in re clam fcā ex eiſdem cauẜ
omnes habere hāc actionē De lege acijlia Ammi iniurie actō ꝯſtituitur ꝑ legeꝫ acquiliā cuius pͥmo capite cautuꝫ eſt. ut ſi quiſ alienū homineꝫ alienaue quadru pedeꝫ q̄ pecuduꝫ numero ſit iniuria occiderit quāti ea res in eo āno plurimi fu erit tm̄ dn̄o dare dānetur ¶ Qd̓ autem non p̄ciſe de quadrupēde ſꝫ de ea tātuꝫ q̄ pecudū numero ē cauet̉ eo ptꝫ vt neqꝫ de feris be ſtijs neqꝫ de canibꝫ cautū eſſe intelligamꝰ ſꝫ de hijs tātuꝫ q̄ gregatim ꝓpͥe pa ſci dn̄r. quales ſunt eqͥ mu li aſimi oues boues capre. De ſuibus qͦꝫ ideꝫ placuit nā et ſues pecuduꝫ appella cione ꝯtinent̉ qꝛ et hij gre gatiꝫ paſcunt̉. ſic deniqꝫ ⁊ homerꝰ in odiſſea ait ſicut diuus eliꝰ marcianꝰ in ſuiſ ꝯſtōibus refert grecum ¶ Iniuria autē occidere intelligitur qui nullo iure occidit Itaqꝫ qui latrone inſidiatorē occidit non te netur. utiqꝫ ſi alit̓ ꝑiculuꝫ effugere non p̄t ¶ Ac nec is qͥdeꝫ hac lege tenetur qͥ cau occidit. ſi modo culpa eius nulla inueniat̉. Naꝫ a lioquin non minuſ ex dolo ꝙͣ ex culpa qͥſqꝫ hac lege tenetur ¶ Itaqꝫ ſi quiſdū iaculis ludit vel exercitat̉ trāſeuntem ſeruum tuum traiecerit diſtinguitur. Naꝫ ſi id amilite qui in cā po eo vbi ſolitus eſt exer citari admiſſum eſt. nul la culpa eius intelligitur.
a ¶ Sed nedum. ꝓ tn̄ ẜm qͦſdam vel pone ꝓp̓e b ¶ Inueniatur ſic. s. t. i. §. vnde illud. c ¶ Cōſtōibꝫ. ut. C. vn̄ vi. ſi qͥs in tātā. et ī alijs ſeq̄ntibꝰ vſ qꝫ in fi. t. ſꝫ hic ꝓſeqͥ tur tantum tenoreꝫ il lius. ſi qͥs in tātā. et in alijsſeq̄ntibꝫ vſqꝫ ī fi. t. ſuꝑ qͣ materia lō guꝫ eſſet h̓ dicere. cū et. xxj. q̄ſtioneſ ibi nō tent̉ ſuꝑ p̄dicta lege d ¶ Soli ꝓp̓e qn̄qꝫ tā tum īpropͥe. ut. C. de act̓. empt̓. l. ij. ſed rei mobilis d̓r occupacō lꝫ qn̄qꝫ ec̄ immobilia dicāt̉ occupari ūt. C. de rei ven. l. domum. e ¶ Sane actōne ſcilꝫ vi. bo. rap. f ¶ In bonis ideſt in dominio. ut. ff. de ac quir̓. re. do. l. rem in bo. et. l. ſtatuas. et. ff de ꝟ. ſig̓. l. bonorum appellacio vel ſi eciam bona fide poſſideant̉ idem eſt Si ex hoīs. niſi aliqd̓ ius habeat. ut ſtatim ꝑ exempla probat h ¶ Depoſita .i. ꝓmiſ ſa cuſtodia a d̓poſita rio. ut. s. t. i. §. pnl̓. vel eciā ꝯmiſit culpā ut ſeqͥtur vel etiā ſi p̄ ciū acceꝑit depoſicō nis. nō tn̄ qͣi mercedē tenetur eidem. ut. ff. e. l. ij. §. dicet aliqͥs. a lioq̄ui eſſꝫ locacio. ut. s. man. §. fi. i ¶ Hāc actōꝫ fac̄. ff. vi bo. rapt̓. l. ij. §. et generaliter. k ¶ Sn̄ium .i. dn̄i eſti macōnem. ut. ff. ꝙ me tus cā. l. ſimilit̓. §. ꝙ poſſeſſionē. et. ff. vti poſ. l. pnl̓. l¶ De lege acquilia. poſt malefitiū rapīe ſequit̉ de dāno quod p. l. acquil̓. punitur Amni in iurie actio. id eſt a ctō. l. acquil̓. ꝯpetit ꝓ dāno dato. id eſt deſtructōe ali cꝰ rei fcā. nā ſic d̓r dā nū diminucō pr̄imo iiij. ut. ff. de dam. in fec. l. iij. ſi at̄ rem al terius ſurriꝑes. lꝫ vi dearis damnum infer re. tn̄ non infers tale
qd̓ ꝑ hūc. t. teneariſ. ſꝫ act̓. furti. ut. ff. e. l. ſi ẜuus ẜuum. §. ſi oliuā. et. §. idē. et ī ſilua. eī h̓ tria capita ſiue capitula m ¶ Primo capite. habebat/ et de pͥmo ca. d̓r h̓ ẜm at̄ n̄ eſt in vſu. de t̓cō d̓r. .jͣ. e. §. caput. ẜ. a3o. et .§. caꝑite. et. ff. e. l. ij n ¶ Iniuria. i. nō iur̓. ut. jͣ. e. ꝙ iniurie o ¶ Occiderit noͣ occi derit. nā ſi alio mō le ſit ex t̓cio capite agi tur. ut. jͣ. e. §. capitet cō p ¶ In eo anno. ſcꝫ preterito q ¶ Plurimi habita extimacōe non affecti one ſinguloꝝ ſꝫ ꝯn̄i extimacōꝝ. ut. ff. e. ſi ſeruum meum. r ¶ Dn̄o. ut. ff. e. l. It̉ miela. §. legis vel qua ſi dn̄o. ut fructuario. vel alij qͥ hꝫ ius in re ut. ff. e. Item mela. § fi. et. l. ſe. s ¶ Qd̓ at̄ paſcunt̉. fa cit. ff. del̓. iij. l. lega tiſ ẜuiſ. §. pecoribus. t ¶ Iniuria fac̄. ff. e. ſ. et ſi q̄cūqꝫ. §. īiuriam. u ¶ Catroneꝫ .ſ. diur num. ut tn̄ clamet et ſe defēdat. ſꝫ furē ec̄ ſi ſe non defendat. ut h̓ ſubic̄. et. ff. e. l. iiij. x ¶ Alioquin ſi culpa intueniat. y ¶ Nō minꝰ idē n̄ plꝰ ex dolo ꝙͣ ex culpa cū ec̄ leuiſſima culpa in hāc actōem veniat ut. ff. e. l. ſi in lege vl̓ ꝓpͥe lege. et ꝯuerte li terā. non minus ⁊cͣ. i. non minꝰ ex culpa ꝙͣ ex dolo. ſic et alias. ff. de pact̓. l. iur̓gen §. pactorū. et. ff. d̓ ſe cundis nup. l. cum aꝑ tiſſime. et. ff. de pig paulus. §. damus. ⁊ ē figura yſte ronprote ron. ſecundum. jo. z ¶ Diſtinguit̉. utruꝫ ꝯmiſerit dolo vel cul pa vel non a ¶ Nulla culpa. n̄ da ta oꝑa ſcm̄ eſt. ut. ff e. l. ſi obſtēt̓x ī fi. et .l. nam. b ¶ Reus. qꝛ hͦ n̄ ē ei d̓putatū. ar. ī aut̓. vt hij qͥ ob. ꝑ. et reſ. mi. .§. ſin vero tacuit. et. ff. e. l. idē iuriſ. in fi. c ¶ It putator. id ē

IIII
Si alius tale quid amiſit culpe reus eſt ¶ Ideꝫ iur̓ſ eſt de milite ſi in alio loco ꝙͣ qui ad exe̓citādum mili tibꝫ deſtinatꝰ eſt. id admi ſit ¶ Iem ſi putator ex ar bore deiecto ramo ẜuū tu uꝫ tͣnſeunteꝫ occiderit ſi ꝓ pe viā publicā aut vicina leꝫ id ſcm̄ eſt. neqꝫ p̄clama uit ut caſus euitari poſſit culpe reuſ eſt. ſi p̄clamauit neqꝫ ille curauit precaue̓ extra culpa eſt putator Eque extͣ culpa eſſe in telligit̉ ſi ſeorſuꝫ a via for te vl̓ in medio fundo cede batlꝫ n̄ p̄clamauit qꝛ ī eo lo co nulli extͣneo ius fuerat ꝟſādi ¶ Pret̓a ſi medicꝰ qui ẜuuꝫ tuuꝫ ſecuit dere liquit curacioneꝫ. et ob id mortuus fuerit ſeruus cul pe reus erit. ¶ Imꝑitia qͦꝫ culpe ānumerat̉. veluti ſi medicꝰ id̓o ẜuū tuū occide rit qꝛ male eū ſecuerit aut ypera ei medicamentuꝫ d̓ derit ¶ Impetu qͦꝫ mula ruꝫ quas mulio ꝓpt̓ imperi cia retinere non potuit ſi ẜ uꝰ tuꝰ oppreſſꝰ fuerit cul pereꝰ eſt mulio Sꝫ ſi ꝓpt̓ ī firmitateꝫ eas r̓tinere non potuerit cum aliꝰ firmior eas retinere potuiſſꝫ eque culpe tenet̉ Eadeꝫqꝫ pla cuerunt de eo qͦꝫ qui cum equo veheret̉. impetuꝫ eiꝰ aut ꝓpt̓ infirmitate aut ꝓp ter imꝑiciā ſua retinere n̄ potuerit ¶ Hijs auteꝫ ꝟ bis legis quāti id in eo an nō plurime fuerit illa ſen tentia expͥmitur vt ſi quis homineꝫ tuū qͥ hodie clau
dus aut macꝰ aut luſcꝰ e rit occiderit qui in eo ano integer aut p̄cioſus fuerit n̄ tāti teneat̉ quāti hodie erit ſꝫ quāti eo anno pluri mi fuerit Qua racione cre dituꝫ eſt penalē eſſe huius leg̓ actioneꝫ. qꝛ non ſolum tāti qͥſqꝫ obligat̉ quātum dāni dederit ſꝫ aliqn̄ long pluris. Ideoqꝫ ꝯſtat in he redeꝫ ea actioneꝫ n̄ tͣnſire. que tͣnſitura fuiſſꝫ ſi vltͣ dā nuꝫ nunqͣꝫ lis eſtimaretur. ¶ Illud non ex ꝟbis legͣ ſꝫ ex int̓p̄tacione placuit. n̄ ſoluꝫ ꝑempti corꝑis eſti macionem habenda eſſe ſe cunduꝫ ea q̄ p̄diximꝰ ſꝫ eo āpliꝰ qͥcqͥd pret̓e a ꝑemp to eo corꝑe dāni nobis il latum fuerit. veluti ſi ẜuuꝫ tuuꝫ herede ab aliqͦ inſti tutuꝫ ātea qͥs occiderit ꝙͣ uis iuſſu tuo h̓reditatē ad ierit. Nā hereditatis qͦꝫ a miſſe rōem eſſe habendaꝫ conſtat. ¶ Item ſi ex pari mularum vnam vel ex qua drigis eqͦrum vnum quis occiderit. vel ex ꝯmedis v nus ẜuus occiſus fuerit nō ſoluꝫ occiſi fit eſtimacio. ſꝫ eo āpliꝰ id qͦꝫ ꝯputatur qͣn ti depreciatiſunt qui ſuꝑ ſunt ¶ Liberum autem eſt ei cuius ẜuꝰ occiſus fuerit ex iudicio p̓uato legis ac quilie dānum perſequi et capital̓ criminis eum reuꝫ facere ¶ Caput ſcd̓ꝫ legiſ acquilie in vſun eſt ¶ Ca pite tercio de omni cetero dāno cauetur ¶ Itaqꝫ ſi quis ſeruum meum vel eā quadrupēdeꝫ que pecudū
⁊ putat vites ī arboribꝫ poſitas ut ī qͥbuſdā t̓ris ſunt vl̓ ec̄ linias arbores. nā et arbores putāt̉ d ¶ Preclamauit. niſi torte dolo. ut. ff. e. l. ſi putator e ¶ Imꝑicia fa. ff. de reg̓. iur̓. l. iꝑicia. ⁊. ff. loc̄ .i. ſi qͥs fund̓. §. celſꝰ ⁊. §. ſi qͥs fūdū vl̓ do mū et. §. celſus. et. §. ſeqͥt̉. et. ff. de ſuſpec. tu. l. tutor qͦꝫ. §. fi. f ¶ Infirmitate n̄ em̄ dꝫ īfirmitatē ſuā ī al teriꝰ leſiōꝫ ꝯu̓te̓. ut. .ff. e. id̓ iur̓. g ¶ Ve h̓ret̉. puta ī reda vel vehiculo uel eē ipſo eqͦ h ¶ Quāti eo an no. nat̉alit̓ hͨ ꝟba po nūt̉ et hēs ea. s. ī pͥn. ¶ ¶ Cōſtat ī h̓redē nͥ ex dāno locupletior fcūs ē. ut. ff. e. inde neraciꝰ. §. hāc qꝛ du pla lucͣ ab h̓redibus ſūt extorq̄nda. ut. ff. de calū. l. iij. uel ſi lis fuerit ꝯteſtata cū de fūcto ut. C. ut hereſ d̓fūcti īqͣntū loc̄. f. ce .i. i.
l ¶ Illd̓. ea q̄ diximꝰ ꝑ totū hūc ti. m ¶ N h̓reditat̉ ī le ge ei acqͥl̓. dānū ꝯſeqͥm̉ et amiſiſſe dicim̄ qd̓ aut ꝯſeqͥ potui mꝰ aut erogare cogim̉. ut. ff. e. l. ꝓīde. et. l. ſi ẜuū occi. et .l. ſi ſeruum meū It̄ vel ex ꝯmedis qͥ cāta bat de ꝯmēdiaet vnꝰ ſine alt̓o cātare neſci ebat n ¶ Qui ſuꝑſūt. fac̄. ar. ꝯtra. ff. d̓ ac. ēp. ſi ſteril̓. §. c̄ ꝑ ven ditorē. et de pi. et ꝯ mo. rei vēdi. l. fi. o ¶ Libeꝝ dānū .ſ. qͣn ti fuerit ī āno retro. ut. s. e. in prin.
k ¶ Eſtiaret̉ opponit̉ de eo qͥ hodie pl̓imo fuerit ꝙͣ oliꝫ ⁊ occiſꝰ ē ab aliqͦnā n̄ vid̓r in hͦ caſu eē penalis hͨ actō gͦ vid̓r tͣnſie̓ de be ī hͦ caſu ad h̓redeſ ſꝫ n̄ ſeqͥt̉. lꝫ eī reꝑiat̉ i hͦ caſu ꝙ n̄ ſit penal̓ tn̄ nō ē apta nata vt tͣnſie̓ dēat ut ī hͦ exēº. aliqͥſ n̄ vidꝫ vl̓ n̄ ridꝫ actualit̓ tn̄ aꝑtꝰ ē ri dere uel vide̓ nat̉alit̓ ut. ar. ff. de aqͣ cot. ⁊ eſti. l. i. §. qͦtidiana. ut. ff. de flu. l. i. §. It̄ interdum.
p ¶ Capital̓ c̓mīs .ſ. leg. cornel̓. de ſic. ut ff. e. l. inde neraciꝰ et .§. ſi dolo ẜuꝰ et. §. ſꝫ et ſi nā et ꝓ ẜuo occi ſo ea lege agit̉ ut ꝓ lib̓o. ut. ff. ad. l. cor. de ficca. l. i. §. i. donec tn̄ agit̉ vna n̄ pote rit agi reliqͣ. ut. ff. d̓ public̄ iudic. l. iiij. et .ff. vi. bo. rap. l. ij. §. .j. ſꝫ ꝑ acto vno agēt reliq. ut. C. qn̄ ciuil̓ actō pͥui. c̓. l. i. et. ff. vi. bo. rap. l. ij. §. i. q ¶ Capite dā no. qd̓ .ſ. n ꝯtiret̉ ī pͥ mo capite. ut. s. e. in princi.

I
numero eſt vulnerauerit ſi ue eā qͣdrupēde̓ q̄ pecudū numero non eſt veluti ca neꝫ aut ferā beſtiā vulnera uerit aut occiderit hͦ capi te tercio actio cōſtituit̉ in ceteris qͦꝫ omnibꝫ animali bꝫ ¶ Iteꝫ in omnibꝫ rebꝰ q̄ anima carēt dānū ꝑ iniu ria datū hac ꝑte vendica tur ſi qͥd eniꝫ uſtuꝫ aut ru ptum a̓ fracm̄ fuerit actio ex hͦ capite ꝯſtituit̉ ꝙͣꝙͣ ſo la rupti appellacio in oēs iſtas cās poterit ſufficere ¶ Ruptum eniꝫ intelligit̉. qd̓ quoqͦmō corruptuꝫ eſt Vn̄ n̄ ſoluꝫ fraca aut vſta ſꝫ ec̄ ſciſſa ⁊ colliſa ⁊ effuſa et quoqͦmō ꝑēpta atqꝫ de t̓iora fcā hͦ ꝟbo ꝯtinent̉. ¶ Deniqꝫ rn̄ſum ē. ſi qͥſ in alienū vinū aut oleuꝫ id mi ſcuerit qͦ nat̉al̓ bonitas vi ni aūt olei corrumperet̉. ex hac ꝑte legis acquilie euꝫ teneri ¶ Illud palam eſt. ſicut ex primo capite ita demum quiſqꝫ tenet̉ ſi do lo aūt culpa eius hō aūt qͣ drupes occiſꝰ occiſaue fu erit ita ex hoc capite aut dolo aūt culpa et decet̓o damno quenꝙͣ teneri ex hoc tamen capite non qͣn ti in eo anno. ſꝫ quāti in di ebꝫ. xxx. ꝓximus res fuerit obligatur is qui dānum d̓ derit. At nec plurimi quid̓ ꝟbū adicitur. ſꝫ ſabino re cte placuit ꝑinde haben dā eſtimacioneꝫ ac ſi eciaꝫ hac ꝑte plurimi ꝟbū adie ctū fuiſſꝫ. Nā plebe roma nā q̄ acqͥlio tribuno int̓ro gāte hac legeꝫ tulit contentā fuiſſe ꝙ p̓ma ꝑte eo ꝟbo vſa eſt ¶ Ceterū pla cuit ita demū directaꝫ ex hāc legē actōeꝫ eſſe ſi quiſ precipue corꝑe ſuo dānuꝫ dederit ideoqꝫ in eū qui a lio modo dānū dederit vti les actōes dari ſolēt. velu ti ſi qͥs hominē alienū aut pecus ita incluſerit ut fa me necaret̉. aut iumentuꝫ ita vehementer egerit ut rumꝑetur aut pecuſ intm̄ exagītauerit ut p̄cipitare tur a ſi qͥs alieno ẜuo ꝑſua ſerit ut arborē aſcēdet ul̓ in puteuꝫ deſcenderꝫ et js aſcendēdo vl̓ deſcendēdo aut mortuus a̓ aliqͣ ꝑte le ſꝰ erit vtilis actio in eum datur. ¶ Sed ſi quis alie nū ẜuum aut de ponte a̓ d̓ ripa in flumen deiecerit et is ſuffocatꝰ fuerit eo ꝙ ꝓ iecit corꝑe ſuo damnū de diſſe n̄ difficū t̓ ītelligi po teſt. ideoqꝫ ipſa lege acqͥ lia tenet̉. Sꝫ ſi non corꝑe damnum fuerit datū neqꝫ corpuſleſum fuerit. ſꝫ alio mō alicui dānū ꝯtingit cū non ſufficit neqꝫ dircā ne qꝫ vtil̓ acqͥla. placuit euꝫ qͥ obnoxius fuerit in ſcm̄ a ctione teneri. veluti ſi quiſ miſcd̓ia ductus alienum ẜ uum ꝯpeditum ſoluerit ut fugerēt. De Iniurijs Eneralit̓ iniuria d̓r om̄e qd̓ non iu re fit. Speālit̓ ali as ꝯtumelia que a ꝯtemne do dc̄a ē qua greci appellāt aliaſ culpa quod greci ad dcm̄ ſic̄ in lege acqͥlia dānuꝫ iniuria
a ¶ Ruꝑti. quod verbum eſt legis tercij capitis b ¶ Sufficere ſꝫ nō ē nouū ut ſpāliter qͥbuſdā enumeratis gn̓alit̓ ſubiciat̉ ꝟbū in qͦ ſingula ꝯplectāt̉. ut. ff. e. ſi ẜuus ſeruum. §. inquit lex c ¶ Illud aūt culpa. ec leuiſſima. ut. ff. e. ī le. acquilia. l. leuiſſi ma. alias nō. ut. s. e. iniuria. d ¶ Ex hͦ .ſ. tercio qd̓ eſt loco ſcd̓i. e ¶ Dāno .i. dāno da to in ceteris rebus f Cxxx. Sꝫ qͣre minuſ ſpacium ī tercō capi te ꝙͣ in pͥmo℟. quia in pͥmo grauius deli qͥd et id̓o gͣuiꝰ pūit̉. ut. ff. de of. p̄. l. diuꝰ et meliꝰ. fa. lex p̄ce dēs g ¶ At nec v̓bū adi citur .i. nō eſt poſitū ī hͦ t̓cio capite h ¶ Romanā. ergo ē plebiſcitum. qd̓ veꝝ e. ut. ff. e. l. i. et. s. de iur̄ na §. plebiſcitum i ¶ Prima ꝑte. q̄ em̄ in ꝑfacōe dn̄r in ꝯtͣ ctibꝫ repetita credū tur. ut. ff. deꝟ. ob. l. ticia. §. idē. i. ℟º. ⁊. l. ꝙ ſic. et. ff. de re. du. l. fi. et. C. fam̄. h̓⁊c̄. l. qͦciēs. ⁊. ff. de ꝯd̓. in ſti. l. c̄ ẜuus. et. ff. de act̓. ēp. l. ſi venditor hoīs. et. ff. de ꝯtͣhē. empc̄. qͥ fūdū. ⁊ del̓. iij. et. l. repetēdis. et de ꝯdi. et demō. j. a uia. et. l. lib̓tis. et. ff. del̓. iij. latiꝰ. ⁊. ff. de fū. īſtruc. leg̓. l. iij. et .l. ſeye. §. gayo. et. ff. d̓ pact̓. do. c pr̄. ſꝫ ar gumēta ꝯtͣria ſūt. ff de an. leg̓. l. ſeyo. al̓. .ff. de adim. le. l. ſeya et. ff. de fideicō. l. fi. .§. i. et. ff. de h̓re. īſti .l. ſabinꝰ. ẜꝫ jo. k ¶ Ceterū placuit qꝛ qͥ occaſionē dāni dat dānū dediſſe vid̓r. vt .ff. e. l. qͥ occidit. §. in hac qͦꝫ actōne ¶ Actō dat̉ .ſ. l. acqͥl. et nͥ omniꝰ in factum ut. ff. e. l. ſi obſtit̓x. §. ſi quis hoīeꝫ. m ¶ Sꝫ ſi qͥs. ō diffi clt̓. immo facile. vt. off. e. l. qͣ actōe. ī fi. n ¶ Acquilia .i. dircā
actōe leg̓ acquilie. ſubſidiaria q̄ ī dāniſdat̉. que lege ac o ¶ In fcm̄ actōe. id ē quilia non ꝯprehēdūt̉. ul̓ n̄ tenē tur. ut. ff. e. ſi ẜuū. e. §. fi. et vid̓r hͨ eē p̄toria. ut. ff. d̓ pre. ꝟ l. actōnum. p ¶ Si qͥs miſcd̓ia. ſꝫ ſi non ductus miſeri cordia dat̉ furti. ut. ff. de dolo. I. et ele gāt̉. §. idem labeo. q ¶ Cōpeditū. eſt eī dolo ꝓximū. ut. ff. d̓ poſi. l. ſi hoīeꝫ. 1. ℟. r ¶ Vt fuge̓t h̓ noͣ ꝙ̄ qn̄qꝫ dānū dat̉ a cor ꝑe ī corpꝰ. et tūc lo cū hꝫ actō leg̓ acqͥlie dirca qn̄qꝫ an corꝑe ī corpꝰ vtꝫ ꝑ multa exēpla. s. ꝓx. §. qn̄qꝫ ecōtͣrio d̓ corꝑe ī nō corpꝰ ut ſi ānulū ex cuſſi ut ī aqͣ ead̓rꝫ vt ff. e. ſi ẜuꝰ ẜuū. §. ſi qͥſ d̓ manu. et ī hijs duo bꝫ hꝫ loc̄ util̓ actō le gis acqͥlie. et nͥlomīꝰ ī fcm̄ ẜꝫ jo. ut. ff. e. l. quēadmodū. §. mgr̄a tꝰ. al̓. municipales ē ī vtroqꝫ caſu vtrūqꝫ reperia dari. ẜ. jo. ut ff. vi. bo. rap. l. ij. §. ſi publicā. Qn̄qꝫ a nō corꝑe ī n̄ corpꝰ. ⁊ tc̄ ſubſidiaria ī fcm̄ ꝯpe tit. ut. ff. e. ſi ẜuū. §. fi. De qͣactōe ī fc̄ꝫ qͦt Hꝫ nat̉as. dic. ut dixi mꝰ. jͣ. d̓ īt̓dic. §. fi.
g ¶ De īiurijs pꝰ alia pͥuata d̓licta et d̓ īiu rijſ poīt qd̓ pͥuatū ē d̓lictū. .i. n̄ pb̓licum. nec eī ciuilibꝫ ꝯpetit ſꝫ īiuriato tm̄. ut. jͣ. e. .§. ī ſūma et. C. e. iniu riaꝝ. nͥ ī caū fallit ꝑ famoſū libellū. ut. C de famo. libel. l. ita

IIII.
datuꝫ accipit̉. alias iniqͣ tas et iniuſticia quā greci vocāt cū ei p̄tor vel iudex non iure ꝯtͣ queꝫ ꝓnunciat iniuriā accepiſ ſe d̓r. ¶ Iniuria at̄ ꝯmittit̉ non ſolū cuꝫ qͥſ pugno pul ſatus aut fuſtibꝫ cēſus vel eciā verberatus erit. ſꝫ ec̄ cui ꝯuicium ſcm̄ fuerit. ſiue cuiꝰ bona qͣſi debitoris qͥ nihil deberet poſſeſſa fue rint ab eo qͥ intelligebat nihil eum ſibi deberi vel ſi quis ad infamiā alicuiꝰ li belluꝫ aut carm̄ aūt hiſto riā ſcp̓ſerit. ꝯpoſuerit edi derit doloue malo fecerit ꝙ quid eorū fierꝫ ſiue quiſ mr̄emfamilias aut p̄texta tū p̄textataue aſſectatꝰ fu erit ſiue cuiuſ pudicicia at temptata eſſe dicet̉ et de niqꝫ alijs plurimis modis admitti iniuriā manifeſtū eſt ¶ Patitur autem quiſ iniuria n̄ ſolū ꝑ ſemetip̄m. ſꝫ eciā ꝑ liberos ſuos qͣs in pt̄ate hꝫ. Iteꝫ ꝑ vxoreꝫ ſu am id eniꝫ magis p̄ualuit. Itaqꝫ ſi filie alicuiꝰ que titio nupta eſt iniuria fece ris n̄ ſoluꝫ filie noīe tecum iniuriaruꝫ agi p̄t. ſꝫ ec qͦꝫ pr̄is et mariti noīe ¶ Con tra auteꝫ ſi viro iniuria fa cta ſit vxor iniuriaruꝫ age̓ non p̄t. Defēdi eniꝫ vxoe̓s
a viris non viroſ ab vxori bꝫ equū ē. Sꝫ ⁊ ſocer nurꝰ noīe cuiꝰ vir in pt̄ate eſt in iuriaruꝫ agere p̄t ¶ Ser uis auteꝫ ipẜ qͥdem nulla iniuria fieri ītelligitur. ſed dn̄o ꝑ eoſfieri vid̓t̉ non tn̄ eiſdem modiſ quibꝫ eciam ꝑ liberos ⁊ vxores. ſed ita cuꝫ qͥd attrociꝰ ꝯmiſſuꝫ fu it et qd̓ aꝑte ad ꝯtumeliā dn̄i reſpicit. veluti. ſi qͥs ali enuꝫ ẜuuꝫ atrocit̉ ꝟbera uerit et in hūc caſuꝫ actio ꝓponitur At ſi qͥs ſeruo ꝯ uiciuꝫ fecerit vl̓ pugno eū ꝑcuſſerit nulla in euꝫ actō dn̄o ꝯpetit ¶ Sed ſi ꝯn̄i ẜ uo īiuria facta ſit equū eſt non ꝓ ea ꝑte qͣ dn̄s quiſqꝫ eſt extimacōeꝫ iniurie fieri ſed ex dominoꝝ ꝑſona qꝛ ip̄is fit iniuria ¶ Qd̓ ſi vſu fructus in ſeruo ticij eſt ꝓ prietas meuij eſt. magis meuio iniuria fieri ītelligi tur ¶ Sed ſi libero homi ni qui tibi bona fide ſeruit iniuria facta ſit. nulla tibi actio dabitur. ſed ſuo noīe is exꝑiri poterit niſi in ꝯtu meliam tuam pulſatus ſit tunc enim ꝯpetit et tibi in iuriarum actō ¶ Idē ergo ē ī ẜuo alieno bōa fide tibi deẜuiēte ut totiēs admitta tur iniuriaꝝ actō quotiēs ī tua cōtūeliā īiuria ei fcā ē
Eneralit̓. fac̄. ff. e. l. i. ꝯmittit iudex qn̄ ꝯtͣ equi u Iniuſticia. īiqͥtatē/ tatē ꝓnūciat. iniuſticiā qn̄ ¶ ꝯtͣ ſtrictū ius. iniqͥtatē et īiuſticiā qn̄ ꝯtͣ vtrūqꝫ ꝓ r ¶ Accepiſſe dicit̉ .ſ. ille ꝯtͣ quē eſt iudicatū nunciat y ¶ Iniuria. hic proſe quitur prout hoc ti tulo accipitur. Cōuiciū. qͣſi ꝯuo ciū. cū in vnū plures voceſ ꝓferūt̉. ut. ff. ē. It apd̓ labeonem. .§. conuicium. ac. a ¶ Quaſi debit oris. cum n̄ eſſꝫ. ut h̓. et. ff b ¶ Nul intelligebat e. l. iniurie. ex affcū eī fit iniuria. ut. ff. e. l. iij. Sed qͥd ſi erat vere debit or. adhuc vid̓r id̓ c̄ nich̓ adeo duꝝ ē ꝙͣ famili aritateꝫ pōpaniqꝫ o ſtendi. Quid eī tā du rū. tā īhumanū ꝙͣ pu blicacōe pōpaqꝫ re rū famil̓. et pauꝑta teꝫ detegi et vilita tē ſi eſt. ut. C. qn̄ ⁊ qͥ bꝫ dēt̉ qͣrta pſex bo. de. l. ij. §. i. Sed dico ꝯtͣ ſi iure eū ꝓuocaui vel meū debitorē ap pellaui cuꝫ eſſet. ut. ar. ff. e. eū qͥ in prin. ¶ Fieret niſi nocens erat. nā pcc̄a nocenti um nota eſſe expedit. ut. ff. e. l. eū qͥ ī prin. d Mr̄emfamiliaſ ma trefamilias dicimus q̄ ē notē auctoritͣtis et honeſte vite ī do mo ſua. ut. ff. de lib̓. exhi. l. iij. §. fi. ⁊. ff. d̓ hijs qͥ ſunt ſui vel ali. iur̓. l. nā ciuiū. ac. e ¶ Pretextatū. p̄t ex ta genus eſt veſtis qͣ nobiliores ciues ro maꝫ ſolebant vti. vn̄ ſi aliuſꝙͣ cui ꝑmiſſuꝫ erat deferebat in ali cuiꝰ ꝑſone c̓te igno miniam. iniuriaꝝ te nebatur illi quē in ſe ctabat̉. Aſſectari eſt frequēter ſeqͥ ſic ple rūqꝫ. Sed attentare eſt blando ẜmone pu diciciā alicuius impe tere. ut. ff. e. Itē apd̓ labeonē. §. aliud. f ¶ Cuiꝰ .i. alicꝰ g ¶ Plurimis modis. qͥ notant̉. ff. e. ꝑ totum. h ¶ Patit̉. in pt̄ate hꝫ. ſi ille qͥ iniuriā facit ſcit eos eſſe ī po teſtate. lꝫ ignorꝫ ī cuiꝰ pt̄ate ſint. alioquī non. ſic̄ nec mari to ſi muliere viduā credat. ut. ff. e. l. eum qͥ nocētē. §. fi. ¶¶ Per vxorē. vl̓ ſponſaꝫ. ut. ff. e. Itē apd̓. §. ſponſum qͣꝫ
k ¶ Itaqꝫ. ſꝫ ec̄ pr̄is. lꝫ nn pt̄ate pr̄is eiꝰ n̄ eēt. ut. ff. e. l. i. l ¶ Tuiꝰ .ſ. femīe. ria qͣntū ad hͦ ut agāt .ſ. inſpecto iure m ¶ Seruis. nulla iniu ciuili. ſꝫ ſic īſpecto iure nat̉ali. ut. ff. e. eū qͥ. §. i. et. ff. de hijs qͥ ſunt ſui vel ali. iur̓. l. iij. et. s. d̓ hijs qͥ ſūt ſui vl̓ ali. iur̄ .§. fi. q̄ ſūt ꝯtͣrie. n ¶ Per lib̓oſ .i. filios o ¶ Attrociꝰ. ꝙͣ equū ſit p Et qd̓ aꝑte re pēte ⁊ c̄ id̓ ꝯmiſſū fu erit qd̓ ⁊cͣ. ſi at̄ nō in dn̄i ꝯtumeliā ſꝫ ẜui tā tū. tn̄ adhuc n̄ dꝫ īul ta r̓līqͥ a p̄tore. ut. ff. e. It̓ apd̓ labeonē. F ſi qͥs ſic fecit. q ¶ Gn̄i r̓ſpicit. hijs duobꝫ caſibꝫ dn̄o da tur actō. hͦ eſt ſiue ad eiꝰ ꝯtūeliā fiat īiuria ſiue ẜuꝰ atrocit̉ ꝟbe̓t̉ ⁊ tūc dn̄ſ agꝫ ꝓpt̓ īiu riā ẜuo fcāꝫ. n̄ tn̄ ẜui noīe. qͣi ẜuo ꝯpetat actō. ſꝫ ī pͥº caū ſuo no mīe ꝓ īiuria .ſ. ſibi ꝯ miſſa r ¶ Hūc caſū. n̄ ſolū ī ſuꝑiori caū qn̄ ad ꝯtūeliā dn̄i fcā ē iniuria
s ¶ Gn̄s. ȳmo ꝓ ꝑte dn̄i. ut. ff. e. l. ſꝫ n̄ eſſe ꝯtͣ. So. n̄ ꝯtͣdic ſi re cte intelligat̉. nā qui libꝫ agit rōe dimidie ut ſi duo ſūt vnꝰ nobi lis aliꝰ igͦbil̓. ſi ẜuuſ eſſꝫ totꝰ nobilis age ret iniur̓. in. xx. nunc gͦ agꝫ ī. x. ignobilis at̄ agerꝫ. in. x. ſi eſſet totꝰ ſuꝰ ẜuꝰ. nūc er go agit in quinqꝫ. et ita quilibꝫ ꝓ ꝑte ſua et rō digͥtatis habe tur. vl̓ ibi erāt pae̓s per omnia domini t ¶ Sed ex dominoꝝ quaſi dicerꝫ nō ex ẜui ꝑſona u ¶ Mag̓. ꝙͣ titio ꝯtumeliā vſuffructus fcā ſit. ut. ff. e. l. x ¶ Meuio. niſi ad iteꝫ. §. ſi vſuffruc̄ ⁊. §. item ſi liberum. y ¶ Tibi. non ſolum ei. Accurſius. z ¶ In contumeliam. nec minus ipſe iniuriaꝝ agꝫ. roeo in fructuario diſtingui oꝑtet. ut. ff. e. Item. §. Iteꝫ ſi liberū

¶ Pena at̄ iniuriarum ex lege. xij. ta. introducta eſt ꝓpter mēbrū qͥdeꝫ ruptuꝫ talio erat ꝓpter os ꝟo fra ctuꝫ nūmarie pene erat cō ſtitute qͣſi in magna vete ruꝫ pauꝑtate. ¶ Sed po ſtea p̄tores ꝑmittebāt ip ſis qͥ iniuriā paſſi ſunt eam exiſtimae̓. ut iudex vl̓ tāti ꝯdenet qͣnti iniuria paſſus exiſtimauerit vl̓ minoris ꝓ ut ei viſuꝫ fuerit. ¶ Sꝫ pe nā iniurie q̄ ex lege. xij. ta. introducta eſt in deſuetu dineꝫ abijt. qua at̄ p̄tores introduxerunt qͥ ec hono raria appellat̉ in iudicijs freq̄ntat̉. Nā ẜm gradum digͥtatis viteqꝫ honeſta teꝫ creſcit aūt minuit̉ exti macio iniurie. Qui gradꝰ ꝯdemnacionis et in ſeruili ꝑſona non immerito ẜuat̉ ut aliud in ẜuo actore alid̓ in medij actꝰ homine alid̓ in viliſſimo ꝯpedito ius e ſtimacionis conſtituatur. ¶ Sed ⁊ lex cornelia que d̓ iniurijs loquit̉ et iniuria rum actioneꝫ introduxit. Que ꝯpetit ob eam rem ꝙ ſe pulſatum quis liberatū ue vel domū ſua vi introi tā eſſe dicat. Domum aūt accipimꝰ ſiue in ꝓp̓ͥa domo qͥs habitaret. ſiue in con ducta vel gratis ſiue ho ſpicio r̓ceptꝰ ſit ¶ Atrox iniuria eſtimatur vel ex fa cto veluti ſi quis ab aliquo
vulneratꝰ ſit vel fuſtibꝰ ce ſus. vel ex loco veluti ſi cui in theatro vel in foro vel in ꝯſꝑcū pretoris iniuria facta ſit vel exꝑſona velu ti ſi mgr̄atꝰ imiuriā paſſus fuerit vel ſi ſenatori ab hu mili ꝑſona iniuria fcāſit a̓ parenti patronoqꝫ fiat a liberis vel lib̓tis. alit̓ eniꝫ ſenatoris ⁊ parētis patro niqꝫ alit̓ extͣnei ⁊ humil̓ ꝑſo ne iniuria extimat̉ ¶ Non nunꝙͣ ⁊ locꝰ vulneris atro ceꝫ iniuria facit veluti ſi in oculo quis ꝑcuſſus fuerit. ¶ Parui autem refert v truꝫ patrifamilias an fili ofa. talis iniuria fcā ſit na ⁊ hͨ atrox iniuria exiſtima bitur. ¶ In ſumma ſcien dum eſt d̓ omni iniuria eū qui paſſus eſt poſſe c̓mina liter agere vel ciuilit̓ et ſiqͥ de ciuilit̓ agat̉ exiſtimaci one facta ſcd̓m qd̓ dcm̄ eſt pena reo imponit̉. Sinau teꝫ c̓minalit̓ officio iudiciſ extͣordinaria pena reo ir rogatur. ¶ Hoc videlicet obẜuādo qd̓ zenoniana ꝯ ſtitutō introduxit. vt viri illuſtres quiqꝫ ſuꝑ eos ſūt et ꝑ ꝓcuratores poſſint a ctioneꝫ imuriaruꝫ c̓minali ter vl̓ ꝑſeq̓ vl̓ ſuſciꝑe ſcd̓ꝫ eius rei tenorem qͥ ex ipſa manifeſtiꝰ apparꝫ ¶ Non ſolū aūt is iniuriarū tene tur qui fecit iniuriaꝫ id eſt qui percuſſit verum ille qͦꝫ
a ¶ Mēbꝝ. puta manū vel pedē. bi Quidē ruptū. .i. de c ¶ Talio .i. ſil̓itudo ſupplicij. ut mēbꝝ ꝓ mēbro trūcatū d ¶ Magͣ h̓ ē rō n̄ ad ꝓximū. ſꝫ ad illd̓ qd̓ erat pena taliōis e ¶ Eſtimauerit. ꝑ ſacͣ m̄tū taxacōe iudicis. f ¶ Honoraria. fa. s. d̓ iur̓ na. gē. §. ꝓpōne h ¶ Exiſtīacō bant ꝓpoſit a actōe īiuria rū p̄toria. q̄ āno cōti nuo tollit̉ ut. C. e. l. ſi n̄ ꝯuicij. n̄ in caſu vbi in vtili datur. ut. ff. ꝙ mētus. cā. l. ſi cum exceꝑ. §. poſt annum. h. ¶ Actōe̓ .i. caſtaldo i ¶ Hoīe. qͥ modeſtinꝰ vel mediaſtinꝰ d̓r. ut ff. nau. cau. ſta. l. i. §. k ¶ Vl̓ ꝯpedito l. ij. .i. ī eo ẜuo qͥ nullā af fert aliā vtilitatē. ſꝫ tantum ligatus ſtat. l ¶ Sꝫ lex corne. ideo ſic d̓ca. qꝛ corneliꝰ ſil la p̄fcūs pͥus eam fe cit ut. ff. de accuſa. l. hos accuſae̓. ī fi. l. m ¶ Introduxit .ſ. di cta. l. cor. ī qͣ actōe ꝯ dēnacō fit eſtimacōe iur̓iur̓. in litem. ut. ff e. in ꝯſtōibꝫ Sed nū qͥd hijs caſibꝰ qͥ tres ſūt ex. l. cor. eſt p̄pe tua h̓ actō. dicūt qui dam vt. M. ꝙ ſic. cuꝫ om̄is actō ex. l. deſcē dēs ſit ꝑ̄petua vt. jͣ. de ppetū. ⁊ tē. act̓. ī pͥn. ſꝫ jo. ꝯtͣ. dic̄ eī ſꝑ eam āno ꝯtinuo tolli. ut. C. e. l. ſi non conuicij Et noͣ ꝙ hijs t̓bꝫ caſi bus eſt ciuil̓al̓ ē vbi qꝫ p̄toria cū a p̄tore ſit inducta vt. ff. e. I pretor n ¶ Pulſatū. ſine do o ¶ Verb̓atū ilore. .ſ. c doloe̓. ut. ff. e. l. cor. §. i. p ¶ Domū facit. ff. de hijs qui deie. vel effu. L. i. §. habitare q ¶ Atrox. ideo a trox iniuria ab alia ſe ꝑat̉ q̄ fit mīor vt ꝑ hͦ mag̓ puniat̉. ut. ff. e. .§. pena at̄ et fac̄. ff. e l. p̄tor edicit §. atro ce. ⁊. §. pnl̓. ⁊. l. vul neris. et. l. ſe. ¶ Ex fcō mag̓ ꝙͣ ex p̄cio rei. ut. ff. d̓ īcē. l. pe diꝰ. §. i. r ¶ Humili que ſit humil̓ dic ut. C. d̓ inceſ. nup. l. humilem s ¶ Aliberiſ. qͥbꝰ adu̓ſus ꝑentes ⁊ pr̄onos age̓ ꝑmittit̉. ſi
ſit atrox īiuria fcā eis a ꝑētibꝰ ⁊ pr̄oniſ ut. ff. e. l. p̄tor edit .§. p̄t̓ea illo t ¶ In oculo vl̓ ī ore ut. ff. e. l. p̄tor. §. fi. et. l ſe. u¶ Filiofa. nͥ qꝛ fcā īiuria filio due actōes naſcuntur ⁊ utriuſqꝫ exerciciū cō petit patri. ut. ff. e. ſi vnus. §. filiofa. et. l. pr̄. ſꝫ facta īiuria pr̄i non id̓o filiꝰ agꝫ x ¶ Nōnūꝙͣ .ſ. aliqn̄ et ſic due negacōnes faciūt vnā affirmacō nē y. ¶ Age̓ et ſic toi lit̉ vnū iudīciū ꝑ ali ud. cū tn̄ vtrūqꝫ ſit ꝓ ductū ad vindictā vt .ff. e. p̄tor. §. i. ⁊. l. ꝙ ſecum. ſecus ſi altera eſſet de re familiari. ut. C. qn̄ ciuilis actō c̓. p. l. i. et ideo ſi d̓ in iuria atroci actū ē in iurͣ. nͥlominꝰ p̄t agi. .l. acqͥl̓. ad damnum. ⁊ econuerſo. nec eni in actōne in iuriarum agit̉ ad dānum ut ad danum ſꝫ ad ꝯtumeli am. ut. ff. e. l. Itē la beo. §. ſi qͥs ꝟb̓ato z ¶ Quod dictum eſt ut. s. e. §. pena in fi. z ¶ Pena pecuniaria actori danda. a ¶ Exordīaria .ſ. ca piris vel ſtatꝰ ſi iudi ci ſedeat. vel pecuni ariā inferēdā fiſco n̄ actori ut. ff. e. l. fi. ac. b ¶ cōſtō. ut. E. e. l. fi c ¶ Illuſtres. hij ſūt qui tm̄ noīe illuſtres ſūt ⁊ nō digͥtate. illi at̄ ſūt ſupͣ eos qui et digͥtatē et adminiſtͣ tōem hn̄t ſupͣ qͦs ne mo eſt niſi imꝑator qd̓ dic vt noͣui in aut̓. ut ab illuſtri. et q̄ ſu pra eos ſūt coll̓. v. d ¶ Actōꝫ .i. accuſati oneꝫ et eſt ſpāle. al̓. ꝯtra. ut. ff. de ꝓcur̓. .l. lꝫ. §. ad actōes et. .ff. de public̄. iud̓. l. pnl̓. §. ad crimen e ¶ Apparꝫ. dic ergo h̓ caſū eiꝰ leg̓ ſi vis. e ¶ Vt cui. .i. alicui f ¶ Mala .i. maxilla g ¶ Percuteretur. ſꝫ vid̓r. ꝙ ex tali ꝯſilio nō teneatur. ut. s. de obli. que ex delic. naſ. §. ope. in fi. §. ſꝫ dic. ut ibi diximus Item ar. contra. s. man. §. tua tantū. ibi quia nemo ex con ſilio. h ¶ Diſſimulacōe. ut ſi riſi vl̓ luſi vl̓ ꝯmēdi c̄ eo poſtea. Itē

IIII
ꝯtinebit̉ qͥ dolo fecit iniu riā vel ꝓcurauit ut cui ma la pugno ꝑcute̓tur. ¶ Sꝫ hec actio diſſimulacione a boletur et id̓o ſi q̓s iniuriā dereliq̄rit hoc eſt ſtatī paſ ſus ad animum ſuū non re uocauerit. poſtea ex peni tencia remiſſam iniuriam non poterit recolere De obligacionibꝰ que ex quaſi delicto naſcuntur. I iudex liteꝫ ſuaꝫ fecerit non ꝓpͥe ex malefitio obligatꝰ videt̉ ¶ Sed qꝛ neqꝫ ex malefi cio neqꝫ ex ꝯtractu obliga tꝰ eſt ⁊ vtiqꝫ peccaſſe ali quid intelligit̉ licet ꝑ im prudentiam id̓o videt̉ qͣſi ex malefitio teneri et in qͣn tū de eare equū religioni iudicātis videbit̉ penam ſuſtinebit ¶ Iteꝫ is ex cu iuſ cenaculo vel ꝓp̓o ipſius vel ꝯducto vel in quo gra tis hītabat deiectum effu ſūue aliquid eſt ita ut ali cui nocerꝫ qͣſi ex malefitio obligatꝰ intelligitur. Id̓o at̄ ex malefitio n̄ ꝓpe obligatꝰ intelligit̉. qꝛ ple
rūqꝫ ob alt̓iꝰ culpā tene tur aut ẜui a̓ liberi. ¶ Cui ſil̓is eſt is qui ea ꝑte qua vulgo iter fieri ſolꝫ id poſi tum aūt ſuſpenſum habet ꝙ p̄t ſi ceciderit alicui no cere. quo caſu pena. x. au reorum ꝯſtituta eſt. ¶ De eo vero qd̓ deiectum effu ſūue ē dupli qͣnti dānū da tuꝫ ſit ꝯſtituta eſt actio ¶ Ob hoīem ꝟo liberum occiſū. l. aureoruꝫ pena cō ſtituitur. ſi ꝟo viuet noci tumqꝫ ei eē dicet̉. qͣntum ob eareꝫ equuꝫ iudici vid̓ tur actō dat̉. iudex eniꝫ ꝯ putae̓ dꝫ mercedes medi cis p̄ſtitas. ceteraqꝫ impe dia q̄ in curacōne fcā ſunt p̄t̓ea oꝑaruꝫ quibus caru it aut cariturꝰ eſt ob id ꝙ inutil̓ factꝰ eſt. ¶ Si filiuſ familias ſeorſum a patre habitauerit et quid ex ce naculo eius deiectum effu ſūue fuerit ſiue qd̓ poſituꝫ ſuſpenſumue habuerit. cꝰ caſus ꝑiculoſꝰ eſt iuliano placuit in pr̄em nullam eē actionem ſꝫ cum ipſo filio agendum eſſe qd̓ et in filio
tollit̉ nudo pacto ipſo iur̓. ut. ff. d̓ pac. ſi tibi. §. q̄daꝫ actō nes. Sꝫ nūqͥd ē nata eciā ſtatī fcā iniuria. an ita demū ſi di cat ad aīm reuoco. qd̓ vltimū dixit bul. ut dn̄t. ſꝫ c̓te ymo ē nataſtatī iniuria. nec eī ex r̓uocacōe ad aīm vel ꝟb̓ talibuſ naſcit̉ h̓ actō. ſꝫ ex ꝯtūelia. ut. ff. de pact̓. l. ſi vnꝰ. §. pactus Atē quō abolet̉ h̓ nͥ eſſꝫ nata. c̓te nullo mō. ut. ff. de īiuſto rup. teſta. l. nā et ſi poſt. §. poſt deſcm̄. ⁊ ff. de ꝟ. obli. l. decē. i ¶ Nō r̓uocauerit .i. aboleuerit. non enim optꝫ dice̓ ad aīm re uoco. ſꝫ ſuffic̄ ſi r̄ma neat iratꝰ. et ei nō re cōciliat̉. Sed qͥd ſi in vltīa volūtate in pe nitēcia r̓mittit qͣi cō actꝰ morte ⁊ poſtea ꝯualet. nūquid rena ſcit̉. vid̓r ꝙ ſic. ut ar. .s. de dona. cā mor. .§. mortis cā. Itē qꝛ coactus remiſit vnd̓ p̄tor ratū n̄ hꝫ ut. ff. ꝙ me cā. l. i. Sꝫ contͣ dico qꝛ fuit ſemel ex tincta. vn̄ ī ꝑpetuum reſuſcitari n̄ p̄t ut. ff. de ſol̓. qͥ res. §. areaꝫ. Itē p̄ſumo ꝙ ꝑpetuo voluerit r̓mitte. ſiue ꝯualuerit ſiue n̄. nam alias non pot̓it bene peītere. p̄ſumā gͦ eū nō fuiſſe immemorē dine ſalutis ut. C. ad l. iul. repe. l. fi. It ē ꝯtͣ ad id qd̓ h̓ dic̄ nu da voluntate tolli hāc actōꝫ. ff. d̓ neg̓g̓ .l. pōp. ibi nam quo mo ⁊cͣ. ſꝫ c̓te abinicio tollit̉ nūda volūtate et ſimplici. vel vniuſ tm̄. ſꝫ ſi ſemel ad ani muꝫ reuocauerit. nō remittitur per nudaꝫ voluntatem. ſꝫ ꝑ vo luntatē nudā ꝟb̓ vel pacto exp̄ſſam ſic ec̄. ipſo iure. ut dcm̄ eſt p. l. ff. de pactis. ſi ti bi. §. quedam k De obligatōnibꝫ qꝛ de obligacionibꝫ ex malefitō diximꝰ. ſeqͥtur de hijs q̄ ex quaſi malefitō ſūt Ait pr̄familias iudex ſiue filiuſfamiliaſ IIiudex. ſiue ſꝫ qn̄ ē filiuſfamilias pr̄ de peculio tenet̉ īqͣntū fuit ī peculio. c̄ ſi filiuſfa. litē ſuā fec̄ vt ita ſint duo ſpālia. et qꝛ dat̉ de peculio lꝫ ſit qͣi ma leficiū qd̓ n̄ ē al̓. ut. ff. de hijs qͥ d̓ie. ul̓ effu. l. i. §. ſi filiꝰ Itē qꝛ inſpicit̉ tꝑs qͦ fec̄ litē ſuā ī ꝯdēnādo. lꝫ alias rei iudica te tꝑs ſpectet̉. ut. ff. de pecul̓. l. q̄ſitū. et ꝓbat̉ hͦ. ff. d̓ iu di. l. ſi filiuſfa. vl̓ dic ꝙ filiꝰ ꝯueīt̉ ut no. in dcā. l. ſi filiuſfa. in ¶ Litē ſuā .i. ꝯtrou̓ſiā vel litigiū. ut in id teneat̉ ipſe ī qͦ ſenit aliqͣꝫ. et hͦ qn̄ ꝑ ignorantia vel ꝑ imꝑitiā. ut. jͣ. ſequit̉ nam ſi dolo. tunc non hꝫ locum h̓. ti. ſꝫ ex malefitō tenetur.
et fit infamis. ut. C. de pena iud̓. qͥ male iudi. l. fi. ac. Sꝫ nū qͥd hͨ oīa ī arbitro loc̄ hn̄t. dic̄. jo ꝙ ſic. ut. C. d̓ pac. l. ſi qͥs in ꝯſcribendo Alij ꝯtͣ. cū poſſit pena peti tm̄. ⁊ nec ſnīa va let. ut. C. de arbi. l. i. et. l. ij. et maxīe ẜ noua iura q̄ loquūt̉ cͦ ē iuratū ab arbitro vel a ꝑtibꝫ. ẜ q̄ nͥl ei erit p̄ter ſacr̄m vt ī aut̓. de iud̓. §. qꝛ ꝟo. col. vj. ſꝫ c̓te pͥma ſnīa vera eſt. nec ob. h̓ aut̓. qꝛ nihil erit ei .i. arbitro p̄t̓ ſacr̄ꝫ ⁊cͣ .ſ. ut poſſit cogere ꝑteſ ſuō ſtare iudicō vel eiſ. i. ꝑtibꝫ. nā vo cabit alterā ꝑtē ꝑiu rā. ſꝫ eti ꝯtͣ arbitrum agꝫ ut dc̄ꝫ ē ⁊ ꝑ actō ne ī ſcm̄. ut. jͣ. e. §. fi. n ¶ Fecerit .i. male iu dicauerit o ¶ Ex cō trac. vel qͣſi p ¶ Po videtur ut ſi dubita uit c̓ca legem fuſiam camnā durius punit̉ ſi at̄ in. l. illa gallꝰ ac quilius mitius punia tur ⁊ hͦ qn̄ nō fuit da ta pecunia iudici vel ꝓmiſſa alias graues pene ſequerēt̉. ut. C. de pena iud̓. qͥ male iudi. aut̓. nouo iure. et fa. ad hͦ. ℟. ff. de var̓. et exͣor. ꝯg̓. l. fi. alias. i. q ¶ Iteꝫ is. hītabat hoſpēs pla ne non tenet̉ ſꝫ is qui hoſpitiū dederit. ut. .ff. de hijs qͥ deiece. vel effu. l. i. §. pnl̓. r ¶ Id poſitū. lꝫ ip̄e nō poſuerit ſ ¶ Si cecid̓rit. nō eī ſpectat̉ ut noceat. t ¶ Pena p̄ſtanda u ¶ Decē aureoꝝ. ul̓ ſolidoꝝ. ut. ff. d̓ hijſ qͥ eiece. vel eff. l. ſi ue ro. §. p̄tor ⁊. §. fi. ⁊ tē̄ dicaſ actōꝫ in ſcm̄ fo re annuam. ut. ff. de popu. act̓. l. fi. x ¶ De eo ē actō ꝑpe tua. q̄ h̓redi dat̉ ſꝫ in h̓redē n̄ dat̉. ut. ff. d̓ hijs qͥd̓ie. vel ef. l. ſi ve̓o. §. h̓ auteꝫ actio. v ¶ Quinqͣginta. et ideo c̓ta pena ſtatuit̉. quia non p̄t eſti macō liberi corꝑis fieri. ut. ff. ad. l. ro. d̓ iac. l. ij. §. ij. et cō petit h̓ actō īt̓ ānū. ⁊ nec h̓redi nec ī h̓redē dat̉ c̄ ſit penal̓ et ppl̓ariſ. qͥ pͥꝰ dat̉ ei cuiꝰ mag̓ int̓eſt. ut. ff. qͥ deie. vel ef. ſi vero. §. q̄ at̄. petua ſibi. ſꝫ alij puta h̓redi ꝓ eo ſi mortuꝰ z ¶ Acto dat̉. ꝑ ē ānual̓dat̉. ut. ff. de hijs qͥ deiece. vel effu. l. ſi vero plures. §. hec actio. a ¶ Factꝰ eſt qꝛ difficilimū eſt eſtimare futuras operas. b ¶ Si filius ſeorſum. id eſt ſeparatus a patre c ¶ Nullā eē de peculio. ut. ff. d̓ hijs qͥ d̓ie. uel effu. l. i. et. l. ſi filiꝰ d ¶ Suā fecerit .i. ſi ſine pr̄e hītauerit al̓ pr̄ de pecu lio tenet̉. ut. ff. de iudi. ſi filiꝰ. ẜꝫ jo. vel dic idē. .ſ. ut teneat̉

3 I
familias iudice obẜuāduꝫ eſt qui liteꝫ ſuam fecerit. ¶ Item exercitor nauis a̓ caupone aūt ſtabuli d̓ do lo a̓ furto quod ī naui aut caupōa aūt ſtabl̓o fc̄ꝫ erit qͣſi ex malefitio teneri vid̓ tur ſi mō ip̄ius nulluꝫ ē ma lefitiuꝫ. ſꝫ alicꝰ eoruꝫ quo ruꝫ operā naue aūt caupo nem aūt ſtabulum exercet cum eniꝫ neqꝫ ex malefitō neqꝫ ex ꝯtͣctu ſit aduerſus
euꝫ ꝯſtituta hͨ actō et aliqͣ tenus culpe reus eſt qui o ꝑa maloruꝫ hoīꝫ vt̓et̉. id̓o quaſi ex malefitio teneri vi d̓tur ¶ In hijs autē caſibꝫ ī fc̄ꝫ acto ꝯpetit q̄ h̓redi qͥ dēdat̉ adu̓ſus h̓rede at̄ n̄ ꝯpetit. De actionibus Vꝑeſt ut de acti ſonibus loquamur actio auteꝫ nͥl alid̓ eſt ꝙͣ ius perſequendi in iudicio quod ſibi debetur
ipſe filiꝰ hītet vel n̄ cū patre Sꝫ ec̄ ẜm azo. pr̄ h̓ tenetur d̓ peculio ut dictū eſt ꝑ. l. ff. de hijs qͥ deie. vel effu. l. i. §. ſi fi liuſ filio ꝟo ꝯdēnato ⁊ ibi pr̄ tenet̉ de peculio. c̄ vid̓at̉ qͣſi ꝯtͣhi c̄ filio ꝑ ſnīaꝫ. ut. ff. de noxali. act̄. l. ec̄ ſi ꝯdēnatꝰ. ⁊ ff. de peculi. l. iij. §. ideꝫ ſe̓bit. Itē exe̓citor qͥd ſit. dic. ut. jͣ. a ¶ Ex malefitio .i. actōe ī ſcm̄ īduplū. ut ꝙ cū eo. §. ij. .ff. naū. cau. ſta. l. fi. et. ff. de furt̉. adu̓ſus nau. cau. ſta. l. fi. Itē eſt et alia ī fc̄m acto. q̄ eſt ex eo ꝯtractu d̓ recepto. ut. ff. nau. ca ſta. l. i. in pͥnͥ. cul̓ qͣi b Cex ꝯtrac̄. ꝯtrac tu. c ¶ Aliqͣtenus cul pe. facit. ff. ad. l. acqͥ li. ſi ẜuꝰ ẜuū. §. ꝓculꝰ et. ff. furti adu̓. nau. cau. ſta. l. i. §. pnl̓. d ¶ Aut caſibꝰ .ſ. ſupͣ dictis om̄ibꝰ. e ¶ Que heredi. pati ēti iniuriā. ſꝫ in caſu d̓ ſuſpenſo nō dat̉ here di. ut diximus. s. e. §. ob hoīem. Et nota h̓ dr̄am inter actōꝫ ex maleficō ⁊ qͣi. nā vbi eſt ex maleficio ſi plu res ſunt quilibꝫ inſolidum conuenitur. ſꝫ ſecꝰ ī hac actione ex qͣi maleficio. ut. C. d̓ ꝯdi. furti. l. i. et. ff. nau. cau. ſta. l. i. et. l. fi. §. ſi plures. Itē in actōe ex maleficio vnꝰ ſoluēdo n̄ liberat aliū. ſꝫ ī hac ſic. ut. ff. nau. cau. ſta. l. lꝫ. §. poſſumus. Itē furi nō ꝯcedūt̉ actōes ex malefitō. ut. ff. nau. cau. ſta ſꝫ ⁊ ip̄i. ſꝫ ī actōe ex qͣi malefitō ꝯcedūt̉. ut dcō. §. poſſumus dat̉ ec̄ h̓ actio n̄ ꝯceſſa. ut. ff. de hijſ qͥ eie. vel effu. l. ſi ꝟo pl̓ eſ. §. cū at̄. Itē hēc gn̓aliꝰ dāt̉ h̓redibꝫ actoꝝ ut h̓ ꝙͣ il̓ le q̄ ſūt ex malefitio. ut. jͣ. de ꝑpe. et tē. act. §. ſed heredibus f ¶ Adu̓ſus h̓redeꝫ. ut. ff. d̓ iud̓. l. iul. ait. ⁊. ff. nau. cau. ſta. l. fi. §. pnl̓. g ¶ De actōibꝫ. id̓o poīt ī pl̓i. qꝛ pl̓es actōnes. ſūt ut. jͣ. e. ꝑ totū Sꝫ cū ſint plures. qͣre in ſingulari nu̓o dif finit̉. ut. jͣ. e. §. i. ℟º. lꝫ ſit nu̓s ſingular̓ſ tn̄ ponit̉ ut genus ut in alijs diffiōībꝫ ꝯtingit. et ſub ſe oēs ꝯtinet actōeſ Item quare non dixit de agēdo. ℟º. qꝛ illud ē facti. hoc iur̓ſ. Vꝑ eſt. ſꝫ qͥd ſuꝑeſt. ℟. forma. ut. s. de iur̓. na. §. fi. Vel dic ꝙ. s. tͣctatū ē de obligacōibꝫ. qͣꝝ filie ſūt. actōes. ut. ff. d̓ ꝓcu. l. lꝫ. §. ea obligacō. et. s. de ꝟ. ob. in pͥn. ideo de filia pꝰ mr̄em poīt qͣi ordine ſucc eſſorio. i ¶ Actō at̄ n̄l. noͣ ꝙ actō qn̄ꝫ ꝓ actu poīt̉. ut. ī aut̓. d̓ n̄ alie .§. ſi minus. in fi. et. C. de ſacroſā. ec. aut̓. hoc iuſ porrectū et de dona. inter vi. et vx. l. iij. §. ſcienduꝫ. c̓ca medium qn̄ꝫ ꝓ accuſatōe c̓mīali. ut. C. qn̄ ciui. actō c̓. p. l. i. qn̄ꝫ ꝓ iure agendi vel ꝑſeq̄ndi. ut. h̓. et. ff. e. l. nihil Itē noͣ ꝙ illd̓ qd̓ de actōe h̓ d̓r voluit pla. dicere de cā .ſ. ꝙ cā ſit actō. ut ſic̄ apd̓ dyalericos d̓r argumētū qd̓ ex ꝓpoſitione. aſſumpcōe et ꝯcluſionē ꝯſiſtit. n̄ tn̄ ꝯcluſio. ſic apd̓ legiſtas actō caliſa agēdi d̓r. ut ſi dicā. ꝯueīo te ad. x. qꝛ vēdidi tibi equū ꝓ. x. ſit idē ac ſi dicerē. ago ꝯtͣ te actōe ex vē. Sed azo dic̄ qd̓ ve rū eſt aliud eē cāꝫ ⁊ aliud actōꝫ. nā obligacō ē cā ⁊ mr̄ actō nis ſic̄ ergo aliud ē obligacō et aliud actō. ſic et alid̓ ē cā ⁊ alid̓ actō It̄ qꝛ vēdidi ē ſcm̄ ſꝫ actō ē ius. ut. ff. de cū. fu. l. ꝯſilio. §. fuet h̓. Itē p̄t eē ꝙ vēdidi et nō ꝯpetit mͥ actō qͥa mͥ ſolutū ē. vel qꝛ r̓miſi. vn̄ hͨ ꝟba. qꝛ vēdidi. n̄ ſūt actō It̄ noīa certa actōnū ſūt a iur̓ inducta .ſ. ut ex empto et ſimiles nec hͦ ē inductū ut cā ſit actō ſi qͥs ergo velit dice̓. non p̄t cū lex n̄ dicat. ut. ff. de ſuppel. l. labeo. ī fi. l. It̓ ſi cā eēt actō
fruſtra dicerꝫ lex mutari actōis nom̄ ē̄ agit̉ de dolo pr̄on vel ꝑētis. vel ſil̓iuꝫ ꝑſonaꝝ de qͦꝝ dolo n̄ agit̉ ꝑ actōneꝫ de dolo. ſꝫ ꝑ actōneꝫ ī ſcm̄. nam ad qͥd mutaretur nomē cuꝫ in cā maneret eadē. cū eſſꝫ ius ī ſola cā ꝯcludo ergo et dico ꝙ aliud ē cā. ⁊ aliud eſt actō It̓ lꝫ dixerī ꝙ noīa ſūt actōuꝫ ex empto ⁊ ſimileſ. caue tibi qꝛ n̄ ſūt actōeſ. ſꝫ actōnuꝫ noīa ſicut hͨ dictō homo non eſt homo. ſꝫ ſigͣt hominem k Aliud ē. pꝫ gͦ ꝙ olī aliud erat. erat ei cō ceptio ꝟborum for mata a igr̄atibus ut ff. de orig̓. iur̓. l. ij. §. deīde ex hijs. ⁊. §. oīꝫ vn̄ formula vulgari dicebatur. ut. ff. de furt̉. l. ſi ſeruus nauē ſed hodie h̓ ſolēnitaſ eſt ſublata. ut. C. de formū. et impe. l. i. et .ij. et ec̄ c̓ca int̓dicta eſt ſublata hmōi ſolē nitas. ut. jͣ. de int̓dic. .§. fi. Sꝫ q̄ erat olim dr̄a int̓ actioneꝫ et in terdeā. nā et īterdcā erāt ꝟboꝝ excepcio nes ut. jͣ. de īterdic. in pͥn. ℟. ut dicemnꝰ ibi At hodie nulla eſt dr̄a inter int̓deā. ⁊ actōes cū interdcm̄ nͥl aliud ſit ꝙͣ actō p̄toria. ut. jͣ. de īt̓dic. .§. fi. l ¶ Quā ius .ſ. ciuile. vbi actō e ciuilis. vel p̄toriuꝫ vbi actō p̄toria ē. nā ⁊ ciuiles actōes et p̄torias dico h̓ dif finiri Itē noͣ ꝙ actō eſt ius qͦ ꝑſeqͥm̉. ſꝫ obligacio ē ius ꝓpt̓ qd̓ ꝑſeqͥm̉. Et ſi q̄rat̉ qͥd ſit iſtud ius vel nat̉ale. vel ciuile. vel p̄torium vel gētiuꝫ. ℟. qꝛ ciuile vel p̄toriū ut mō dixi mus. nec facias magnā vim ibi. qꝛ cuꝫ multas hēat ſigͥfica cōes h̓ dictō ius. ut. ff. de iuſti. et iur̓. l. pnl̓. et fi. hͦ ē ec̄ v nū de ſigͣtis eiꝰ ūt dicat̉ ius agēdi vel ꝑſeq̄ndi. Sꝫ ꝓ deo ad cuiꝰ dr̄aꝫ poīt̉ ī diffinicōe ius cuꝫ ſingula mēbra poſita in diffinicōe ius hēant ſuum mīſteriū. ℟. ẜ. M. ꝙ ad dr̄am reꝝ corꝑaliuꝫ h̓ poīt̉ ut det intellige̓ ꝙ actō ſit res īcorꝑ alis qd̓ veꝝ ē. ut. s. de rebꝫ cor. et īcor. §. i. vel meliꝰ dicas ad dr̄aꝫ officij iudi. qd̓ nō eſt actō ut. ff. de minor̓. ꝙ ſi mīor .§. fi. 13. M. dicat ꝙ offitiō iudicis ē actō et ē ꝓ eo qd̓ dicit lex in actōe īiur̓. fieri eſtimacōꝫ iudicis offitio. ut. s. de īiur̄ .§. pena at̄. et. §. in ſūma. Sꝫ certe actō iniuriaꝝ ē actō cui inheret offitiū iudicis. non tn̄ illd̓ offitiū ē acto. ſꝫ in facto potiꝰ hͦ ꝯſiſtit. ius eī petēdi ꝑ actōneꝫ mihi ꝯpetit. qd̓ per offitiū iudicis mitigat̉. Sꝫ quid petā. ℟. qd̓ eſtimauero. nā dēo eſtimare lꝫ iudex poſſit refrenae̓. Eſt tn̄ qͦddā aliud offitiū qd̓ vicē ſuſtiꝫ et obtiꝫ actōis ut dicemꝰ. jͣ. e. §. pͣ. ī fi. m ¶ Perſeq̄ndi. hͦ d̓r ad dr̄aꝫ excepcōnū q̄dant̉ reiſꝑ quas defendunt̉. ſic̄ eī actōes ſūt armā actoꝝ. ita exceptio es ſūt arma reoꝝ. ut. ff. de excep. l. ij. in pͥn. §. illud n ¶ In iudicō. hͦ dic̄ ad dr̄aꝫ eoꝝ q̄ fiūt eciā licite et exͣ iudi ciū. n̄ tn̄ ſūt actōes. ut ſi nocturnū vel diurnū furē. vel mili tem deferentē miliciā qͥs capiat. ut. ff. ad. l. acqͥli. l. iiij. et. C. qn̄ lꝫ vnicuiqꝫ ſine iu. ſe. vin. l. i. et. ij. Et et ꝓpt̓ debito rē fugitm̄ q̄ꝫ caꝑe poſſumꝰ. ut. ff. de hiſ qͥ ī frau. cre. l. ait. p̄tor. §. ſi d̓bitorē. ſꝫ qd̓ exponāt. l. ibi ꝙ captꝰ fuit auctͣte iudicis o ¶ Debet̉. hͦ duobꝫ modis expoīt̄ .ſ. ad dr̄aꝫ real̓ actōis ẜ. azo. et ita ſtricte accipit̉ hͨ diffinicō ꝓ perſonali actōe tm̄. ſic̄ accipit̉. ff. e. l. actō in ꝑſonā. al̓. largius ut eci am realē ꝯtineat. nō tn̄ offitiū iudicis. ut. ff. e. l. actōnū ge nera. qn̄ꝫ largiſſime. ut eciā iudicis offitiū ꝯtīeat illd̓ .ſ. qd̓

IIII I
¶ Oīm aūt actōnū q̓bus int̓ aliqͦs apud iudices ar bitroſue de qͣcūqꝫ re qͣri tur. Suma diuiſio in duo gn̓a deducit̉. aut em̄ ī rem ſunt. aut in ꝑſonam. Nāqꝫ agit vnuſquiſqꝫ aut cum eo qui ei obligatꝰ eſt. vel ex contractū vel ex malefi cio. Quo caſu ꝓdite actio nes ſunt in ꝑſonaꝫ. ꝑ quas actorintendit aduerſariū
ei dare. aut facē oportere et alijs quibuſdā modis. ¶ Aut cū eo agit qui nul lo iure ei obligatus ē. mo uet tn̄ alicui de aliqͣ re cō trou̓ſiaꝫ. Quo caſu ꝓdite actōnes in reꝫ ſunt. veluti ſi rem corꝑalem poſſideat quis. qua ticius ſuam eſſe affirmet poſſeſſor autē do minū ſe eſſe dicat. Nam ſi ticius ſuā eſſe intendat in
ſt loco actōis. ut ꝑ qd̓ reſtitucō minoꝝ petit̉. ut. ff. e. j. actōis ꝟbo. Vel ponūtur hͦ ꝟba ad dr̄iaꝫ c̓mīaliū actōnuꝫ q q̄s n̄ ꝓſeqͦr mͥ debitū. ſꝫ vīdictaꝫ. et ẜm hͦ realē actōnem dicas diffiniri h̓. licꝫ eī n̄ ſit obligatꝰ qͥ realit̓ tenet̉. vt. jͣ. e. §. ibi aut cū eo qͥ nullā. ⁊cͣ. veꝝ eſt ꝑſonalit̓. groſſe tam̄ p̄t dici ꝙ ſit realiter obligatuste. fac̄ ꝓ hͦ ut ec real̓ h̓ diffini at̄. qꝛ v̓bū debe̓. et ad actōnē ī rē. et ad actōnē ī ꝑſonā refer tur. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. l. pecunie. §. fi. Iteꝫ fac̄ qd̓ ē in diffinico ne ꝟbū ꝑſequēdi. ꝙ ē ꝯn̄e tā ad realeꝫ ꝙ ad ꝑſonalē actōnem vt. ff. e. l. actō in ꝑ ſonā. Itē fac̄. jͣ. e. §. j. ip̄nci. vbi actō ralis ſpēs ē actōnis. ſic̄ ꝑ ſonalis. et ita largē accipias hͦ verbū de bet̉. ſꝫ īſtricta ſigni ficacionē ꝟbi huius debe̓ tm̄ alienū ⁊ nō meū. mihi debet̉. vn̄ ꝑſonalis obligacio tantū diffiniri vi det̉. vt. jͣ. e. §. ſic itaqꝫ. et. sͣ. del̓. §. ſꝫ ſi rē. Sꝫ c̓te qn̄qꝫ ego eciā ad id qd̓ n̄ mihi debet̉. vt. C. d̓ pact. l. ſi pacto qͦ penā nā ibi ago ad id quod nō ē debitū. ſꝫ ad id quod ex nudo pacto ꝯueīt. Sꝫ c̓te illud naturalit̓ erat debitū qd̓ nudo yacto dēbat̉. vt. ff. d̓ fideiuſ. l. fideiuſſor. vel nō agit̉ ib̓i ad id qd̓ nūdo pacto debet̉. ſꝫ ad id qd̓ vere debet̉. ſꝫ p̄tex tu eiꝰ ꝯſeqͥt̉ ec qd̓ nūdo pacto debet̉. vi. ff. d̓ ꝟ. ſig. ſi cui Itē oppono d̓ popularibꝰ actionibꝰ. nā ī eis nō dr̄ debitū et tn̄ petit̉. vt. ff. de popu. act. l. pe. ſꝫ nō obſtat ꝙ ſaltem pꝰ lit̓. ꝯt̓. debet̉. vel dic qꝛ et ſibi debitū ꝓſeqͥt̉. nā cū to ti populo ſit debitū. gͦ et ſibi. Itē oppono ī actōne īiuriaꝝ qꝛ nō dr̄ eſſe in bonis. vt. ff. de iniur̓. l. īiuriaꝝ. Itē nō ad debitū. ſꝫ ad vindictā ꝯpetit. vt. ff. de col. bo. l. ij. §. eman cipatꝰ. et tn̄ ē actō. ℟n̄. nō ē ī bonis vt tͣnſeat ad heredes vt. ff. ad. l. falci. l. penalis. Itē lꝫ dēt̉ ad vīdictā. tn̄ p̄t de beri michi ꝓpt̓ id qd̓ ē ī eſtimacōne vindicte vel in aterā vindictā. Itē oppoīt̉ d̓ here. ꝑet̓. Itē d̓ actōne d̓ pecul̓. naꝫ in hijs agit̉ ec̄ an̄qͣ ſit penes poſſeſſorē. vel anteꝙͣ ſit in peculio vt. ff. de pet̓. h̓re. l. iiij. et. l. ſi qͦ. et. ff. de pe cul̓. l. q̄ſitū. in pͥn. et. ff. d̓ lib̓. le. l. ſi qͥs reū. §. idē. Sꝫ dic eſſe ſubaudiēdū h̓. vel d̓bebit̉. Vel dic̄ ꝙ qn̄ fuit actō ꝓpō ſita .ſ. efficax tm̄ ꝓ eo ꝙ tunc erat penes poſſeſſorē vel in peculio. et poſtea cū agebat̉ eatenus. et actōnis efficacia creſcebat. cū vniuerſalis vel in aliquo vniuerſo fuit peti cio. vt. ff. de iudi. l. ſolemus. Itē opponit̉ de actōnibꝰ qͣs intedūt aliqͥ ꝓ alijs vt ꝓcurator ⁊ tutor ⁊ p̄latꝰ et ſil̓es na agūt et tn̄ n̄ ſibi d̓bitu petūt. ſꝫ dic ꝙ qͣſi dn̄i ſūt. vt. fl ꝙ eptore. l. qͥ fūdū. §. ſi tutor. Vel dic ſibi. i. ei cui actō cō petit det̉ q̄ ītēdit̉. l̓ ſubaudit̉ ꝙͣ ſibi dēt̉. ul̓ ei cuiꝰ noīe a git. huiꝰ alt̓natiue ẜa ꝑs ē ꝟa. actōnes ſūt q̄ corā alijs p ¶ Int̓ aliqͦſ vidr̄ īnue̓ ꝙ alie iudicibꝰ ꝓpōnūt̉ ſꝫ n̄ ē ꝟm q ¶ Iudices. ordīarios vel delegatoſ. zeos actōnes ꝓpo r ¶ Arbitros .ſ. ꝯꝓmiſſarios. nā ⁊ apd̓ nēde ſūt. ut h̓. ⁊ ff. d̓ arbi. l. j. eſt eclibellꝰ offerēdꝰ. vt. C. d̓ arbi. l. cū an .§. lꝫ c̓ca fi. Sꝫ ꝯtra ẜm pla. C. de ep̄. ⁊ cl̓i. aut̓. gn̓al̓r. Ad qd̓ ℟ n̄. qꝛ ibi n̄ d̓ libelli oblatō e loqͥt̉. ſꝫ d̓ r̓miſſiōe caucō nis q̄ ꝯſēſuꝑciū fieri pt̄. ff. d̓ fer̓. l. j. j. ℟n̄. xe̓. pe. l. j. ffi. ¶De qͣcūqꝫ gn̓alit̓ accipe vbū rei. ut. ff. ſi nā ꝓ corꝑa libꝰ. ⁊ īcor. ꝯpetūt actoſ. ut. jͣ. e. §. ꝓx. ⁊. §. ij. ⁊. ff. ſi ẜuitꝰ
vēdi. l. ij. ī. pͥn. ema qͦ ad tͣctatū. ul̓ ſūma .i. breuis. breui t ¶ Sūma. i. pͥ or .n. eē n̄ pt̄ ꝙͣ bimēbris ſic̄ iſta ē. ſꝫ oppo nit̉. jͣ. e. §. q̄dā. ℟º. qꝛ ⁊ ille ſūt reales qn̄ ad res agit. Itē ī ꝑſonā qn̄ ad ꝑſonales p̄ſtacōneſ agit. īmo ec̄ ſi ſimul agat̉ nō tn̄ egredit̉ hāc actōnē. alias diuiſione. cū ſint īrē ⁊ in ꝑſonā. niſi em̄ ſic ex pone̓nt̉ iā multe īueī rēt̉ breuiores. ut. jͣ. e .§. alie. ⁊. §. actionū ⁊ alie quēdā diuiſiōes q̄ bimbres vl̓ h̓uio res inuenirentur. u ¶ Itē īrē ſūt. ideo in rē dicūt̉. qꝛ re cō comitāt̉. ff. d̓ publi. l. imꝑatores. et in ꝑ ſona. qꝛ a ꝑſona non r̓cedūt obligati. vel heredis eiꝰ cuiꝰ ea dē ē ꝑſona. vt. ff. e. l actōi gn̓a. §. j. ⁊. ij. et in aut̓. de iur̓iur̓. a mo. pͥ. in pͥn. coll. v. x ¶ Aut h̓ r̓ſpicit ali ud aūt qd̓ ē cū eo ⁊cͣ y ¶ Per qͣs .ſ. ꝑſona leſ actōeſ. zcō ē ī obligacōe. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. v̓ at̄ n̄. §. fi z¶ Dae̓ cū da 7oꝑte̓ cū ſcm̄ ſit in obligacōe. vt ſi ꝓmiſi a ¶ Aut face̓. ſti ſcribe̓ libꝝ. qd̓ petit̉ act̓. ex ſtipl̓atu. ut sͣ. d̓ ꝟ. ob. in pͥn. ſi ex ꝯtͣctu. ⁊. q. ex maleficō. nec. n. de b ¶ Nōdis. id ē qͣ his. sͣ. dixerat. qd̓ reprobatur. qꝛ ex qͦ dixit de his q̄ ſūt ex ꝯtͣctu vel ex delicto. ꝑ conſequens de hijs q̄ ſūt ex qͣſi ꝯtͣctū ⁊ ex qͣſid̓licto. vt. sͣ. d̓ ob. q̄ ex ꝯtͣc ī pͥn. ⁊. sͣ. t. j. in pͥn. Vel dic oīa iſta. sͣ. eſſe ꝯpͥhēſa. Sꝫ ſūt ſupͣdcā intelligēda vbi p̄ciſe agebat̉ ad dādū vl̓ faciēduꝫ h̓ aūt qn̄ nō p̄ciſe ſꝫ ſubalt̓nacōne. vt hͦ aūt illud. ſꝫ hͦ re ꝓ bat̉. qꝛ n̄. sͣ. dixit ꝙ p̄ciſe qͥd fieret. Dic gͦ h̓ de ꝯd̓. furtiua loqͥ q̄ ē ꝑſonal̓. n̄ tn̄ ex ꝯtͣc. vel qͣſi. l̓ ex maleficō. vl̓ qͣſiꝫ ex varijs figuris cāꝝ orit̉. vt. ff. d̓ act. ⁊ ob. l. j. ī pͥn. Itē de int̓dictis oībꝰ pt̄ dici. ꝙ oīa ſūt ꝑſonalia. ut. ff. de int̓ dic. l. j. §. fi. nō tn̄ iur̓ ordīario. ſꝫ exͣordīario ſūt introducta vn̄ n̄ ꝯtinēt̉ ſub hac diuiſione. ex ꝯtͣc. vel qͣſi. vel ex male ficō. vel qͣſi ex de licto. tn̄ ꝓpt̓ d̓lictū qn̄qꝫ dāt̉. vt ī īterdi cto. vn̄ vi pt̄ videri. qn̄ꝫ n. vt ī int̓dicto qd̓ vi aūt clā qn̄ꝫ ꝯtͣ eū qͥ n̄ fecit opꝰ. ſꝫ ſcm̄ hꝫ dat̉. vt. ff. ꝙ vi aūt clā. l. iij. .§. ⁊ clā. et. l. ꝯpetit. Et vt b̓uit̓ dicā ille t̓ciꝰ articl̓ꝰ qͥ dr̄ ff: e. l. j. ī pͥn. ex varijs figuris. ⁊cͣ. ē qd̓ h̓ dr̄ ⁊ ī alijs qͥbuſ dam ⁊cͣ. mnota h̓ ꝙ ille qͥ rē meā tenet nō ē mihi id̓o obli c ¶Iure. gatꝰ. ſꝫ rōe poſſeſſiōis eū poſſuꝫ ꝯueīe̓. vt. C de ali. iu. mū. cā fac̓. l. j. Sꝫ oppono. teneris mihi ad rē re ſtituēdā. gͦ es obligatꝰ. ℟n̄. nō ē ꝟm qꝛ tenet̉ duobꝰ mo dis accipit̉. nā ſi dicas teneris. id̓o qꝛ ex nat̉a actōnis ſis mihi obligatꝰ falſū ē. Si ꝟo dicas. teneris. qꝛ ꝑ officiuꝫ iudicis dꝫ tibi neceſſitas īp̄oni vt reſtituas. ꝟm e. vt. ff. d̓ rei ven. qͥ r̓ſtitue̓. et ſi hͦ mō accipiat̉. teneris. gͦ es obliga tꝰ non ſeqͥt̉. Nota ī actōe ī re ex ꝑte actoris alteꝝ duo d ¶ Poſſideat. rū debe̓ int̓ueīre .ſ. dn̄iuꝫ. vt. ff. d̓ rei vē. l. in rē. et hic. vel qͣſi dominiū. vt ī emphiteota. ſuꝑficia rio. et ī bone fidei emptore. et ſimilibꝰ. vt. jͣ. e. §. alie. ⁊. ff. ſi ag̓. vec. l̓ emphite. l. j. §. fi. et. l. ij. ⁊. iij. ⁊. ff. de ſuꝑficie bꝰ. l. j. ī fi. j. ℟n̄. ⁊. §. qd̓ ait. Itē ex ꝑte rei ſiml̓r alteꝝ du oꝝ. ſcꝫ poſſeſſio vel qͣſi. vt qꝛ dolodeſierat poſſidere. vt h̓. ⁊. ff. d̓ int̓ro. ac. qͥ ẜuū. §. iiurie. et de noxal̓. electio. §. j. e ¶ Dicat. hͦ nō ē neceſſe ꝓbare vel dice̓. ſꝫ ex volūtatē dr̄. vt. C. de eden. qui accuſare. et de rei ven. l. fi. et. jͣ. de int̓

H
rē actio eſt. ¶ Eq̄ ſi agat ius ſibi eſſe in fundo forte vel edibꝰ vtendi fruendi. vel ꝑ fundum vicini eundi agēdi. vel ex fundo vicini aquaducēdi in rem actio ē. ¶ Eiuſdeꝫ gn̓is ē actio d̓ iure predioꝝ vrbanorū veluti ſi agat ius ſibi eſſe. alcius edes ſuas tollendi ꝓſpiciendiue vel ꝓiciendi aliq̓d vel immittēdi tigna ī vicini edēs. ¶ Cōtra qͦꝫ d̓ vſufructū ⁊ d̓ ẜuitutibꝰ predioꝝ ruſticorū ¶ Itē prediorū vrbanorū īuiceꝫ qͦꝫ ꝓdite ſunt actōes ut ſi quis intēdat ius non eſſe
aduerſario vtendi fruēdi eūdi agēdi aquā veducē di. Itē alciꝰ tollēdi ꝓſpi ciēdive vel ꝓijciēdi. immit tendi ¶ Iſte qͦꝫ actiones in rē ſunt. ſꝫ negatiue. qd̓ genus actōis in ꝯtrouer ſijs rerū corꝑaliū ꝓditum nō eſt. Nā in hijs is agit. qui nō poſſidet. Ei vero qͥ poſſidet nō ē actio ꝓdita ꝑ qua negat rem actoris eſſe. ¶ Sane vno caſu qͥ poſſidet. nͥlominuſis acto ris ꝑtē obtinet. ſic̄ in lacio ribꝰ digeſtorū libriſ opor tunius apparebit. ¶ Sed iſte quidē actōnes quarū
a ¶ Neꝫ corꝑalē. bn̄ rē dic̄ corꝑalē. qꝛ ī corꝑalia nō vēdi cāt̉. vt. ff. d̓ rei vē. l. vēdicatō. b ¶ Eq̄ .ſ. dat̉ actō ī rem. c ¶ Agat .ſ. actōe ꝯfeſſoria ꝙ ſic vocet̉ legit̉. ff. ſi ẜui. vē. d ¶ Vtēdi. h̓ ẜuitꝰ eſt ꝑſonalis. ſꝫ ſeq̄ntes. .l. ij. in pͥn. reales ſūt. vt. ff. d̓ ẜuit̓. l. j. e ¶ In re ꝯfeſſoria f ¶ Gnis .ſ. ꝙ ſit ī rē g ¶ Alciꝰ tollendi. ut ſi erat ī qͣſi poſſeſſi one ſeruitutis domꝰ mee. ne mihi liceret alcius tolle̓ me volē te edificare. debeo a ge̓ negatoria ⁊ ita h̓ īter ſit exemplū nega torie. ut. ff ſi ẜui. vē di. ⁊ ſi fōte. §. j. ī hac em̄ regatoriā ẜuitu te ꝟbis affirmatiuiſ ⁊ ꝯfeſſoria negatīs ꝓpoīt̉. vt. ff. ſi ẜ. vē di. l. loci. Alia ꝟo ex ēpla q̄ ponūt̉ bn̄ po nūt̉ in ꝯfeſſoria vſqꝫ illuc ⁊ ꝯtͣ. ⁊cͣ. Vl̓ po ne hͨ exēplū ī ꝯfeſſo/ ria. vt ſi talē mihi de beas ẜuitutē. ut al ciꝰ teneas edificatu vt. ff. d̓ ẜ. ur. p̄di. ſi arborē. §. interdum. et. l. eum debere. h ¶ Cōtra. id ē ī cō trariū. nā. s. d̓ ꝯfeſ ſoria ꝑ quā ẜuitutes debet̉. nūc denegatoria ꝑ quā ſeruitutes denegāt̉. vt. ff. de ẜui. ven. l. ij. ctiones .ſ. negatorie. i¶ Prodite ſūt a di. exēplū ꝯfeſſorie. in his em̄ exēplis k ¶ Alciꝰ tollē oībꝰ r̓petit̉. vel dic̄ nō repēti. nō ad hͦ ex ēplū. ſꝫ ad alia ſic. Sꝫ qͣrit̉ h̓ qͣre noīa tl̓ia dāt̉ talibꝰ acto nibꝰ. ℟ n. pla. qꝛ negatoria negatīs ꝟbis ꝓponit̉. ꝯfeſſo ria vero affirmatīs. hͨ opīor̓ ꝓbat̉ ī ẜuitutē alciꝰ tollēdi. ibi em̄ ꝯfeſſoria negatīs. negatoria affirmatīs ꝟbis ꝓpo nūt̉. dic gͦ pociꝰ īſpiciēdā eſſe nat̉aꝫ ꝙͣ ꝟba. vt ꝯfeſſoria ideo dicat̉. qꝛ ad hoc vt ꝯfiteat̉ ſe debe dat̉. negatoria at̄ qꝛ negat̉. Itē qͣre iſte dicūt̉ ī rē. ℟n̄. qꝛ ad ſil̓itudinē rei vēdat. ſic̄ em̄ illa rōe dn̄ij vel qͣſi dat̉. ſic et iſte. vt ecc̄e rō ne dn̄ij dat̉ ꝯfeſſoria ſcꝫ dn̄o fūdi cui ẜuitꝰ debet̉. vt. ff. ſi ẜui. ven. l. ij. §. hͦ autē et rōne qͣſi dn̄ij vt fructuario credi tori ⁊ ſuꝑficiario. Itē publiciana dat̉ ei cui ẜuitꝰ ē ꝯſtitu ta a dn̄o fūdi. vt. ff. d̓ remiſſi. l. j. §. idē iul̓. et de ſuꝑfic̄. l. j. .§. fi. et ſi vſufruct. pe. l. j. et de publi. l. ſi ego. ij. et. iij. ℟ n̄. Itē ſic̄ rōne poſſeſſionis. vel qͣſi dat̉ rei ven. ſic et hͨ ꝯfeſſoria rōne vere poſſeſſionis adu̓ſus eū qͥ poſſidet agꝝ qͥ ẜuitutē debet. ut. ff. ſi vſufruc̄. pe. l. fi. hͦ idē ī negatoria nā ip̄a rōne dn̄ij dat̉ dn̄o fūdi qͥ negat ẜuitutē debere. vti lis aūt qͣſi dn̄o. qꝛ iuſhꝫ ī fūdo que negat ẜuitutē debere vt. ff. ſi ẜui. ven. l. ij. Ecōtra rōne poſſeſſionis ītendit̉ ꝯtͣ eū qͥ poſſidꝫ rē rōne vſufruc. vt. ff. de acquir̓. poſſ. nat̉al̓r vel qͣſi poſſidet. vt ſi reu̓tat̉ ꝓpt̓ aliā ẜuitutē quā ſibi dicit̉ debitā. ī qͥbꝰ n̄ ē ꝟa poſſeſſio etiaꝫ naturalis. ar. ff. de ſer. vr. p̄di. l. ſi edes. §. lib̓tas. ⁊ §. ſe. et rōne hoꝝ ſil̓iū dicūt̉ in re. Itē noͣ ꝙ dic̄ pla. ꝙ negatoria ita demuꝫ dat̉ ſi fūit ſeruitꝰ ꝯſtituta ⁊ poſtea amiſſa. ſꝫ fl̓m eſt. competit em̄ ⁊ ſi nulla fuit. vt. ff. ſi ſerui. ven. loci §. ꝯpetit. ⁊. l. fiſtulas. ¶ Iſte qͦꝫ. d̓ qͥbꝫ. sͣ. ꝓx. §. dixi. nā ad ꝓxīa ē faciēda relacō vt. ff. del̓. j. ſi ẜuꝰ pl̓iuꝫ. §. fi. ⁊ d̓ teſtā. he̓des §. ſꝫ ſi noͣui
nā alie nō ſūt negatīe ſꝫ affirmatīe. ſꝫ ī eo qd̓ dic̄. in rē ſunt. pt̓ ad vtꝝqꝫ referri ꝓnis .ſ. negatīaꝝ ⁊ affirmatīaꝝ. Et m ¶ Qd̓ genꝰ actō nota ꝙ nomen actōnis largē h̓ poni tur. alias vero pro perſonalibus tm̄. vt diximus. sͣ. e. §. i. n ¶ His ſcilicet in cauſis rerum corporalium. o ¶ Qui nō poſſidet. ſcꝫ in ſolidum. ſi eniꝫ duo aſſerāt ſe poſſi dere. ⁊ vt̓qꝫ vincit. pot̓it alter vendica re. vt. ff. vti poſſi. ſi duo. in fi. i. ℟n. p ¶ Regat rē actoris hͨ ꝟba reſtnͥgūt pre cedētia. ſcꝫ ei ꝟo ⁊cͣ. nā hͦ ꝑ̄petuo veꝝ eſt ꝙ alias nō dat̉ actio poſſidenti per quaꝫ negat rē actoris eē ſꝫ pt̄ poni caſꝰ vt poſ ſeſſor hēat actōeꝫ ꝑ quā dicat ſe dn̄m eē. vt. ff. d̓ rei vē. l. offi ciū. ⁊. ff. vſufru. quē admodū ca. ſi vſufr. noīe ꝯſtat em̄ como datariuꝫ nō poſſide̓ ⁊ ꝯmodāteꝫ poſſide̓ vt. ff. ꝯmo. l. rei. jdē ī ꝯductoe̓ ⁊ locatoe̓ vt. ff. d̓ vſuc̄. n̄ ſoluꝫ .§. i. Alij dicūt. l. illā officiū. loqͥ qn̄ alius n̄ poſſidens agit. vt ſic rōne detētacōis tl̓is agat̉. Sūt ⁊ alij. vt bau. ⁊ loth qͥ dicūt ꝙ eoip̄o ꝙ agit poſſeſſor rei vē. renūciet cauſe poſ. cū hoc ſit īpoſſibile. et poſſidere ⁊ vendicare poſſeſ. pͥma q ¶ Vno ca̓ſu. vt ī duplicibꝫ iudicijs vt yverior eſt. ff. de iudi. in t̓bꝫ. et. jͣ. e. q̄dā. et. ff. vti poſſ. ſi duo. §. i. ⁊. jͣ. de int̓dic. §. t̓cia. et. ff. fam̄. h̓r. l. i. vel dic ꝙ dic̄ de qͣlibet excepcōne ꝓponēda. nec em̄ h̓ dic̄ ꝙ ſit actor. ſꝫ caute dicit ꝙ ꝑtes ſiue onera actoris ſuſtinet ẜ jo. vt. ff. de excep. l. i. r ¶ Apparebit. vt. ff. de iud̓. l. in t̓bꝫ. ẜm pͥmum. vel. ff. d̓ excepe̓. l. i. ẜm ſcd̓m. s ¶ Sꝫ iſte. latent̓ accedit ad ſcd̓aꝫ diuiſionē .ſ. alie ſūt ciuiles. ⁊ alie p̄torie. et d̓ omībus exēpla poīt. Sꝫ q̄rit̉ de duabꝫ .ſ. de actōne ī rē q̄ dat̉ ꝯtra eū qͥ dolo deſijt poſſide̓. videt̉ em̄ pretoria. vt. ff. de noxaꝫ act̓. l. el ectō. §. i. Sꝫ ⁊ ciuilis videt̉ īſpecta ꝑſona q̄ d̓ iur̓ ciuuli admittit̉ ad agēd̓ vt. ff. d̓ rei vē. in rē. ſꝫ dic eā ciuilē inſpecta pociꝰ ꝑſona actoris q̄ dignior ē. vt. ff. de excep. do. pure. §. fi. Et hͨ ꝯſid̓acō ſꝑ habet̉. nā her̓. peticō dicit̉ p̄toria qn̄ bonoꝝ poſſeſſori dat̉. vel fidei ꝯmiſſaria licꝫ ꝯtͣ poſſidentē ꝓ he̓de vel ꝓ poſſeſſorē det̉. ⁊ ecōtra ſi detur he̓di. de iur̓ ciuili dicat̉ ciuilis. vt. ff. de pet̓. her̓. l. i. ſꝑ em̄ iudicamꝰ actōꝫ. ſit ciuilis vel p̄toria īſpecta ꝑſona actoris Scd̓o q̄rit̉ de actōne ꝯmodati. ſꝫ dic ea ciuilē. vi. ff. ꝯmo. I. incōmodato. §. fic̄. et qd̓ d̓r. e. t. l. i. p̄tor ait ⁊cͣ. l̓ ꝯpro bādo vel ꝯfirmādo dic̄. n̄ īueniēdo. ſic ⁊ pe. her̓. d̓r. ff. ſi ꝑs he̓. pe. l. i. ī pnͥ. ſꝫ tn̄ ip̄a ciuilis ē. cū ſit ex ſe. cō. ⁊ centū ui ral̓ dicat̉ vt. ff. d̓ he̓. pe Itē ve. §. cū aūt. ⁊. C. de he̓. pet̓. l. fi. ī pnͥ. om̄s eī actōnes q̄ oriūtur ex his. v. ꝑtibꝫ iur̓. ſcꝫ lege ſe. cō. ple. pnͥ. pla. et ℟nẜ pru. ciuiles ſūt. q̄ ꝟo a ma giſtratibꝫ vel p̄toꝝ edicto deſcēdunt p̄torie ſūt. vt. sͣ. de iur̓. na §. ꝯſtat. vſqꝫ ad. §. ex non ſcripto. ⁊. ff. d̓ iuſti. ⁊ iu. l. ius aūt. ⁊. jͣ. de p̄pe. ⁊ tē. ac. ī pnͥ. alie aūt p̄ter duas ſupͣ dictas certe ſunt. vtrum ſint pretorie vel ciuiles.

IIII
mencōnem habuimꝰ. et ſi que ſunt ſil̓eſ ex legittimiſ ⁊ ciuilibꝫ cauẜ deſcēdunt ¶ Alie autē ſunt qͣs p̄tor ex ſua iur̓dictōne ꝯꝑatas hꝫ tā in rem ꝙͣ in ꝑſonam quas ⁊ ip̄as neceſſariuꝫ ē exēplis oſtendere ¶ Ecce plerūqꝫ ita ꝑmittit p̄tor ī re age̓. vt vel actor dice̓t ſe quaſi vſucepiſſe qd̓ non vſuceꝑat. vel ex diuerſo. ſi poſſeſſor dice̓t aduerſa riū ſuū n̄ vſucepiſſe. qd̓ v ſucepit. Nāqꝫ ſi cui ex iuſta cā reſ aliqͣ tͣdita fuerit veluti ex cā emptōis a̓do nacōnis. aut dotis. aut le gatoꝝ. necdū eius rei dn̄ſ effectꝰ. ſi eiꝰ rei caſu poſ ſeſſionē amiſerit. nullā hꝫ in rem directā actionē ad eā ꝑſeq̄ndam. Quippe ita prodite ſunt iure ciuili a ctiones. vt q̓s dn̄ium ſuū vendicet. Sꝫ qꝛ ſane duꝝ erat eo caſu d̓fice̓ actōne inuēta ē a p̄tore actio in qͣ dicit is qͥ poſſeſſione ami ſit eā rem ſe vſucepiſſe. et
s ¶ Cuaꝝ mencōnē .ſ. exp̄ſſaꝫ vt de quibuſdam dictum eſt t ¶ Et ſi q̄ ſūt ſil̓es. vt ſubic̄. vt q̄ ſūt ex ꝯtͣct. l̓ qͣſi. vel ex d̓ lic. vel qͣſi. vel ex varijs figuris cauſaꝝ. vt. sͣ. e. §. i. et. ij. u ¶ Legittimis. id eſt ex lege. xij. ta. x ¶ Et pro. id eſt. v ¶ Ciuilibꝫ. ⁊ dic ciuilibꝫ .i. ex aucͣte iur̓ prudētiū ⁊ eorū ℟nẜ. nā totuꝫ ē ius ciuile. vt. ff. de iuſti. et iur̓. ius aūt ciuile. et de ori. iur̓. l. ij § z ¶ Tā nouiſſime. in rē. i. tā in rē tm̄ ꝙͣ īꝑſonā tm̄. nec eī a liqͣ p̄toria inuenit̉ q̄ ſit mixta .ſ. īxē ⁊ ꝑſo nā. lꝫ ciuilis tal̓ īue mat̉. vt. jͣ. e. §. q̄dā ꝯtͣ. ff. d̓ poſ. he̓. pe. l. iij. et pͥmo h̓ de rea libꝫ dic̄ vſqꝫ ad. §. mn perſonam. ⁊ poſtea de ꝑſonalibꝫ dicet. a ¶ Ipſas .ſ. p̄toriaſ quaſi diceret. n̄ ſolū ciuiſe qͣm expoſuimꝰ b ¶ Receſſariū. id eſt vtile. qd̓ ei medicam̄ ta morbis. hͦ exhibēt uura negocijs. vt in autͣ. h̓ ꝯſtō. inno. ꝯ. ī pnͥ. coll̓. viij. nec eī ncc̄itas ī pnͥcipe īponi pt̄. vt. ff. de le. ⁊ ſe. ꝯ. pnͥceps. Itē qꝛ ꝑ exempla aptius intelligetur. vt h̓. ⁊. C. de tͣnſac. vt reſponſum. et. ff. de col. bo. §. pretor iulianus. c¶ Ecce h̓ eſt primum exemplum. quod exponitur ſtatim ibi nāqꝫ ⁊cͣ. ac. ͦ ſꝑ dice̓ nō pot̓it .ſ. contra dominum. d ¶ Plerumqꝫ. quia niſi in caſibus vt ſtatim dicemus. e ¶ Diceret. agendo publiciana. accur. f ¶ Vel ex diuerſo. hoc exponitur. jͣ. §. rurſus. g¶ Poſſeſſor. id eſt dominus quondam ad queꝫ redijt nūc poſſeſſio. vel dic poſſeſſor quondam nunc petitor. h ¶ Ex iuſta cā. id ē ex aliqͦ ꝯtractū qͥ d̓ſcēdit ex iuſta cā. id eſt ex affectōne vt̓uſqꝫ ꝑtis. v. ff. e. l. ī oībꝫ. quā affectōeꝫ iuſtū eſt ẜuari. vt. sͣ. de reꝝ di. §. ꝑ tradicōneꝫ. et hͦ dūmo cā vel titulꝰ fuerit aptꝰ dn̄iū trāſferre licꝫ nō trāſferat qꝛ tradicō nō plꝰ tͣnſfert ꝙͣ ſit apd̓ eū qͥ tradit. vt. ff. de pu. l.j. ī pnͥ. ⁊. l. ij. et. iij. ⁊. iiij. ⁊. v. ⁊. vj. ⁊. vij. ſi ꝟo ꝯtͣctꝰ nō eſt abilis tͣnſferre dn̄iū. n̄ ꝯpetit public̓. vt. ff. e. q̄cūqꝫ. §. i ¶ T adita. a nō dn̄o. ꝑ tradicōꝫ dn̄s fcūs n̄ fuit. ſi at̄ k ¶ Effectꝰ. ꝑ vſuca. nā alt̓o iſtoꝝ modoꝝ fc̄s dn̄s fu̓it publicianā ei nō dat̉. ſꝫ directa rei vē. vt. ff. d̓ pu. l. i. ī pnͥ. l¶ Caſu. ȳmo et ſi qͦcūqꝫ mō. nā et ſi ꝑ furtū et. §. i. vel rapinā vel aliā vimamiſerit. n̄ tn̄ hꝫ īrē actōꝫ directā ſꝫ hāc lꝫ habeat ⁊ alias actōnes. vt furti. vel vi bo. rap. ⁊ ſll̓es. vt. sͣ. de ob. ex d̓lic. §. ſꝫ ⁊ boē fi. ⁊ sͣ. vi. bo. rap. §. fi in ¶ Nullā. de alijs aūt realibꝫ ꝯſtat. ſꝫ de hac rei ve. dubi n ¶ Vēdicet dn̄iū. hͦ videt̉ fl̓m. nā aūt hēo dn̄iū tatur et tūc n̄ vēdico qd̓ hēo. ſi n̄ hēo. nec tūc vēdico. vt. ff: d̓ rei ve. l. in rē. j. ℟º n. Itē dn̄iū ē ius ⁊ res incorporalis. quō g̓ vendicatur. Sed dic̄ dominium. id eſt rem racōne dominij. o directā. Sꝫ nūqͥd publiciana ꝯpetit rōne vtilis dn̄ij. qͥd̓ā dicūt ꝙ ſic. dicētes ꝙ vtile dn̄iū hꝫ cui publiciana cō petit. et dict hāc eē cāꝫ publiciane. ſic̄ directū dn̄iū ē cā di recte actōis ī rē. vt. ff. de rei vē. in rē. Alij dic̄t. ꝙ nec vtile dn̄iū habeat. cū ille qͥ vtile dn̄iū hꝫ ec̄ ꝯtͣ dn̄m agat. vt. ff. ſi ager. vec. vl̓ emphi. pe. l. i. ⁊. ij. ⁊. iij. qd̓ nō ē in publici ana. vt. ff. de public̄. l. pe. ⁊ fi. p. ¶ Caſu .ſ. iſto ſupͣdicto
q ¶ Actōnē. qd̓ erat ẜm ius ciuile. ralias n̄ p̄tor actōis r ¶ Actio .ſ. publiciana. vt ſtatī ſubiē nomen diceret ī fa ctū daret̉. ſic̄ ex ciuili obligacōne noua dat̉ ex. l. ꝯdicō. ſi n̄ caueat̉ de noīe actōis. vt. ff. nau. cau. ſta. l. idē. §. i. ⁊. ff. d̓ s ¶ Dicit. et ſic vid̓r ꝙ p̄tor ꝑmittit mētiri. ꝯd̓. ex. l. l. j. qd̓ pla. ꝯceſſit. ⁊ ide ī ſeq̄ntibꝫ caſibꝫ t̓bꝫ. et fa. C. de bo. ma. l. i. vn̄ ſic libellum for mab̓. peto taleꝫ rem quā poſſides et quaꝫ emi l̓ alia ſil̓i iuſta cā habui. qꝛ dico me v ſucepiſſe. nā lꝫ hͦ ꝟ ba me vſucepiſſe di rectā rei vē. mag̓ vi deant̉ īduce̓. tam ex adiūctis publiciana ſignāt. Alij dixerūt ita eē formādū peto rē talē quā dico meā ſꝫ qꝛ forte n̄ poſſem ꝓbare meaꝫ. ꝓpono public̄. Alij dicūt v trāqꝫ alt̓natīe ꝓpoī ſcꝫ rei vē. ⁊ publi. hͦ mō peto re talē iure directi dn̄ij vel qͣſi. ⁊ hāc approbat ꝯſue tudo. ſꝫ c̓te pͥme due nō placēt. qꝛ quō dice̓t rē ſuā ſe vſucepiſſe. cū hͦ n̄ ſit veꝝ ſic em̄ ꝑiuraret ī ſacr̄o cal̓ C de ſacr̄o cal̓. l. ij. Sꝫ illi reſpō dēt. qꝛ hͦ fac̄ lege ꝑmittēte. vn̄ nō ꝑiurat. ar. ff. qͥ ſatiſdā. co. l. fi. ſꝫ nec vltīa placēt. qꝛ vnā dꝫ elige̓ ⁊ nō pl̓ibꝫ age̓ actōibꝫ. vt. ff. de re. iur̓. l. nemo. §. qͦcies. Dic gͦ qͣrto eſſe formādū ī hūc modū libellū. peto rē talē mͥ reſtitui iur̓ qͣſi dn̄ij. ꝑinde ac ſi vſucepiſſem. ꝟbū eī qͣſi poſitū. sͣ. e. alio. h̓ repete. ⁊ ſil̓itudinarie ponat̉. ⁊ n̄ affirmatīe. i. dice̓. ſic̄ vē dicarē qͦ ad effectū. re ve̓ vſucapta. ita nūc qͣſi vſucapta. et idē in ſeq̄ntibꝫ caſibꝫ. Ex p̄dictis pꝫ. ꝙ qͥnͥqꝫ ſūt nccͣia vt det̉ publiciana .ſ. tradicō vel qͣſi. qd̓ dico ꝓpt̓ res īcorpo rales q̄ tradi nō pn̄t. vt. ff. de acq̓. reꝝ do. l. ẜuꝰ. §. incor porales. ⁊. ff. e. l. i. ⁊. l. publiciana. §. i. Scd̓o ꝙ ex titulo apto ad mutacōnē dn̄ij. vt h̓ dic̄. vel ex vēdicōne l̓ ſil̓ibꝫ. Itē ꝙ a nō dn̄o accepit. nā alias dn̄iū eſſꝫ trāſlatū. vt. ff. e. l. i. §. i. Iteꝫ qͣrto ꝙ boͣ fide acceꝑit. vn̄ credidit ſe dn̄m factū eſſe tūc. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. l. eū qͥ a furioſo. §. p̄tor Qnͥto ꝙ credidit ſe dn̄m hodie nō eſſe cū ꝓpoīt eā. alias ſi bi eſſet ꝯtrariꝰ. Sꝫ tm̄ duo ex his qnͥqꝫ ſūt difficilia agēti ſcꝫ ꝓbacō tͣdicōis ⁊ tituli. reliqͣ ꝯſiſtūt ī intellectū agētiſ cū ſit de ſua ꝯſcīa q̄ ꝑ teſtes ꝓbari nō pn̄t. Sꝫ qͥd ſi dubi tat vtꝝ actor hodie fu̓it dn̄s vel nō. ℟. ſalua fide ꝓponat qd̓ ſibi meliꝰ vid̓r. vel rei vē. vel publi. ſꝫ qn̄ peītꝰ ē in du bio. ꝓponat publicianā. ⁊ ī ea obtinebit. nͥ adu̓ſariꝰ ꝓbet auctorē huiꝰ dominij fuiſſe. qd̓ ſi ꝓbet. dabit̉ huic rei vē. qͥ egit eī actōne public̄. ⁊ ſuccubuit. nō repellit̉ a rei vē. di recta. vt. ff. de euic. mīor. §. ſi ẜuꝰ. ſꝫ qͥdā dixer̄t ꝯtͣ ī vtro qꝫ caū. qꝛ ius ſuū vndecūqꝫ ⁊ qͣlecūqꝫ in pͥmo iudicō dedu xiſſe vr̓. vt. ff. d̓ excep. rei iudi. ſi mr̄. §. eadē. Sꝫ expone vn decūqꝫ. ⁊ qͣlecūqꝫ .i. ſiue de iurͣ ciuili ſiue de iur̓. ge. dūmō directū. vt. ff. de rei vē. in rē. in pnͥ. At illi dicebāt. ſiue di rectū ſiue vtile. Et ita pꝫ ꝙ cū ſint ꝯtrarie rei vē. directa. ⁊ publiciana vno libello ꝓpoī nō pn̄t. vt. C. ſi ẜuus ex. l. i. ſꝫ ex ꝯſuetudīe ꝯtrariū ẜuat̉. nā vtͣqꝫ ſil̓ ꝓponit̉. lꝫ ſuꝑ v na ꝓbacōnes tm̄ īducat. ne ſibi ꝯtrariꝰ ſit. qd̓ certe ē ꝯtra dictā. l. C. et regl̓aꝫ illā. ff. de re. iur̓. nemo. §. qͦciens. et h̓

IE
ita vendicat ſuā eſſe. q̄ a ctio publiciana appellat̉. qm̄ pͥmū a publico ꝑ̄tore ī edicto ꝓpoſita ē. ¶ Rurſꝰ ex diuerſo ſiq̓s cū reipub lice cā abeſſꝫ. vel ī hoſtiū ptate eſſet. rem eiꝰ qui in ciuitate eſſet vſucepit. ꝑ mittit̉ dn̄o ſi poſſeſſor rei publice cā abeſſe deſierit. tūc intra anuꝫ reciſſa vſu capione ea pete̓. id eſt ita
pete̓ vt dicat poſſeſſorem vſu nō cepiſſe. ⁊ ob id ſua eſſe rem. qd̓ genus actōis quibuſdam et alijs ſimili equitate motus p̄tor ac cōmodat. ſicut ex laciore digeſtoꝝ ſeu pandectaꝝ volumine intelligere licet ¶ Item ſi quis in fraudeꝫ creditorū re ſua alicui de derit. boīs eiꝰ a creditori bꝫ poſſeſſis ex ſnīa p̄ſidis.
ex ꝑte actoris. ex ꝑte aūt rei ſpectamꝰ an poſſideat vl̓ do lo deſierit poſſide̓ vt ī rei vē. diximꝰ. nā ꝯtͣ omnē poſſiden tē dat̉. p̄terꝙͣ ꝯtra dn̄m. vt. ff. de public̄. l. pe. ⁊ l. fi. Sꝫ ec̄ ꝯtra dominū dat̉ in vj. caſibꝫ. Primꝰ ē ſi a nō dn̄o emi qͥ pꝰ ea ꝟo domino ſuccedit ⁊ ad eū poſſeſſio redierit. nā licꝫ ſit fcūs dn̄s. tenetur tn̄ publiciana. vt. ff. de excep. rei ven. ſi a ticio. Scd̓s eſt ſi reꝫ a nō dn̄o emi ⁊ pꝰ ea verꝰ dn̄s voluerit a me vendicare. ſꝫ ego fui abſolutꝰ. ⁊ pꝰ ea res ad illū r̓dijt. agā public̄. et ſi excipiat de dn̄io. ego replica bo. qꝛ qn̄ꝫ eo agēte fui abſolutꝰ vt. ff. d̓ excep. rei iudi. ſiquis rē. Terciꝰ ē ſi egi no xalit̓ ꝯtra bo. fi. poſ ẜui. et ip̄e de dit eum mihi ꝓ noxa. ſiue eīꝫ ꝯtra me poſſidenteꝫ verus dn̄s agat. ſiue eo poſſidente ego a gā public̄. obtineo. vt. ff. de noxa. gn̓alit̓. ⁊. l. p̄cedēti. in fi. Quartꝰ ē ſi ego fui miſſus ī poſſeſſionē vicine domꝰ quā aliqͥs boͣ fide poſſidebat poſſeſſore n̄ cauēte. ⁊ tūc verꝰ do minꝰ īueniat̉ poſſide̓ vi. forte ⁊ vn̄ vi int̓dictū ⁊ public̄. habeo. vt. ff. de dā. infec. dāni. §. n̄ ſolū. Qnͥtꝰ eē̄ addicit̉: vt ſi rē poſſideā et eā non dolo ſꝫ culpa deſij poſſide̓. et ſic litis eſtimacōꝫ tm̄ ẜm ius vēdicati p̄ſtiti. vt. ff. de rei vē. qͥ reſtitue̓. ſꝫ ſi poſtea res ad dn̄m redeat agaꝫ public̄. ꝯtra eū. ff. d̓ rei vē. ſi culpa. vl̓ expone. l. illā vt hēat vtilē acti onē. quā actor directā hr̄et qͣi nomē emiſſe videat̉. Sextꝰ addit̉ ſi me mādante rē meā vēdidiſti. ſꝫ me ꝓhibēte tͣdi diſtilempiori. hac actōe l̓ excepcōe defendit̉. pͣ. etiā ꝯtra me dn̄m hac actōne agit. vt. ff. de public̄. ſiqͥs prohibuit a ¶ A publicō. ſic̄ ab acquilio acquilia fuit inducta. vt. sͣ. ad. l. acquil̓. §. ex hoc tamen capite. b ¶ Rurſus ex diu̓ſo .i. ecōtrario. nā. sͣ. affirmādo ⁊ ſe vſu cepiſſe dic̄. h̓ negando. et adu̓ſarium non vſucepiſſe dicet c ¶ Reipublice .ſ. citatis roͣne vt. ff. de ꝟ ſig̓. eū qͥ. jdeꝫ ex gnali clauſula poſita de reſti. ma. l. i. ī fi. jdē in cetis ciuita tibꝫ dicēdū ē. vt. ff. de reſti. ma. l. ſꝫ et ſi ꝑ p̄torē. §. pe. jdē etiam ſi cā municipij alicuiꝰ. vt. ff. de reſti. ma. l. legatis. d ¶ Abeſſet. al̓ abſēs eſſet. qꝛ abfuit reipublice cā. re p̄ſē tis duobꝫ modis potuit vſucaꝑe .ſ. ꝑ ſe. et qꝛ rē illā detu lit ſecū. ſiue domī dimiſit ⁊ aīo poſſedit. et vt d̓r de eo qͥ ad nūdinas ꝓfectꝰ ē. vt. ff. de acqͥ. poſ. clā. §. qͥ ad nūdinas Itē ꝑ aliu .ſ. ꝑ filiū vel ſeruū. vt ſtatiꝫ ī captiuo dicemus. e ¶ Vel in hoſtium. Qui ſint hoſtes dicitur. ff. de capt̓. ho ſtes. et de ꝟ. ſignifi. hoſtes §. quibus .ſ. quibus ppl̓s roͣ nus bellū indixit. vel qui ppl̓o romano bellū indixerūt. Si gͦ ab alio qͥs capiat̉ nūquid hͦ locū habebit qd̓ h̓ d̓r. Credo ꝙ ſic. ſic̄ qn̄ abeſt cā alicuiꝰ cītatis vel municipij. vt. sͣ. di ctū ē. In hͦ aūt differūt. qꝛ n̄ fiūt ẜui taliū hoſtiū. vt. ff. d̓ capt̉. hoſtes. et ſic poterūt face̓ teſtam̄tū qd̓ alias n̄ poſſꝫ cū eſſet ſeruꝰ. ymo et eiꝰ obſes nō pt̄. vt. ff. de teſta. l. eum qui. et. l. obſides. te. al̓ accipit̉ ꝓ iurdictōe. vt cum f ¶ Ptāte .i. ẜuitu dicimus. ptās hꝫ ptātē in hoīes d̓ diſtrictū .i. de iur̓dictōe. Itē ponit̉ ꝓ obediētia in qͣ ptāte eſt moͣchus ſub abbate. et cl̓ici ſub platis. Itē ponit̉ ꝓ di lectōe ſiue pietate. ⁊ h̓ pͥma ptās d̓r. vt. ff. de. ꝟ. ſig̓. po teſtatis. Sꝫ quō iſte ab hoſtibꝫ captꝰ pot̓it vſucaꝑe cum
ip̄e ab alio poſſideat̉. vt. sͣ. d̓ iur̓. ꝑfo. §. ẜui. gͦ ip̄e poſſide̓ n̄ pt̄. vt. ff. ad. l. iul̓. d̓ adul. ſic eueīet. ⁊. ff. d̓ acqͥ. reꝝ do. hō lib̓. §. qͥdqͥd. gͦ nec vſucaꝑe. vt. ff. de vſuca. ſine poſſeſ ſione. ℟. vſucapit̉ ꝑ filiū vl̓ ꝑ ẜuū ī re peculiari. vt. ff. ex qͥbꝫ ca. ma. Itē ait p̄tor. §. h̓ aūt. et. §. deniqꝫ. et. l. ait p̄tor .§. hi plane. et. ff. de vſuca. iuſto. §. fi. Sꝫ nec vid̓r ꝙ ꝑ ſeruuꝫ poſſit captiuꝰ vſuca ꝑe. vt. ff. de vſuca. neqꝫ ſcruꝰ. Sꝫ dic ꝙ illa loquit̉ ī cā nō pe culiari qd̓ veꝝ ē. vel loqͥtur ip̄a ꝟitate in ſpecta. h̓ aūt tur̓ pꝰ lininij īſpecto qd̓ p̄ ualet ꝟitate. vt. sͣ. qͥ bꝫ mo. ius pa. po. ſol .§. ſi ab hoſtibus. g ¶ In ciuitate. q. d qͥ nō abeſt. Quid gͦ ſi vterqꝫ abeſt. ⁊ alter alt̓iꝰ rem vſucapit. ℟. et tūc hꝫ loc̄ iſta reſtō. vt. ff. qͥbus ex cau. I. fi. videt̉ at̄ d̓ſi nere abeſſe cū domuꝫ redijt vl̓ r̓dire potuit finito negocō ꝓ qͦ erat abſēs. Itē econtͣ ſi pn̄s rē abſētis vſucepit. vt. ff qͥbꝫ ex cau. ma. l. i. §. eadē ꝟba. ⁊ tūc ſiue ꝯpleta ē toͣ vſu capio in pn̄tia .i. īfra modicū tēpꝰ. ſiue ī abſētia. ſiue pꝰ ea paꝝ idē eſt. vt. ff. e. ab hoſtibꝫ. §. ſꝫ qd̓. ⁊ tūc d̓r deſine̓ ab eſſe. n̄ iuſta cā īpeditꝰ fu̓it ī redeūdo. ſtatuūtur eī ei. xx. mi liaria diurna vt. ff. ex qͥbꝫ cau. ma. ſi cui §. tādiu. Sꝫ pꝫ ꝙ d̓ nccͣia abſēcia tūc ītelligit̉. alias ꝯtͣ. vt. ff. e. l. It̓ hi. ⁊. l. ſe. ſꝫ ꝟbū d̓ſierit. h̓ poſitū ſtrictiꝰ ponit̉ .i. ꝙ poſſit ꝯueīri h ¶ Annū .ſ. vtilē. qͥ conſtabat ex. ccc. lxv. diebꝫ. vt. ff. de ſta. li. cū heres. §. ſi ſtichus. ī qͥbꝫ actor habuit facultatem agēdi. nec īpediret̉ ꝑ ſe. nec ꝑ reū. nec ꝑ iudicē. nam hͨ tria nccͣia ſūt. vt vtilis dies vl̓ ānus currat. vt. ff. de diu̓. tē. ⁊ p̄ſcrip. l. i. hodie ꝟo ī oībꝫ reſtōnibꝫ qͣdriēniū ꝯtinuū cō putat. vt. C. d̓ tēp. ī int̓. reſt. l. fi. Et ita no. h̓ ꝙ h̓ lib̓ cor rigit̉. ꝑ. C. ī hͦ āno vtili gn̓alit̓ ẜm qͦſdā. ſꝫ dico ꝯtͣ. qꝛ illa tm̄ in reſtōibus dicit. vnde in alijs remanet vtilis annus. i ¶ Reciſſa. ꝑ ī inte. reſti. petitā a iudice viuo vt ſubducat̉ tēpus vſucapionis qͦ fuit abſens. vt. C. de reſti. l. iij. ſic̄ et miores petūt. vt. ff. de excep. l. excepcōes q̄ ꝑſone. īfi. l. et hͦ ipſū ſcꝫ qd̓ poſtulare p̄n̄t a mortuo p̄tore ꝯcedit̉ eis. vt. ff. e. l. i. ꝑ totū. reſtituit gͦ eos p̄tor viuꝰ. vt ſic agant antiqͣ actōe ac ſi res n̄ eſſet vſucapta. vel actō p̄ſcripta. ⁊ iō actō ad quā reſtituit̉ d̓r r̓ciſſoria. n̄ ꝙ ſit nom̄ ꝓpriū acti onis. ſꝫ q̄ erat pͥmo realis ſiue ꝑſonalis directa. nūc d̓r vtil̓ vt. ff. ex qͥbꝫ cau. ma. l. fi. et de capt̓. l. ab hoſtibꝫ. Alij di cūt. ꝙ ſtatī eo reu̓ſo hꝫ reciſſoriā. et dicūt eſſe ꝓpriū nom̄ actōis. et ſic dicūt ꝙ maiores iure actōis. ſꝫ mīores officio iudicis reſtituūtur. Dicūt tn̄ ꝙ hͨ reciſſoria actō efficaciaꝫ nō hꝫ anteꝙͣ īſufflet ī eū p̄tor ſpiritū vite dādo reſtōꝫ. qd̓ ſatis recidit ī pͥmā opīonē. nā ſemꝑ verum eſt hoc. quod a pretoris mortui edicto. hoc fit auctoritate p̄toris viui. k ¶ Nō vſucepiſſe. et ſic vid̓r ꝯcede̓ mētiri qd̓ pla. ꝯfitet̉. ſꝫ dic̄ ꝙ n̄ mētit̉. ſꝫ ita dic̄ ſibi reſtituēdū ac ſi vſucapt̉ n̄ eēt vt. sͣ. ꝓx. diximus. l ¶ Actōnis .ſ. reciſſorie ſupradicte. m ¶ Quibuſdā. vt ſi rē abſētis vſucapiat pn̄s. Itē ſi abſens fuit ꝓbabili cā. vt ſtudioꝝ. Itē ī vīcul̓ poſitꝰ. vt. ff. e. l. i. ⁊. l. ſꝫ ſi ꝑ p̄torē. ī fi. et. l. ſe. ⁊ de illis legibꝫ. jͣ. fac̄ mēcōꝫ cū dic̄ de volumine digeſtoꝝ. n ¶ Itē ſi quis ſcꝫ d̓bitor o ¶ In fraudē. no ꝙ vt̓qꝫ tā d̓bitor ꝙͣ acceptor oportet ꝙ

IIII
ꝑmittit̉ ipſis creditoribꝫ reciſſa tradicōne eaꝫ rem pete̓. id eſt dice̓ eam rem traditā nō eſſe. ⁊ ob id in bonis debitoris manſiſſe. ¶ Itē ẜuiana et qͣi ẜuiana qͥ etiā ypotecariavocat̉ ex ipſius p̄toris iuriſdictōne ſb̓aꝫ capiūt. ¶ Seruiana
autem exꝑitur qͥs de rebꝫ coloni. que pignoris iure pro mercedibus fundi ei tenent̉. ¶ Quaſi ſeruiana at qua creditores pigno ra ypotecaſue ꝑſecūt̉. Int̓ pignꝰ aūt ⁊ ypote caꝫ qͣntū ad actione ypo tecaria nihil int̓eſt. Nā de
fraudē ꝑcipiet qn̄ titulꝰ nō eſt lucͣtiuꝰ. ſi aūt eſt lucratiuꝰ puta donacōis. vt ſi d̓dit. ⁊ hͦ ītellige ad hͦ vt creditor poſ ſit reuocare alienacōꝫ. tūc ſuffic̄ fraudē debitoris tm̄ int̓ uenire. vt. C. de reuo. his q̄ ī frau. cre. l. pe. ⁊. ff. q̄ in fra. cre. ꝙ aūt. §. hͦ at̄ edictū. ⁊. §. ſil̓i mō. Et d̓ hac fraude noͣ bo na diſtinctōꝫ. qꝛ aut adhibet̉ a debitore alienā te int̓ viuoſ aut ī vltīa volūtate. vel a lib̓to ī fraudem patroī ſil̓r int̓ viuos vl̓ ī vltīa volūtatē. ſi in vltīavo luntate. tūc aut ꝑ legata aut ꝑ lib̓tates. et ſi ꝑ li bertates. aut dircas aut fideicō. Si debi tor ī fraudeꝫ alienet int̓ viuos. vno caū p̄ ſumit̉ fraus .ſ. qn̄ oīa alieāuit. vt. ff. e. oēſ §. luciꝰ. caue tn̄ qꝛ ī hoc caū nō p̄ſumitur niſi fraus alienātis. et ideo ī nō lucͣtiuis. ſifficēt h̓ p̄ſumpcō. qꝛ § loqͥtur ſolū ī lucͣtiuo .ſ. §. lucius. vn̄ in oneroſis trāſlatū eſt dn̄iū. ff. de ꝯtra. emp. l. ſi ſciēs Si aūt nō oīa. p̄ſumit̉. ſepe em̄ de facultatibꝫ ſuis ampliꝰ ꝙͣ i his ē ſperāt hoīes. vt. sͣ. qͥ ma. nō poſ. §. ī fraudē. dꝫ g̓ ꝓbare eā creditor. Et adde h̓ q̄ hēs. C. de reuo. q̄ ī frau. cre. l. pe .ſ. de fraude vniꝰ vel vt̓uſqꝫ. ſeu diſti. tituloꝝ lu cratī ⁊ oneroſi. ⁊ hͨ diſtinctō ꝑ oīa ẜuat̉ etiā ī pr̄ono. vt. ff de ꝓba. pr̄onū. ⁊. j. qͦciēs. §. qͥ dolo. in vltīa volūtate ſi le gatū vel fideicō. ī fraudē creditoꝝ reliqͥt. ſolū euentū in ſpicimꝰ. licꝫ fraus nō int̓ueniat. vt ī donacōe cā mortis. vt C. de iur̓. deli. l. fi. §. ſi ꝟo creditor. cū legata n̄ debent̉ niſi d̓ducto ere alieno. vt. ff. e. qd̓ aūt. §. pe. et ad tre. l. i. §. is qͥ qͣdringēta. jdē in pr̄ono ꝑ oīa ſi lib̓tus ī fraudē legauit. l̓ fideico. reliqͥt. vel donauit cā mortis. nā ſolū euentū inſpi cimus. vt. ff. ſi qͥs ī frau. pr̄o. l. i. in pnͥ. et. §. i. In lib̓tatibꝰ aut ī fraudē relictis diſtingue directas a fideicōmiſſarijs. ī pͥmo caū ꝯſiliū et euentū inſpicimꝰ. vt. C. de his q̄ ī frau. cre. l. fi. et. l. i. ge accipe ꝓ oī eo cui aliqͥd debet̉. vt. ff p ¶ Creditoꝝ. lar de ꝟ. ſi. l. creditor. ⁊. l. creditores. et. l. ſi cui. et ī autͣ. d̓ fideiuſ. §. pe. eo ꝙ dic̄ tͣdiderit. jdē q ¶ Rem ſuam. ſcꝫ corporalem. ex tn̄ ē in corꝑalibꝫ. vt pꝫ ꝑ ml̓ta exēpla. vt. ff. q̄ ī frau. cre. l. i. ⁊. ij. ⁊. iij. vſqꝫ ad r ¶ Preſidis. puta. qꝛ fuit ꝯdēnatꝰ. ⁊ n̄ ſatiſfec Il. ꝙ at̄ ꝯdenacōi īfra tꝑs. vn̄ miſſus fuit actor ī bonoꝝ poſſeſſiōꝫ s ¶ Poſſeſſis .i. poſſideri iuſſis. nec eī re ip̄a a creditoribuſ fuerāt poſſeſſa boͣ debitoris. cum ip̄e alienauerit. Vel dic poſſeſſis q̄ remanſerāt ⁊ nō ſufficiebāt. vt. ff. e. l. ait p̄tor. t ¶ Permittit̉. ſcꝫ. jͣ. ānū vtilē. vt. ff. de his q̄ in frau. cre. l. 1. i. ℟ n. et de eo tn̄ qd̓ ꝑueīt ad eū. vl̓ ꝙ dolo fecit qͦminꝰ perueniret ꝑpetuo datur. vt. ff. e. ait pretor. §. hec actio. y ¶ Pete̓. Sꝫ qͣ actōne. ℟n. paulianā. q̄ dat̉ creditori ad reuocāda corꝑalia. ſꝫ in factū ad reuocāda iura. vt. ff. d̓ v fur. l. videamꝰ. §. in fauiana. et. ff. e. l. hac ī factū. vel ve riꝰ dic. ꝙ nulla d̓r pauliana nͥ adiectīe. qꝛ a paulo fuit īdu cta. ſꝫ ī factū pauliana d̓r. q̄ ad reuocādā corꝑalia ⁊ ī corꝑa lia ꝯpetit. ⁊ dat̉ ꝯtͣ accipiēteꝫ ⁊ he̓dē eiꝰ inqͣntū ad eos ꝑ ueniat. ec̄ nō r̓ſtituto ei p̄cio. vt. ff. e. ait p̄tor. §. fi. ⁊. l. ſe. et. l. ſi debitor. et. l. ex his. In eū at̄ qͥ ī fraudē alienauit a ctio n̄ dat̉. cū nūdꝰ ſit. neqꝫ ꝯtͣ emptorē qͥ emit ad hͦ ꝙ ſoſ uant legata. qꝛ trāſlatū ē dn̄iū. vn̄ oportꝫ ꝓbare fraudeꝫ empcōis. ff. d̓ ꝯtͣ. emp. l. ſi ſciēs. vn̄ ſolū ꝯtra legatarios l̓ donatarios agūt. vn̄ ꝯtͣ eos hn̄t ꝯdi. inde. C. d̓ iur̓ deli. l. fi. §. licēcia. n ita fraudulent̓ diſꝑſit vt res appare̓ n̄ poſſit.
qͦ caū ec̄ ī carcerē d̓trudet̉. vt. ff. e. l. fi. §. fi. Eſt et fauiana q̄ dat̉ ſoli pr̄ono ad reuocāda ea q̄ lib̓tꝰ ī fraudē pr̄oni alie nauit int̓ viuos l̓ vltīa volūtate. qͦ minꝰ pr̄onꝰ hēat t̓ciaꝫ vt. ff. ſi qͥs ī frau. pr̄o. l. i. in pnͥ. et. §. i. ⁊ sͣ. de ſuc. lib̓. §. ſꝫ nr̄a ꝯſtō. Eſt et caluiciana. et ip̄a tā pr̄ono ꝙͣ creditori cō petit. vt. ff. ſi qͥd in frau. cre. l. ī fauiana. Quidā tn̄ diēt ꝯtͣ in eo qd̓ de fauiana dictū ē. ar. ff. d̓ vſu. l. videamꝰ. §. ī fauia na. Sꝫ certe ita dicit ibi ī lr̄a: ꝑ quā. ⁊ ſic. refert̉ ad ꝓximā tm̄ ſcꝫ paulianaꝫ. et iſte due imitant̉ naturaꝫ ſuꝑioris Sꝫ q̄ro qͣre ſint h̓ hec poſite int̓ reales p̄torias. cum ipſe ꝑſonales ſūt qd̓ ꝓbat̉ ꝑ id qd̓ dic̄ lr̄a in fauiana qͦꝫ. vt. ff. de vſur̓. l. videamꝰ. .§. in fauiana. nā ꝓxi me dixerat de ꝑſona libꝫ vn̄ ꝯtinuat eam cū ꝑſonalibꝫ. et ꝓbat̉. ff. ſi qͥs ī frau. pr̄o. l. i. §. hͨ actō. ſꝫ Hº.n. qꝛ ſil̓itudinē hꝫ cū ſuꝑioribꝫ duo bꝫ caſibꝫ. in eo. ꝙ ſic̄ ibi ꝑmittit̉ aliqͥddice̓ qd̓ n̄ ſit. vl̓ eēt faciendū aliqͥd ac ſi nō ꝓceſſiſſent q̄ ꝓceſſerūt. ſic ⁊ h̓. Itē ſic̄ ibi fit reuocacō. ita ⁊ hic. gͦ ẜm hͨ ita debēt dici hee re ales ſic̄ ſuꝑiores. qd̓ qͥdā ꝯceſſerūt. ſꝫ ℟ºn. h̓ non petit̉ qd̓ meū fuerit vt ī ſuꝑiori caū. nec qͣſi meū. vt ī public̄. vt. sͣ. ē. §. alie. Nec ob. j. §. ꝓx. qꝛ ypotecaria ē in rē. nec tn̄ meū petit̉ vel qͣſi. qꝛ ibi qd̓ peto prto qͣſi meū. i. poſſeſſionē per ypotecariā actōnē vel ẜuianā. h̓ āt neqꝫ poſſeſſio neqꝫ do miniū ē meū nec fuit. ȳmo ī accipiēteꝫ trāſiuit. lꝫ ī fraudeꝫ ſit credētiū alienatū. vt. ff. de ꝯtra. emp ſi ſciēs. in fi. et p̄ dicte tres actōnes reuocatorie dicunt̉. Sꝫ vn̄ orit̉ hͨ actio ℟n̄. ex qͣſi maleficō. qn̄ dolꝰ fuit ī vēdentē ⁊ emēte. ſi tn̄ in vendēte tm̄. tūc pt̄ dici ex qͣſi ꝯtractu ſi agit̉ ꝯtra illū poſ fidentē. Sꝫ nūqͥd hꝫ retencōnē vt ab eo nō reuocet̉ ſi vult ſolue̓ qd̓ ſibi creditori reuocare volēti debet̉. qͥdā negant vt ar. ff. reꝝ amo. ſi cū dos. §. fi. et. l. ſe. Sꝫ ꝯtra dico ad ī ſtar poſterioris creditoris ſi vult. ſolue̓ pͥori qd̓ ſibi debet̉ pt̄ hr̄e retencōnē. vt. ff. de euic. l. euictus. qd̓ dic. vt. ff. de his que in frau. cre. ait pretor. §. illud x ¶ Maſiſſe. vid̓r gͦ ꝙ ꝑmittat mētiri qd̓ n̄ ē veꝝ. ſꝫ ita pe tit ac ſi māſiſſent ī boīs d̓bitoris. vt. sͣ. e. §. alie. ⁊. §. rurſus y ¶ Itē ẜuiana. q. d. n̄ ſolū publiciana ⁊ r̄ciſſoria r̓ales ſūt et p̄torie. d̓ qͥbꝫ dictū ē. ſꝫ ec due iſte capiūt vī ex p̄toris iu riſdictōe. .i. p̄torie ſūt. vt h̓. ⁊. ff. de pac. ſi cui. §. d̓ pignoe̓ z ¶ Quis. ſcꝫ dn̄s fūdi. ſiue ſit ꝑciariꝰ. ſiue nūmis colat. Itē ec̄ ꝓ det̓ioracōne domꝰ. vt. ff. qͥbꝫ ca. pig̓. ta. l. ij. lꝫ ex lo a ¶ Coloni. ſubaudi. l̓ inqͥlini. nā et eiꝰ res ycato ſit actō ſūt tacite obligate. vt. ff. qͥbꝫ cau. pig̓. ta. ꝯtra. l. ij. et ē co lonꝰ ī villa. inqͥlinꝰ ī ciuitate. vt. ff. de acqͥ. poſ. res pigriſ Differētia ē int̓ hās duas tacitas obligacōes. nā ī ruſticis ita demū ſi dn̄s ſciat īducta ⁊ illata. ī vrbano ſiue ſciat ſiue nō. Et ē rō. qꝛ ſcā ruſticitas oīa palā hꝫ. ſꝫ inqͥlinꝰ ml̓ta ec̄ clā apportat q̄ locator ignorat. vt. C. locū certi iuir̓. Item cū ī vtroqꝫ. ſi eo aīo ſūt īducta vt ibi ſint p̄petuo n̄ ad tꝑs vt. ff. de pig̓. d̓bitor. et. ff. qͥbꝫ cau. pig. ta. ꝯtͣ. ī p̄dijs. §. i. b ¶ Pigris .ſ. taciti. c ¶ Fūdi. vel domꝰ. vt. sͣ. dictū eſt. d ¶ Quaſi. hͦ ponit̉ ad dr̄aꝫ ſuꝑioris. vtͣqꝫ ẜuiana d̓r a ẜuā do. forte dicta. cū om̄e ius aūt ī acqͥrēdo aūt ī ẜuando aut ī amittēdo ꝯſiſtat. vt. ff. de le. et ſe. cō. l. fi. Sꝫ q̄ ē dr̄a nit̉ ẜ uianā actōꝫ. et ſaluianū int̓dictū. cū illud ad idē ꝯpete̓ vi deat̉. vt. jͣ. de int̓dic̄. §. int̓dictū. ℟n. qꝛ in ẜuianā oportet

IE
qua re inter creditoreꝫ et debitorē cōuenerit. vt ſit ꝓ debito obligata. vtͣqꝫ hac appellacōne ꝯtinetur ſꝫ in alijs dr̄a ē. nā pigno ris appellacione ea ꝓprie rem ꝯtineri dicimꝰ. q̄ ſiml̓ etiā tradit̉ creditori. ma xime ſi mobilis ſit. At eaꝫ q̄ ſine tradicione nūda co uencione tenet̉. ꝓprie etiā ypotece appellacione ꝯti neri dicimus. In ꝑſonaꝫ qͦꝫ actiones ex ſua iur̓dicti onē ꝓpoſitas hꝫ p̄tor. velu ti de pecuia ꝯſtituta. Cui ſil̓is videbat̉ recepticia. ſꝫ ex nr̄a ꝯſtōne. cū et ſi quid pleniꝰ habebat hͦ in actōe
pecunie ꝯſtitute trāſfuſuꝫ eſt. et ea quaſi ſuꝑuacua viſa ē cuꝫ ſua aucͣte a nr̄is legibꝫ recede̓ ¶ Itē p̄tor ꝓpoſuit actione de pecu lio ſeruoꝝ filioꝝqꝫ faīliaſ et ex qua querit̉. an actor iurauerit et alias ꝙͣpl̓es. ¶ De pecunia aut cōſti tuta cū omībꝫ agit̉ qͥcun qꝫ ꝓ ſe vel ꝓ alio ſolut̉os ſe conſtituerit nulla ſcꝫ ſti pulacōne int̓poſita. Nam alioqͥn ſi ſtipulanti ꝓmiſe rint iur̓ ciuili tenent̉. ¶ A ctiones āt de peculio id̓o aduerſꝰ pr̄eꝫ dn̄m ve ꝯꝑa uit p̄tor. qꝛ lꝫ ex ꝯtͣctū fili oꝝ ẜuoꝝ ve ip̄o iure nō te
ꝙ creditor ꝓbet debitorē fuiſſe dn̄m tꝑe obligacōnis. vt ff. de pig̓. et q̄ nō ſūt. §. i. ſꝫ ī ſaluiano ſuffic̄ ꝙ ꝓbꝫ eū poſſe diſſe. vt colligit̉. ff. de ſalui. int̓dic. l. i. in pnͥ. et diximꝰ. jͣ. 8̓ a ¶ Se qͣ re. mobili vel īmobili tra int̓dic. §. int̓dictū. dat̉ creditori vel nō corꝑalis vel incorꝑalis. tam excepta vrbita ẜuitute q̄ n̄ pt̄ obligari. ne ruinis cītas deformet̉. vt. ff. de pig̓. ſi is q. .§. fi. et. l. ſequenti. b ¶ Appellacōe .ſ. y potecaria. vt hac a ctione peti poſſit a quolibet poſſeſſore. c ¶ Maxīe. hͦ abūdat vt. C. de teſta. ma. l. fi. §. i. duo eī oportꝫ intuenire. vt ſit pi gnꝰ. ⁊ ꝙ tradat̉ cre ditori. vt h̓. ⁊ ꝙ mo bilis ſit. cū pignꝰ a pugno dicat̉. vt. ff. de ꝟ. ſi. plebs §. pi gnꝰ. Si aūt mobilis eſt et nō tradat̉. Itē ſi īmobilis ē tradat̉ vl̓ nō. ypoteca ē. pꝫ gͦ ꝙ qͣtuor ſt̓ p̄torie actōēs īrē .ſ. publi. et reciſſoria. ⁊ ẜuia na. ⁊ qͣſi ẜuiana. Itē alie due reales p̄iudi ciales. vt. jͣ. e. §. p̄iu diciales. Eſt ⁊ alia q̄ dat̉ ſuꝑficiario. qn̄ qͥs ad n̄ modicū tꝑs ꝯduxit. vt. ff. de ſu ꝑfi. l. i. īfi. i. ℟n. et .§. ꝙ ait. ⁊. l. fi. ⁊. ff. de rei vē. ſuꝑficiario. ⁊. l. p̄torie. Eſt et octaua actō in rē. vt que dat̉ mētū paſſo. naꝫ ia p̄toria eſt in rē. vt. ff ꝙ metꝰ cāmētū. §. voleti Sūt et alie ſcꝫ bo noꝝ poſſeſſio. he̓ditatis peticō. Itē fideicō. he̓. pet̓. bo. poſ. pͥma dat̉ ei qͥ ſuccedit ꝑ p̄torē. ſcd̓a eī cui ꝑ trebel. he̓ ditas reſtituta ē. vt. ff. de bo. poſ. he̓. pet̓. l. i. et. ij. et. ff. de fideicō. he̓. pet̓. l. i. ⁊. ij. et. iij. et ſic. x. ſūt p̄torie in rē. d ¶ Nihil int̓eſt. n̄ in ſono vocis. vt. ff. de pig̓. l. res ypote ce. §. jtē pignꝰ. ymo ⁊ ec̄ ꝙͣtū ad actōꝫ vid̓r int̓eſſe. nā pre ſcripcō hn̄ti pignꝰ nō currit cū poſſideat. ſecꝰ ī ypoteca ria. cui currit p̄ſcripcō int̓dū. x. int̓dū. xx. int̓dū. xxx. int̓ dū. xl. an. vt. C. ſi adu̓. cre. l. i. ⁊. ij. et. C. de p̄ſcrip. xxx. vl̓ xl. an. cū notiſſimi ⁊ de an. excep. l. i. §. i. torijs. ſeqͥt̉ d̓ e In ꝑſonā. q. d. dictum ē de realibus p̄ ꝑſoālibꝫ .ſ. p̄ torijs. lꝫ ⁊ de qͥbuſdā ꝑſonalibꝫ. sͣ. int̓poſuerit ī. §. jtē ſi qͥs f ¶ De pecuīa. vt. ff. de ꝯſti. pe. l. i. ī pr̄. dabat̉. niſi qͥs g ¶ Cui ſil̓is. ſcꝫ qͦ ad quedā. qꝛ vtraqꝫ ꝯſtituebat ſe ſo lutuꝝ ꝓ ſe vel ꝓ alio. ſꝫ et diſſil̓is videbat̉. qꝛ actō de cō ſtituta ꝓ his tm̄ rebꝫ in ꝯſtōne deductis ꝯpetebat in qͥbꝫ mutuū ꝯſiſtit .ſ. q̄ ponde̓. nu̓o ⁊ mēfura ꝯtinent̉. Sꝫ recep ticia qn̄ alie res in ꝯſtōne deducebant̉. ſꝫ hodie ꝓ omībus ꝯpetit actō de ꝯſtituta. cū oēs res appellacōe pecunie con tineantur. vt. C. de conſti. pe. l. ij. §. penl̓. h ¶ Cōſtōne. vt. C. de ꝯſti. pe. l. ij. i. ¶ Ea .ſ. recepticia. k ¶ Itē p̄tor. hͨ capitula exponūtur. jͣ. in ꝓx. §. et ideo hic l ¶ Et alias. de qͥbꝫ dixi. jͣ. §. penales. non dicas. m ¶ De pecunia. in hac actione que ſic vocatur. n ¶ Cū oībꝫ .ſ. aptis. alias obligatis ꝓ ſe vbi ꝑ ſe int̓ueīt ꝯſtitucō. vel ꝓ alijs vbi ꝓ alijs int̓ueīt ꝯſtō. Sic gͦ furio ſus cū nec ꝓ ſe nec ꝓ alijs obliget̉. nec ꝯſtitue̓ ſe debe̓ p̄t̓
idē ī ꝓdigo ⁊ ſil̓ibꝫ. Itē ml̓ieres. cū alias ꝓ ſe tm̄ obligē tur. ⁊ hec ꝯſtituēt ꝓ ſe tm̄ ⁊ nō ꝓ alijs. vt. ff. de ꝯſti. pe. o ¶ Cōſtituerūt. vtputa ꝑ hec ꝟba. cōſti jl. i. §. i. ⁊. ij. tuo me ſolutuꝝ qd̓ ego vel ille dꝫ. et ſil̓ia. vt. ff. de cōſti. pe. qͥ āt. ī fi. ⁊. l. ſe. et hͦ ita ſi ſit debitū qd̓ p̄cedat. ſiue ciui le ⁊ nat̉ale ſimul. ſiue nat̉ale tm̄. ſiue p̄toriū. ſecus ſi ciuile tm̄. vt. ff. de conſti. pecu. l. i. §. penul. et fi. et. l. iij. §. i. p ¶ Nulla. gͦ ex nūdo pacto orit̉ actō. qd̓ eſt ꝯtͣ ius cōe poſitū ff. de pac. iur̓gē. §. ſꝫ cū nulla. ⁊. §. qͥnymo et. §. marcellus. ⁊. §. idē. ℟. et. C. d̓ pac. .l. legē. et eſt hoc iō forte ſpēale. qꝛ ſicut vnū ꝓ eo qͥ ꝯſtituit īducit̉ vt n̄ teneatur niſi elapſis. x. diebꝰ vt. ff. de ꝯſti pe. ꝓ miſſor. cū alias ſtatī tenet̉. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. eū qͥ kl̓is. §. quociens et de ꝟ. ſi. cede̓ diē. ſic et aliud ꝯtra eu vt ex nudo pacto te neat̉. vt. ff. d̓ iur̓iur̓. eū qͥ ī pnͥ. Sūt ⁊ alij adhuc ſex caſꝰ. in qͥ bꝫ ex nudo pacto ori tur actio vt ecce ī do nacōne hodie. licet olim fuerat nccͣia ſti pulacō. vt. C. d̓ doͣ. ſiqͥs argentum. §. ſinaūt. Itē ſi mulier dotē ſine ſtipulacōe dare marito conuenit. vt. C de dot̓. ꝓ. l. ad exac. et de rei vxo. ac. l. i. §. i. Itē ſi qͥs ob hōreꝫ decretū vel decernēduꝫ palā pollicitꝰ fu̓it. id eſt ſine int̓rogacōne. vt. ff. de pol. l. i. §. i. et. l. pactū. Itē ī nautico fenorē. vt. ff. d̓ nau. feno. .l. ꝑiculi ī fi. Iteꝫ ī acceſſiōe frumēti vl̓ vini vel ordei. vt C. de vſur̓. frumēti. Itē in vſur̓ cītati ꝓmiſſis. vt. ff. de v ſur̓. l. etiam. alias autem ꝓpter ſui frigiditatē nudū pactuꝫ actōnem pare̓ non poteſt. pulatu. vbi inc̓tū ē. ex ſtipu q Iure ciuili. l̓ actōe ex ſti Iacōne vel ꝯdicōe certi que ex ſtipulacōne orit̉. vbi eſt certū. vt. sͣ. d̓ ꝟ. ob. ī pnͥ. q̄ ſti pulacō ē a iur̓ ciuili īduct. vt h̓ cū d̓ iur̓gēciū ip̄a nō fuit. lꝫ alij ꝯtractꝰ fuerūt de iur̓gentiū. vt. sͣ. de iur̓ na. gē. ⁊ ci. §. ius at̄. nō aūt d̓r iō deuir̓ ciuili ꝙ n̄ habeat ī ſe nat̉ale vīcu lū. ȳmo hꝫ. qꝛ ſine ꝯſenſu n̄ valꝫ. qͥ ꝯſenſus ē de tur̓ nat̉ali vt. ff. de pac. l. i. §. penl̓. xqͥdā dice̓ hec eſſe ꝓpria noīa r ¶ Actōes. d̓ peculio. volūt. actōnū .ſ. de peculio. et de ī re ꝟſo. ⁊ ꝙ uiſſu. Itē exercitoria. t̓butoria ⁊ īſtitoria. ex eo ꝙ leges pleꝝqꝫ appellāt eas actōes. vt h̓. ſꝫ veriꝰ ē vt adiectīe ponant̉. ſic eī d̓r mādati actio de peculio. vt. ff. de g ¶ Gr̄eꝫ. ſcꝫ reſpectu filij. pecul̓. l. iij. §. cui cōgruit. t ¶ Dominum ve .ſ. reſpectu ẜui. ſunt enim correlatiua. v ¶ Ipſo iure .ſ. ciuili. ꝙ n̄ vult vt alt̓ ex alt̓iꝰ ꝑſona obli getur. et ſic pater n̄ dꝫ teneri ꝓ filio inſpecto iur̓ ciuili. ſic īſpecto ẜuo nō dꝫ teneri dn̄s. qꝛ ẜuus ꝓ nullo ē īſpecto iur̓ ciuili vt. ff. d̓ re. iur̓. qd̓ attinet. ſꝫ tn̄ p̄tor eqͥtatē ꝯſiderat vt qꝛ peculiū qͣſi pr̄imoniū ē filij l̓ ẜui vt ſubic̄. qd̓ ꝑſymo nia qͣrit̉. vt. ff. de pecu. peculiū. ve̓ tn̄ n̄ eſt pr̄imoniū filij peculiū. vt. C. de iof. teſta. l. fi. ī fi. Itē nec ẜui. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. lib̓ hō. jd̓o aūt qꝛ qͣſi pr̄imoniū ē. pr̄eꝫ ꝓ filio. dn̄m ꝓ

I II
nēt̉ equū tn̄ ē peculiotenꝰ qd̓ veluti pr̄imoniū ē filio rū filiarūqꝫ iteꝫ ſeruoꝝ ꝯ demnari eos. Itē ſiquis poſtulāte aduerſario iu rauerit deberi ſibi pecuni am qua petēt. neqꝫ ei ſol uat̉ iuſtiſſime accōmodat
ei talē actōnē. ꝑ quā n̄ illd̓ q̄ritur an ei pecuīa debea tur. ſꝫ an iurauerit. ¶ Peā les qͦꝫ actōnes p̄tor pene ml̓tas ex ſua iurdictōe in troduxit. veluti adu̓ſꝰ eū qͥ qͥd ex albo eiꝰ corrupiſſet et in eū qui patronum vel
ſeruo teneri dic̄. diligent̓ tn̄ diſtinguas. vtꝝ ꝯtͣhāt filiꝰ vel ẜuꝰ vel qͣſi ꝯtͣhāt. Itē vtꝝ delinqͣt vel qͣſi ſi ꝯtrahat alibꝫ iſtoꝝ. dn̄s vl̓ pr̄. actōe ex eo ꝯtractu tenet̉ ī peculiū in cuiꝰ ꝯdēnacōne deducit̉ ex ip̄o peculio qͥdqͥd ẜuꝰ nat̉a lit̓ dn̄o debuit. vt qꝛ dn̄s ẜuo mutuauit vel alias ſecū ꝯtͣ rit. Itē deducit̉ qd̓ debet̉ his qͥ ſūt ī ptāte dn̄i vel tute la. vel cura. cuꝫ videat̉ dn̄s p̄ueniſſe. vt. ff. de pecu. ſꝫ ſi damnū. .§. i. ⁊. ij. obligatur em̄ ſeruꝰ dn̄o nat̉ali ter. vt. sͣ. de fideiuſ. .§.i. et ſūt h̓ coīa ī ẜ uo et filio. excepta cā mutui. ex qͣ nec fi liꝰ nec pr̄ tenet̉. ſecꝰ ī ẜuo. vt. jͣ. t. i. §. illd̓. et. C. ad maced̓. l. pe Itē q̄ dicta ſūt qn̄ ꝯ trahit h̓ filiꝰ l̓ ẜuꝰ eadē et qn̄ qͣſi ꝯtͣhit vt ſi alt̓ius negocia geſſit. vt. ff. de neg̓g̓. ſi filiꝰ. p̄ter hāc actōꝫ tenet̉ de pe culio adhuc pr̄ vel dn̄s. qn̄ꝫ tenet̉ d̓ ī rē ꝟſo. qn̄ ſcꝫ filiꝰ in rē pr̄is. vel ſeruꝰ in rē dn̄i ꝯu̓tit. et eſt ī ſolidū vſqꝫ ad qͣn titatē ꝟſam. vt. jͣ. ti. i. §. in rē. azo. ſꝫ de peculio agit̉ qͣtenꝰ peculiū durat. vt. jͣ. e. §. ſūt p̄terea. et. jͣ. ti. i. §. in re aūt. Itē eſt actō qd̓ iuſſu. q̄ eſt ī ſolidū. qn̄ filiꝰ vel ſeruꝰ iubēte do mino vel pr̄e ꝯtraxit. videt̉ eī ꝯtrahi cū ip̄o pr̄e vel dn̄o. vt. ff. ꝙ iuſſu. l. i. §. fi. Itē ſūt alie tres .ſ. exercitoria. q̄ dat̉ ꝯtra dn̄m nauis qͥ ꝓpoſuit mgr̄m naui ſeruū ſuū. et eius rei gr̄a ꝯtractū fuit. et iō d̓r exercitoriā. qꝛ exercitor d̓r dn̄s nauis. Itē inſtitoria. q̄ hꝫ locū qn̄ aliqͥs ẜuū ſuū taberne l̓ ſtacōni p̄poſuit. Itē tributoria. qͣ agit̉ ita qd̓ dn̄s vocat̉ ī tributū. vt. jͣ. ti. i. §. introduc̄. ⁊. §. inſtitoria. et. §. i. In deli ctis aūt ⁊ qͣſi delictis idē olim ẜuabat̉ ī filio ⁊ ẜuo. vt pro noxͣ. dari poſſent. vt. jͣ. de noxͣ. in fi. ti. ſꝫ hodie ꝓ ſeruis tm̄ agit̉ noxalit̓. vt ibi d̓r. et ꝓ delictis. vt. jͣ. d̓ noxa. ī pnͥ. ⁊. ff de noxa. l. i. et in qͣſi delictis. vt ſi ſeruꝰ hītans cū dn̄o ha buit ſuſpenſū vel appenſū l̓ effudit aliqͥd qd̓ alicui nocuit. vt. ff. de his qͥ deie. vel effu. l. i. §. ſi ſeruꝰ. et. l. ſi ꝟo. §. p̄ tor. n̄ ī duobꝫ caſibꝫ. vt. ff. de his qͥ deie. vel ef. l. i. §. cū ſer uꝰ. et. ff. de mīo. ꝙ ſi mīor. §. ſi ſeruꝰ. Porro lꝫ ī delictis et qͣſi agat̉ noxalit̓. tn̄ et de peculio agit̉ ſi locupletatꝰ ē dn̄s inqͣntū id peculiū locupleciꝰ ē. vt. ff. de iudi. tā ex ꝯtͣcti bus. et. ff. de pecul̓. l. licet. §. ex cā. x ¶ Fē ſiqͥs .ſ. actor. y ¶ Poſtulāte. et petētereo. vel deferēte. ſi em̄ ſine volū tate adu̓ſarij iuraret̉. nihil ꝓfice̓t iuramentū. vt. ff. de iur̓ iur̓. l. iij. in pnͥ. remiſſum fu̓it. vt. ff. de iur̓iur̓. nō erit zCurau̓it. l̓ ei .§. fi. et. l. ſequen. et de re. cre. actori. a ¶ Seberi. ſic ſimplicit̓ .ſ. n̄ adiecta cā qͣre debeat̉. qd̓ īfor mit̉ dicimꝰ. ſi aūt cū forma. veluti qꝛ vēdidi. tūc agit act̓ vtili ex eo ꝯtractu nata ex ſacr̄o. cū ꝓ veritatē accipiat̉. et aduerſario ſil̓r actōꝫ t̓buit ac ſi ve̓ ꝯtractꝰ p̄ceſſiſſet. Ideꝫ eſt ī alijs ꝯtractibꝫ. vt. ff. de iur̓tur. ſi duo. §. ſiqͥs iurauerit et. §. idē dicemꝰ. et. §. marcellꝰ. Itē circa actōꝫ realē. ſi rē ſuā eſſe iurauerit. dat̉ actō ī rē vtilis. pͣ. ī factū ꝯtͣ deferen tē tm̄ vel he̓dē. vt. ff. de iur̓iur̓. l. nam pꝰ ea. §. fi. et. l. ſe. et ita actori int̓dū dat̉ ī factū. int̓dū vtilis ex eo contractu. et vtilis in rē. ex ꝑte aūt rei ſi iurat ī actōe ꝑſonali. tūc ex cepcōꝫ tm̄ ꝑit. ſi aūt ī actōe reali. tūc diſtinguit̉. aut iura uerit re petitoris nō eē. qͦ caū excepcō tm̄ dat. an ſuā eſſe qͦ caū ec actō ſi res actoris ad actorē redeat. n̄ ꝯtͣ aliū. Et hͦ ꝙ dixi ī actore hꝫ loc̄ ſi iurat̉ ex ſacr̄i delacōne. ſꝫ ſi iurat̉ ex tͣdicōne fcā occaſiōe iur̓iur̓. tūc publiciana dat̉ ꝯtͣ qͣꝫ li bꝫ. cū ſit iuſta cā tradicōis. vt. ff. d̓ iux̓iur̓. nā pꝰ ea. §. fi. ⁊
.l. ſe. et de public̄. l. i. ī fi. vſqꝫ ad. l. eū qͥ. Nec ob. in. e. ti. l. eū qͥ § ſi petēti. qꝛ ibi ꝟbū dutaxat dn̄m tm̄ excludit ꝯtra quem public̄. non dat̉. vt. ff. de publiciana. l. penul. et fi. b ¶ Iuſtiſſime. quia ꝓpter ſacramēntum datur. c ¶ Actōꝫ. in factū. vt. C. de iur̓iur̓. actori. qꝛ ſuffic̄ di d ¶ Querit̉. etiaꝫ ſi ꝑiuriū vellet ꝓbare uina vlcio. vt ff. de dolo. ꝙ ſi defe rēte. et. l. ſe. et. C. d̓ rebꝫ cre. l. iij. nͥ ī caſi bꝫ vt. C. d̓ rebꝫ cre. l. fi. et. ff. de iur̓iur̓. ad monēdi. Et noͣ ꝙ hoc ſacr̄m qd̓ ē de re. vt ff. e. qͦciēs. i. de ꝟita te. vt. ff. ad. l. cor. d̓ fal. l. i. §. ꝙ in rōibꝰ t̓plex inuenit̉. volū tariū. qd̓ ex volūta te dat̉ ſuſcipit̉ et re cuſat̉. ⁊ exͣ iudiciuꝫ. vt. ff. e. l. iuſiurādū. Itē neceſſariū. qd̓ in neceſſitate īpoſita a iudice defert̉ ⁊ ſuſcipit̉. vt. ff. de in li tē iurā. l. fi. nec eī pt̄ hͦ ſacr̄m referri vl̓ recuſari. nͥ p̄tendat̉ iuſtacā recuſacōis. vt. C. de rebꝫ cre. gn̓alit̓ §. ſinaūt. Iteꝫ iudiciale. qd̓ ſic d̓r a iudicō qn̄ ſcꝫ ꝑs ꝑti ſacr̄m ī iudico de fert. qd̓ nō eſt neceſſe ſubire. ſꝫ p̄t recuſari et r̓ferri. vt. C e. delata. l. gn̓alit̓. §. ſinaūt. ſꝫ iur̓ vet̓i non pot̓at recuſari vt. ff. e. maīfeſti. Sꝫ ẜ pla. ita demū acto ī factū dat̉ ex ſa cramēto ſi ſnīa n̄ ſubſeqͣtur. alias qͣre orit̉ actio ī factū. cuꝫ ex ſnīa eadē naſceret̉. vt. C. de rebꝫ cre. actori. ſꝫ nos ꝯtra licꝫ eī due ſint ad idē ⁊ eodē noīe n̄ nocet. vt. ff. d̓ ac. emp. nō eſt nouū. et. ff. d̓ fideiuſ. heres a debitorē. ſel̓ tn̄ fiet ex actio tm̄. vt. ff. de ꝟ. ob. qͥ bis. et de re. iur̓. qͥ boͣ fides. e ¶ Penales qͦꝫ dictū ē. sͣ. de p̄torijs rei ꝑſecutorijs. nūc d̓ penalibꝫ p̄torijs. Sꝫ q̄ ē dr̄a int̓ penales ⁊ ꝑſecutorias. ℟. multe. qꝛ penales p̄torie ſūt ānales excepta actōe fur ti. vt. jͣ. de ppe. et tēp. ac. in pnͥ. ſꝫ rei ꝑſecutorie ſūt p̄petue̓. vt. ff. de ac. et ob. ī hōrarijs. Itē penales odioſe ſūt. rei ꝑ ſecutorie nō. ff. de peīs. l. int̓pretacōne. Itē penales n̄ tͣn ſeūt ꝯtra he̓dēs nͥ aliqͥd ad eos ꝑueīt. vel lis ſit ꝯteſtata. vt. C. ex delic. defū. l. i. ſꝫ ꝑſecutorie ſic. vt. ff. de ac. ⁊ ob. ex ꝯtractibꝫ. Itē vbi pl̓es tenent̉ rei ꝑſecutoria vno ſoluē te cet̓i liberātur. nō ita ī penali. vt. C. de ꝯdi furt̓. l. i. ⁊. ff lib̓. cā. l. vlt̓. et. ff. ad. l. acquil̓. l. rome mela. §. ſi plures. f ¶ Pene. i. fe̓. vel meliꝰ dic̄ ꝙ abūdat. nam ve̓ multe ſunt. g ¶ Quid .i. aliqͥd. albū dealbacō q̄dā poſita ī loco emi h ¶ Ex albo. erat eī nēti. vt apparet ī autͣ. de lit̓. §. cōem ibi vocep̄to. ⁊cͣ. in qͦ albo erat ſcriptū. vel de citādo aliqͦ vel de alio p̄cepto gn̓ali vel ſpeciali. vt. ff. d̓ aībo. ſcrip. l. .i. et. l. ij. et. ff. de iuriſdict. om. iudi. l. ſi quis id. i ¶ Corri puiſſet. vel poſitū ſubtuliſſet. ꝙͣuis n̄ corrupit. et ſiue ꝑ ſe uel ꝑ aliū. et tūc ambo tenētur. nec vnꝰ lib̓at aliū. et eſt ī .l. aureos. vt īdicta. l. ſi qͥs. et. l. ſe. tenet̉ ec̄ iſte corruptor .I. cor. de fal. vt. ff. ad. ſ. cor. de fal. l. pe. cuiꝰ pena ē d̓por tacō et oīm bonoꝝ publicacō. in ſeruis etiā vltimū ſuppli ciū. vt. ff. ad. l. cor. de fal. l. i. in fi. k ¶ In eū .ſ. filiū vl̓ li bertū dat̉ actō ī factū. q̄ eſt ſil̓r vt ſuꝑior in. l. aureos. q̄ da tur pr̄ono. vel pr̄i. et ſi lib̓tꝰ nō poſſit ſolue̓ dictā pecuīaꝫ caſtigabit̉. Idē forte ī filio. lꝫ noxalit̓ n̄ det̉. vt. ff. e. ſ. de in ius vocan. l. penul. et. jͣ. de nora. in fi. Superior tamen punit ſolū dolū. h̓ ſolū fc̄m ꝯſid̓at. vt. C. d̓ in ius vo. veīa. l ¶ Pr̄onū. ſubaudi vel pr̄onā. Itē filios ⁊ pr̄es eoꝝ. vt. ff de in ius vo. l. iij. §. i. Et acciꝑe h̓ pr̄onū qͥ maumiſit vl̓ ꝓ qͦ iudicatū ē in cā īgenuitatis et lib̓tinitatis. vel ſi ex cā fid̓i cō. maūmiſit. vel ſi emerit eo pacto vt maūmitte̓t. ⁊ manu

IF
parentē in ius vocaſſꝫ. cuꝫ id non īpetraſſꝫ. ¶ Itē ad uerſꝰ eū qͥ vi exemerit euꝫ qui in ius vocaret̉. cuiꝰ ve dolo alius exemerit. et alias innumerabiles. ¶ Pre iudiciales actiones in rem eſſe vident̉. qͣles ſunt ꝑ qͣs queritur. an aliquis lib̓ ſit an ſeruus vel libertꝰ ſit vl̓
miſit. l̓ n̄ maī miſit. ſꝫ ex ꝯſtōe diui marcij ꝑueīt ad lib̓tatē vt. ff. de ī ius vo. ad optimū. §. i. et. l. is qͦꝫ. et. l. ſꝫ ſi hac le ge. Itē liberos pr̄oni. accipe mares ⁊ feīas. ⁊ ꝑētes ec̄ ad optiuos. vt dcā. l. ſꝫ ſi hac lege. §. lib̓tos qͦꝫ. ⁊. §. parētes. a ¶ Vel ꝑentē. et h̓ accipe marē et feīaꝫ ⁊ vſqꝫ in infinitū vt ec̄ ſi adā viue̓t. n̄ poſſꝫ vocari in ius ſine venia. Itē n̄ re fert ſi ſūt legittī pa rētes vl̓ nat̉ales. vt ff. de in ius vo. l. iij. .§. i. ⁊ ij. ⁊. iij. ⁊. l. ꝑētes. et. l. pr̄is. ⁊. I adoptiui in prin. b ¶ In ius vocaſſꝫ. i. iur̓ exꝑiendi cā vo caſſet. vt. ff. de ī ius vo. l. i. ⁊. l. hͦ. ⁊ hoc ſiue cā ſit ciuilis ſiue crimīalis. l̓ ml̓ toma gis. nā et tūc ec̄ cū veīa nō pt̄. qꝛ n̄ ꝯcedit̉. vt. ff. de in ius vo. ſꝫ et ſi. §. p̄tor ait. et. ff. d̓ accū. qͥ accuſatꝰ ī fi. ⁊. l. hi. §. ij. Sꝫ qͥd ſi ſolū libellū d̓dit. ℟n. nō īcidit ī hͦ edictū. vt. ff de in ius vo. lib̓tꝰ. Itē qͥd ſi nō veīat vocatꝰ. ℟n̄. ſꝑ īcidit ſꝫ faciliꝰ remittit̉ hͨ pena qn̄ vocatꝰ nō veīt. vt. ff. d̓ ī ius vo. ꝙͣuis. lꝫ qͥdā dicūt vocantē nullo mō cade̓ ī edictū ſi vo catꝰ nō veīt. ex p̄dicta. l. ꝙͣuis. ⁊ hͦ id̓o. qꝛ v̓ba cū effectu ſūt accipiēda. vt. ff. ne qͥs eū qͥ in ius vo. eſt vi. exi. l. penl̓ .§. doce̓. ſꝫ pͥma ſnīa verior ē. vt qꝛ in dicta. l. ꝙͣuis nō dicit ꝙ nō incidat īedictū. nͥ cā ꝯgnita. Itē nūqͥd heres pt̄ vo care in ius ſine venia. et c̓te ſi extͣneꝰ eſt pt̄. vt. ff. de obſe. p̄ſtā. lib̓. l heres. filiꝰ nō pt̄ vocare in ius ſiue veīa. Sꝫ qͣ re ſecꝰ ī he̓de lib̓ti ⁊ ī he̓de pr̄oni. ℟n̄. in pͥmo odiū ꝟſat̉ qd̓ dꝫ reſtiigi. in ẜº fauor qͥ dꝫ ꝓrogari. vt. ff. de li. ⁊ po. .l. qͥdā. Itē ſi alt̓ agat tutorio noīe vel curatorio. ar. ff. d̓ ī ius vo. l. ī hac lege. §. fi. et. l. q̄ſitū. rō. qꝛ nemī officiū ſuū dꝫ eſſe dānoſū. vt ff. quēad. teſta. aꝑi. l. ſiqͥs ex ſigͣtoribꝫ. c ¶ Tū īpetraſſꝫ .i. non petiſſet ⁊ n̄ accepiſſꝫ. dꝫ ei a p̄tore ſic pete̓. dn̄e pmitte mihi vt poſſim ꝯuenire pr̄em vel pr̄o nū meū. vt colligit̉. jͣ. de pe. te. liti § fi. et. ff. de in ius vo. .l. iij. §. i. Illud etiam quero. an hec poſtulacō venie debet fieri in ꝑſonis omnium qui in ius vocari non poſſunt. que enumeratur. ff. de ī ius vo. l. ij. et ſi nō fiat ꝙ cadat ī penā. Quidā dicūt ꝙ ſic. nos ꝙ n̄. qꝛ hͨ pena ī eū tm̄ ſtatuit̉ qͥ in cidit ī edictū at ille ꝑſone ī edicto n̄ ꝯtinētur. qd̓ maxīe ꝓ bat̉ ex hͦ. §. alit̓ tn̄ puto eos puīēdos ꝓut placu̓it iudici ad ſil̓itudinē iſtoꝝ. ſꝫ nūqͥd h̓ peticō hodie ē correcta. vt qꝛ hn̄t hodie lib̓ti ius nataliū ⁊ regn̓acōis. vt ī autͣ. vt lib̓. de ce. §. i. coll̓. iij. ℟n. n̄. qꝛ et ibi reẜuātur iura pr̄onis. maxi me obſeqͥalia q̄ nat̉a debent̉. ſuꝑiora ꝙͣtū ad lib̓tum plana ſūt. In filio diſtingue. aut erat emācipatꝰ. aut in ptāte. ſi emācipatꝰ erat. tūc hn̄t locū ſuꝑiora. ſi ꝟo ī ptāte. tūc nec cū venia nec ſine venia pt̄ ꝯuenire pr̄eꝫ. vt. C. de in ius vo. .l. fi et. ff. de ac. ⁊ ob. l. actōes. nͥ ꝓ caſtrēſi vl̓ qͣſi caſtrēſi peculio. vt. ff. de iud̓. l. lis. et tūc cuꝫ veīa. vt. ff. de in ius vo. adoptiuū. §. i. ⁊ hͦ cū agit ꝯtra pr̄eꝫ. Si aūt ꝯtͣ extͣneuꝫ tūc ẜm vet̓a iura tm̄. v. actōes filiofa. ꝯpetebāt. vt. ff. de act. ⁊ ob. l. filiuſfaī. et. l. ī factū actōes. Sꝫ hodie oēs veī entes ex aduēticiā cā. vt dixi. sͣ. ꝑ qͣs ꝑ. no. acqͥ. §. i. Itē q̄ro qͥs iurabit de calūnia cū filiuſfailias erit ī iudicō. ℟n̄. ſi fili uſfa. petita veīa ꝯtra pr̄eꝫ ꝯueīat. iurabit filiꝰ ſi maior ē. alias curator ei dabit̉ ad litē. vt ī aut̓. vt lice. ma. ⁊ aui. §. ī in fi. Si aūt ſit ī pr̄ate pr̄is. et agat de caſtrenſi vel qͣſi ca. pecū. et tūc filiꝰ iurat cū pr̄fa. habeat̉. vt. ff. ad maced̓. l. ij Si ꝟo eēt mīor daret̉ curator liti. n̄ ꝑſone. cū ſit ī ptāte. vt. C. d̓ cu. fur̓. l. fi. ī pnͥ. et d̓ bo. q̄ li. l. fi. §. ſinaūt pro pr̄e Siat̉ ꝯtra exͣneū agat filiꝰ. ſi agat pr̄ eiꝰ noīe. pr̄ iurat vt C. de iur̓. ca. l. ij. §. ꝙ obẜuari. Si filiꝰ forte pr̄e abſēte. vl̓
ẜm vet̓es. l. in. v. caſibꝫ. vel ẜm nouas in oī aduēticia cum iurat filiꝰ cū ſuo noīe agat ⁊ maior ē. ſi mō pr̄ ī aduēticijs nō hꝫ vſūfructū. alias pr̄ age̓t. ⁊ rn̄de̓t. ⁊ iuraret. vt. C. de bo. ma. l. i. ī pnͥ. vbi ꝟo filiꝰ iurat. lꝫ pr̄ nō hēat vfūfru ctū. dꝫ pr̄ ꝯſētire filio agēti ⁊ rn̄denti. vt. C. de boīs q̄ li d ¶ Itē adu̓ſus eū .ſ. dat actō ī factū pe .l. fi. in pnͥ. nalis. vt ecce. cū vo carē ticiū in ius qͥ te nebat̉ mͥ actōe tꝑali et dū eēt in itine̓. de tinuiſti eū vi. vel ca piēdo eū per ꝑſonaꝫ vel faciendo dolo vt aliꝰ eū detine̓t. ⁊ tm̄ ꝙ dies actōnis mee ex iuit. teneris em̄ mͥ qͣnti iurauero in litē et ſic eſt actō peālis ex ꝑte mea. qꝛ vltra rei ꝟitatē forte iurabo. et ex ꝑte tua. qꝛ das mͥ aliqͥd ⁊ tibi nihil adeſt. vt. ff. ne qͥs eū qͥ ī ius vo. vi ex. l. pe. §. i. ſuꝑ hͦ. §. pͥmo q̄ro. cū duo ſint tituli. vt. ff. ne qͥs eū qui in ius vo. vi ex. et aliꝰ ti. de eo ꝑ quē fc̄m erit de qͦ fit mencō in hͦ. §. Vn. de pͥmo. qꝛ inde orit actō ex vtͣ qꝫ ꝑte peālis vt dictuꝫ ē. ſꝫ ex alio ē penalis ex ꝑte rei tm̄. cū ad int̓eſſe actoris det̉. vt. ff. d̓ eo ꝑ quē fac. e. l. fi. i. ℟n Itē pͥmꝰ de qͦ fit mencō h̓ ꝯſulit actori tm̄. vtꝫ ex. l. ij. ⁊. iiij. §. exime̓. At ſcd̓s ꝯſuluit vocato n̄ ſolū. ſꝫ ec̄ vocanti. vt ff. d̓ eo ꝑ quē fc̄m ē. l. i. §. ſi reꝰ. ī fi. et. l. fi. i. Vn. Itē pͥmꝰ hꝫ locuꝫ qn̄ aliqͥs exēptꝰ eſt an̄ ſatiſdacōeꝫ. et pꝰ in ius vo cacōnes. ſꝫ ſcd̓s pꝰ ſatiſdacōes ſcꝫ factas iudico ſiſti. et al̓ q̄ firmāt iudiciū. vt. ff. de p̄. ſti. l. i. in pnͥ. Et pꝫ dr̄a ex ordi ne illoꝝ tituloꝝ Itē pͥmꝰ qn̄ vi exemptꝰ ſit qͥs. at ſcd̓s ec̄ ſine vi. vtꝫ in. l. i. §. ſi dolo. de eo ꝑ quē fac. ē. et ne qͥs eū qͥ .l. i. et. l. ij. in fi. Vel ſatis dici pt̄. ꝙ de vtroqꝫ h̓ loquit̉. ⁊ qd̓ lꝫ duo ſint illi tituli. tn̄ de vno edicto ſūt. Itē et ꝙ dicat̉ penalis actio ec̄ illa q̄ ex vna ꝑte tm̄ ē ꝑ eālis. ſuꝑ hͦ. §. ſcd̓o q̄rit̉. nōne ꝑ ꝯuenconē ſolā. eē iur̓ vet̓i p̄petuabat̉ actō. vt ff. d̓ act̓. et ob. l. ꝯſtōibꝫ. n̄ ſolū ꝑ noua iura. vt. C. d̓ p̄ſc̓p. xxx. an. cū notiſſimi. ⁊. l. fic̄. ℟. h̓ nō ꝑ executorē ſꝫ ꝑ ſuam denūciacōꝫ eū ꝯuenerat. vel ꝟbū qͣi poſituꝫ īdicta. l. ꝯſtō nibꝫ. aſſertie ponit̉ n̄ ſil̓itudīarie. et ẜm hͦ hodie eſſꝫ corre ctū qd̓ h̓ d̓r. vel dic̄ ꝙ talis fuit ꝯuencō ī illa et ꝯſtōibꝫ q̄ ꝓ lite ꝯt̓. habebat̉. vt qꝛ actō erat tꝑalis. et libellus fuit pnͥcipi datꝰ. vt. C. qn̄ li. pͥnͥ. da. lit̓. cō fa. l. i. et. ij. Vl̓ dic ẜm jo. ꝙ leges vet̓es circa ꝑſonales actōes loquūtur. vbi n̄ ꝑ̄petuātur ꝑ executorē. ſꝫ lex illa cuꝫ notiſſimi. ⁊ lex cū in re. loquūtur ireali. vn̄ adhuc ec̄ hodie n̄ corrigit̉ qd̓ h̓ d̓r. e ¶ Innū̓abiles. ȳmo nu̓ari pn̄t. ſꝫ dicūtur innu̓abiles qꝛ de facili nō pn̄t nu̓ari. vn̄ d̓r nō poſſe fieri ꝯmode qd̓ cū diffi cultate fieri pt̄. vt. ff. de ꝟ. ſi. nepos ꝓculo. enumera gͦ a liqͣs. vt ē actō in factū de calūniatoribꝫ. de qͣ dicemꝰ. jͣ. e. .§. qͣdrū. Itē actō ꝙ metꝰ cā. Itē furti maīfeſti. Itē ẜui cor rupti in duplū. de qͥbꝫ dicemꝰ. jͣ. e. §. oēs aūt actōes. Sūt ⁊ alie et īfactū. vt de effuſis ⁊ de eiectis. et de appēſis. vt. ff de his qͥ deie. vel ef. l. ſi v̓o. §. p̄tor. Et alie multe ſūt quas f ¶ Preiudiciales. ꝓ ꝯſtāti po enumerari n̄ expedit nit ꝙ hec p̄torie ſūt. cū ī ꝯtractu p̄toriaꝝ ponūtur. et ſūt in tē. qꝛ res petit̉ et vēdicat̉. Vn̄ q̄rit̉. qͣre n̄ poſuit inter reales p̄torias. ℟n̄. qꝛ q̄dā de eis ē ciuilis. vn̄ eiꝰ occaſiōe et de cet̓is h̓ dice̓ reẜuauit. ⁊ ſūt tres. Prima ē ꝑ quā q̄rit̉ an aliqͥs ſit lib̓. ſubaudi vel ẜuꝰ. Scd̓a an aliqͥs ſit lib̓tꝰ. ſb̓ audi vel īgēnuꝰ. Tercia ē de ꝑtu agſcēdo. ꝑ quā qͣrit̉. an qͥs ſit filiꝰ vel nō. vt oīa ꝯſeqͣtur q̄ filiꝰ a pr̄e ꝯſeqͥ dꝫ. aliaſ aūt agit̉ de ꝑtu agnoſcēdo ꝓpt̓ alimētatm̄. et tūc filiacōi nō p̄iudicat̉. qꝛ fūmatī q̄rit̉. vt. ff. de li. ag. l. i. §. jul̓. et. l. ſi qͥs ali. §. ſi vel parens. et. ff. de his qͥ ſūt ſui vel ali. iur̓.

IIII
de ꝑtu agnoſcēdo. ex qͥbꝫ fere vna illaꝝ legittimaꝫ caꝫ hꝫ ꝑ ꝙͣ qͣrit̉ an aliq̓ſ li ber ſit an ſeruꝰ. Cetere ex ip̄ius p̄toris iuriſdictōne ſubſtāciā capiūt. ¶ Sic itaqꝫ diſcretis actōnibus c̓tū en̄ poſſe actorē ſuā rē ita ab aliqͦpēte̓ ac ſi aꝑet
eum dare oꝑte̓. nec em̄ qd̓ actoris ē id ei dare oꝑtet qꝛ ſcꝫ dari cuiꝙͣ intelligit̉ id qd̓ ita dat̉ ut eius fiat. nec res q̄ iā actoris eſt ma gis eius fieri p̄t. ¶ Plane odio furuꝫ quo magis plu ribuſ actionibus teneātur effectū eſt vt extra penam
.j. ſi iudex. lꝫ videat̉ ꝯtra d̓ orig̓. ꝯg. l. ij. §. fi. Sꝫ dic vt ibi Sꝫ dicūt qͥdā ⁊ male. ꝙ tm̄ due ſunt. et de duabꝫ pͥmis fa ciūt vnā hͦ mō. an aliquis liber. eſt ingenuus uel libertus achij vnā faciūt. aliā vero de ꝑtū agnoſcēdo n̄ mutāt. ſꝫ pͥ ma oꝑi. verior ē. cū ſit ꝯmodiꝰ ſingl̓as cās ſingl̓is appella cōibꝫ diſtingui vt. sͣ. qͥbꝫ mo. teſta. infir. §. alio at̄ mo. jteꝫ qꝛ poſtea dicit. cetere vero ⁊cͣ. ⁊ ita loqͥt̉ de pl̓ibꝫ excepta vna. Itē qͣre dicunt̉ p̄iudiciales. ℟n̄. ẜm azo. et. G. iō qꝛ ī mo dū excepcōis ꝓp̓onū tur. ⁊ ita p̄iudicant. vt ſi agas ꝯtͣ me ⁊ ē go obiciā tibi ꝙ ſis ẜ uꝰ meꝰ vel filiꝰ. vn̄ nō pt̄ eē iudiciū int̓ nos. vt. ff. d̓ iud̓. l. lij nulla. et. sͣ. d̓ ob. q̄ ex d̓lic. §. hi. ꝯiūgas cū glo. iſta pͥmā ꝑtē ſe qͣntis. ibi vt dic̄. vel fiagas ꝯtͣ me pret̓ hͦ. ⁊cͣ. et ꝓ re mea vſꝫ ad ꝟſiculū quo dici tur de aſcpͥticijs ⁊ tc̄ dimitere et feacciꝑe qd̓ dimiſiſtis ⁊ ꝓſeq̄re vſqꝫ in finem. in pͥmo gͦ vbi q̄rit̉. ſit liber vel ẜuꝰ. dico. ꝙ ſiue ẜuꝰ agat ꝯtͣ dn̄m dicēs ſe eſſe liberū. ſiue e ꝯtͣ dn̄s ꝯtͣ ẜuū. ⁊ ẜuꝰ ſit ī poſſeſſionē lib̓tat̉. ꝙ hͨ actō in rē q̄ intēdit̉ eſt p̄iudicialis ut. ff. de lib̓. cā l ib̓is. §. fi. jdeꝫ dico. ſiue pr̄onꝰ vēdicꝫ lib̓tū in lib̓tinitatē. ſiue lib̓tꝰ ſe vedicꝫ in īgenuitatē. vtͣqꝫ ē p̄ iudicial̓. vt. ff. ſi ingenuꝰ. eſ. di. l. fi. in pnͥ. §. fi. jntēdit̉ ec̄ hͦ caſu officiū iudicis. vt. ff. de iur̓iur̓. ſi duo pr̄oni. in pnͥ. ⁊ .ff. finge. eſſe di. l. i. ⁊. ij. et. ff. de rei ven. l. i. §. i. jdē dicas in t̓cia vt ſiue dicat pr̄ petēdo filiū ī filiacōꝫ l̓ filiꝰ ſe dicat non filiū. et erit p̄iudicialis et dircā. Hincinde qͥdā dixer̄t ꝙ dircā dat̉ pr̄ono parēti. ⁊ dn̄o. ſꝫ illa q̄ dat̉ lib̓to. filio ⁊ ẜuo eſt ꝯtraria qd̓ nulla lege cautum inuenitur. licꝫ alie q̄ dam inueniant̉ dirc̄e et ꝯtͣrie. vt mandati. depoſiti. et ſil̓eſ Sꝫ qͣlit̓ formātur libelli in hijs. Vn. ſic peto joh̓eꝫ ī filiū. meū iudicari vt mͥ pr̄nā debitā p̄ſtet reuerēciam ⁊ alia q̄ pr̄ibꝫ a filijs debēt̉. ⁊ jdē in pr̄no. ⁊ ex tūc lata ſnīa ꝓ acto re. alimēta pr̄i et pr̄ono p̄ſtabunt̉. vt. ff. de li. ag. l. ſi quis ali. ī pnͥ. et § ſolēt. qꝛ ſnīa ꝓ ꝟitatē accipit̉. vt. ff. de ſta. ho. l. igenuū. Et ꝓbat̉ hͨ libelli formacō. C. de fideicō. l. i. In ẜuo ⁊ dn̄o ſic. peto ticiū ī ẜuū meū. qꝛ eū meū dico. Ecō tra ẜuꝰ l̓ lib̓tꝰ l̓ filiꝰ dicet. peto me n̄ inqͥetari a ticō qͥ me vt ẜuū vel lib̓tū vel filiū tenꝫ. qꝛ me ī tali vīculo n̄ ſubeſſe dico. vt. C. de īgenuis ma. l. diffamari vel ſic. peto vt īge nuꝰ l̓ lib̓ vel n̄ filiꝰ ꝓnūcier ꝯtͣ ticiū. qꝛ ſic ſe reiꝟitas hꝫ Et differt hͨ ab ea qͣ petit pr̄ filiū in pt̄ate ex iur̓ roͣno. cum ibi tm̄ de pt̄ate q̄rat̉. h̓ aūt de filiacōe. vt. ff. d̓ rei vē. l. i. .§. i. et h̓d̓r. Itē h̓ p̄toria vt h̓. illa ciuilis Quibꝫ aūt mod̓ filiꝰ poſſit peti. diximꝰ. sͣ. d̓ pa. pͥo. §. ius at̄ pt̄atis. Itͣ qͣre dicūtur p̄iudiciales. Vn. ẜ. qͦſdā. qꝛ īmodū excepcōis ꝓ ponūtur et ita p̄iudicāt. vt ſi agas ꝯtͣ me he̓ditatis petici one. et ego obiciā tibi. ꝙ ẜuꝰ ſis defūcti. vel qꝛ ip̄e defū ctꝰ ẜuꝰ fuit. vt. ff. de pet̓. he̓. l. ſi qͥs lib̓tatē. et fa. ꝓ hac ſnīa. C. de ord̓. ꝯg̓. l. ij. et de he̓. pet̓. l. lib̓. et. ff. ſi qͥs īge. eſſe di. l. fi Alij dixerūt iō dici p̄idiciales. qꝛ ſnīa lata ſuꝑ his fit p̄iudiciū oībꝫ alijs qōnibꝫ. vt. ff. de ſta. ho. īgenuū et. ff. de lib̓. ag. l. i. §. fi. et. l. iij. Sꝫ c̓te ẜm hͨ ec̄ q̄rela ioffō ſi teſtam̄ti d̓r piudicialis. qꝛ p̄iudicat alijs qōnibꝫ. vt. ff. d̓ iof. teſ. pap̄. §. fi. ſꝫ ꝯtͣ hāc ſnīaꝫ ē. ff. de lib̓. cā. ſi ẜuꝰ. ſꝫ ibi n fuit ꝓnūciatꝰ īgēnuꝰ. vel colluſio ibi fuit. Vel dic ẜ. jo. ꝙ piudiciales iō dicunt̉. qꝛ oēs alie qōes q̄ int̓im int̓ eas ꝑ
ſonas mouētur debēt ſile̓. C. de or. cog̓. l. i. et. iij. et. ff. de lib̓. cā. l. ordīata. et ad hͦ fac̄. ff. de noxa. l. pe. i. ℟ n. nͥ eſſet talis cā q̄ ageret̉ ec̄ ſi ꝯſtaret eū fore ẜuū. qd̓ ē qn̄ꝫ. vt. ff de iud̓. vix. Sꝫ ẜm hͦ cū q̄rit̉ int̓ pr̄onū ⁊ lib̓tū de lib̓tinita te. nō ē hͨ q̄o p̄iudicialis. cū alie qōes int̓im int̓ eos pn̄t ex erceri veīa tn̄ petita. vt. sͣ. e. §. et in eū. Sꝫ dic ꝙ ille qōes qͥeſcūt q̄ nō ꝯpeterēt ſi ꝯſtaret eū lib̓tū. vt. ff. de ī ius vo .l. ſꝫ ſi hac vi. §. pe. ⁊ fi. Itͣ qͥd ſi nulla alia queſtio mouet̉. nōne tūc iſte dicunt̉ p̄iu diciales cū n̄ habeāt cui preiudicēt. Azo dic̄ ꝙ nō Sꝫ jo. ꝯtra inſpicit̉ eī aptitudo. qꝛ abilis ē eſſe preiu dicialis. ſic̄ auguſtꝰ d̓r. lꝫ n̄ ſꝑ augeat. vt sͣ. in ℟ica. ꝓhe. Itē nūqͥd ſūt pl̓es p̄iudi ciales nͥ hee tres. ℟º ſic. vt he̓ditatis peti cio. nā ⁊ tūc ceſſant oēs alie qōes donec ipſa intēdit̉. vt. ff. d̓ pet̓. he̓. l. ſi qͥs lib̓tatē. et. l. diuꝰ. i fi. lꝫ hodie ꝯtͣriū ſit. vt .C. de he̓. pet̓. l. fi. §. i. ⁊. ij. Itē qͦ iure aſcpͥticij coloni cē ſiti ⁊ ſil̓es petūtur. ℟n̄. vtili preiudiciali. directa n̄. et ip̄i coloni ſe petūt ī lib̓tatē ꝯtraria preiudiciali vtili n̄ dirca. iō. qꝛ liberi ſūt nō ẜui. vt ī aut̓. de ſāctiſ. ep̄is. §. aſcpͥticioſ. ci. §. ſi ẜuꝰ. Itē iō preiudiciali. qꝛ paꝝ a ẜuis diſtāt qͦ adẜ uicia q̄ face̓ debēt. vt. C. de ag̓. ⁊ cēſi. l. ne diutiꝰ. li. xj. Sꝫ alijdicūt. ꝙ offi. iudicis petūtur. et petūt. vt. C. in qͥ. cau. cen. dn̄os accuſ. poſ. l. i. li. xj. ſꝫ c̓te officiū iudicis nō peſſet hr̄e locū ad fut̉as p̄ſtacōes. vt. ff. de vſur̓. l. i. Alij dixerūt hr̄e locū negatoriā ⁊ ꝯfeſſoriā vtilē. vt q̄ dat̉ directa ẜui tutibꝫ alijs. hͨ vtilis h̓ dat̉. qd̓ nihil ē. Itē ſi qͥs ad aliqͣ an nua ẜuicia teneat̉. qͦ iur̓ petit̉ vt ꝯdēnet̉ vt preſtet ī poſte rū. ⁊ ipſe qͦ iur̓ petit abſolui. ℟. ſat̓. puto ꝙ iudic̓ offō hoc fiat. ſiue ꝓmiſſa fuerūt hͨ ſeruicia. ſiue ex ꝯſuetudīe debean tur. ſꝫ ⁊ ẜuicia ipſa poſita lōgo tꝑe ex ꝓmiſſo petūtur. vt ff. de vſur̓. l. cū d̓ in rē verſo g ¶ Ex qͥbꝫ .ſ. t̓bꝫ pͥiudiciali bꝫ. q̄ promiſſio ꝓbabit̉ ex lōgo vſu. vt ibi. h ¶ Fere. jō dic̄. qꝛ ī ciuilibꝫ qōnibꝫ qͣtuor conſiderant̉ .ſ. actor. iudex. ⁊ reꝰ. et ipſa res. h̓ aūt ē idē qͥ ꝯuenit ⁊ ꝯuenit̉. vel iō qꝛ p̄ tor ītroduxit de ꝑtu agnoſcēdo. ⁊ ad ſe. ꝯſul. ꝯfirmantur. i ¶ Legittimā. id eſt de iure ciuili. k ¶ Sic itaqꝫ. format̉ h̓ itaqꝫ ex alia diuiſione q̄ fit. sͣ. e. §. i. qͣi dice̓t. dictū ē q̄ ſūt in rē actōes ⁊ q̄ in ꝑſonā. itaqꝫ ſic eis diſcretis .i. ſeꝑatis ⁊ diuiẜ. ptꝫ ꝙ h̓ regl̓a ē ꝟa. qꝛ ꝑſonalis actō q̄ ꝯpetit ad dā dū. nō ꝯpetit ꝓ re ſua alicui vt h̓. jō dixi ad dādū. qꝛ ad tͣ dendū bn̄ pt̄ dari actio ꝑſonalis. vt ꝯmodati ⁊ depoſiti et ſil̓es. Et eſt ita ius int̓ dare ⁊ trade̓ vt h̓ ſubic̄. et. ff. d̓ act̓. emp. l. ex empto. ī pnͥ. et. ff. de ꝟ. ob. vbi at̄. in fi. et. l. ſi rē tradi. et. l. nemo. et hͦ ē qd̓ ſubic̄. ſi apparꝫ eū dare oporte̓ et ita agit ī ꝑſonā vt aliqͥddet̉. ſꝫ qͥdā dicūt vt pla. ꝙ hec ꝟba ſi apparēt eū dare oporte̓ ſint noīa cuiꝰdam actōnis. l ¶ Oportet. id ē oportꝫ ꝙ nō det̉. eſt em̄ īpoſſibile ꝙ detͣ vt ſubic̄. qꝛ dae̓ ē accipietis face̓ vt ſubic̄. nec res q̄ ⁊cͣ. ac. m ¶ Magis. Sꝫ opponit̉. pl̓ies deberi pot̄. vt. ff. de excep. rei iudi. l. et an eadē. §. actōes. ī fi. §. gͦ pl̓ies dn̄iū pōt̄ fieri meū. ſꝫ nō ſeqͥtur. nā lꝫ pl̓ies debeat. tn̄ ſemel facta ſua non dꝫ plꝰ fieri ſua. vt ibidē d̓r. et. ff. de acqͥ. poſ. l. iij. §. ex pl̓i bꝫ. et sͣ. del̓. §. fi rē legatarij. nͥ iteꝝ deſinet eē ſua vel mea vt. ff. de ꝟ. ob. ſi rē meā. n ¶ Plane. odio. Sꝫ in qͦ ꝟtit̉ iſtud odiū. ℟. qꝛ ī ꝯdicōe furtia qͥs de facto īfamat̉ apud

S
dupli aut qͣdrupli rei reci piēde noīe. fures eciā hac actōe teneatur. ac ſi appa ret eos dare oporte ꝙͣuis ſit adu̓ſus eos. eciā hͨ ī reꝫ actō ꝑ quārē ſuā q̓s eē pe tit. ¶ Appellamꝰ aūt ī reꝫ qͥdē actōes vēdicacōes. ī ꝑſonā ꝟo actōnes qͥbꝰ da re a̓ face̓ oꝑte̓ intendit̉ ſcꝫ ꝯdcōnes. Cōdice̓ em̄ ē de nūciare priſca līgua. Nūc ꝟo abuſiue dicimꝰ ꝯdicō ne actōꝫ īꝑſonaee qͣ actor intēdit dari ſibi oꝑte̓. Nul la em̄ hͦ tꝑe qͦ pͥꝰ fiebat eo noīe denūciacō fit. ¶ Se quēs illa diuiſio ē ꝙ qͥdam actiones rei perſequendi gracia comparate ſunt. quedam pene ꝑſequende
quedā mixte ſunt. ¶ Rei ꝑſequende cauſa compa rate ſunt omnes in rem ac ciones. ¶ Earuꝫ vero om niū accionū que in ꝑſonaꝫ ſunt hec quidem que ex cō tractu naſcunt̉ fere omneſ rei ꝑſequendi cauſa com parate vident̉ veluti qui bus mutuam pecuniā. vel in ſtipulatum deductam petit actor. ¶ Item com modati. depoſiti mandati ꝓ ſocio. exempto vedito locato ꝯdūcto. plāe ſi d̓po ſiti agit̉ eo noīe qͦ tuml̓tuſ īcedij ruīe naufragij cā de poſitū ſit in duplū actōꝫ p̄ tor r̄ddit ſi mō cū ip̄o apd̓ que depoſitū ſit. a̓ cū he̓d̓ eiꝰ d̓ dolo ip̄ius ageret̉ qͦ
bonos ⁊ gͣues. vt. ff. de obſe. l. hōri. lꝫ n̄ infamia iuris. vt ff. de act̓. ⁊ ob. l. ceſſat. ſꝫ in rei vēdicacōne neqꝫ de facto. neqꝫ de iure īfamat̉. Itē ml̓ta veniūt ī ꝯdicōe furtīa q̄ nō veniūt ī rei vē. vt qꝛ iteritu rei n̄ lib̓at̉. ſꝫ in rei vē. vt. ff. de ꝯdi. furt̓. l. ī rē. ⁊ iō malū ē furi ꝙ hac actōe teneat̉. It̄ ſic̄ ꝓdeſt alicui pl̓es hr̄ereos debitores. vt. ff. de lib̓. te. l. ſi qͥs decedēs. §. fi. ⁊ hr̄e pl̓es actōes. vt. ff. del̓. ij. cū filiꝰ §. varijs. ita econtͣ dꝫ dici noce̓ ſi pl̓ibꝫ te neat̉ actōibꝫ. lꝫ etiaꝫ nulla alia eēt vtilitaſ Itē nūqͥd vna tollit̉ ꝑ aliam. dic ꝙ ſic. vt ff. d̓ ꝯ. fur. ſi ꝓ fu. §. fur. Si apparet .i. qꝛ apparꝫ eos. ⁊cͣ. id̓ d̓r de actōe īꝑſonā. Sꝫ vid̓r hͦ ſtare n̄ poſſe. nā c̓tū ē eū qͥ agit do minū fuiſſe. gͦ ⁊ nūc ē. qꝛ ſn̄ fc̄o ſuo dn̄iū ab eo diſcēde̓ n̄ potu it. vt. ff. de re. iur̓. l. id qd̓ nr̄m. et. C. d̓ ꝓ ba. l. ſiu̓ poſſidetis g n̄ pt̄ age vt ſibi det qd̓ ē ſuū. et tn̄ h̓ dic̄. ꝙ ſic. ſꝫ dic r̓lacōꝫ eē faciēdā ad genꝰ. nō ad ſpēꝫ. q. d. ea actio ꝑ quā alias agit̉ ad danduꝫ .ſ. ꝑſonali. ſꝫ h̓ n̄ ad dādū ītēdit̉. ⁊ ita ē mirabile. ꝙ rē meā ꝑ ꝑſoālē actōꝫ peto reſtitui. al̓ ꝯtͣ. vt. ff. vſufr. quēad. ca. l. fi. et. ff. de ꝯdi. īde. l. ſi vrbana. Sꝫ ē ſpēale vt h̓ d̓r. Vel dic agi ec̄ ad dandū. ſcꝫ poſſeſſioneꝫ dandā quā amiſerā ꝑ furtū. vt. ff. de acqͥ. poſ. l. rē q̄ a nob̓. et. ff. de ꝯdi. t̓tica. l. ij. b ¶ In rē actōes id ē rei vedicacōes q̄ ꝓ dn̄io de iur̓ ciuili l̓ gētiū q̄ſito ītē dunt̉. vt. ff. de rei ve. l. in rē. Itē noͣ ꝙ h̓. §. locū hꝫ ī qͦ libet male fidei poſſeſſore aliene rei n̄ ſolū ī fure. vt. sͣ. de rerum di. §. ſi cū. et. C. de ꝯdi. t̓ti. l. i. in fi. ⁊. l. ij. ī pnͥ. Int̓dū etiā ꝯtͣ bone fidei poſſeſſorē dat̉ ꝯdicō rōne poſſeſſiōis. vt. ff. de ꝯdi. īde. l. īdebiti. §. ſꝫ ſi nūmis. Sꝫ nūqͥd rē ſuā pt̄ qͥs ec̄ a nō fure ꝑ ꝯd̓. ſn̄ cā r̓pete̓. vt. ff. de ꝯdi. ſn̄ cā. ꝑ totū. ℟. ẜm qͦſdā. ibi d̓r ꝯpete̓ actō ꝑſoālis. n̄ tn̄ talis ꝑ quā intē dat̉ vt aliqͥd det̉. Alij dicūt. ꝙ ſi alicubi īueniat̉ ꝯdicō ſine cā ꝓ ſua re ꝯpēte̓. de vtili ītelligēduꝫ ē. c ¶ Vēdicōnes ſiue reꝝ corꝑaliū deqͥbꝫ dictū ē. C. de rei vē. ꝑ totū. ⁊. ff. ē. ꝑ totū. ſiue reꝝ īcorꝑaliū. de qͥbꝫ vēdicacōibꝫ eſt. ff. ſi vſufruc. pe. ꝑ totū. et. ff. de ẜui. ve. ꝑ totū. ſiue ſint dirc̄e ſiue vtiles iſte vēdicacōnes. vt. ff. de public̄. ꝑ totū. ⁊. ff. ſi ag̓ vectigal̓. ꝑ tot̉. d ¶ Quibꝫ. iō dic̄ qͥbꝫ qꝛ ſūt et alie qͥbꝫ n̄ ītēdimꝰdae̓ face̓. ſꝫ r̓ſtitui. vt ꝯmodati actō et d̓poīti ⁊ ſil̓es. et iſte n̄ appellāt̉ ꝯdicōes. īſtricta ſigͥficacōe accep to vocabl̓o. vt h̓ d̓r. l̓ dic̄ ꝙ ī actōe ꝯmodati ⁊ d̓poīti et ſil̓i bꝫ ītēdit̉ dari l̓ fieri .ſ. ip̄a detētacō rei. qͣre ipſū fc̄m poſſit qͥs ī ſtipulacōe d̓duce̓. vt. ff. d̓ v̓. ob. l. vbi at n̄. §. ꝙ id. qd̓ n̄ fie̓t nͥ aliqͥd daret̉. cū ſue rei nulla eēt ſtipulacō. ſꝫ aliene tm̄. vt. sͣ. d̓ iuti. ſti. §. i. Cōdicōes .ſ. appellamꝰ ¶ Senūciare Dicūt qͥdā ꝙ qͥ volebāt aliuꝫ ꝯueīre. pͥmo ſibi denūciare d̓
bebāt. vt. ar. ff. de ẜui. vr. p̄. l. qͥdā. Sꝫ hͦ n̄ placꝫ. qꝛ exvo lūtate aut boītate l̓ vrbaītatē hͦ fit. n̄ ncc̄itate. ſꝫ dic ꝙ h̓ d̓ nūciacō fiebat ꝑ mgr̄atꝰ cū actōꝫ ꝯſtituebāt vl̓ dabāt. vt ff. de re. iur̓. l. ij. §. oīm. qd̓ ē hodie ſb̓latū. vt ī fi. huiꝰ. §. d̓r. g ¶ Abuſiue. ve̓ abuſiue d̓r ꝯdicō .C. de formū. l. i. ⁊. ij. id eſt actō īꝑſonā. qꝛ n̄ bn̄ ꝯſonat nomē rei quā ſignat qd̓ fieri dꝫ. vt. s. de dona. §. eſt ⁊ aliud h ¶ Sequēs. hͨ ē t̓cia diuiſio actōnū ī hͦ ti. ¶ ¶ Cōꝑate .i. adīuēte k ¶ ixte. ſꝫ nōne q̄ dā ſūt q̄ nullū horuꝫ hn̄t. vt ſi ago ne qͥd fiat in loco ſacro vl̓ ſcō. vel ſi fc̄m ē tolla tur. ⁊ alie ſil̓es. q̄ ne qꝫ ad rē neqꝫ ad pe nā. neqꝫ mixtī ſe hn̄t ſꝫ vel ad rei reuerēci aꝫ vel ad publicā vti litatē dant̉. ℟. ſatis ad rei ꝑſecucōꝫ .ſ. di uine rei vel publice ꝑtinet. cuiꝰ noīe age̓ videor. vel ec̄ meo noīe. cū cuiꝰ libet in ter ſit deum venerari vt. C. de he̓ti. l. iiij. l ¶ Actōnes .ſ. q̄ decē ſūt vt dix imꝰ. sͣ. e. §. Itē ẜuiana. Sꝫ certe vid̓r ꝙ ſūt o ēs peā les. nā in eis iuratur ī litē. vt. ff. d̓ rei vē. .l. qͥ reſtitue̓. ⁊. ff. de in litē iurā. l. ī actōi bꝫ. Sꝫ dic ꝙ illd̓ non fit iure actōis. ſꝫ offi cio iudicis. vt. jͣ. e. §. p̄terea. ī fi. §. vn̄ non dicūtur penales. alij tn̄ dicebat. ꝙ iō non dicebant̉ peāles qꝛ n̄ origenalit̓ illud fit qd̓ creſcat ꝑ ſacͣ mentū ī litē. ſꝫ ex ꝯtumacia. vt. ff. de ī litē iurā. l. i. et iō ma gis attēdebat qd̓ nat̉al̓r erat ꝙͣ qd̓ īcident̓. Sꝫ c̓te ⁊ actio depoſiti in qͣtuor caſibꝫ ab inicō ē rei ꝑſecutoria. ⁊ tn̄ pe nalis d̓r īſpecto ꝙ creſcit ex ꝯtūacia. vt. jͣ. ꝓx. ⁊. jͣ. e. §. q̄drū pli. vn̄ pͥmā rn̄ſionē approbo. m. ¶ Fere. fere dic̄ ꝓpt̓ acti onē ex ſtipulatū ꝑ quā pena petit̉. nec īſpicit̉ qd̓ int̓ſit. vt .sͣ. de iuti. ſti. §. alt̓i. ẜm qͦſdā qd̓ eſt fl̓m. ymo ꝓpt̓ actōneꝫ depoſiti in qͣtuor caſibꝫ. vt. jͣ. ſubic̄. Itē ꝓpt̓ actōꝫ redibi toriā q̄ dat̉ induplū adu̓ſus vēditorē. q̄ neqꝫ p̄ciū neqꝫ ac ceſſiōes ſoluit. vt. ff de redibi. l. redibitoria. n ¶ Petit actor. ad vtꝝqꝫ aūt .ſ ad mutuū ⁊ ad eā pecuniā q̄ īſtipu latū deducta eſt certi condicō datur. vt. ff. ſi certu. pe. l. ſi qͥs certū. et. sͣ. de ꝟ. ob. in pnͥ. ita ꝙ ad mutuū det̉ ꝯdicō ſpēal̓ de mutuo vt. sͣ. qͥbꝫ mō. recōtͣ. ob ī pnͥ. Ad pecunia deductaꝫ in ſtipulacōe det̉ ꝯdicō c̓ti gn̓alis ſi c̓tū ſit. vt. sͣ de ꝟ. ob. ī pnͥ. o ¶ Cōducto. Sed nonne oēs iſte dant̉ ad intereſſe. etiam quod eſt extra rē. vt. ff. de act̓. emp. l. i. ī principio. ergo peto aliquid quod tibi non adeſt. ergo ſunt penales. Sed dic tribus modis dici actōnem penaleꝫ Primo illa que hincinde eſt penalis vt furti et ſimiles. quando peto quod mihi non abeſt et quod tibi non adeſt Secundo quando eſt penalis ex parte vna. ſcilicꝫ ex parte rei tantuꝫ. quod eſt vbicunqꝫ actoris int̓eſſe excedit id quod reo adeſt. in hac ſignificacione actiones iſte dicūt̉

IIII
caſumixta eſt actio. ¶ Ex maleficijs vero ꝓdite acti ōes ſunt. alie tm̄ pene ꝑſe qͣnde cā cōꝑate ſunt. alie tā pene ꝙͣ rei ꝑſeq̄nde. et ob id mixte ſunt. Penaꝫ tm̄ ꝑſequit̉ quis actione furti. ſiue em̄ maīfeſti aga tur quadrupli. ſiuenō ma nifeſti dupli. de ſola pena agit̉. Nam ip̄am re ꝓpria actione ꝑſequit̉ quis. id ē ſuam eſſe petens. ſiue fur ip̄e eam reꝫpoſſideat. ſiue alius quilibet. eo ampliꝰ adu̓ſus fure ec ꝯdicio eſt rei. ¶ Vi autem bonoruꝫ raptoꝝ acto mixta ē. qꝛ ī qͣdruplum rei perſecuco ꝯ tinetur. pena aūt tripli e. Sꝫ et legis acquilie actō de dano iniuria dato mix ta eſt n̄ ſolū ſi adu̓ſꝰ infici
antem in duplum agatur ſꝫ interdū. ⁊ ſi in ſimplum quiſqꝫ agat. veluti ſi quis hoīeꝫ claudum ſiue luſcuꝫ occiderit qͥ ī eo āno integͣ ⁊ magni precij fuit. tanti em̄ damnetur. qͣnti pl̓imi is homo in eo anno fuerit ẜm ia traditam diuiſioneꝫ ¶ Item mixta eſt actō ad uerſꝰ eos qͥ relicta ſacro ſcīs ecc̄ijs l̓ alijs ven̓abili bꝫ locis. legati vl̓ fideicō miſſi noīe dare diſtulerīt. vſqꝫ adeo vt ec̄ īiudiciuꝫ vocarent̉. Tūc em̄ ⁊ ipſaꝫ rem vel pecuniā q̄ relicta ē dare ꝯpellūtur. et aliud tm̄ ꝓ pena. et ideo ī duplū eiꝰ fit cōdemnacō. Que dā actiones mixtā cauſaꝫ obtinere vident̉. tā in reꝫ ꝙ ī ꝑſona. qͣlis eſt familie
penales .ſ. exempto et ſil̓es. et ec̄ rei vē. qn̄ in litē iurat̉. et ꝙ īſpecta ꝑſona tm̄ rei penales dicūtur. ꝓbatur. ff. de eo quē fac. e. l. i. §. ſi pl̓es. et. l. fi. et. sͣ. e. §. peāles. ter cō d̓r penalis īſpecta ꝑſona actoriſ tm̄. vt ſi accepiſti ab aliqͦ ali qdvt me accuſares ꝑ calūniā. nā repeto. lꝫ nͥl mͥ abſit a te ſcꝫ cui adeſt. vt ꝓbat̉. ff. de calū. l. ⁊i gn̓alit̓. §5. illd̓ erit no p ¶ Indu itandū plū .ſ. ſi reus īficiet̉. vt. jͣ. e. §. ſed furti. q¶ Dolo ip̄iꝰ .ſ. he̓ dis. ex dolo em̄ defū ctiī ſimplū tm̄. vt. ff depoſi. l. i. §. i. Et rō qͣre ihis caſibꝫ dat̉ ī duplū. et alijs ī ſim plū ē. qꝛ h̓ ex ncc̄ita te deponit̉. nec po tuit p̄uide̓ apd̓ queꝫ depone̓t. vt. ff. d̓po ſi. l. j. §. niuito ac. r ¶ Quadrupli. Sed qͣre plꝰ maīfeſtū fur tu punit̉ ꝙͣ n̄ maīfe ſtu. cū clā fc̄a magiſ puniēda ſūt. vt. ff. d̓ admi. tu. l. n̄ exiſtīo. et. ff. de ritu nup. I. vlt̓. ℟.n. ȳmo magis delinqͥt qͥ palaꝫ ꝙ qͥ clā amouet. vt. sͣ. vi bo. rap. in pnͥ. vn̄ ma gis punitur. vt ar. ff. de offi. preſi. diuꝰ g ¶ Quilibꝫ. vt. sͣ. de ob. qͥ ex d̓lic. naſ. §. fi t ¶ Petēs .ſ. rei ven. v ¶ Cōdicō .ſ. furti ua q̄ ſoli dn̄o dat̉. et he̓di eiꝰ adu̓ſus furē et eiꝰ he̓dē. vt. ff. d̓ ꝯdi. furt̓. l. i. et. l. v et. sͣ. de ob. que ex d̓ x ¶ Cuadruplū. vſqꝫ ſcꝫ ad ānū. pꝰ an lict. naſ. §. fi. nū ī ſimplū. vt. sͣ. vi bo. rap. ī pnͥ. niſi ī caū. vt ſi iudeꝰ ꝯtra xp̄ianū agat. tūc ī duplū tm̄ agit̉. vt. C. de pagaīs. l. cri ſtianis Sꝫ nunqͥd ec̄ raptor tenet̉ actōe furti maīfeſti. dic ꝙ nō ẜm pla. qꝛ in duplū tm̄ tenet̉ ſi furti n̄ maīfeſti ꝯueīa tur. vt. ff. vi bo. rap. l. i. niſi in caū vbi nec in duplū tenet̉ ẜm eū. vt. ff. de furt̓. l. ſi qͥs ex domo. Sꝫ c̓te ibi erat actuꝫ actōne vi bo. rap. vn̄ ſublata erat actō furti n̄ manifeſti. vt ff. vi bo. rap. l. i. et. ff. de ac. et ob. l. qui ẜuū. Sꝫ ſatis vid̓r ꝙ ec̄ maīfeſti furti noīe ꝯueniat̉ ⁊ in qͣdruplū. vt ar. ff. d̓ furt̓. l. ſi vēdidero. §. cū raptor. et. l. ſi qͥs ex domo. lꝫ pla. y ¶ In ſimplū. vbi ꝯtra ꝯ ꝯtra dixerit. vt dictū eſt fitentē dat̉. nā tūc in ſimplū ac ꝯtra negante in duplum. vt h̓ et. jͣ. e. §. ac ille. et. C. ad. l. acqͥ. ꝯtra. et. l. ꝯtra negan tē. et. ff. de iur̓iur. eū qui. pͥnͥ. nam ibi diuidit pͥ z ¶ Traditā. vt. sͣ. ad. l. acqͥ. ī caput. l. acqͥ. a t̓cio capite ex qͦ tercō fit ꝯdemnacō qͣntum res retro valuit in xxx. dies. vt. sͣ. e. t. §. ex hͦ capite. Itē adiūge actōꝫ ꝙ me. ca. nā et ipſa mixta eſt. vt. ff. ꝙ me. cā. l. ſi cū ex § i. accur. a ¶ Cōtra eos .ſ. he̓des vel alios qͥ legatis vel fideicomiſ ſis grauari pn̄t. qm̄ onerati ſunt pecuniariter. vt. jͣ. de ſin gu. re. per fideicōmiſ. relict. in prin. et. ff. del̓. plane in fi. b ¶ Locis. q̄ ml̓ta ſūt. et enu̓ant ī autͣ. d̓ nō ali. §. nō igitur c¶ Diſtulerūt .ſ. fraudulent̓ l̓ ſine iuſta cā. alias n̄ puniūt̉
vt. ff. ſi cer. pe. l. ꝙ te. et. ff. d̓ vſur̓. l. ſciēdū. ⁊. ff. d̓ pe. he̓. .j. illud. Et noͣ quē puīri ex ꝓcraſtinacōne vel dilacō e illici ta. ſic. ff. de eden. l. p̄tor. §. ſꝫ et ſi ẜuꝰ. ī fi. et ē ſpēale ī his legatis. In alijs legatis l̓ fideicōmiſſis p̄ſtat̉ duplū. ſꝫ vſu re currūt ex mora vel ſaltē pꝰ ꝯteſtacōꝫ litis. et fructꝰ re rū reſtituūtur. vt. C. de vſur̓. leg̓. ſeu fideicō. l. i. Itē h̓ le gata hn̄t ī alio pͥui legiū. vt ſi indebitū ſoluat̉ n̄ repetat̉. vt sͣ. de ob. ex qͣſi ꝯtra. in fi. Quid ſi pͥmo ne gauit. pꝰ ea ꝯfiteat̉ ℟n. pot̄ penite̓. cā exonerēt actorē a ꝓp bādo. vt. ff. d̓ iur̓tur .l. eū qͥ. ar. ꝯtra. ff. d̓ edi. edict. l. qͥd ſit fu gitiuꝰ. ī pnͥ. Itē qͥd ſi ꝯfeſſus ē et poſtea negat. ℟ºn. punit̉ cū vltima mora noc eat vt. ff. de pi. ⁊ ꝯmo. rei vē. l. illud. It̄ qͥd ſi n̄ inficiet̉ ſꝫ dicat n̄ vale̓. vel aliā ꝓpoāt rōnabilē cāꝫ. ℟n. qͥ dā ꝙ punit̉. ne inue niat̉ viā ꝑ quā negā tes ſuā exerceāt aua riciā. vt. sͣ. vi bo. rap .§. qꝛ tam̄. Alij ꝯtra qd̓ veꝝ puto. vt. jͣ. e. §. at ille. Itē nūqͥd hͦ in legato gn̓ali et ſpēali locū hꝫ. ℟n̄. ſic ẜm jo. cū vtꝝqꝫ ſit legatū. vt. sͣ. d̓ fi deico. he̓. §. fi. et. C. de fideicō. l. fi. ī pnͥ. Itē qͥd ſi duplū non pt̄ ſolue̓. ℟n̄ luit in corꝑe. ff. d̓ pe. l. i. §. gn̓alit̓. et. C. d̓ ẜ. fu. l. qͥcūqꝫ. et. ff. de in ius vo. l. pe. et fi. c ¶ In iudicō. Quid ſi in iudiciū n̄ vocant̉. ſꝫ alias ſūt ī mora ℟n. qͥdā adhuc idē vt duplet̉. ſꝫ h̓ lex ꝯtradic̄. Itē ī dubijſ pene ſūt molliēde. vt. ff. de pen̄. l. int̓pretacōne. Sꝫ dicam curre̓ vſuras et fructꝰ deberi ex morā et ip̄a re. id eſt ſine ī terpellacōe dicā morā ꝯmitti. adinſtar mīoꝝ qͥbꝫ legata debent̉. vt. C. qͥbꝫ ca. in inte. reſti. nō ē ne. l. ī mioꝝ. Item qͥd ſi reipublice vel fiſco relinqͣtur videt̉ ꝙ idē ſit. cuꝫ ius diuinū et publicū ſil̓e ſit. vt. C. de ſacroſāc. ec. l. fi. et īutͣ de nō alie. §. ſi minꝰ. coll̓. ij. Sꝫ dico ꝯtra. qꝛ pene ſūt moſ liende vt diximꝰ. vt. ff. de pe. l. penl̓. Itē qͥd in redēpcōne captīoꝝ. videt̉ idē. qͣſi rei venerabili ſit relictū. Sꝫ cͣbr nō extendā cū ſit pena. Itē qͥd ſi deo vel alicui ſcō vel admini ſtratori q̄ idē valēt. vt ī autͣ. de ec. ti. §. ſi qͥs in noīe. et. ff. ad. l. fal. l. i. et. §. ad inuīcipiū. ℟n. locū hꝫ h̓. §. quia vene rabili loco eſt relictū. vt. ff. de an. lega. l. annua. §. a ticia. e ¶ Pro pena. ſi hͨ eſt rō vt ſit mixta. pꝫ ꝙ ꝯdicō ex. l. illa. ſi quis in tantā ſit mixta. vt. C. vn̄ vi. ſi qͥs in tātā. Itē et iſ la ꝯdicō q̄ dat̉ ex. l. cōſtātini. vt. C. finiū reg̓. l. ſi ꝯſtit̓it. et oēs ille actōes vbi et res et aliqͥd ꝓ pena petit̉. qd̓ ve f ¶ Quedā actōnes. hic adicitur terciū mēbꝝ rum eſt illi diuiſioni. quam habes. sͣ. e. §. i. vt ibi diximus. g ¶ Familie. actō iſta ſic d̓r. qꝛ familia ꝓ he̓ditate ponit̉. h¶ Herciſcūdē .i. diuidēde. q. d. actō diuidēdē he̓ditatis.

F
herciſcūde actio q̄ ꝯpetit cohe̓dibus de diuidenda hēditate. Itē cōi diuidū do que inter eos redditur int̓ quos aliqͥd cōe eſt vt id diuidatur. Item finiuꝫ regūdoꝝ actio qua inter eos agit̉ qͥ cōfines agros hn̄t. In quibꝫ tribꝫ iudi cijs ꝑmittit̉ iudici rem ali cui ex litigatoribꝫ ex bo nō ⁊ equo adiudicare. et ſi vnius ꝑs pregͣuari vide bit̉. inuicem certa pecuīa alteri condenari. ¶ Om̄s aūt actiones vel in ſimplū concepte ſunt vel ī duplū vel triplū. vel in qͣdruplū vlteriꝰ aūt nulla actio ex tendit̉. ¶ In ſimplum em̄
agitur. veluti ex ſtipulaci one vel mutui dacōe. aut ex empto vēdito locato ꝯ ducto mandato. et deiqꝫ ex alijs ꝙͣ pluribus cauſis In duplū agimus velu ti furti nec manifeſti. dāni iniurie ex lege acquilia de poſiti. ex qͥbuſdam cauſis ¶ Iteꝫ ẜui corrupti que ꝯpetit in eū cuiꝰ hortatu ꝯſilioue ẜuus alienus fuge rit. aut contumax adu̓ſus dn̄m factꝰ ē. aut luxurioſe viue̓ceꝑit. aut deniqꝫ qͦli bet modo det̓ior factus ſit In qua actione earū etiaꝫ reruꝫ qͣs fugiendo ſeruus dn̄o abſtulerit extimacō d̓ ducit̉. Item ex legato qd̓
Itē ideo d̓r mixta. qꝛ ī ea petūtur dn̄ia reꝝ corꝑaliū n̄ dari ſꝫ tͣdi vl̓ aſſigͣri ꝓ ꝑte ſua. ⁊ ī hͦ d̓r realis. Itē petūt̉ fructꝰ ſi alt̓ eos tm̄ p̄cepit. vel ip̄e ſolus īpenſas fec. et hͨ petunt̉ dari. i. vt fiāt ſua cui dant̉. et ꝓpt̓ hͦ d̓r ꝑſoālis. vt. ff. fam̄. h̓r. l. jtē labeo. §. faīlie. et. sͣ. de obli. q̄ ex qͣn̄ ꝯtract. §. jtem et. sͣ. e. §. ſic itaqꝫ. Sꝫ qͣnto tꝑe durat. ℟n. xxx. ānis īſpecto pociꝰ ꝙ ſit ꝑſonalis vt. C de an. ex. l. i. Itē q̄ro ex qͦ naſcit̉. Rn̄. ẜm azo. ex volū tate agētium. vt. ff. fam̄. h̓r. l. i. Sꝫ certe ymo ex qͣſi ꝯtractu. vt. sͣ. de ob. q̄ ex qua ſi contract. §. Item. a ¶ Cōmum diuidū do. q̄ ſūt h̓ loco ꝑſo naliū p̄ſtacōnū. et q̄ loco realiū dic eodeꝫ mō vt ꝓxīe diximꝰ ī actōe fam̄. h̓r. ⁊ idē in ꝓx. caū. et fac̄ ad hūc. §. ff. coī. di. ꝑ hͦ iudicium §. ſicut. b ¶ Aliqͥd cōe .ſ. ſine ſocietate vel cū ſocie tate. vt. ff. ꝓ ſoco. l qͥbꝫ. et. l. ſi aūt actū. vt. sͣ. de obli. ex qͣſi ꝯtrac. §. ſi int̓ aliqͦs. c ¶ Itē regūdoꝝ. Sꝫ eſt mixta. vt h̓. ⁊. ff. fin̄. regū. l. ſꝫ et loci. .§. in iudicio. d ¶ Cōfines. ſi domos hn̄t ꝯuicinas qͥd erit ℟n̄. n̄ hꝫ locū ſi hīc inde ſint domꝰ. vt. ff fin̄. re. l. iiij. ī fi. Si āt ex alt̓a ꝑte tm̄ ſit domꝰ. ex alt̓a fūdꝰ tūc vtile locū hꝫ iudiciū finiū r̓gū. vt. ff. fin̄. r̓gū. l. ij. ī pnͥ et adiūge his t̓bꝫ actōnibꝫ mixtis qͣndā aliā .ſ. he̓. pet̓. vt. C. de he. pet̓. l. he̓ditatis. et. ff. de peti. he̓. l. ſine bo. fi. § fi. Itē qͥd de oībꝫ noxalibꝫ actōibꝫ. vid̓r em̄ ꝙ ſint in rē. qꝛ ꝯtra quēlibꝫ poſſidentē ẜuū dant̉. vt. jͣ. de noxa. act̓. §. oīs aūt. Itē qͥd de actōe de tigno iniūcto. nā ⁊ h̓ dat̉ ꝯtͣ qͣꝫ li bꝫ poſſidentē. vt. ff. de tigno īiūc. l. i. ī fi. Itē qͥd de actōe qd̓ me. cā. nā ⁊ hͨ quēlibꝫ poſſidentē ꝑqͥrit. vt. ff. ꝙ me. cā l. ſic̄ ex. §. pediꝰ. Itē qͥd de actōne ī factū. q̄ dat̉ ꝯtͣ eū qͥ hꝫ aliqͥd ī loco publico poſitū. vt. ff. ne qͥd ī loco pu. l. ij. §. an̄ penl̓. Itē qͥd de actōe ī factū ſiue int̓dicto qd̓ vi aut claꝫ. nā et hͨ ꝯtͣ poſſidentē dat̉. vt. ff. qd̓ vi aūt clā. l. ꝯpetit. in fi. Itē qͥd de actōe ad exhibendū. nā ⁊ illa poſſidentē ꝑſeq̄ tur ſic̄ et cet̓e ſuꝑiores. vn̄ vident̉ oēs in rē. vt. ff. d̓ act̓. et ob. l. obligacōnū gn̓a. Quidā dicūt eas anormalas. id ē nec in rē nec ī ꝑſonā. ſꝫ dic oēs eſſe ꝑſonales. et ē rō. qꝛ pnͥ cipalit̓ fuerūt ītroducte in ꝑſonā. ſꝫ ex ꝯn̄ti ex qͣdā eqͥtate ff. qd̓ metus cā. ſi cum excepcōne. §. aliqn̄. in fi. et ſic appa ret ꝙ nō ſūt iniuſte. quia non reſpiciūt vtꝝqꝫ equaliter in ꝯponēdo. vtꝫ ī actōe ad exhibendū. vt. ff. ad exhi. l. iij. §. ē aut ꝑſonalis hͨ actio. e ¶ Tribꝫ .ſ. fam̄. h̓r. ꝯn̄i. di. fi. re gū. f ¶ Permittit̉ a lege. g. ¶ Adiudicare. et qd̓ adiudi catur ſtatim fit eius cui adiudicatur. vt. jͣ. de offi. iudi. §. fi. h ¶ Omnes aūt. hec eſt qͣrta diuiſio que fit in hoc ti. i ¶ Actō .ſ. vltͣ qͣdruplū. Sꝫ ꝯtͣ in. l. acqͥl̓. vbi occaſiōe vi lis ẜui int̓fecti agit̉ ad vnā he̓ditatē ꝑditā q̄ valꝫ centum marcas. vt. sͣ. ad. l. acqͥl̓. §. illd̓. Itē ꝯtͣ de eo qͥ vilē clauum
de naue abſtulit. qͣre tota nauis ꝑijt nā ad totū dānuꝫ te net̉. qd̓ ec̄ qͣdruplū et vltͣ excedit ff. de incē. rui. nau. l. iij. .§. ſenatꝰ. Itē aliud ꝯtͣ ī actōe exempto. vbi occaſione pe coris morboſi totꝰ meꝰ grex ꝯtamīatꝰ ē. vel occaſione ti gni vicōſitoͣ domꝰ corruit. vt. ff. de act̓. emp. l. iul̓. in pnͥ. Sꝫ c̓te his t̓bꝫ ꝯtrarijs n̄ agit̉ ad aliqͥd qd̓ ſit pena īſpecta ꝑſona agētis. ſꝫ totū eſt ſuū int̓eſſe. nam hunc. §. intellige qn̄ penalis ē actō ex vtͣ qꝫ ꝑte.. Itē ꝯtͣ ī eo qͥ maumiſit ẜuū alienuꝫ ī pn̄tia pnͥcipis. nam duo mancipia dn̄o et tria ſil̓ia dat fiſco. ⁊ ita ī qnͥtuplū dānat̉. vt. C. de his qͥ a non do. ma. l. fi. Iteꝫ ꝯtͣ ī eo qd̓ dic̄ lex. ſi dedi tibi pecuniā ne mihi calūniaꝫ face̓s et ab alio accepiſti vt mͥ calūmā face̓s ī octo plū mͥ eneris. vt. ff de calū. l. ⁊ gn̓aliter et. §. fi. ſꝫ certe pͥmo caſu p̄ſtat̉ pena diu̓ ſis. Et bn̄ dic̄ glo. di uerẜ. nā ſecꝰ eēt ſi v ni. ff. de act̓. ⁊ obli. cū ex vno. pn̄t eī plu res actōes ex eodem crimīe acqͥri diu̓ẜ. sͣ. de īiurijs. §. patitur. nec vna remiſſa alt̓a tollit̉. ff. de iniur̓ .l. .i. §. fi. fac̄ ꝓ p̄dictis ff. de ac ⁊ ob. l. qͦc̄. nō vni. nec ē ibi aliqͣ p̄ſtacō vltͣ qͣdruplū. In ſcd̓o aūt caū n̄ vna actōe hēo qͣdrupluꝫ. ſꝫ duabꝫ. Itē ꝯtͣ in eo qd̓ d̓r ſi dediſti pecuniā ne mͥ fieret calūnia. nā tu repetis qd̓ dedi ſti. et ego in qͣdruplū ꝓſeqͦr. vt. ff. de calū. ſi qͥs ab alio. in pnͥ. Sꝫ c̓te duobꝫ fit p̄ſtacō. et neutri vltͣ qͣdruplū. Itē ꝯtͣ in eo ꝙ dic̄ lex. ẜuū ī ẜuitutē reuocari occaſione leuis offē ſe. et ita pena in vniu̓ſuꝫ excedit. vt. C. de lib̓. et eoꝝ li. ſi maūmiſſus. ſꝫ dic̄ qd̓ illa ē accuſacō. n̄ actō. Vel dic ꝙ n̄ p̄ ſtat̉ pena hīto reſpectū ad rē. Itē ꝯtͣ eū qui ſurripuit ẜuū fiſcalē. nā damnat̉ in. xij. libris argēti ⁊ ẜuo reſtituēdo. vt C. de ẜ. fugi. ſi qͥs ẜuū. ſꝫ ibi nō fit relacō ad̓ ipſā rē vel ad ſimplū. eſt em̄ h̓. §. ītelligēdꝰ qn̄ actō eſt penalis et īpena ad ipſā rē hētur reſpectꝰ. Itē ꝯtra. sͣ. de iuti. ſti. §. alt̓i nā ibi nō inſpicit̉ qͣnta ſit. ſꝫ toͣ exigit̉. ſꝫ ibi nō habēt̉ reſpe ctꝰ ad ipſā rē. Vel dic aliud ī pena ꝯuencōnali vt ibi. ꝙ ī legali. vt h̓. Itē ꝯtra ī eo qd̓ d̓r eū qui emit admīſtraconē Na qui accepit qͣdruplū reddet. et ſua boͣ ꝯfiſcant̉. et cin gulo pͥuat̉. vt ī aut̓. vt iudices ſine quo qͦ ſuffra. §. ſic igit̉. in fi. coll̓. ij. Sed illud fit ꝑ accuſacōnē. non per actōnem. k ¶ Furti manifeſti. vt. sͣ. de ob. que ex delic. naſ. §. pena. l ¶ Acquilia. puta per inficiacōnem. vt. jͣ. e. §. at ille. m ¶ Ex quibuſdam. veluti qd̓ tumultus incendij. ruine nau fragij cauſa depoſitum eſt. vt. sͣ. e. §. rei perſequende. n ¶ Eſt .ſ. in mēte. nam ſi corpore locū hꝫ lex acqͥlia. vt. sͣ. ad. l. acquil̓. in pnͥ. et hͦ ſiue fiat d̓ bono malus. ſiue d̓ malo deterior. vt. ff. de ſer. cor. l. i. §. ſuadere. vſqꝫ in fi. et. l. ſe. o ¶ Deducit̉. vt om̄e cū ip̄a re dānuꝫ duplet̉. ſiue ꝑuenerit res ad ipſū lſolicitatorē. ſiue ad aliū. vt. ff. de ẜ. cor. l. ī hͦ

IIII
venerabilibꝫ locis relictū eſt ẜm ea q̄ ſupra diximꝰ. ¶ Tripli vero cū quidaꝫ maiore fere extimacōnis qͣntitatem in libello ꝯuen cionis inſeruit vt ex hac cauſa viatores .i. executo. res litiū ampliorē ſummaꝫ ſportularuꝫ noīe exegerit tūc em̄ ꝓpter id qd̓ eorum cām damnum paſſus fūit reus. id in triplū ab acto re ꝯſequat̉. vt in hoc t̓plo et ſimplum in quo damnū paſſus ē ꝯnumeret̉. Quod nr̄a ꝯſtō introduxit que in nr̄o cōdice fulget. qua ꝓ cul dubio certū ē ex lege ꝯdicticia emanare. Qua drupli agitur. veluti furti
manifeſti. Itē de eo quod metus cauſa factū ſit. ⁊ de ea pecuīa q̄ ī hoc data ſit vt is cui detur calūnie cā negociū alicui face̓t vel n̄ face̓t. ¶ Itē ex lege cōdi cticiā q̄ in nr̄a ꝯſtōne orit̉ ī quadruplū cōdemnacōꝫ imponēs his executoribꝰ litiū. qui ꝯtra nr̄e ꝯſtōnis normā a reis quicꝙͣ exege rint ¶ Sed furti qͥdeꝫ nec manifeſti actio et ẜui cor rupti actō a cet̓is de qͥbuſ ſiml̓ locuti ſumꝰ eo differt ꝙ hec actiones omīmodo dupli ſunt. At ille. i. dāni iniurie ex lege acquilia et int̓dū depoſiti inficiacōe duplicant̉. In ꝯfitente em̄
iudicō. Sꝫ nūquid iure actōis fit hͦ exiſtimacō. vel iudicis offō. ℟º. fit iudicis offō ẜyr. ita fit ī actōe qd̓ me. cā. ff qd̓ me. cā. ſi cū ex. §. i. ⁊. §. qͣdruplat̉ Sꝫ ꝓ filio corrupto l̓ ꝓ tulia qͣlit̓ agit̉. ℟ºn. hꝫ hac vtilē actōꝫ. ff. de ẜ. cor. l. intm̄. .5.j. vn̄ dicūt ꝙ veniet int̓eſſe pr̄is ꝯſiſtēs in oꝑis filij. qͥa mō vult oꝑari. et cū ſit corruptꝰ aliud ꝙͣ oꝑa nō pot̄ eſti mari. qꝛ libeꝝ cor pꝰ n̄ recipit eſtīacōꝫ ff. de his qͥ drie. l̓ ef fu. l. fi. hꝫ etiā iſtam vtilē ac ſi eſſꝫ nobil̓ et erit ī eaꝫ .ſ. ſūmam quā ipſe eſtimauerit ſuo iur̓turando. vt de actōe iniuriaꝝ d̓r vt sͣ. de iniur̓. §. pena. ⁊ ff. d̓ iniur̓. l. ꝯſtōibꝫ Vel dic ꝙ pͥmo exti mat iudex ſūmam ad quā ꝯpetit. vt ar. ff d̓ cu. reoꝝ. l. ſiqͥſ reū p ¶ Siximꝰ. sͣ. e. Itē q ¶ In libello. mixͣ h̓ noͣ duo. Prīo ꝙ li bellꝰ ē faciēdꝰ in cā qd̓ eſt veꝝ iure no uo ẜm doctores. n̄ iu re autentico vt dicit glo. ſꝫ iure cōdicū. C de arbi. cū āna. §. fi. cū glo. vt h̓. et. C. d̓ ep̄i. et cl̓i. autͣ. gn̓ali ter. et. C. de lit̓. ꝯtͣ. autͣ. offerat̉. nͥ ī qͣtu or caſibꝫ qͦs no. ī autͣ de man. pnͥ. §. ſi cui. col. iij. Aliud ē iur̓ ve t̓i. nā tūc nō fiebat. niſi volūtate. vt. ff. de edē. l. i. n̄ ī caū. vt. C. de dig̓. qͦciēs. Itē ſcd̓o noͣ ꝙ qͣntitas eſt c̓ta ī libello ꝯp̄hēdēda. vel res. et ita etiā ī ꝑſonali actōe dꝫ actor certificare reū. vt h̓. et ī aut̓. de litig. §. ad excludendū. col. viij. et. ff. de rei vē. ſi in rē. §. et ſi veſtimēta. Tercō noͣ ꝙ ſportule vel ſalaria que dabant̉ executoribꝫ .i. nūcijs qͥ faciūt hoīes rep̄ſētari. ⁊ a lias qͥ faciūt huiōi exactōnes ꝓ ſuis officijs dabant̉ ẜm qn̄ titatē petitā vt h̓ dic̄. ſꝫ hodie mag̓ ẜm ꝯſuetudinē vel lō gitudinē itineris. vt. C. de ep̄i. et cl̓i. aut̓. ſꝫ hodie. Vel di cas ꝙ h̓d̓r ex hac cā eſſe cauſatīe non ꝯſecutīe dictū. ſꝫ ille ſportule q̄ iudicibꝫ dabant̉ c̓te ſūt. nec creſcūt. lꝫ qͣntitas petita ſit magna. nec decreſcūt lꝫ ſit ꝑua. vt ī aut̓. de iudi. .§. ne aūt. Itē noͣ ꝙ reus ſoluebat hmōi ſportulas. vt h̓. ⁊ C. de ep̄i. ⁊ cl̓i. aut̓. gn̓alit̓. ſꝫ actor ei reſtituebat. niſi iuſta cā eū vocaſſꝫ. vt. ff. d̓ iud̓. eū qͥ. Itͣ noͣ adhuc ꝙͣ hmōi ſpor tule quibuſdā prorſus remittūtur. vt pauꝑibꝫ. vt in aut̓. dema. pnͥ. §. oportꝫ. a qͥbuſdā paucōres exigebant̉. vt a cl̓i cis. vt. C. de ep̄i. et cl̓i. et aut̓. ibi poſita. ſꝫ hodie. Alijs aūt ꝑ pͥuilegiū pnͥcipis viuētis remittūtur in totū vel ꝓ ꝑte. vt. C. de fruc. et li. expē. l. fi. Sꝫ q̄ro. ſi hec ꝑſone q̄ hn̄t pͥ uilegiū. ne ſportulas ſoluāt. an hēant actōne in triplū. Di cūt qͥdā ꝙ ſic. ne fauor noceat eis. vt. C. d̓ le. ⁊ ꝯſti. ꝙ fa uorē. Alij dicūt ꝙ n̄. q. ſuo iuri renūciauerint. cū volent es ſoluerūt qd̓ pn̄t. vt. C. de pact̉. ſ. ſi qͥs ī ꝯſcribēdo. qd̓ ve riꝰ eſt. Si aūt inuit: exacti ſūt. in qͣdruplū ꝯtra exactorem vel executorē agit̉. vt. jͣ. e. §. qͣdrupli. Sꝫ cū hodie caueat d̓ duplo reſtituēdo. vt ī aut̓. de execū. §. i. videt̉ corrigi qd̓ h̓ br. vn̄ hodie nulla ē actō in triplū. Sꝫ alij dicūt ſi caucō ē
omiſſa hꝫ locū qd̓ h̓ d̓r. alias hꝫ locū autͣ. predicta. r ¶ Sportulaꝝ. iō ſic dicūt̉ qꝛ ī ſportul̓ qͥbuſdā oblacōes hmōi ponebant̉. Eſt āt genus vaſis ſportula vel ſporta. g ¶ Reus. alie ſportule q̄ iudicibꝫ p̄ſtabant̉ ab vtroqꝫ p̄ſta bant̉. vt ī aut̓. vt iud̓. ſine qͦ quo fuf. §. volumꝰ. coll̓. ij. Iſte ſportule q̄ dabant̉ executoribꝫ dabant̉ an̄ lit̓. ꝯtͣ .i. porre cto libello. iſte alie ī ꝯteſtacōe cauſe da bant̉ iudicibꝫ. vt in autͣ. de exhi. §. ſācti mꝰ. col. v. et de iud̓. .§. ne at̄ labor. col. vj t ¶ Cōſequit̉. ꝯdicōe ex hac lege greca. vt ſubic̄ que erat in alio cōdice. nō aūt ī eo quē hēmꝰ. ⁊ pati tur actor hāc penam tripli ſiue ſine dolo. ſi ue cū dolo inſeruit. ⁊ ſic cauſatīe vel ꝯſe cutīe d̓r. Sꝫ nōne ec̄ cāꝫ amittit. vt. C. de plus pet̓. l. i. Sꝫ c̓te ibi plꝰ deliqͥt. qꝛ ī c̓ tamīe negocij caucō nē de petitis exegit. vn̄ gͣuiꝰ punitur. vt ar. ff de offi. p̄. diuꝰ caue tn̄. nā vid̓r ꝙ iu re antiqͦ amittēt cāꝫ .jͣ. e. §. ſi quis agens. ẜm tn̄ doc. trahut. §. illū ad. §. iſtū. vt nec hodie nec antiquitꝰ cām amittēt. ſi penā huiꝰ. §. vellet pati. ar. ff. d̓ le. ⁊ ſe. cō. l. nam poſteriores. v ¶ Cōdice. quemn̄ hēmꝰ. x ¶ Cōdi cticia. Lex qͥdam erat que cōdicticia vocabat̉. ⁊ ſub ſe qͣſ dā ꝯdicōes habebat. vt h̓. ⁊. jͣ. e. §. Itē ex lege ꝯdicticia. y ¶ Furti facit. sͣ. de ob. que ex delic. naſ. §. pena. z ¶ Qd̓ mētꝰ .ſ. actō q̄ ex ꝯtumacia fit in qͣdruplū. vt ij. e. §. It̄ actō. et vſqꝫ ad ānū tm̄. pꝰ ānū ī ſimplū. vt. ff. ꝙ me. cā a ¶ De pecuīa .ſ. actō ī factū de calūmatoribꝫ ſi tn̄ ex. §. j ānalis ī qͣdruplū. et ꝑpetua ī ſimplo. vt. ff. d̓ calū. l. i. ī pnͥ. et. §. i. q̄ locū hꝫ ſi do aliqͥd alicui vt calūnioſe aliquē vexet Dat̉ eī actō ī fc̄m ei ob cuiꝰ malū data fuit. n̄ at̄dāti. Item dāti qn̄ dedit vt ſibi negociū ſu̓ calūnia n̄ fie̓t vt h̓. et. ff. d̓ calū. l. i. ⁊. l. gn̓alit̓. b ¶ Cōdicticia. de qͣ dic. vt. sͣ. e. §. t̓plū. ī fi. §. diximꝰ c ¶ Cōſtitucōne. quam non habemus d ¶ In qͣdruplū. cuiꝰ qͣdrupli tur̓ nouo triplū fiſco ſimplū dānū paſſo dat̉. vt in aut̓. vt lit̓. iur̓. ī exor. li. §. hͨ qͦꝫ. ⁊ pe tit̉ ꝑ ꝯdicōnē ex hac legē quā nō habemꝰ. cū non ſit cautū quo genere actōnis agamus. vt. ff. de condi. ex. l. l. i. e ¶ Cōſtōnis. p̄dicte quā n̄ habemꝰ. ma in ꝯſtōne quaꝫ f ¶ Normā .i. formā. c̓ta em̄ erat for non habemus. g ¶ Areis. id ē ꝯuētis. furti ꝯſtat ꝙ ſꝑ ē īduplū. vt h̓. h ¶ Omīmō. d̓ actōe ⁊ sͣ. de ob. q̄ ex delic. naſ. §. pena at̄ Itē de actōe ẜui corrupti. nͥ in caū. vt qn̄ marito ī vxoreꝫ dat̉. et ecōtra. vt h̓. ⁊. ff. de ẜ. cor. l. doli ꝟbū. §. h̓ actō. et .l. fi. Vl̓ dic oīmō. i. ſiue neget. ſiue n̄. nō aūt in oī perſona i ¶ Depoſiti. alias ē de dolo d̓poīti. et tūc dic actōꝫ d̓poſiti ꝓpt̓ dolū. nā vtͣqꝫ nō pt̄ hr̄e locū ſiml̓ .ſ. et de dolo actio et depoſiti. vt. ff. de dolo. l. i. §. i. al̓ n̄ eſt de dolo et tūc plana eſt lr̄a k ¶ Suplicant̉ .ſ. ſi legittīs ꝓbacōibꝫ non iur̓iur̓.

IF
in ſimplū dant̉. Sꝫ et illa q̄ de his cōpetit q̄ relicta ven̓abilibꝫ locis ſunt. n̄ ſo ſū in īficiacōne duplicant̉ ſꝫ ec̄ ſi diſtulerit relicti ſo lucone vſqꝫ qͦ iuſſu mgr̄a tuū nr̄oꝝ ꝯueniat̉ in cōfi tenteꝫ vero ⁊ anteꝙͣ iuſſu magiſtratuū ꝯueniat̉ ſolu cio ſimpli reddit̉. ¶ Iteꝫ actio d̓ eo ꝙ mētus cauſa factū ſit a cet̓is de quibus ſiml̓ locuti ſumꝰ eo differt ꝙ eius natura tacite cōti netur. vt qui iudicis iuſſu ipſaꝫ rem actori reſtituat
abſoluatur. qd̓ in cet̓is ca ſibus non eſt ita. ſꝫ omīmō quiſqꝫ ī quadruplū ꝯdem natur. qd̓ eſt et ī furti maī feſti actione. ¶ Actōnum aūt quedā bone fidei ſunt q̄dā ſtricti iuris. ¶ Bone fidei ſunt hee. exempto ve dito. locato. conducto. ne gocōꝝ geſtoꝝ. mandati depoſiti pro ſocō. tutele. cōmodati. pignoraticia. familie herciſcūde. cōi di uidūdo. p̄ſcriptis verbis. q̄ de eſtimato l̓ eſtimacōe ꝓponit̉. et ea q̄ ex ꝑmutacōuincant̉. vt. C. ad. l. acqui. l. ꝯtͣ. et. ff. de iur̓iur̓. l. eū qui a ¶ Sꝫ illa .ſ. acto ex teſtō. et ꝯſtrue ſꝫ illa actō .ſ. ex teſtō ſimpli reddit̉. q̄ ſcꝫ actō ꝯpetit d̓ his q̄ re. ve. lo. duplicāt̉ b ¶ Inficiacōe. bn̄ dic̄ inficiacōne. qꝛ ſi ꝯfitent̉ nō tenent̉. vel ſi iuſiurāduꝫ detulerit actori. qꝛ exonerat eū a ꝓ bacōe vt. ff. de iur̓iur̓. l. eū qͥ c ¶ Simul caute poīt ſimul .i. vna cū eis de qͥbꝫ alias di xi. vt. sͣ. e. §. qͣdrupli d ¶ Reſtituat. vſqꝫ ad diffinitīam ſnīam qd̓ ītellige d̓ ſecūdā ſnīa. nā in actōne qd̓ me. cā. due ferūt̉ ſnīe pͥma de re reſtituēda alia d̓ dādo qͣdruplo re ꝯputāda in eo. vt ff. ꝙ metꝰ cā. ſi cū ex .§. h̓ aūt. Sꝫ nūquid vtͣqꝫ ē diffinitīa. dic ꝙ ſic. qꝛ vtͣqꝫ diffi nit ꝯtrou̓ſiā. vt. ff. d̓ re. iud̓. l. i. Alij eē di cūt admonicōꝫ ꝙͣdā pͥmā ſnīaꝫ. vt ī aut̓. d̓ he̓. et fal. §. ſi qͥs aūt Nā ⁊ ex eo ꝙ ꝑ pͥmā ſnīaꝫ admonet̉. ⁊ tā diu expectat̉ qͥ metū ītulit. iō d̓r h̓ actō ar bitͣria. vt. jͣ. e. §. p̄t̓ea e ¶ Abſoluat̉ .ſ. a p̄ ſtacione quadrupli. f ¶ Quod in ceteris. qui numerantur. sͣ. e. §. quadrupli g ¶ Actōnū. hͦ ē qnͥta diuiſio actōnū. ſꝫ qͣre actōnū ⁊ n̄ ꝯtra ctuū. ℟º. qꝛ gn̓aliꝰ ⁊ pleīꝰ loqͥt̉ dicēdo actōnū ꝙͣ ꝯtͣctuūt. h ¶ Bone fidei. ſūt. xvij. actōes q̄ enu̓ant̉ in hͦ. §. ⁊ ſe. bone fidei ſūt. alie aūt om̄s ſūt ſtricti iur̓. nā quācūqꝫ h̓ n̄ inueī am ſtricti iuris eā iudicabo. qꝛ poſito vno de ꝯtrarijs ⁊ oīa alia ītelligēda ſūt. vt. sͣ. de his qͥ ſui vl̓ alie. iur̓ ſūt. §. vide amꝰ. Sꝫ qͣre magis hee dicunt̉ bone fidei ꝙͣ alie. nūqͥd ideo qꝛ poſſit eſſe mala fides ī alijs. ℟n. n̄. qꝛ in oī ꝯtractu boͣ fides dꝫ int̓uenire. vt. C. de ac. ⁊ ob. l. bonā fidē. ȳmo ſi in terueīat dolꝰ ī ꝯtractu bone fidei qͥ det cāꝫ ꝯtractui. n̄ valꝫ ipſo iur̓. vt. ff. de dolo. et elegant̓. in pnͥ. Sꝫ ī ꝯtractū ſtri cti iur̓ purgat̉ ꝑ actōꝫ vel ꝑ excepcōneꝫ doli. vt. C. d̓ īuti. ſti. dolo. Si ꝟo īcidit in ꝯtractu bo. fi. purgat̉ ꝑ actōꝫ vel ex eo ꝯtractū. vt. ff. de act̓. emp. et vē. l. jul̓. §. ſi vēditor. Sꝫ īſtricto iur̓ de dolo agit̉ vel excipit̉. vt dictū ē. vt. ff. d̓ dolo. et elegant̓. §. nō ſolū. et. ff. d̓ ꝟ. ob. ſi qͥs cū ali Cū gͦ dolꝰ vbiqꝫ puniat̉ vel mala fides. ad qͥd bone fidei iſte di cunt̉. ℟n. alie ſtricti iur̓ dicunt̉. qꝛ n̄ veīt in eis nͥ qd̓ ſtricte exigit nat̉a actōis. vn̄ nō veniūt vſure ex mora ī ꝯtractibꝫ ſtricti iur̓. vt. ff. de neg̓g̓. l. qꝛ tātūdē. et. C. de vſur̓. l. iij. et de ꝯdi. īde. l. i. ſꝫ in ꝯtctibꝫ bone fidei ſic. vt. C. de act̓. emp. jul̓. §. ex vendito. et. ff. de vſur̓. mora. §. in bone fidei. Itē īactōne ſtricti iur̓ fructꝰ n̄ veniūt ex morā ſi petā qd̓ n̄ fuit meū. nͥ a tꝑe lit̓. ꝯt̓. tūc eī incipiūt veīre fructꝰ ex mo ra. Sꝫ ſi petā qd̓ aliqn̄ fuit meū veniūt fructꝰ ex morā. ſecꝰ in bone fidei iudicijs. vt. ff. de vſur̓. videamꝰ. §. ſi actōꝫ. It̄ nō veīt int̓eſſe ſire dari ē in obligacōe. ſecꝰ ſi rem tradidi vt fc̄m ſit. vt. ff. de ꝟ. ob. vbi aūt. §. fi. l. ſi fund̓. et. ff. de re iud̓. l. ſi qͥs ab alio. §. fi. q̄ veniūt ī bo. fi. iudicijs. vt. ff. d̓ ac. emp. l. i. in pnͥ. Iſta gͦ oīa q̄ vicē obtinēt acceſſionū nō ve niūt in ꝯtractibꝫ ſtricti iur̓. niſi vt dictū ē. Nec ob. ꝙ veni unt iſta in arbitrarijs que ſūt ſtricti iur̓. qꝛ iudicis officio veniūt. nō iure actionis. vt. jͣ. e. §. p̄terea. et. §. ſed iſte. in fi.
ſed in bo. fi. iur̓ actōnis veniunt. p̄ter vſuram q̄ venit ex mora officō iudicis. vt. C. d̓poſiti. l. iij. et. ff. d̓ neg̓g̓. l. qꝛ tātūdē. Itē ī bone fidei veniūt ea d̓ qͥbꝫ nec actuꝫ. nec cogi tatū eſt. vt rupta et ceſa ⁊ ſil̓ia. vt. ff. de act̓. emp. fundi. §. ſi rupta. et. C. de ac. emp. et ven. ꝑ totū. Itē ex hͦ ti. noͣtur q̄dā dr̄a. quā dic̄. vt. jͣ. e. §. ī bo. fi. Pꝫ gͦ ꝙ exuberātiꝰ ⁊ pin gͣuiꝰ iudex offm̄ ſuū ad ea q̄ bone fidei ſūt extēdit ꝙͣ in ꝯtͣctibꝫ ſtricti iur̓. et fa. sͣ. de ob. q̄ ex ꝯſē. in fi. et ideo dicūtur bone fi dei. et alie ſtricti iur̓ l¶ Sepoſiti. hāc acti on dicūt qͥdā eē ſtri cti iuris in qͣtuor ca ſibꝫ qͥ nu̓ant̉. ff. d̓po ſi. l. i. §. i. Sꝫ jo. ꝯtra et dat̉ in duplū ꝯtra eū qͥ depoſitū ſuſce pit de eo qd̓ dolo fe cit. ſꝫ in he̓dē defun cti dat̉ ī ſimplum. vt dicto §. al̓ ſꝑ tenet̉ ī duplū qͥ depoſitū ſu ſcepit. Et ē racō qͣre plꝰ puniat̉ ī p̄dictis iiij. caſibꝫ qͥ nu̓antur ff. depoſi. qꝛ gͣuiꝰ ē fidem falle̓ ei qͥ ex ne ceſſitatē depoīt ꝙͣ qͥ ex volūtatē. vt dicta .l. §. merito. Sꝫ nunquid his caſibus eſt bo. fi. Dicunt qͥdaꝫ ꝙ non. ar. ff. de precar̓. l. i. Nos ꝯtra. et dicimus ꝙ ſit bo. fi. cū lex non diſtinguit. nec nos diſtinguere debemus. k ¶ Pro ſocō. q̄ ē vt̓qꝫ directa ab vtͣqꝫ ꝑte. vt. jͣ. d̓ pe. te. l ¶ Tutele. ſꝫ cū iſte tā ꝯtrarie ꝙͣ directe liti. §. ex qͥbꝫ. inueniātur. nūquid omnes ſunt bo. fi ℟. ſic in dubio. cū fa uor ſit extēdendꝰ. vt. ff. de li. et poſt. l. cum quidem. m ¶ Pignoraticia. tā directa q̄ debitori dat̉ ſoluto debito vt. s. quibus mō. re contra. ob. §. fi. ꝙͣ ꝯtraria q̄ dat̉ credi tori. vt. ff. de pig. act̓. tutor. §. ꝯtrariā. n ¶ Familie. que int̓ cohe̓des datur. vt. ff. fam. h̓r. l. ij. et. sͣ. de obli. que ex quaſi ꝯtrac. §. jtem. dat̉ int̓ eos qͥ hn̄t rē cōeꝫ cū ſocie o ¶ Siuidūdo. quē vel ſine vt diuidat̉. vt. sͣ. d̓ ob. ex qͣſi ꝯtrac. §. Itē ſi int̓ aliqͦs. et no. sͣ. e. q̄dā. Sꝫ qͥd d̓ acti one fin̄. regū. ℟n̄. qͥdā idē ꝓpt̓ ſil̓itudinē quā hꝫ cum his duabꝫ. vt s. e. §. q̄dā actōes. Sꝫ ꝯtͣ dico. cū h̓ de ea n̄ inuē niā. Et pt̄ eē rō qͣre ſecꝰ ſit ī iſta ꝙͣ ī alijs duabꝫ. qꝛ in iſta id qd̓ pure meū eſt pt̄ alt̓i adiudicari. vt. ff. fin̄. reg. l. ij. in fi. ſꝫ ī alijs duabꝫ cōis res. nō ꝓp̓a adiudicat̉. vt. jͣ. de of. iud̓ .§. fi. Vel dic alit̓ ꝙ iſte due .ſ. coī di. et h̓r. hn̄t qd̓āmō ī ſe ius frat̓nitatis. qd̓ n̄ ē ī fin̄. re. cū iō bo. fi. h̓ appellat̉. lau. p ¶ De extimatō. vt ſi tibi rē meā do. et extimo tibi eā. x. vt aut rem. aut. x. reddas. Si ꝟo plꝰ vēdas tuū ſit et eſt tunc ꝑiculū accipiētis indiſtincte. vt h̓. et. ff. de exti. ac. l. i. ſi at̄ ſic dixi. rem aūt extimacōnē reddas. tūc diſtinguat̉ qͥs ro gau̓it. vtꝝ ego te de vēdēdo. aut tū me de tradēdo. vt ſit ꝑiculū rogātis. vt. ff. de p̄ſcrip. ꝟ. ſi rogau̓it. alias ſi gra q ¶ Et ea. ſcilicet actio p̄ſcriptis ꝟbis. ytuitam. §. i. r ¶ Ex ꝑmutacōne. q̄ naſcit̉ re demuꝫ ab alt̓a ꝑte ſecuta. et tūc nō ex tradicōne rei ſꝫ ex pacto dudū appoſito. vt. C. de reꝝ pmū. l. ex placito. ſꝫ cū iſtis duobꝫ caſibꝫ ſit bo. fi. q̄ro vbi ſtricti iuris erit. ℟ n. vbi dat̉ ex pacto incōtinēti appo ſito. qd̓ eueīt. vt. ff. de pac. iur̓gē. §. ſꝫ cū nulla. et. §. qͥnȳmo et eſt rō. qꝛ nō inuenio ꝙ ſit bone fidei niſi ī duobꝫ caſibꝫ.

IIII
cōe ꝯpetit ⁊ he̓ditatis pe ticō q̄ ꝙͣuis vſqꝫ adhuc ī certum erat ſiue int̓ bone fidei iudicia cōnumerāda he̓ditatis peticio ſit. ſiue nō. nr̄a tn̄ ꝯſtō aperte eaꝫ eſſe bone fidei diſpoſuit ¶ Fuat antea ⁊ rei vxorie actio vna ex bone fidei iu dicijs. Sed cum plenioreꝫ ex ſtipulatū actionē inue niētes. omne ius quod res vxoria ante habebat. cuꝫ multis diuiſionibꝫ in actō nem ex ſtipulatū q̄ de do tibꝫ exigēdis ꝓponit̉ trāſ tulimus merito rei vxorie actōe ſublata. ex ſtipula tū q̄ ꝓ ea ītrodūcta ē. na tura bone fidei iudicij tm̄ in exactione dotis meruit vt bone fidei ſit. Sꝫ ⁊ taci
tam ei dedimꝰ ypotecā p̄ ferri aūt alijs creditoribꝫ in ypotecis tūc cenſuimuſ cū ip̄a mulier de dote ſua exꝑiatur cuiꝰ ſolius ꝓui dentia h̓ induximꝰ. ¶ In bone fidei aūt iudicijs li bera pt̄as ꝑmitti videtur iudici ex bono ⁊ eqͦ eſtimā di. qͣntum actori reſtitui d̓ beat. In quo et illud cōti netur. vt/ ſi qͥd inuicē acto rem p̄ſtare oporteat. eo ꝯ penſato ī reliquū is cum qͦ actum eſt. debeat ꝯdenari ¶ Sꝫ ⁊ inſtricti iuris iu dicijs ex reſcpͥto diui mar ci oppoſita doli mali exce p̄cōne ꝯpenſacō īducebat̉ Sꝫ nr̄a ꝯſtō eaſdē cōpen ſacōnes que iure aꝑto ni tūtur latius ītroduxit. vt
Itē in ꝯtractibꝫ tribꝫ innoīatis. do vt facias. facō vt faci as et in tercō de qͦ diximus. do vt des. qd̓ eſt ꝑmutacō. In dimis em̄ duobꝫ p̄ſcriptis ꝟbis actio eſt ſtricti iuris. ſꝫ in t̓ cio eſt bo. fi. vt h̓ d̓r. In qͣrto ꝯtractu īnoīato .ſ. facō vt deſ dedolo agit̉ nō p̄ſcriptis ꝟbis. vt. ff. de p̄ſcrip. ꝟ. nat̉al̓. .Fat cū facō vt des. Itē in oī ꝯtractu vbi ē inc̓tū de noīe actōiſ hꝫ locū hͨ actō et ē ſtricti iur̓. vt. ff. de p̄ſ. ꝟ. l. ij. ⁊. iij. et iiij. Sꝫ qͥd de actōe ī factū. nunqͥd ē bone fidei. ℟n. qͣtuor ſūt gn̓aactōis huiꝰ ī fa ctū. vnū vt det̉ ex oī edicto vel int̓dicto p̄toris vbi n̄ dederit ptorc̓tū actōiſ nom̄ vt. jͣ. de int̓dic. §. fi. ꝙ ff. nau. cau. ſta. l. idē in pnͥ. Scd̓o vbi dat̉ in ſubſidiuꝫ. l. acqͥl̓. vt. sͣ. ad. l. acqͥl̓. §. f. Tercō vt det̉ vbi cūqꝫ p̄ſcriptis ꝟbis acto dat̉. ⁊ tūc eadē eſt ꝙ actio p̄ſcpͥ. ꝟ. vt. ff. d̓ p̄ſcpͥ. ꝟ. l. i. in fi. itē qͣrto d̓r ī fac̓ tū qͥ ē ex varijs figu ris cārū ut. C. d̓ ſa croſan. ecc̄. l. ſcīmus. qd̓ qͣrtū genꝰ nō pt̄ ſub regl̓a ꝯp̄hendi. ſic̄ nec mora. vt. ff. d̓ vſur. mora in pnͥ. nū qͥd gͦ ē ſtricti iur̓. ſꝑ. ℟º. ſic cū h̓ nō inueī am ꝙͣ bo. fid̓. ſit. Sꝫ quidā dicūt ꝙ inter cio caſu vbi loco p̄ſ. ꝟ. dat̉ q̄ ꝯpeteret ex ꝑmutacione vel eſtimacione ſit bo. fi dei. qd̓ eſt falſuꝫ. qꝛ ꝓ oī ꝯtractū vbi certū debet̉ hꝫ loc̄ certi ꝯdicō. vt. ff. ſi cer. pe. certi ꝯdicō. ⁊ tn̄ nemo dig̉ ab ꝙͣ ꝯdicōꝫ eē bo. fidei. itē qͥd d̓ actōe p̄ſc̓p. ꝟ. q̄ ꝓ p̄caulo dat̉. Dicūt qͥdā ꝙ bo. fidei ē. ut. ff. d̓ p̄car̓. l. ij. §. hͦ īt̓dc̄m. ſꝫ ꝯtͣdē̄o. qꝛ h̓ n̄ īueīt̉ ꝙ ſit bo. fi. vt. ff. d̓ p̄car̓. l. ij. §. hͦ īt̓dc̄m ſ ¶ Peticō q̄ dat̉ ꝯtra poſſidētē ꝓ he̓de uel ꝓpoſſore. ut .ff. d̓ pet̓. here. l. regularit̓. et. l. ſe. et. l. ꝙ interrogatꝰ. t ¶ Adhuc. id ē ad tꝑa huiꝰ legis uel nr̄e ꝯſtōnis de qua ſtatim memoriā facit u ¶ Conſtitucio vt. C. de pet̓. her̓. l. fi. in fi x ¶ Fuerat. et rei ux. ac. nomē erat actōis. l̓ dic ꝙ ſc̄m denotat. id ē rē ip̄aꝫ vxoriā y ¶ Ex ſtipulatū. q̄ ſil̓r ꝓ dote dat̉. z ¶ Trāſtulimꝰ. ut. C. de rei vx. ac. l. i. ī pnͥ ci. ⁊ ꝯpetit hͨ acto. ex ſtipulatu ſine marito vt ei dos det̉. nue vxori l̓ patri eiꝰ vt reſtituat̉. et ſiue vtilit̓ fuerit int̓ poſita ſtipl̓o ſiue n̄ tn̄ ſꝑ credit̉ tacite et vtilit̓ int̓uenire. vt. C. de rei uxo. ac. §. i. nam ⁊ alias intelligit̉ ſtipulacō tā cita vbi n̄ ē. vt. ff. de adop. hijs ꝟbis. ff. ſi cui plus ꝙͣ. per lfal. l. ij. in fi. §. jtē ſciēdū a ¶ Aeruit. ſcꝫ actō ex ſtipula tu. ut h̓. et. C. de rei vx. act̓. §. ſꝫ nō ignoramꝰ. alias ei ſtri cti iur ē. cū n̄ īueniamꝰ ꝙ ſit bo. fi. vt. s. e. §. actionum. b ¶ Tacitā. ſcꝫ actōꝫ ypothecariā. c ¶ Ei. i. act̓. ex ſtipu latu vel mulieri. d ¶ Ipothecā .ſ. ex vtraqꝫ ꝑte. ſiue ex ptē mulieris ad r̓petēdā dotē. ſiue ex ꝑte viri ad petendā eam. ſꝑ eī ſunt ibi tacite ypothece. vt. C. de rei vx. act̓. §. i. e ¶ Creditoribꝫ. Sꝫ nūquid oībꝫ indiſtincte. ℟n. ẜm. M.
ſic ſiue pͥmi hēant pignꝰ expreſſuꝫ ſiue n̄. Sꝫ h̓ opi. n̄ valꝫ qꝛ lex diſtīguit. vt. C. de iur̓ do. l. vbi. Itē fiſcus et mulier pari paſſu ambulāt. vt. C. de pͥuil̓. fiſ. l. ꝙͣuis. et fiſcꝰ nō p̄ fert̉ hn̄tibꝫ expreſſaꝫ. vt. ff. qͥ po. in pig. ha. ſi pignus. gͦ nec mulier. Scd̓a ē oꝑi. vt diſtīguat̉ int̓ pignꝰ .ſ. tradituꝫ ⁊ ypotecā .ſ. n̄ tͣditā. vt pͥmo caūn̄ p̄ferat̉ ml̓r. ſecundo ſic ut ar. ff. qͥbꝰ ca. pig. ꝯtͣ. l. pe. ſꝫ et hac re ꝓba. ꝑ id ꝙ ē. s. e. §. nit̉ p ignꝰ. Tercia ē opinio ẜm. B. et. jo. et Azo ut habētibus tacita ȳpothecā pre uerat̉. nō aūt habēti bus exp̄ſſas. lex eniꝫ ſuū pͥuilegiū quod d̓ derat pͥmiſ eis adime̓ p̄ſumit̉ ꝓpt̓ muliereꝫ n̄ aūt id pͥuilegiū qd̓ quis ſibi adīueniſſet et hͦ cautē ꝓbat̉ per verba. l. C. qui po. in pig. ha. l. fi. ibi lꝫ anterioris tēporis pͥ ui legio ſint vallati. ⁊cͣ. accurſius f ¶ Cū ipſa vis faciē da ē ī eo ꝙ dicit ip̄a naꝫ aliꝰ nō admittit̉ ad tl̓e pͥuilegiū agēſ ꝓ dote ec̄ heres mu lieris. ut. C. de pͥui. dot̓. l. j. niſi ſit de ſuiſ heredibꝰ. id ē de fi lijs et alijs deſcendē tibꝰ mulieris. ut. C. qui po. ni pig. l. fi. ſꝫ nūqͥd ꝓcuratori mu lieriſdat̉ hͦ pͥuilegiū ℟ n̄ ſic. ut. ff. ſo. ma alia. ⁊. ff. d̓ ꝓcur̓. l. ſi mīor. §. qm̄. Itͣ ꝙ h̓ dic̄ d̓ dote ſua. iō dic̄. qꝛ alᵈ ē in dona. ꝓpt̓ nupͣ. nā ī ea n̄ hꝫ hͦ pͥuile. vt. C. qͥ po. ī pi. ha. l. fi. ī fi. Sꝫ qn̄ ml̓r pt̄ exꝑiri d̓ dote. ℟. ſo. ma. nō pͥꝰ nͥ maritꝰ ad īopiā v̓gat. vt. C. de iu. do. l. vbi. et. ff. ſo. ma. l ſi ꝯſtāte. ī pnͥ. et hͦ ſiue ip̄a dederit dotē. ſiue alius exͣneꝰ qͥ tn̄ nō fuit pactꝰ de ea ſibi reddēda. qͦ caū ſibi. nō mulieri daret̉. vt. C. de rei vxo. ac. §. accedit. ſi āt pr̄ ml̓ris dederit dotē. prī actō et filie ſimul dabit̉. ȳmo aliqͣntulum plꝰ hꝫ pr̄ qͥ agit. et filia ſꝑ credit̉ ꝯſētire nͥ hēat iuſtā cāꝫ ꝯtradicēdi. vt. ff. ſo. ma. l. ij. §. fi. et. l. nō ſolū. et hāc dotē integrā dꝫ ẜuare pr̄ ꝓ filia. n̄ clade .i. tēpeſtate vel vi ſuū fu̓it pr̄imoniū diminutū. vt ī aut̓. de eqͣli do. §. quia ꝟo iā. col. vij. Sꝫ nunqͥd pr̄i hͦ pͥuilegiū dabit̉. videt̉ ꝙ n̄. qꝛ ſua actōne agit. vt. ff. ſo. ma. l. ij. §. volūtate. Econtͣ ꝙ ſic vid̓r qꝛ ꝑ hͦ filie ꝓuidet̉ cū pr̄ hāc reẜuare cogit̉ filie. et hͦ ve rū puto vt h̓ d̓r cuiꝰ ꝓuidētia. ⁊cͣ. azo. g ¶ Soliꝰ .ſ. mu lieris. h ¶ Hec induximꝰ. ſcꝫ vt alius preferatur. i ¶ Reſtitui. large accipe. ſiue ꝓ dādo ſiue ꝓ reſtituendo. vt ff. de ꝟ. ſi. l. vbū reddēdi. ⁊ hͦ ītelligas ſiue ī vſur̓ ex mo ra. vt. ff. de vſur̓. mora. §. in bone fidri. ſiue int̓eſſe agētis. k ¶ In qͦ .ſ. officō iudicis vt. sͣ. de ob. ex ꝯſēſu. ī fi. l ¶ Oporteat .ſ. reo. m ¶ Cōpenſacō .ſ. oppoſita excepcōe ꝯpēſacōnis tm̄. excepcō id̓o dabat̉. qꝛ dolo fac̄ qͥ petit n ¶ Oppoſita. q̄ ꝙ reſtiturꝰ ē. vt. ff. de excep. doli. l. dolo Et ita noͣ ꝙͣtū ad effectū nulla ē dr̄a. ſꝫ ad ꝟba l̓ rigorē iu̓r̓ o ¶ Cōſtō. vt. C. de compēſa. l. fi. p ¶ Aꝑto. id eſt vbꝫ

IS
actōnes ip̄o iure minuāt ſi ue in re. ſiue ꝑſonales. ſiue alias qͣſcūqꝫ excepta ſola depoſiti actōne cui aliq̓d cōpenſacōnis noīe opponi ſatis īpiū eē credidimꝰ ne ſub p̄textu compēſacōnis d̓poſitaꝝ reꝝ qͥs ex actōe defraudet̉. ¶ Pret̓ea qͣſ dam actōnes arbitrarias id ē ex arbitrio iudicis pe dentes appellamꝰ in qͥbꝰ niſi arbitrio iudicis is cuꝫ quo agitur actori ſatiſfa ciat veluti re reſtituat. vl̓ exhibeat vel ſoluat. vel ex
noxali cāſeruū de dat con demnari debeat. Sꝫ iſte actōnes tā ī rē ꝙͣ in ꝑſona inueniūtur. ¶ In re velu ti publiciana. ſeruiana. de rebus coloni quaſi ſeruia na q̄ eciā ypotecaria voca tur. ¶ In ꝑſona veluti cū quibus de eo agit̉ qd̓ vi a̓ mētus ca. aut dolo malo factū eſt. Itē cū id qd̓ c̓to loco ꝓmiſſum ē petitur. ¶ Ad exhibedū qͦꝫ accio ex arbitrio iudicis pendet In his eniꝫ actōnibꝰ et ce teris ſil̓ibꝰ ꝑmittit̉ iudici
quātitas hincinde debet̉. nā ſpēi ad ſpēm vel ſpēi ad quā titatē. l̓ qͣntitat ad qͣntitatē. ſi ē qͣntitas vt ſpēs. n̄ fit ꝯpē ſacō. qꝛ n̄ pꝫ iurexipto. vt. ff d̓ pig̓. act̓. ſi ꝯuenerit .i. ℟n̄ et. ff. de ꝯd̓. inde ſi nō ſor. §. ſi cētū. et de impē. ī re. do. fa. l. qd̓ d̓r. ⁊. l. fi. ⁊. ff. de pecu. l. ſi creditor. §. i. Sꝫ nōne ſta tim h̓ ſubicit. ꝙ actōi ī rē pt̄ obici ꝯpēſacō. gͦ vid̓r fieri de ſpecie ad qͣntitatē. Sꝫ dic ꝙ fit rei ven. qn̄ re non reſtituta iurat̉ in litem. vel in vera eſtimacione. vt ff. d̓ rei vē. qͥ reſtitu ere. Itē qͥd ſi hīcind̓ indebitū ē ī genere. vt debeo tibi hoīem et tu michi homīem. ℟ n̄. fit ꝯpēſacio. vt ff. ſi ꝑ ſher̓. pe. l. i. §. Item cū me. et. ff. de he̓. inſti. qͥ nō milita bat. .1. ℟ n̄. et. ff. del̓. ij. vnū ex fa. §. ſed ſi vno. It̓ qͥd ſi ab vna ꝑte debitū eſt ꝯfeſ ſatū. ab altera nega tū. ℟º. n̄ pꝫ aꝑto. ur̓ vn̄ n̄ fit ꝯpeſacō. vt C. d̓ ꝯpen. l. fi. §. pe. ÿmmo fit ꝯpēſacio ſi infra duoſ menſes de bitum prius negatū ꝓbari poſſit ſic̄ de fi ſco dr̄. ff. d̓ iure fiſ. l. aufert̉ §. qͥ ꝯpēſacōꝫ a ¶ Vt acto s. actī cāꝰ ē. b Ip̄o iut̓ ad̓o ut dixerūt qͥdā nō ē ncc̄e voce hōis opponi ꝯpēſacōꝫ vt h̓. Sꝫ c̓te īmo ē nccͣriū vt opponat̉. qd̓ ꝓbo tribꝫ rōibꝫ. nā fideiuſ ſor ꝯuētꝰ eligit vt l̓ qd̓ ſibi l̓ qd̓ reo debet̉ ꝯpēſet. q̄ ele ctō ſibi nō daret̉ ſi ius ꝯpenſaret. vt. ff. de ꝯpē. ſi qͥd. jtē ⁊ reus ꝯuētꝰ eligit ī ꝙͣ cām ꝯpēſat ſi debeat ex pl̓ibꝫ cauẜ vt ff. d̓ ꝯpe. l. ꝙ labeo. jtē lex dicit eū male age̓. cui obici pt̄ ꝯpēſacō. vt. ff. de ꝯpē. l. ꝟm. ſꝫ qͥ male agit hꝫ actōꝫ. ſꝫ eli dit̉ excepcōe. vt. ff. qn̄ di. vſuf. ce. l. i. in fi. Sꝫ ẜ. hāc opi qͥd adicit̉ ī actōe ſtricti iur̓. ad id ꝙ erat olim. ℟n̄. qꝛ doli mali tm̄ obiciebat̉ excepcō. ſꝫ nūc ec̄ ꝯpēſacōiſ excepcō op ponit̉. vt h̓ et. jͣ. e §. pnl̓. ⁊ nͥlomīꝰ doli. cū gn̓alis ſit. vt. ff de excep. doli. l. ij. §. gn̓al̓r. b ¶ Ninuāt. ſcꝫ ꝯpēſacōne. c ¶ Siue alias. ſcꝫ actōes. vt mixtas q̄ ſunt qͣtuor. vt. s. e. .§. qͥdā actōes. jtē ꝑſecucō fidei ꝯmiſſorū. jtē offō iudic̓. ⁊ ſil̓ia. q̄ actōes ſunt largiſſime accepto vocabulo vt. ff. d̓ ac ⁊ ob. l. actōis ꝟbo. vn̄ ⁊ peticōes caucionū occaſiōe dāni ī fecti ꝯpēſant̉. vt. ff. de da. infec. l. i. et. l. ſi quis. §. ſi qͥs qꝛ d ¶ Depoſiti. qd̓ tu intelligas qn̄ pecūia nō ſignata ē d̓po ſita qͦ caſu ec̄ aliā ſil̓eꝫ reddere pt̄. vt. ff. depoſiti. l. luciꝰ. ⁊ l. diem ſpō. §. i. ſi aūt eſſꝫ diſpoſicō fc̄a ī ſpē l̓ ī pecuīa vt in ſpē qd̓ eē pt̄. vt. ff. del̓. j. pſane. §. ſꝫ hͦ ita. tūc eciā alia rōe nō obiciet̉ ꝯpēſacō. qꝛ ī ſpē n̄ fit ꝯpēſacio. jtē qd̓ h̓ dicit ī actōe depoſiti. idē dicūt qͥdā in actōne ꝯmodati. vt. C. cō modati. l. ſub p̄textu. Sꝫ certe īmo ē ibi rō. qꝛ in ſpē fierꝫ. nā ſole ſpeciēs ꝯmodāt̉. nō qͣntitates. nͥ qͣntitas vt ſpēs ꝯ modet̉. vt. ff. ꝯmo. l. iij. §. fi. jtē ceſſat alias ꝯpēſacō vt qn̄ ꝑ violēciā michi rē abſtuliſti. vt. C. de ꝯpe̓. l. fi. in fi. jtē ⁊ fiſco nō opponit̉ in qͥbuſdā caſibꝫ. quos dic vt. ff. de iur̓ fiſ. aufert̉. §. qui co ipenſatur. Item in curatore qui frauda uit publicam annonā. vt. ff de ꝯpēſac̄. ob negocium. e ¶ Defraudet̉. Sꝫ nōne hͨ rō vbiqꝫ pt̄ hr̄e locū. ℟. n̄ ita. qꝛ ſi reſtō denegat̉ ē dolꝰ. vt. ff. mā ſi ꝓcuratorē. §. dolo.
Itē depoſitariꝰ de dolo tm̄ aliās tenet̉. vn̄ ſi hic mag̓ gͣue tur non ē mirū. vt ar. ff. de iur̓iuran. eum qui. in princi. f ¶ Preterea arbitrarias. Sꝫ nūquid ſunt bo. fidei. vel ſtri cti iur̓. ℟n̄. qͥdā ꝙ bone fidei ſunt. qꝛ ī iudicis arbitrio ſunt vt. jͣ. ꝓx §. in fi. ⁊. s. e. §. in bo. fidei iudi. Sꝫ hͦ n̄ vꝫ. qꝛ offi ciū qd̓ in bo. fi. iudi. venit ē iur̓actōis. ſꝫ hͦ qd̓ ē in arbitra/ rijs merū ē et in iudice tantum eſt. vt. ff. de eo quod cer. lo co. l. in bo. fi. Alij di cūt ꝙ nec ſūt bo. fi. nec ſtricti iur̓. ymmo ē t̓cia ſpēs ad illā di uiſionē q̄ ē. sͣ. e. §. acti onū. et fac̄ ꝓ eis. ff. de in litē iurā. l. vid̓ amꝰ. §. plane. et. ff. d̓ vſur̓. l. in fideicō. §. ī hijs. hāc eciā re ꝓba qꝛ dicta diuiſio ē ꝑ fecta et immediata. Alij dicūt ꝙ veriꝰ ē ꝙ ſint ſtricti iur̓. cum bone fidei. nō īueīat̉ vt. s. e. §. actōnum. h ¶ Aut arbitrio. bn̄ dic̄ ex arbitrio. nec. n obligatꝰ ē res reſti tuere vl̓ ſimile qͥd fa ce̓ qd̓ ꝓmpte dices eſſe verum in actōne in rem. In ꝑſonalibꝫ autem et arbitrarijs que hic enumeran tur dices. quod li cet exhibicio vel re ſtitutō ſit ī obligacōe. pena tn̄ id eſt intereſſe l̓ qͣnti in litē iuratū ē n̄ nͥ ꝑ officiū iudicis p̄ſtat̉. et iō arbitrarie dn̄r. i ¶ Reſtituat. vt in rei. ven. qͥ ē arbitraria cū pͥmorē reſti tuēdo liberaret̉. alias iudicis arbitrio in litē iurat̉. vt. ff. de in litē iurā. l. in actōe. ⁊. ff. de rei ven. l. qͥ reſtituere. vl̓ ypothecaria. vt. jͣ. ꝓx. §. vbi hͨ oīa exēpla diligēciꝰ dicūt̉. k ¶ Vel exhibeat. cū ad exhibendum agitur. I¶ Vel ſol uat .ſ. cū certo loco eſt ſoluendum. m ¶ Vel noxiali. cum noxial̓r agitur. n ¶ Dedat. id ē det. o ¶ Cōdēnari. diu̓ ſis modis fiet ꝯdemnacō ſicut diuerſe ſunt iſte arbitrarie. vt dicemꝰ. jͣ. ꝓx. §. ī fi. o ¶ Sꝫ iſte actōes. ſcꝫ arbitrarie p ¶ In rem. ſcꝫ ſeꝑatim. nā vna et eadem actō non poteſt ī rem et in ꝑſonā eſſe niſi in quatuor caſibꝫ mixtis. vt. s. e. §. quedam actio. q ¶ Publiciana. de qͣ habes. s. e. §. alie r ¶ Seruiana. d̓ hijs duabꝫ ſpeciebꝫ hēs. s. e. §. Itē ẜuiana ſ ¶ In ꝑſonā. lꝫ ſit ī ꝑſona vt h̓. tn̄ in rē ē ſc̓p. vt. ff. ꝙ me. ca. l. metū. §. aiaduertēdū. al̓ c̄ aūt. ⁊ de hac dic. vt. s. e. §. t ¶ De eo dolo. actō de dolo ē arbitͣria vt h̓ Item acto qd̓ ē iō. qꝛ liberat̉ doloſꝰ verū int̓eſſe pr̄ando ſi r̓ſtitue̓ n̄ poſſit al̓ iudicis offō iurat̉ in litē. vt. ff. d̓ dolo. l. in arbi trio. in prin. u ¶ Iē c̓to loco. ſcꝫ pecūia petit̉. x ¶ Pro miſſum. idē ec̄ ſi ligatū ſit relictū certo loco dandū. et ideꝫ ſi mutuū ſit datū certo loco reddendum. nam hijs tribus caſibꝫ locū hꝫ certi ꝯdicō arbitraria. ſcꝫ in ꝓmiſſione et le gato. ⁊ mutuo. et alias nō. vt. ff. de eo qd̓ certo loco. l. ij. .§. h̓ aūt. ⁊. l. ſi heres. ⁊. l. aut. Et qd̓ hic d̓r. petit̉ .ſ. aliter ꝙ vbi fuerit ꝓmiſſum dari. et venit in ea vtilitas tā agen tis ꝙͣ rei. vt. jͣ. e. §. loco. y ¶ Actōibꝫ .ſ. ꝑſonalibus. z ¶ Similibꝫ. ſcꝫ in rē ⁊ ſunt. x. de qͥbꝫ dixerat. s. Vel dic ꝙ alie ſunt arbitrarie q̄ h̓ n̄ numerātur. vt ecce actō ī fc̄m q̄ dat̉ ꝯtra nautā. cauponē. ſtabularium. vt. ff. nau. cau. ſta. l. i. in prin. Sed quidam dicunt eā non eē arbitrariam

IIII
ex bono et eqͦẜm cuiuſqꝫ rei de qua actu eſt natura extimare quēadmoduꝫ a ctori ſatiſfieri oporteat. ¶ Curare aūt debet iudex vt oī mō qͣntum poſſibile ei ſit certe pecunie vel rei ſnīam ferat etiā ſi de inc̓ta qͣntitate apud eū actū eſt ¶ Si quis agēs ī intentio ne ſua plus complexus fu erit ꝙͣ ad euꝫ ꝑtinebat cā cadebat .i. reꝫ amittebat nec facile in integꝝ reſti tuebat̉ a pretore ṅ minor erat. xxv. ānis. huic enim ſic̄ in alijs cauẜ cā ꝯgnita ſuccurrebatur ſi lapſus in iuuentute fuerat. ita et in hac cā ſuccurri ſolitū erat ¶ Sane ſi tā magna cauſa iuſti erroris int̓ueniebat. vt etiaꝫ ꝯſtātiſſimus qͥſqꝫ labi poſſet ec̄ maiori. xxv. ānis ſuccurrebatur. veluti ſi quis totuꝫ legatū pecie rit pꝰ deinde ꝓlati fuerit cōdicilli. quibꝫ aut ꝑs legati adēpta ſit aut qͥbuſ dā alijs legata data ſint q̄ efficiebāt vt plus petiſ ſe vide̓t̉ petitor ꝙͣ dodran te atqꝫ ideo lege falcidia legata minuebant̉. ¶ Plꝰ aūt qͣtuor mb̓das petitur. re. tꝑe. loco. cā. Re. veluti ſi quis ꝓ. x. aureis qui ei d̓ bebant̉. xx. pecierit. aut ſi is cuiꝰ ex parte res eſt to tā eam vel maiorē ꝑtē eſſe ſuā intēderit. Tꝑe. velu ti ſi quis ante diē vel ante ꝯdicōnē pecierit quā rōe eum qui tardius ſoluit ꝙͣ ſoluere debe̓t minꝰ ſoluēre intelligit̉. Eadē rōe. qͥ p̄ mature petit plꝰ pete̓ vid̓r Loco plꝰ petit̉. veluti cū q̓s certo loco ſibi id qd̓ ſti pulatꝰ ē alio loco petit ſi ne ꝯmemoracōe illius loci in quo ſibi dari ſtipulatus eſt. ꝟbi gr̄a ſi is qͥ ita ſti pulatus fuerit epheſidae̓ ſpondes romē pure inten dat dare ſibi oꝑtere. jdeo
qꝛ ibi nō ferūtur ſnīe due. Itē ē actio in factum q̄ dat̉ ꝯtra qublicianā. vt. ff. de public̄. l. i. ī pnͥ. Itē actō fin̄. regū. ff. tui. xx. l. ij. ī fi. et. l. iij. Itē actō redibitoria. vt. ff. de edil̓. adic. l. xedibitoria. Itē actō ex ſtipulatū. q̄ ꝓ dote repētē ga dat̉. vt. ff. ſo. ma. l. ſi filiuſfa. §. maritū. Sꝫ c̓te iſto caū n̄ iā iurat̉ ī litē qꝛ arbitͣria ſit. ſꝫ qꝛ bo. fid̓i ſit. vt. sͣ. e. §. fu̓at Itē actō reꝝ amota rū ē arbitͣria. vt. ff. reꝝ amo. ſi cū dos. ī b ¶ Nat̉aꝫ. .i. boīta fi. tate. vt diē̄t qͥdā. vl̓ meliꝰ .i. ẜm naturam actōnis arbitrarie q̄ intendit̉. nam t̓plex p̄t modꝰ ꝯdēnacōis dep̄hēdi ī arbitͣrijs vnꝰ vt due ſnīe ferā tur. pͥma de reſtituē dare. et niſi reſtitua tur fiat ꝯdēnacō in penā vel intereſſe ꝑ dilacōꝫ iur̓iurādi ī li tē vtꝫ ī actōe ꝙ me. cā. et ī actōe de dolo etrei vē. et actōe ad exhibendū ⁊ ſil̓ibus. Et aliꝰmodꝰ vt vna ferat̉ ſnīa. et ī ea ſta tim int̓ eſſe ꝯſiderat̉. vt qn̄ e̓to loc o aliqͥd dandū ē et hoc eſt ī iſta ſola. Terciꝰ mo dꝰ eſt vt nō in qͣntita te cōdēnacōnis fiat arbitriū. ſꝫ ī qͣlitatē. vt in actōne noxali ī qua arbitratur iud̓x an liberet̉ dādo ẜuuꝫ ꝓ noxa. qd̓ eſt quan do dn̄o igͦrāte vel ꝓ hibere nō valēte d̓li quit. alias ī ſolidum. tenet̉. vt. ff. d̓ noxa. .l. ij. in pnͥ. ⁊. l. in de lictis. in princi. c ¶ Satiſfieri. Sꝫ n̄ ne hͦ idē ī bo. fidei iu dicijs fit. ℟º. dic ꝙ t̓ plexē offm̄. pͥmū qd̓ obtinet actōis vicē. ꝑ qd̓ officiū petūtur ſalaria aduocāto rū et reſtōnes maioꝝ ⁊ mīoꝝ. vt. ff. demīo. l. ꝙͣſi mīor. §. fi. Aliud ē qd̓ bone fidei actōibꝫ inhe̓t. qd̓ iure actōis veīt vt. ff. de eo qd̓ cer. loco. l. ī bone fidei. et vna cū actōe ꝑit. vt. C. depoſiti. l. iiij. Terciū ē qd̓ nhe̓t actōibꝫ ſtricti iur̓ qͥbuſdā .ſ. arbitͣrijs. et hͦ ex motu ſolo iudicis deſcendit. vt liberum ſit hoc face̓. ſed in actōibꝫ bone fidei aſtnͥgitur ad hoc. Itē in actōnibꝫ bone fidei vna fert̉ ſnīa. jn his aūt ple rumqꝫ due. vt modo diligenter notauimus. accur. d ¶ Curare. poſſibile. hͦ ideo dic̄ qꝛ int̓dum n̄ pt̄ certā fer re ſnīam. quid em̄ ſi homo ī gn̓e ꝓmiſſus peuit̉. l̓ ſubalt̓ na cōne puta ſtichū aut pāphiliū. aūt dānū emēdari. l̓ ẜuū ꝓ noxa dari. c̓te iudici nō ē poſſibile ferre c̓tā ſnīam. qꝛ nat̉a actōis nō patit̉. vt. jͣ. de offi. iudi. in pnͥ. Idē dico in here. pet̓. Nam ſicut ſufficit in bello ꝓponere vniuerſaliter. ita ⁊ īſetēcia puta ſi ꝓnūcio te heredē extitiſſe. vt ex aſſe vl̓ ex ſemiſſe. et ideo tibi hereditatem reſtituendam.
in qͣntitate ꝯſiſtat vel e ¶ Decunie .ſ. cū pecuīa petit̉ f ¶ Vel rei. qn̄ alia res petit̉. q̄ n̄ ⁊ hͦ ſi certū ē petitū alias eī n̄ tenꝫ ſnīa nͥ aliqͣ ꝑte actoꝝ res c̓ta ſcpͥta inueniat̉. vt. C. de ſen. q̄ ſine cer. qn. l. hͨ ſnīa. Si aūt ē inc̓tū. aut cer tificari ꝑ ot̄. vt ſi peto int̓eſſe qd̓ dꝫ corā iud̓icē ꝓbari ⁊ d̓ duci ad c̓titudinē. vt. C. de ſē. q̄ ꝓ eo qd̓ int̓eſt. l. vna. §. ij. ⁊ tc̄ loc̄ hꝫ h̓. §. aut n̄ pt̄ deduci ī c̓titudīeꝫ vt ī hoīe gn̓aliter pe tito et ſimi libus que mō diximus. et tunc nō habꝫ locū. §. iſte. g ¶ ferat̉. et in ſcrip tis. vt. C. d̓ ſē. ex ꝑi. reci. l. fi. niſi ī qͣtuor caſibꝫ. vt ī aut̓. d̓ mā pnͥ. §. ſi tibi. ⁊ in aut̓. vt iudi. ſine quoquo ſuffragio. §. ncc̄itate et in aut̓. vt cl̓i. apd̓ ꝓpri. e. con. §. i. h ¶ De incerta. vt d̓ intereſſe. i ¶ Si quis ſua intē tione. id eſt in bello vbi erat intencō ſua k ¶ Cōplexus etiam tꝑe. vt. ff. de lib̓. le. .l. nō ſolū. §. fi. et. l. nō ſolū. §. i. nam pl̓ꝰ qͣtuor modis d̓r vt. jͣ. ꝓx. §. et ī his omībꝫ locum habet. §. iſte. ¶ Atmittebat. fa. jͣ. de excep. §. tꝑales. ⁊ qd̓ h̓ dicit in pͥuato. idē erit ī fiſco. vt. C d̓ iur̓. fiſ. l. iuſtas. li. x m ¶ Huic. mīori. xxv. n ¶ Cognita ſānis bn̄ dic̄ cā ꝯgnita. nā om̄s in integꝝ reſti tuere cauſa ꝯgnita ꝑmittūtur. vt. ff. de in īte. re. l. nō omēs. o ¶. Iuuētute .i. faci litate ſua. idē multo mag̓ ſi dolo adu̓ſarij vt. ff. de mino. l. i. p ¶ Cōſtantiſſimꝰ. qꝛ errauit ī fcō in qͣ prudētiſſime fallunt̉ vt. ff. de iur̓. et fac. igno. l. ij. q ¶ Ruibus ſcꝫ cōdicillis. r ¶ Quibuſdā .ſ. legatarijs p̄ter ea q̄ ſibi ī teſto relicta ſūt. g ¶ Aiuebant̉. nā tot erāt legata vt lex faicidia loc̄ hr̄ et id ē oꝑtebat vt legata defalcarent̉ ad hͦ vt hr̄et he̓s falci diā qꝛ dodrantē excedebāt vn̄ he̓s dꝫ detrahe̓ faſcidiā vt t ¶ Plꝰ aūt. vt ī oībꝫ his modis a cā sͣ. ad. l fal. §. i. videat̉ cade̓ tur̓ ātiqͦ. vn̄ ꝟſꝰ. Plus petit̉ cā tꝑe reqꝫ loco. v ¶ Tempore. racione. a ſimili per contrarium. x ¶ Petere. vt hic. et. sͣ. de fideicō. §. non ſolum. y ¶ Loco. ꝯmemoracōne. id ſine vtilitate rei vel int̓eſſe rei. na ē hn̄da eiꝰ vtilitas ſi ſua int̓ſit ī loco deſtinato poctꝰ ꝯ ueniri. vel dic de ip̄o loco. nā ipſū locū vbi erat faciēda ſo lucō ī bello pone̓ dꝫ ſic. peto. x. mihi ſoluas h̓ vel vbi ſol uere ꝓmiſiſti. vt h̓. et. ff. de eo qͥ c̓to loco. l. ij. §. fi. poſt hͦ nͥ ſoluat poterit eū ꝯuenire vbicūqꝫ volu̓it. dūmodo cōuentꝰ hēat ibi foꝝ. nō alias. vt. ff. de iudi. l. he̓s abſēs. in fi. ſed

IF
aūt plus pete̓ intelligitur qꝛ vtilitatē quā habuerit ꝓmiſſor ſi epheſi ſoluerēt. adimit ei pura intencione ꝓpter qua cauſā alio loco petēti arbitraria actō ꝓ ponit̉ in qͣ ſcꝫ rō habet̉ vti litatis q̄ ꝓmiſſori ꝯpetitu ra fuiſſet ſi illo loco ſolue̓t quo ſe ſolutuꝝ ſpōpōdit. Que vtilitas plerumqꝫ in mercibꝫ maxime inueītur. veluti vino. oleo frumēto q̄ ꝑ ſingulas regiones di u̓ſa hn̄t p̄cia. Sꝫ ⁊ pecuīe nu̓ate non in omnibꝫ regi onibꝫ ſub eiſdeꝫ vſuris fe nerant̉. ſi quis tam̄ epheſi petat id eſt eo loco petat qͦ vt ſibi det̉ ſtipulatus e. pura actōe agit recte. Id qꝫ etiā p̄tor monſtrat ſcꝫ qꝛ vtilitas ſoluēdi ſalua ē ꝓmiſſori. ¶ Huic autē qui loco plus petere intelligi tur ꝓximꝰ ē is qui caplꝰ petit. vt ecce ſi quis ita a te ſtipulet̉ hominē ſtichū aūt. x. aureos dare ſpōdeſ deinde alt̓utꝝ petāt velu ti hoīeꝫ tm̄ a̓. x. aureos tm̄ Ideo aūt ampliꝰ petere intelligitur qꝛ in eo gene̓ ſtipulacōnis ꝓmiſſoris eſt electio. vtrum pecuīaꝫ an hoīem ſolue̓ malit. ¶ Quia igitur pecuniā tm̄ l̓ hoīeꝫ tm̄ ſibi dare oporte̓ inten dit eripit electōne adu̓ſa rio ⁊ eo mō ſuā qͥdeꝫ ꝯdici onem meliorē facit adu̓ſa rij vero ſui det̓iorem. Qua de cā tal̓ in ea re ꝓdita ē actio vt qͥs intēdat hoīeꝫ ſtichum aūt aureos. x. ſibi oportere dare id ē vt eod̓
mō pete̓t qͦ ſtipulatus eſt Pret̓ea ſi quis gn̓aliter hoīeꝫ ſtipulatꝰ ſit ⁊ ſpeci alit̓ ſtichum petat aut ge neraliter vinū ſtipulatus ſit ſpēaliter capanū petat aut gn̓aliter purpurā ſti pulatus ſit. deinde ſpēali ter tyriā petāt plꝰ pete̓ in telligit̉ qꝛ electōꝫ adu̓ſa rio tollit cui ſtipulacōnis iure liberū fuit aliud ſolue̓ ꝙͣ ꝙ peteret̉. Quintiā lꝫ viliſſimū ſit ꝙ quis petāt nihilominus plus petere intelligit̉ qꝛ ſepe accidit vt ꝓmiſſori facilius ſitilld̓ ſolue̓ qd̓ maioris p̄cij eſſꝫ ¶ Sꝫ hec quidem antea ī vſu fuerat. poſtea ꝟo lex zenoniana ⁊ nr̄a rem coar tauit et ſiqͥdē tꝑe plus fue rit petitū qd̓ ſtatupoꝑtet zenonis diue mem Qne lo quit̉ ꝯſtō. Sinaūt qͣntita te vel aliquo modo plꝰ fue rit petitū om̄e ſi quid for te damnum ex hac cā acci derit ei contra quem plus petitū fuerit ꝯmiſſa tpli ꝯdemnacōe ſicut ſupra di ximus puniat̉. ¶ Si mi nus in intentione ꝯplexus fuerit actor ꝙͣ ad eū ꝑtinꝫ veluti ſi cū ei. x. aurei debe rent̉. v. ſibi dari oportere ītenderit. aut ſi cū totꝰ fū dus eiꝰ eſſꝫ ꝑte dimidiam ſua eſſe pecierit ſine ꝑicl̓o agit. In reliquū ꝟo nihil ominus iudex aduerſariū in eodē iudicio ei ꝯdenat ex ꝯſtōne diue memorie ze nonis. ¶ Si quis aliud ꝓ alio intenderit nihil eum ꝑiclitari placꝫ. ſꝫ ī eodem
pla. dic̄. ꝙͣ ſcꝫ vbicūqꝫ pot̓at eū ꝯuenire. ec̄ ibi vbi nō hēat foꝝ. et eſt ꝓ eo. ff. de iudi. l. eū qͥ. et. ff. de ꝯſti pec. ſi duo .§. ſꝫ et c̓to. Sꝫ c̓te ꝙ dictis legibꝫ d̓r. vt qͦlibꝫ loco poſſit ꝯueīri veꝝ ē ydoneo vbi ꝯuētꝰ hēat foꝝ vt ar. ff. de mū. ⁊ ho. vt gradatim. §. i. a ¶ Adimit .i. adime̓ d̓ſiderat. n̄ tn̄ adime̓ b¶ Arbitͣria. pot̄ id extilis c̓ti ꝯdico. ex ſtipulatū vbi ſti pulacō int̓ceſſit vt h̓ fuit l̓ vtilis c̓ti ꝯdicō ex mutuo vbi mutuū erat dādū certo loco reddenduꝫ. vel vtil̓ actō ex teſtō vbi le gat̉ ē dādū c̓to loco nec em̄ eſt ꝓpriuꝫ nō mē actōnis. vt. ff. de eo qd̓ cer. loco. l. ij. .§. h̓ aūt actō. ⁊. l. ſi he̓ s. et. l. ā ſi mutua. c ¶ Proponitur id ē tribuitur vel datur. vt. ff. de eo ꝙ certo lo. l. ſi epheſim. ac. d ¶ Promiſſori. ſꝫ et actoris vtilitas at tēdit̉. ⁊ vt̓uſqꝫ vti litas ſiml̓ atteditur vt. ff. d̓ eo qd̓ cer. lo co. da. o. l. ij. i. ℟n̄. e ¶ Pura. id eſt non habita mencōne vel racione loci vbi erat facienda ſolucio. vt dixi. sͣ ē §. accur. g ¶ Qui cā. hāc cām electōꝫ iam vocabat h ¶ Electō. niſi cū iā interijt tūc eī alteꝝ qd̓ ſuꝑ eſt p̄ſtabit vt ff. de eo qd̓ cer. lo. l. nō vtiqꝫ. et facit ad hūc. §. ff. d̓ iur̓. do. l. plerumqꝫ in fi. i ¶ Qui ergo eripit. id eſt eripere vult k ¶ Facit .i. face̓ vult l ¶ Prodita ē. .i. data et ē actō ex ſtipula tu hͦ mō ꝓponēda. vt dicitur h ic. accur. in ¶ Preter ea. hoc eſt aliud exemplū quali ter cauſa plꝰ petat̉. n ¶ Tollit .i. tollere o ¶ Precij. fac̄ īvult ad hoc. ff. loca. Iteꝫ q̄rit̉. §. i. et. ff. d̓ ꝯdi. et demon. qd̓ tradit̉ ē. et. l. ſe. et. ff. de in diē adiec. l. ſi vēditō .§. ſꝫ ſi neuter. ⁊. ff. d̓
vſu ti ha. l. fi. et. ff. de vſufruct. hactenus. §. fi. et. l. ſe. p ¶ Sed hec quidē .ſ. que diximus. vt plus petēdo cadat a tota cā. vt. sͣ. e. §. ſi quis agēs. q Zenonana. ſcꝫ greca quam non habemus r ¶ Et noſtra. ſcꝫ qͣm non habemꝰ. accur. s ¶ Cōſtō. ſcꝫ greca vt diximus. cuiꝰ ſen tēcia ē vt tꝑs d̓beat duplicari ꝯuēto ⁊ ex penſe oēs ſibi reſti tui. vt. jͣ. de excep. §. hodie autem. t ¶ qͣntitate. ⁊ ſic re. v ¶ MAō. i. loco vl̓ cā vt. sͣ. §. plus autem. x ¶ Diximus. vt. sͣ. e. .§. tripli. ⁊ ibi huius nr̄e ꝯſtōis grece ſen tencia recitat̉. ſed ſi nō ſolū pecijt ſꝫ etiā caucōnem exegit pꝰ lit̓. ꝯt̓. amittit debit̉ etiā hodie. vt. C. de plꝰ pet̓. l. i. q̄ ē huic ꝯtra. ſi an̄ lit̓. ꝯtͣ. pe nite̓t nō punit̉. quia nō petit. ſꝫ pete̓ vult vt. ff. rē ra. ha. l. am plius non peti. et in dicta. l. d̓ plꝰ pet̓. l. i. y ¶ Puniat̉ .ſ. ꝯdicō ne ex. l. illa greca cꝰ effectum habuimus. sͣ. e. tripli. et in hoc .§. plus autem. z ¶ Si minus. intenti onē. ſcꝫ in bello intē tionis. ⁊ hͦ ꝑ errorē Si em̄ ſciēter dare p̄ ſumit̉ ẜm qͦſdā. Sed ꝯtra puto ꝙ nūꝙͣ do nare preſumatur niſi tūc qn̄ tradicō fierꝫ ab eo qͥ donare p̄ſu mit̉. vt. ff. de re. iur̓. .l. cuiꝰ ꝑ errorem. h̓ aūt nō erat dacio. ſꝫ q̄dā abſtinentia. vn̄ ſiue ſciat d̓ reliqͦ qui agit ſiue n̄ tꝑe cepti iudicij locū hꝫ. §. iſte ¶ Iudico. id eſt qn̄ cūqꝫ ante ſnīam reli quū pecierit ſine no ua ꝯtēſtacōe ẜ qͦſdā vt h̓ d̓r. et hͦ ꝓpt̓ du as rōes fl̓as. vna qꝛ pt̄ emendare libellū qn̄cūqꝫ an̄ ſnīaꝫ vt di cunt. et ē pro eis. ff. de noxa. in delictiſ. §. ſi detracta. et ſic ītel ligt̉. C. d̓ edē. edita Alia rō ē. qꝛ ẜm eos etiam ſi non petat vl̓

IIII
iudicio cognita veritate errore ſuū corrige̓ ei ꝑmit titur. veluti ſi is q̄ hominē ſtichū pete̓ debe̓t herōte pecierit. aut ſi qͥs ex teſtō dari ſibi oꝑtere intēderit quod ex ſtipulatū debet̉. ¶ Sunt p̄terea qͥdā actio ones qͥbꝫ non inſolidū qd̓ debet̉ nobiſ ꝑſequimur. ſꝫ modo ſoliduꝫ ꝑſeqͥmur nō minꝰ. vt ecce ſi in peculiū filij ẜuive agamꝰ. Nam ſi non minꝰ in peculijs ſit ꝙͣ ꝑſeqͥmur in ſolidū dn̄s pr ve ꝯdemnat̉. Si vero mi nus inueniatur eatenꝰ cō demnat iudex qͣtenꝰ ī pe culio ſit. Quemadmoduꝫ
autē peculiuꝫ ītelligi d̓be at ſuo ordīe ꝓponemꝰ. It̄ ſi d̓ dote iudicio mī̓r agat placet eatenus marituꝫ ꝯ demnari debere qͣtenꝰ fa cere poſſit. id eſt qͣtenꝰ fa cultates eiꝰ pacutur. jta qꝫ ſi dotis qͣntitati ꝯcurrat facultates eius in ſoliduꝫ damnatur. Si minus in tantum ꝙͣtum face̓ poteſt Propter retencōꝫ qͦꝫ do tis repeticō minuit̉. nā ob impēſas ī res dotales fcāſ marito retendo conceſſa eſt. qꝛ ip̄o iure nccͣijs ſum ꝑtibꝫ dos minuit̉. ſicut ex lacōribꝫ digeſtoruꝫ libris ꝯgnoſce̓ licꝫ. ¶ Sꝫ et ſi qͥs
ꝑbet hoc actor. tn̄ iudex ſi ſcit dꝫ ẜm ſuā ꝯſcīaꝫ ꝯdemnare reū. et ē ꝓ eis ad hāc ronē. ff. fin. re. l. ſi irrupcōe. §. ad of ficiū. ⁊ ī hac ſnīa fuit dn̄s. M. ſꝫ c̓te ẜm jo. ⁊ poſitū ē fl̓m. ⁊ due rōnes male. nā nō pt̄ qͥs īmutare libellum niſi vſqꝫ ad lit̓. ꝯtͣ. nec ec̄ hodie pꝰ dat̉ libellū. qꝛ ſic dic̄ aūṫ ꝙ hꝫ ncc̄e ip̄mo libello ꝯſiſte̓. vt ī aut̓. de litig. §. omnē. coll̓. viij. Itē qꝛ n̄ vid̓r ī iudiciū ve ci niſſe qd̓ pꝰ lit̓. ꝯt̓. ꝯ tingit vt. ff. d̓ iud̓. l. n̄ pt̄. ⁊. ff. de excep. rei iudi. cū q̄rit̉. ⁊. l. egi. nec ob. qd̓ h̓ d̓r ⁊ qd̓ dic̄ eod̓ iudicō. nā ſic dic id eſt cor ā eodē iudice ⁊ ab eod̓ actoe̓ ⁊ reo. nā ⁊ ꝓpt̓ hāc cāꝫ .ſ. ꝓpt̓ idep̄ titatē ꝑſonaꝝ ec̄ vbi prorſus aliud petit̉ tn̄ d̓r iudiciū idē vt. jͣ. ꝓx. §. jtē n̄ ob. ff. de noxa. in delictis. §. ſi detͣcta. qꝛ ibi ex ead̓ cā ⁊ ead̓ actōe. ⁊ ad idē agebat̉. lꝫ eēt va riacō in qͦdā bn̄ficio qd̓ dn̄s habꝫ ꝑ. l. vt dn̄s poſſit ꝓ noxa da re. vt. jͣ. de noxa. ac. .§. ſūma. ⁊. ff. de re. iudi. miles. §. i. jteꝫ a lia rō n̄ eſt boͣ. qꝛ nō ẜm ꝯſcīaꝫ. ſꝫ ẜm alle gata dꝫ iudex iudica re ⁊ ꝓnunciare. vt ff. de off. p̄. illicitas .§. veritas. niſi hēat ꝯſcīaꝫ vt iudex. vt ī dicta. l. ff. fin̄. re. ſi irrupcōe. §. ad offi. et hͦ in ſingl̓aribꝫ uidicijs. ſꝫ qͥd ī vl̓ibꝫ. ℟. pōt̄ in eis adici qn̄cūqꝫ an̄ ſnīaꝫ. vt. ff. de pet̓. he̓. l. iiij. et. l. ſi qͦ tꝑe. et ſic ī telligit̉. C. de ap. l. fi. §. fi. a ¶ Cōſtōe .ſ. greca quā n̄ hēꝰ b ¶ Si qͥs ītenderit .ſ. ſibi deberi. ⁊cē. ⁊ d̓r id̓ iudiciūq c Iudicō .i. apud eundem iudi idēptitatē ꝑſonaꝝ ⁊ iudiciū tn̄ ve̓ aliud ē. Sꝫ nūqͥd noue dilacōnes dabunt̉. ℟. ſi pt̄ eē īſtructꝰ ex peticōe pͥma ec̄ ad ſcd̓aꝫ n̄ dabunt̉. cum nccͣie n̄ volūtarie ſūt dāde dilacōes. vt. C. d̓ dil̓. l. i. nā ſi pͥ mo egit actōe vi. bo. rap. ⁊ pꝰ ea mutet̉ ⁊ agat̉ actōe fur ti. ſatis pt̄ reꝰ eſſe īſtructus. ſi aūt ſūt diu̓ſe peticōes. vt ī hͦ. §. 8r. noue dilacōes dāde ſūt. vt. C. de edil̓. l. i. Itē nūqͥd iteꝝ de calūnia iurabit̉. ℟. ſic qꝛ pt̄ ⁊ ī hac cā calūmari. vt. ff. de dā. īfec. l. qͥ bo. fi. §. an̄ penl̓. rorē ſuū corrige̓. d ¶ Corrige̓. no ꝙ ꝑmittit̉ alicui er Sꝫ nūqͥd in vet̓i hꝫ ncce ꝑſiſte̓. ℟. n̄ ẜ hāc. l. ſꝫ hodie ꝯtͣ. vt ī aut̓. d̓ litig̓. §. oēꝫ et ita ītētabit vet̓eꝫ ⁊ nouā. n̄ reo abſoluto in vet̓i obiciat̉ excepcō rei iudicate ī noua. vt qꝛ ſit eadē cā agēdi ⁊ eedē ꝑſone. ⁊ eadē res. lꝫ alia ſit acto. vt. ff. de iur̓ur̓. l. duobus .§. excepcō. ⁊. ff. d̓ excep. rei iudi. l. ſi iur̓. §. eādē. ⁊. l cū q̄ rit̉. l̓ vbi actō pͥma ita ſe hēat ad ſcd̓aꝫ vt electōe tollat̉ qd̓ ſcaſibꝫ ꝯtīgit. vt. C. d̓ fur. l. i. ⁊. C. ſi ẜuꝰ emi. ſe. mā. l. j. ⁊ C. d̓ cōdicil. l. fi. ⁊. C. d̓ pac. int̓ ēp. ⁊ vē. l. ꝯmiſſorie. ⁊ ff de t̓bu. l. ꝙ ī he̓deꝫ. §. elige̓. ⁊. ff. del̓. ij. l. cū filiꝰ. §. varijſ e ¶ Intēderit .ſ. ſibi deberi. diuiſionē actōnum .ſ. ꝙ alie f. ¶ Actōes. īnuit h̓ qͣndam ſūt ꝑſecutorie ī ſolidū. alie n̄ ⁊ hac ſeqͥtur ī fi. huiꝰ ti. Et n̄ ē iſta diuiſio de. xij. diuiſioni bꝫ. nā pͥma ē. ꝙ alie ſūt ī rem. alie ī ꝑſonā. vt. sͣ. e. §. omniū ꝯcd̓a ē. ꝙ alie ſt̄ cīles alie p̄torie. vt. sͣ. e. §. ſꝫ iſte ſt̄ actōeſ
Tercia fuit. sͣ. e. §. ſequēs. Quarta. sͣ. e. §. oēs aūt actiones. Qn̄ta. sͣ. e. §. actōnū quedā ſūt. Sexta ē. ꝙ alie ſunt tꝑales alie ꝑ̄petue. Septīa ꝙ alie ſūt trāſit orie ad he̓dēs. alie nō vt. jͣ. de ppe. ⁊ tēp. ac. §. n̄ oēs. Octaua ē. ꝙ alie ſūt famoſe alie nō vt. jͣ. de pe. te. liti. §. penl̓. Nona. ꝙ alie ſūt directe alie vtiles. vt. ff. ſi qͣdrū. pau. fe. di. l. penl̓. Decīa. ꝙ alie dirc̄e alie ꝯtͣrie. sͣ. d̓ ob. q̄ ex qͣi. ꝯ. §. i. xj ꝙ alie ſūt ſingl̓ares alie vl̓es. alie gn̓ale vt. ff. ꝓ ſocō. l. ꝓ ſo cio arbit̓. Duodecīa diuiſio eſt ꝙ alie fūt ſimplices. alie dupli ces. vt fam̄. h̓r. cōi di. fin̄. regundorum et quedam interdcā. vt. jͣ. de interdiet. §. t̓cia diuiſio. Eſt aūt ⁊ h̓ exͣuagās de qͣ h̓ f ¶ Propone 82 mꝰ vt. jͣ. t. i. §. cū aūt g ¶ Iē maritū. l̓ eiꝰ he̓dēs .ſ. filios ꝯn̄es ſecꝰ ī exͣneis he̓dibꝫ vt. ff. ſo. ma. l. etiam filios mulieris. ⁊. l. maritum. et. l. ſe. h ¶ facultates. vt tn̄ ip̄e maritꝰ nō egeat vt. ff. de re iudi. int̓ eos. ⁊. ff. d̓ re. iur̓. l. in ꝯdemnacōe ꝑſoā rū. et hͦ nͥ dolo fec̄it maritus. quo minus poſſit caucōe exꝑ oſi ta ab eod ē de ſolido ſoluēdo ſi ad meliorē fortunā ꝑuenerit. vt. C. d̓ rei vx. §. cū aūt. ⁊. ff. ſo. ma. l. ec̄ filios. §. lꝫ. et. ff. ꝓ ſo. l. veꝝ. §. id qd̓. i ¶ Impēſas. dic ꝙ īpēſe alie nccͣie ſūt. vt qͥbꝫ nō factis res erat ꝑitura vel det̓ior futura. alie vtiles. vt qͥbꝫ nō factis res n̄ erat ꝑitura. ſꝫ eis factis res ē melior fut̉a. alie volūta rie q̄ tm̄ rem exornāt. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. īpenſaꝝ. ⁊. ff. d̓ īpē. in rebꝫ do. fac. l. ij. et. l. qd̓ d̓r. §. vtiles. ⁊. l. volūtarie. in pͥ mis imꝑēẜ dic ꝙ minuāt dotē ip̄o iure ſi ꝯſiſtat ī pecuīa et ſpē. vt ſi fūdꝰ ⁊ pecuīa ī dote data qͣntū ī fundū īpenditur tm̄ ī pecunia ip̄a iuredeberi deſinit. Si ꝟo ſolꝰ fūdꝰ ī do tē ſit. tūc ſi tm̄ expēdit̉ ſiml̓ vel ex diuerẜ vicibꝫ qͣnti ē fun dus. tūc ip̄o iure deſint eſſe dotalis. niſi ml̓r infra annū ſpō te marito impenſam obtulerit. ſi ꝟo non tm̄. non deſint eſſe dotalis. ſꝫ tadiu totꝰ vel pro ꝑ te retinet̉. qͣndiu impenſe reſtituātur. vt. ff. de impe. in rebꝫ do. fac. l. qd̓ d̓r. et. ff. de iure do. l. ſi is qui. §. penul. et fi. et hͦ ī nccͣijs impenẜ. Si āt vtiles ſūt tūc ꝑ actōnem neg̓g̓. vl̓ man. ſi mādatō ml̓ris fe cit repetūtur. volūtarie nō repetūtur etiam ſi mādatō mu lieris facte ſunt. ſꝫ abraduntur ſine leſione pͥoris ſtatꝰ. vt. .C. de rei vxo. act̓. §. ſed nec ob impenſam. et. ff. de rei vē. in fundo. Et ẜm hanc diſtinctōnem hunc. §. intelligas. Et qd̓ dic̄ in lr̄a qͣi. n̄ denotat īꝓpͥetatē. ſꝫ eſt impenſa nccͣia vt dictum ē. ſꝫ ſi vtilis vel volūtaria. nullo mō habet loc̄ h̓. §. k ¶ Dos in pecunia conſiſtens. A Libris. vt. ff. de impenẜ in re. do. fac. per totū titulum. m ¶ Sed et ſi qͥs. ſcꝫ filius vel libertꝰ. qui agūt veīa impe trata. alias puniūtur. vt. sͣ. e. §. et meū. Accur. florētinus.

IA
cum parēte ſuo pr̄onoue a gat. Item ſi ſociꝰ cū ſocō in iudicio ſocietatis agat nō plꝰ actor ꝯſequit̉ ꝙͣ ad uerſarius eius facere pōt Idem eſt ſi quis ex dona tione ſua ꝯueniat̉. ¶ Con penſaciones qͦꝫ oppoſite plerūqꝫ efficiūt vt minꝰ qͥſ qꝫ ꝯſequat̉ ꝙͣ ei debebat̉. Nā ex bono et equo hīta racione ꝙ inuicē actorē ex eadē cauſa p̄ſtare oꝑte̓t. in reliquū eū cū quo actuꝫ eſt ꝯdenari ſic̄ iā dictuꝫ ē. Cū eo qͦꝫ qͥ creditoribus ſuis boīs ceſſit ſi poſtea a liqͥd acquiſierit ꝙ ydoneū emolimentum habeat ex ī tegro in id qd̓ face̓ pt̄ cre ditores cum eo exꝑiūtur. Inhumanum eniꝫ erat ex poliatum fortunis ſuis in ſolidum damnari. Quod cum eo qui in alie na poteſtate eſt negocium geſtum eſſe dicitur. Via tamen ſuꝑiꝰ mentioneꝫ habui mus de actōe q̄ in peculio filioꝝ familias ſeruoꝝqꝫ agit̉. opus eſt vt de hac a ctione ⁊ de ceteris q̄ eorū dem noīe in ꝑētes dn̄oſue dari ſolent diligentius a moneamus. ⁊ qui a cum ẜ uis negocium geſtū fit. ſi ue cū his qui in ptāte pa rentuꝫ ſunt. his ferr eadē iura ẜuātur. ne ꝟboſa fi at
diſputacio. dirigamus ẜ monem īꝑſonaꝫ ſerui dn̄i qꝫ idē ītellecturi de lib̓is qͦꝫ ⁊ ꝑetibꝫ quorū inpta te ſunt. nā ſi qͥd ī his ꝓprie obẜuet̉. ſeꝑatim oſtende mus ¶ Si igitur cuꝫ iuſſu dn̄i cū ſeruo negociū ge ſtuꝫ erit īſolidū p̄tor adu̓ ſꝰ dn̄m actōꝫ pollicet̉. ſcꝫ qꝛ is qui ita ꝯtrahit fideꝫ dn̄i ſequi videt̉. Eadē ra cione p̄tor duas alias ī ſo liduꝫ actōes pollicet̉ qͣrū altera exercitoriā altera inſtitoriā appellat̉. Exer citoria tūc hꝫ locuꝫ cū qͥs ẜuū ſuuꝫ mgr̄m naui ꝓpo ſuerit. ⁊ qͥd cuꝫ eo eius rei gr̄a cui p̄poſitꝰ erit ꝯtra ctū fuit ¶ Ideo autē exer citoria vocat̉ qꝛ exercitor is appellatur ad queꝫ qͦti dianus nauis queſtus ꝑti net. ¶ Inſtitoriā tunc loc̄ hꝫ cuꝫ quis taberne forte ā̓ cuilibꝫ negociacōi ẜuuꝫ ſuū p̄poſuerit. ⁊ quid cum eo eiꝰ rei cā vel gr̄a cui p̄ poſitꝰ erit ꝯtractum ſuit. Ideo autē īſtitoriā appel latur. qꝛ q̓ negociacōibꝫ p̄ponuntur inſtitores vo cant̉. Iſtas enim duas a ctiones pretor reddit ⁊ ſi liberuꝫ qͥs hoīeꝫ aūt alie nuꝫ ẜuuꝫ naui a̓ taberne a̓ cuilibꝫ negociacōni p̄po ſuerit .ſ. qꝛ eadē equitatis rō eſt eo caſu int̓ueniebat
¶ Socō. et ſe ꝯfitēte ſociū. alias nō dat̉ ei hͦ bn̄ficiū. vt. ꝓ ſocio. ſi vnus. §. vlt̓. pe detͣcto tāto ꝙ poſſit viue̓ ī b ¶ Pōt̄. qd̓ ſꝑ ſic acci de ꝯuētꝰ. vt. ff. de re tur̓. l. ī ꝯdē c ¶ Ex donacōe. id ē qn̄ n̄ pt̄ ſolue̓ cū donae̓ ꝓmiſit. nacōe d ¶ Cōueniat̉. ſcꝫ ꝯ dicōe ex lege. vt. C. d̓ dona. ſi quis ar. §. ſinaūt. Et nota ꝙ h̓ ſolū ꝯdemnatur īqͣn tū face̓ pōt̉ deducto ere alieno. vt. ff. d̓ re iudi. l. int̓ eos §. i. et .ij. ⁊ melius in. §. fi. e ¶ Cōpenſaciones. pleꝝqꝫ. hͦ dicit ꝓpt̓ actōꝫ depoſiti ⁊ ali as qͣſdaꝫ in quibꝫ nō obicit̉ cōpēſacō. vt sͣ. e. §. in bo. fi. et. C. de compē. l. fi. ac. f ¶ Ex eadem. hodie ex qͣcūqꝫ cā ⁊ in quo libꝫ ꝯtractu bo. fi. l̓ ſtricti iur̓. vt. sͣ. e. §. in bo. fi. iam dictū e. g ¶ Creditoribꝫ. qd̓ fieri n̄ pt̄ an̄ꝙͣ d̓bitū agnoſcat. vel in ture ꝯfiteat̉. vt. ff. d̓ ceſ. bo. l. penl̓. Prodeſt āt hͨ ceſſio vt n̄ redū cat̉ debitor in carce rem. vt. C. qͥ bo. ce. poſ. l. i. ⁊ ꝙ ī acqͥſito pꝰ ea ꝯueniat̉ inqͣn tū face̓ poſſit vt ſb̓ic̄ h ¶ Ex ītegro. vid̓r ſibiipi ꝯtͣria lr̄a. ꝙ ex integro. ⁊ inꝙͣtū face̓ pot̄ ꝯueniat̉ vt ſubicit. ⁊ ſic intelli git̉ ꝙ in ſolidum cō ueniat̉ qͣndiū tn̄ pot̄ ſolue̓. hͦ tn̄ eſt. dedu cto ſꝑ ne egeat vt. ff d̓ re. iu. l. ī ꝯdēnacōe i ¶ Qd̓ cū eo. qͥ ī alie na. qͣliter cōueniam̉ ex ꝯtͣctibꝫ vel furtis nobiſcū habitis dc̄m ē nūc qͣlit̓ ꝯueniam̉ ex hītis cū his quos in poteſtate habemꝰ Via tam̄ ſuꝑiꝰ. pvt. sͣ. t. j. §. actō Unes āt. ⁊l §. ſt̄. pͣ l ¶ Siligētiꝰ. ꝙͣ. sͣ. dc̄m ſit. vel dic dili gētiꝰ. id ē diligent̓ m ¶ Fere. hͨ dic̄ ꝓpt̓. macedomanū qd̓ hꝫ locū ī filijs. n̄ ī ẜuis. vt. jͣ. e. §. q̄ diximus. ⁊ ꝓpter alios caſus quos ibi dicemus. n ¶ Intellecturi. nā ſil̓iū eadē eſt diſciplīa. vt h̓. ⁊. ff. de in rē. ꝟ. l. iij. §. ide. ⁊. §. quoc̄. o ¶ In his .ſ. parente et filio. p. ¶ Oſtendemus. vt. jͣ. e. §. que diximus. Accurẜ.
x ¶ Queſtꝰ .i. ꝓuen tus ſiue lucꝝ ſꝫ mgr̄ appellat̉ cui totꝰ na uis anchora .i. guber nacō ꝯmēdat̉. vt. ff. de exerci. l. i. §. magi ſtrum autem nauis y ¶ Seruū vel libeꝝ vt in fi. huiꝰ. §. z ¶ Vocant̉. nota ꝙ inſtitoria appellatur a p̄poſito. ſꝫ exercito ria a p̄ponent evocatur. vt hic. et. sͣ. ꝓx. accur a ¶ Duas. ꝑ hoc ꝙ dic̄ duas excludit pͥmā ꝙ iuſſu. ac. b ¶ Equitatis. noͣ ꝙ vbi ē ead̓ eqͥtas idē ius ſtatuēdū ē. ſic ff. ad. l. acqͥl̓. illud. ⁊ sͣ. qͥbꝫ mo. ius pa. po. ſol. pari rōne.
q ¶ Gn̄i .ſ. volētis cū ẜuo ꝯtͣhi. ſiue dirigat iuſſuꝫ ad ẜuuꝫ ſiue ad ꝯtͣhēteꝫ cū ẜuo. ſiue ſubſcpͥſit ſiue qͦcūꝫ mō ꝯtͣctuꝫ ratū hūit vt. ff. ꝙ iuſſu. l. i. §. ij. et. §. ſꝫ ⁊ ẜui cirogͣpho. ⁊. §. ſi ratū r ¶ Videat̉. ⁊ vt ec̄ ab ip̄o dn̄o debit̉ ꝯdici poſſit. vt. jͣ. e. §. penul. g ¶ Rōne. qꝛ fi dem dn̄i ſequi videtur vt sͣ. ꝓx. §. in fi. t ¶ Exercitoria. q̄ ꝑ petuo he̓di ⁊ ī he̓dē dat̉. vt. ff. de eper. ſi tn̄. §. fi. jdē ī inſtitō ria. vt. ff. de inſto. l. nouiſſime. jdē etiā in rē ꝟſo. vt. ff. qn̄ ac. d̓ pecu. ē an. l. q̄ſitū v ¶ Rei gr̄a. in fi. bn̄ em̄ dic̄ rei gr̄a. nā ſi ob aliā rē. puta ne gocij ſui vel cū eſſet p̄poſitꝰ ad vehenduꝫ onus. ⁊ ipſe accepit mutuā pecuniam nō ad vtilitatem nauis. nō tenetur dn̄s. vt. ff. de exerci. l. i. §. nō aūt. nec ē ncc̄e vt cre ditor ita diligens ſit vt ſciat in quē ꝯuer terit pecuniā exerci tor. ſꝫ ſufficit ſi ꝓhi bet ſe in refectōꝫ na uis mutuaſſe. vt. ff. de exerci. l. vlt̓. ſꝫ ſe cꝰ ſit ī eo qͥ mutuauit yco nomo vel procu ratori eccleſie. nam tūc ꝓcuratori ecc̄ie ꝓbat creditor pecu niam eſſe verſam in vtilitatem eccl̓ie. al̓ nō auditur vt ī aut̓ de ali. contra. hͦ ius porrectum. Acccur.

IIII
¶ Introduxit ⁊ aliā actōꝫ p̄tor que tributoria vocat̉ Nāqꝫ ſi ſeruꝰ in peculiari merce ſciēte dn̄o negocie tur. et quid cū eo eius rei ca ꝯtractum erit. ita p̄tor ius dic̄ vt quid quid ī his mercibꝫ erit qd̓qꝫ inde re ceptū erit. id inter dn̄m ſi quid ei debebitur ⁊ cet̓os creditores ꝓ rata porcōe diſtribuat̉. et qꝛ ipſi domi nō diſtribucione p̄tor per mittit. Nā ſiqͥs ex credito ribꝫ q̄rat̉ quaſi minꝰ ei tri butū ſit ꝙͣ oportu̓it hāc ei actionē accōmodat q̄ tri butoriā appellat̉. Prete rea ītroducta eſt actio de peculio deqꝫ eo qd̓ in rem dn̄i u̓ſuꝫ erit. vt ꝙͣuis ſn̄ vo lūtate dn̄i negociū geſtū erit. tamen ſiue quod ī reꝫ eiꝰ verſuꝫ fuit id totū pre ſtare debeat. ſiue quod nō ſit in rē eiꝰ verſuꝫ id eate nus p̄ſtare debeat his qͣ tenus peculiū patit̉. ¶ In rem aūt dn̄i verſuꝫ intelli git̉ qͥdqͥd nccͣio in rem eiꝰ impederit ſeruus. veluti ſi mutuatus pecuniā credi toribꝫ eiꝰ ſoluit. aut edifi cia ruencia fulſerit. aut fa milie frumētuꝫ emerit vel ec ſundū aūt ꝙͣlibet aliam rem nccͣiaꝫ mercatus erit ¶ Itaqꝫ ſi ex. x. vtputa au reis quos ſeruꝰ tuꝰ a ticio mutuo accepit creditori tuo. v. aureos ſolue̓t. reliquos vero. v. quolibꝫ mō ꝯſumpſerit. ꝓ. v. qͥdem in ſolidum danari des ꝓ ce teris vero. v. eatenꝰ qͣtēꝰ in peculio fit. Ex quo ſcꝫ apparet. vt ſi toti. x. aurei in re tua verſi fuerit totoſ x. aureos ticiū ꝯſequi poſ ſe. licet em̄ vna eſt actio qͣ de peculio deqꝫ eo quod in rem dn̄i verſuꝫ ſit agat̉ tn̄ duas hꝫ ꝯdenacōes jta qꝫ iudex apudqꝫ de ea a ctione agit ante̓ deſpice̓ ſolꝫ an ī reꝫ dn̄i verſuꝫ ſit. nec alit̓ ad peculij eſtima tioneꝫ traſit ꝙͣ ſi aūt nihil in re dn̄i verſuꝫ intelligat̉ aut nō totū. ¶ Cū aūt qͣri tur qͣntum ī peculio ſit an deducitur qͥdquid ſeruus dn̄o ei qui ve in ptāte eius ſit dꝫ et quod ſuꝑeſt id ſo lū peculiū ītelligit̉. Aliqn̄ tn̄ id quod ei dꝫ ẜuꝰ qui ī ptāte dn̄i ſit non deducit̉ ex peculio. veluti ſi is ī ip̄i us peculio ſit quod eo ꝑti net vt ſi qͥd vicario ſuo ẜ uꝰ dꝫ. id ex peculio eiꝰ nō deduturca. ¶ Ceterū du bium non eſt quin is qͦꝫ qͥ iuſſu dn̄i ꝯtͣxerit cuiqꝫ īſti toria vel exercitoriāa actō ꝯpetit de peculio deqꝫ eo quod in re dn̄i ꝟſuꝫ ē age̓ poſſit. ſꝫ erit ſtultiſſimus ſi omiſſa actōe qua faciſime ſolidū ex ꝯtractu cōſequi poſſit ſi ad difficultate ꝑ ducat ſe ꝓbandi in re dn̄i
a ¶ Introduxit. n̄ in dn̄ica. vt. ff. de inſti. ſꝫ et ſi pupillꝰ. §. b ¶ Regociet̉. ad oēꝫ qͦꝫ porrigit̉ negociacōꝫ. vt penl̓. ff. de t̓bū. l. illud. et. l. i. c ¶ Imꝰ. hāc actōꝫ t̓butoriaꝫ dicūt qͥd ā n̄ dari niſi dn̄s pͥmo diſtribuat. et dicūt ꝙ corrigit̉ offō iudic̓. ⁊ hͦ colli git̉ ex hͦ. §. qꝛ dic̄ mi nꝰ. Sꝫ dico ꝙ an et pꝰ ꝯpetit. qꝛ minꝰ t̓ buit qͥ nihil t̓buit vt ff. de t̓bū. l. illud. §. ſi cuiꝰ dolo. et ar. ff. de ꝟ. ſi. l. minꝰ. et. j. ꝟbū ampliꝰ. ẜm jo. d ¶ Seqꝫ eo. caue ti bi. qꝛ de duabꝫ actōi bꝫ dic̄ .ſ. de peculio. et de in rem verſo. e ¶ Patitur. fa. ff. de peculio. l. ſi qͥs ẜuuꝫ .§. etiā. et h̓ adiunge .§. ceteꝝ qui eſt. jͣ. fiMercatus. facit. ff. de in rem verſd. ſi pro patre. §. in rem. g ¶ Ex decē. qꝛ quot ſunt cōſumpti in tot dꝫ teneri. vt. sͣ. ꝓxi. h ¶ debes. fa. ff. d̓ in rē. ꝟ. l. ſi ꝓ pr̄e. §. jt̄. i ¶ Licꝫ. hoc punctuꝫ qd̓ eſt h̓. ita pͣue īte l ligūt qͥdā ꝙ quicun qꝫ agit de peculio vi det̉ intentare illam formulā ⁊ age̓ .ſ. d̓ ī rē ꝟſo. vt h̓. ⁊. ff. de in rē ꝟ. l. filiuſfa. in fi. et. ff. de pecu. l. i. .§. ē aūt. q̄ opi nccͣia eē vid̓r. nā cū d̓ pecu lio agit̉ debita pecu liaria ꝯputāt̉. et ita qd̓ ẜuus dꝫ dn̄o ⁊ do minꝰ dꝫ ẜuo natur a liter. qꝛ qd̓ ẜuꝰ īpē dit in rē dn̄i venit in actōe de peculio. vt ff. de d̓cū. l. ꝙͣ tube ronis. §. ſꝫ ⁊ id qd̓. qd̓ ſil aliud ē ꝙͣ de in reꝫ ꝟſo agi. ⁊ ita qͥ agit de peculio. et de ī reꝫ ꝟſo agit. ſꝫ jo. dicit. ꝙ diuerſe ſūt actōes et actōnuꝫ formule. nec qui formulā vniꝰ ꝓponit. alterius for millā ꝓpone̓ vr̓. nec ob. dcā lex de pecul̓. l. j. §. eſt at̄. qꝛ lꝫ ibi videat̉ ſub actōne et edicto de peculio actōꝫ de ī rē ꝟſo ꝓpone̓. tn̄ nō demōſtrat̉ edictū qd̓ ſit de peculio tm̄. ſꝫ gn̓ale qd̓ dic̄ de oī eo qd̓ fit cū eo qͥ ī aliena ē ptāte. vt ī eadē. l. §. vba aūt. Itē non ob.l. dicta filiꝰ. ī fi. qꝛ qͦ ad effectū ꝓpoīt de ī rē ꝟſo. qꝛ ꝓpo nit de peculio nō q̄ ad formulā. Et eodē mō expone qd̓ hic dicit̉. vna eſt actō de peculio et de in rē ꝟſo. i. ille qͥ ꝓpo nit actōꝫ de peculio ꝯſequit̉ effectū actō niſde in rēꝟſo. ⁊ qd̓ ſubicit duas hꝫ ꝯdē nacōes .ſ. actō de pe culio. vnam .ſ. ꝓ ſuo effectu. ⁊ aliā ꝓ effe ctu .ſ. actōis de ī rem ꝟ. ꝯdēnari dꝫ. fa. ff. de ī rē ꝟ. ſi ꝓ pr̄e § k ¶ Actōe .ſ. d̓ j ī rē l ¶ Cū at̄ dn̄o pecu ſcꝫ dꝫ cū eī īſpecto iu re nat̉ali ẜuꝰ lib̓ ſit. et apparꝫ ꝙ nat̉alit̓ poteſt obligari etiā dn̄o ſuo. vt. ff. de cō di. inde. ſi id qd̓. ⁊. ff pecul̓. nec ſeruus. et sͣ. de fideiuſ. §. i. m ¶ Debꝫ. q. d. et id deducat̉ qd̓ dꝫ dare ẜuus his qui ſūt ī po teſtate. vt cū ẜuis ſu is ⁊ filijs dn̄i. ⁊ pu pil. dn̄i. vt. ff. d̓ pe cu. ſꝫ ⁊ ſi dā. §. pecu n ¶ Si is. ſcꝫ cui d̓be tur. puta habeo ẜuū caſtaldū qͥ ordīariˢ d̓r qui hꝫ ſub ſe aliū qͥ vicariꝰ d̓r ſꝫ ordīa rius aliqͥd debet vi cario et ꝯuenior de peculio ordīarij. n̄ de ducā qd̓ vicario debe tur ⁊ ē rō ī ꝓmptu. qꝛ ſi deduco ꝓ vica rio adhuc remanꝫ pe culiū ordīarij. ⁊ ita fruſtͣ fie̓t deductō ē ſꝑ mane̓t ordīarij pe o ¶ In hꝰ .ſ. oꝫ culiū p ¶Eo ꝑtinꝫ diarij id ē qd̓ ſub nube dixi obtinet in hoc caſu. q ¶ Seruus. ſcilicet ordinarius. ac. r ¶ Eius .ſ. ordinarij. g ¶ Ceteꝝ .ſ. diximꝰ sͣ. in illo. §. pͣ. ꝙ is a git de peculio qui ꝯ traxit cū ſeruo iuito vel ignorāte dn̄o vn̄ videt̉ ꝙ qui ꝯtraxit eo volēte. puta iuſſu ſuo n̄ poſſꝫ age̓ d̓ pe culio. Sed tn̄ aliud ē et ideo dicit ceterum t ¶ Sed erit. Nota quē eſſe ſtultū ſi eligat malū cuꝫ poſſit pro ſed. eligere bonū. vt hic. et in aut̓. quibus mo. natū. ef. ſui. §. i coll̓. vij. Accurſius. florentinus legum doctor.

I S
verſum eē vel hr̄e ſeruum peculiū et tm̄ hr̄e vt ſoli dum ſibi ſolui poſſit. ¶ Is qͦꝫ cui tributoria actio cō petit eque de peculio ⁊ de in re ꝟſo age̓ pt̄. Sed ſa ne huic modo t̓butoria ex pedit mō de peculio ⁊ de ī rem ꝟſo tributoria iō ex pedit agere qꝛ in ea domī ꝯdicio p̄cipua nō ē. id eſt qd̓ dn̄o debet̉ non deduci tur. ſꝫ eiuſdē iuris ē domīꝰ cuiꝰ et ceteri creditores. At ī hac̓ actōe de peculio an̄ deducit̉ qd̓ dn̄o debet̉. ⁊ in id quod reliquū ē cre ditori dominꝰ ꝯdemnat̉. Rurſus de peculio iō ex pedit age̓ ꝙ in hac actōe tociꝰ peculij racio habet̉. At in tributoria eius tm̄. qd̓ negociat̉ ⁊ pot̄ quiſqꝫ tercia forte ꝑte peculij. a̓ qͣrta vel etiamīma nego ciari. maiorē aūt ꝑtē in p̄ dijs vel in mācipijs aut fe neb̓. pecunia habere. ꝓut ergo expedit ita quiſqꝫ l̓ hac actionē vel illā elige̓ dꝫ. Certe qͥ pt̄ ꝓbare ī reꝫ domī ꝟſuꝫ eſſe de in rē ꝟ ſo agere debꝫ. Que dixi mꝰ de ẜuo et dn̄o eadē in telligimus et de filio ⁊ fi lia et nepōte ⁊ neptē ⁊ pa tre auo ve cuius in ptāte ſunt. Illud ꝓprie ẜuat̉ in eoꝝ ꝑſona. qd̓ ſenatꝰ con ſultuꝫ macedonianū ꝓhibuit mutuas pecunias da ri eis qui in ptāte parētis erūt. et ei qͥ crediderit de negatur actio tū aduerſꝰ ip̄m filiū filiāve nepote ne ꝑteve ſiue adhuc in ptāte pr̄is ſunt ſiue morte ꝑetis vel emancipacōne ſue po teſtatis eē ceꝑint ꝙͣ adu̓ ſuꝫ pr̄eꝫ auūve. ſiue habe at eos adhuc ī ptāte ſiue emacipau̓it q̄ ideo ſenatꝰ proſpexit qꝛ ſepe onerati ere alieno creditaꝝ pecu niarū qͣs in luxuria conſu iebāt vite parentū infidi abant̉. ¶ Illud in ſumma admonēdi ſumꝰ id quod iuſſu pr̄is dn̄ive contͣctum fuit qd̓qꝫ īre eiꝰ ꝟſuꝫ erit dirc̄o qͦꝫ poſſe a pr̄e dn̄o ve ꝯdici tāꝙͣ ſi pnͥcipalit̓ cū ip̄o negociū geſtū eſſꝫ. Ei qͦꝫ qͥ exercitoria vel īſti toria actōe tenet̉ directo poſſe ꝯdici placꝫ. qꝛ huius qͦꝫ iuſſu ꝯtractū ītelligit̉. ¶ De noxalibus actionibus X maleficijs ſer uoruꝫ. veluti ſi fur tū fecerit aut bo na rapuerint aut dānū de derīt aut īiuria ꝯmiſerint noxales actōes ꝓdite ſūt q̓bꝫ dn̄o dānato ꝑmittit̉ aut litis exiſtimaconē ſuf ferre. aut hunc hominē nō xe tradere vel dedere. ¶ Noxa aūt eſt ip̄m cor pus qd̓ nocuit. id eſt ẜuus
a ¶ Is qͦꝫ. fac̄. ff. de tribu. l. aliqn̄. b ¶ In hac actōe .ſ. d̓ c. Negociat̉. et qd̓ īde receptū ē. vt. ff. de t̓bū. ¶ peculio .I. ꝓcuratores. §. per hanc. et. sͣ. e. §. introducit. d. ¶ Lodo. i. aliqn̄. e ¶ Elige̓. et poſtꝙͣ elegerit n̄ variabit. vt. ff. de t̓but̉. qd̓ in he̓dē. §. elige̓. nͥ fuit deceptus qn̄ primaꝫ elegit vt. ff. ꝙ cū eo qui in alie. po. l. ſed ex ꝑte. §. fi. accur. f ¶ Que diximus. a prin. ti. vſqꝫ huc. g ¶ Eadē. quantū ad actōes ſupͣdcās. ſꝫ in qͥbuſdam non ꝯueni unt vt in mutua pe cuīa. qd̓ dic vt. jͣ. ꝓx. .§. Itē filiꝰ pt̄ ſubire iudiciū ⁊ arbitriū. ⁊ pr̄eꝫ obligat qͣſi ex ꝯ tractu de peculio. ſꝫ ẜuꝰ non. vt. ff. de pe cu. l. iij. §. ſi ẜuꝰ. ⁊. §. idē ſcribit. ⁊. C. d̓ iu di. ẜuꝰ. It filiꝰ fide iubere pt̄. et pr̄em de pecu. obligat. vt. ff d̓ pecu. l. iij. §. ſi filiꝰ ſꝫ ẜuꝰ n̄. ff. d̓ fideiuſ. .l. ẜuꝰ. ⁊. l. ſꝫ ⁊ ꝓpt̓ hͦ dixit fere. sͣ. e. §. i. h ¶ Illud. ec̄ de pe culio n̄ tenet̉ pr̄ vt h̓ d̓r. et. C. ad mae̓. ſi fi liꝰ. et caute colligit̉ vt. C. ne filiꝰ ꝓ pr̄e vel pr̄ ꝓ filio. l. i. i ¶ Senatꝰ. ſe. con. maced̓. vt. ff. ad mac̓ .l. i. ꝙ ceſſat ī ml̓tis caſibꝫ. ſcꝫ. xj. ſi fuerit miles filiuſfa. vt. C. ad maced̓. l. fi. Itē ſi dixerit ſe pr̄eꝫfa. vt .C. ad maced̓. l. i. Itē ſi publice. pr̄fa. vide batur vt. ff. ad mac̓. ſi qͥs pr̄eꝫ. Itē ſi fue rit in ſcolis. vt. ff. e. ſiml̓. §. qd̓ d̓r. et. C. e .l. macedoniā. Item ſi alij creditori ſoluit vt. ff. e. ſꝫ jul̓. §. penl̓ Itē ſi factꝰ pr̄fami. debitū pͥmo ꝯtractū mō agnouit. vt. C. e zenod oxꝰ. Item qꝛ ſi vtit ī rem pr̄is. vt ff. e. ſꝫ jul̓. §. ſꝫ ſi filiꝰ Itē ſi nō accepit vt ꝟte̓t in rē pr̄is. pꝰ ea tn̄ vertit. vt. ff. .e. ſꝫ iul̓. §. ſꝫ ſi ab inicō. Itē ceſſat qn̄ pr̄ ꝯſēſit. vel pn̄s n̄ ꝯ tͣdixit. vt. ff. e. ſꝫ iul̓. §. ꝙͣꝙͣ. et. l. ſi tn̄ ſciēte. et. C. e. ſi ꝑmit tēte. Itē ſi pꝰ ea pr̄ ratū hēat. vt. C. e. l. fi. It̄ ſi pr̄faīlias fcūs ſolue̓ cepit. vt. ff. e. l. juli. §. fi. ⁊. l. ſe. alias at̄ locū hꝫ
vt nō teneat̉ pr̄ vel filiuſ. ſiue pecuīa fuit mutuo data. ſiue aliud ī fraude ſena. ꝯſul. vt. ff. e. ſi filiꝰ. §. is āt. et. ſꝫ juli. §. mutui dacōꝫ. k ¶ Sirecto .i. c̓ti ꝯdicōe. directa nō adhi ta hac adiectōne de peculio vel de in reꝫ ꝟſo. Sꝫ nūquid ſupͣ dicta ſex noīa. ſcꝫ ꝙ iuſſu exercitoria. īſti toria. t̓butoria. d̓ pe culio. et de īreꝫ ꝟſo ſūt noīa actōnū. ℟ qͥdā ꝙ ſic. ⁊ faciūt ꝓ eis infiinte leges q̄ dicunt de actione de peculio. ⁊ ſic d̓ ſingu lis. vtꝫ ec̄ ī ℟ica cꝰ libꝫ t. Sꝫ jo. contra dicit em̄ ꝙ ſūt adie ctōnes actōnuꝫ. non actōnes. ⁊ fac̄ ꝓ eo ff. de neg̓g̓. l. mada. ſti. et. ff. d̓ pecu. l. iij .§. cui cōgruit. ac. l ¶ Cōdici .ſ. certi ꝯdi cione. non aohibita hac adiectōe inſtito ria. Itē ⁊ de īrē ꝟſo vt. ff. de in rē ꝟ. l. i. in princi. ac. m ¶ Intelligit̉. fa. ff d̓ ede. p̄tor. §. ſi ẜuꝰ et. ff. ſi cer. pe. l. īſti n ¶ De noxal̓. tore. actōnibꝫ. non ſolū ex ꝯtractibꝫ eoꝝ qui ī nr̄a ptāte ſūt ꝯueīm̉ ſꝫ ec̄ ex delictis. et qꝛ ꝓ eis noxalit̓ agit̉. ideo d̓ noxalibꝫ poīt Xmaleficijs idē eſt ex quaſi ma leficijs. vt. ff. nau. cau. ſtabu. l. fi. p ¶ Seruoꝝ. ⁊ de hͦ plene diximus. sͣ. de act̓. §. actōnes auteꝫ q ¶ Fecerīt. ſupple ex traneo. et idē ī ſeque tibꝫ articulis. naꝫ cū dn̄o talia cōmittēdo agi n̄ pt̄. vt. sͣ. d̓ ob. ex delicto. §. hi qui. et. ff. d̓ noxa. cū ẜuꝰ r ¶ Dānato. neſcienti cū delinq̄ret ſeruus. vel ſciēti. ſꝫ tamē ꝓ hibe̓ nō potuit. alio quin ī ſolidū tenetur vt. ff. de noxali. l. ij. s ¶ Extimacōneꝫ. pu ta. x. ad que ſemper. eſt obligatus. ſꝫ liberatur dando animal. ſcꝫ quouſqꝫ actōe iudicati ꝯueniat̉. vt. ff. de re iudi. l. miles. §. decēm. et. ff. d̓ pet̓. here. Item ne. §. cū p̄diximꝰ. Accurſius florentinus. t ¶ Noxia. vnde verſus. Noxiā delictum. delinquens noxa vocatur. Sed qn̄qꝫ vtimur vno pro alio. Accurſius.

IIII
Noxia ip̄m maleficiū velu ti furtū damnū rapīa iniu ria. ¶ Sūma autē rōne ꝑ miſſum ē noxe dedicōe fū gi. Nāqꝫ erat iniquū neqͥ ciam eoꝝ vltra ip̄orū cor pora dn̄is dānoſam eſſe. Oſtēdes noxali iudicio ẜui ſui noīe ꝯuentꝰ. ſeruuꝫ actori noxie dedendo libe ratur. Nec minus in ꝑpe tuuꝫ eiꝰ ſerui dn̄iū a dn̄o trāſfert̉. Sinautē dānuꝫ ei cui deditus ē ẜuꝰ reſar cierit. q̄ſita pecuīa auxilio p̄toris iuito dn̄o maūmit tetur. ¶ Sunt at ꝯſtitute noxales actiones. aut legi bus. aut edicto pretoris Legibꝫ. veluti furti ex le ge. xij. ta. dani. iniuria. ex lege acquilia. Edicto pre toris. veluti iniuriaꝝ ⁊ vi bonoruꝫ raptoruꝫ Oīs āt noxaliſ acto caput ſeqͥtur Na ſi ẜuus tuus noxiā ꝯmi ſerit qͣndiu in tua poteſta te ſit tecū eſt actio. Si āt in alterius poteſtatē ꝑue nerit cuꝫ illo incipit actio eſſe. aut ſi manumiſſꝰ fuit directo ipſe tenet̉ et extin guit̉ noxe dedicio. ¶ Ex diuerſo qͦꝫ indirecta actō noxalis eſſe incipit. Naꝫ ſi liber hō noxiā ꝯmiſerit. et is ẜuus tuus eſſe ceꝑit qd̓ quibuſdam caſibus effici primo libro tradidimus. incipit tecum eſſe noxalis actio qͥ an̄ directa fuiſſet.
¶ Si ſeruus domino noxi am ꝯmiſerit actio nulla na ſcit̉. Nāqꝫ int̓ dn̄m et qui in eius ptate ē nulla obli gacō naſci pt̄. Ideoqꝫ ⁊ ſi in alienā ptāte ẜuus per uenerit aūt in aūmiſſꝰ fuit neqꝫ cuꝫ ipſo neqꝫ cuꝫ eo cuiꝰ nunc in ptāte ſit agi pt̄. Vnde ſi alienus ſeruus noxiaꝫ tibi cōmiſerit et is poſtea in ptate tua eſſe ce ꝑit. interdicitur actio qꝛ in euꝫ caſum deducta ſit ī qͦ ꝯſiſte̓ nō potuit. Id̓oqꝫ licꝫ exierit de tua ptāte a ge̓ nō potes. q̄ꝫ admod̓ ſi dn̄s in ẜuū ſuū ꝯmiẜit ali qͥd. nec ſi maūmiſſus aut alienatus fuit ſeruꝰ nullā actōꝫ ꝯtͣ dominū hr̄e pot̄. Sꝫ veteres qͥdeꝫ hoc in filijſfamilias maſculis ⁊ fe mis admiſere. ¶ Noua āt hominū cōuerſacio hmōi aſꝑitatem recte reſpuēdā eſſe exiſtimauit. ⁊ ab vſu cōi hͦ penitꝰ receſſit. qͥs eī paciatur filium ſuuꝫ ⁊ ma xime filiam in noxiam alij dari. vt pene ꝑ corpus fi lie pr̄ magis ꝙ filius ꝑicli tetur. cum in filiabus etiā pudicicie fauor hoc bene excludit. Et ideo placuit in ẜuos tm̄ modo noxales actiones eē p̄ponēdas. cū apud veteres legū ꝯmēta tores inuenimꝰ ſepius di ctū. ipſos filioſfamilias ꝓ ſuis delictis poſſe ꝯueniri
s ¶ Iniquū. ſꝫ iniquū eſſꝫ officiū alij eſſe dānoſū. ẜ jo. vt. ff. de furt̉. ſiẜuꝰ ꝯn̄is. §. ꝙ v̓no. uꝰ nō ſit ī obligacōe ſꝫ m ¶ dn̄s lib̓at̉. Sed cum ſer dāni extimacōe. vt. ff. de re iudi. miles. §. decē. qͦ mō dādo ẜuū lib̓at̉. c aliud ꝓ alio dari nō pt̄. vt. ff. ſi c̓. pe. l. ij .§. i. ℟. ſpēale ē. qͥa iniquū ē ẜui neqͥciaꝫ vltͣ ip̄iꝰ corpꝰ exte di. vt. sͣ. e. §. ſumma. y Ninus. qͣſi dice̓t lꝫ det̉ ꝓ alio ſcꝫ ꝓ d̓ licto vl̓ eſtimacōe d̓ licti. tn̄ dn̄iū tͣnſfert̉ z Auxilio. Sꝫ nōne iniquū ē auferri qd̓ ppetuo ſibi queſitū ē vt mō dixerat. et ꝓ bat̉. ff. reꝝ amo. l. nō em̄. Sꝫ c̓te ē ſpēa le fauore lib̓tatis ſic et alias. C. de pr̄ibꝫ qui fi. di. l. ij. ⁊. ff. ſi ī genuꝰ eſ. di. l. ij. ſic ⁊ ff. d̓ he̓. īſti. l. pigri a Sunt furti .ſ. nō manifeſti. nam actio furti manifeſti eſt p̄ toria. vt. jͣ. de p̄pe. a. dāni .ſ. acto j§. i. c Cōmiẜit .ſ. exͣneo. d ¶ Ptāte. l̓ dolo fe ciſti quo minus fit. nā tūc vtilis noxalis locū hꝫ. ff. e. ſi bo. fi. et. l. electō. §. ſi is. e ¶ Diuc̄o. diſtingue anẜuꝰ delinqͥt aut ꝯ traxit. pͥmo caſu ſpiciʳ) dn̄m nō tenet̉ pꝰ ea ſcūs lib̓. vt. sͣ. de ob. ex de lic. §. hi qui. ⁊. jͣ. ꝓx. §. et. ff. de fur t̓. l. ẜui filij. ſi exͣneo te net̉. directo vt h̓. Si aūt ꝯtrahat ⁊ fu̓it ꝯ nexa geſtio illa quā geſſit in ẜuitute. cuꝫ ea quā in lib̓tate fec tenet̉. non alias. vt ff. de neg̓g̓. eū actū et. C. an ẜuus ex ſuo fcō. l. iij. ī fi. niſi ī ca ſu. vt. C. de h̓r. pet̓. .l. fi. §. penult̓. ac. f ¶ Libro. vt. sͣ. d̓ iur̓ g Si ſeruus ꝑſo. obligacō. ſcꝫ ciuilis ſꝫ naturalis ſic. vt. sͣ de fideiuſ. §. i. h ¶ I ptāte. cū alie natꝰ ē. et fa. ff. d̓ pe cul̓. ⁊ ancillaꝝ. §. ſꝫ alieno. i ¶ Laūmiſſo vt h̓. ⁊. C. e. l. j. k ¶ In ptāte. an̄ lit̓. ꝯt̓. nā pꝰ lit̓ ꝯt̓. n̄ int̓dicit̉. vt. ff lī fi. .e. ſi alienꝰ ẜuus. ⁊ ē rō. qꝛ īputat̉ ei quare alienauerit. vt
ff. e. l. quēadmodū. ī pnͥ. 7minoribus. l. verum. ī fi. i. ℟. l ¶ Interdicit̉. facit. ff. de et. ff. del̓. .i. legētorius in fine m ¶ Nō potuit .ſ. noxalis actō. Et nota rē īpediri ſi deduci tur in eū caſū a qͦ īci pere n̄ pt̄. ar. sͣ. del̓. .§. econtrario. n ¶ Poteſt. ar. ff. de capti. ⁊ poſtli. re. l. .ij. §. i. al̓. de ca. di. l. o ¶ Admiſe l. ij. §. j. re. iure veteri dabat̉ filius ꝓ noxa vt ſer uꝰ. vt hic. Iteꝫ occi debat̉ licite a dn̄o ẜ uꝰ. Sꝫ hodie non ſic vt. sͣ. de iur̓. ꝑ. §. ij. ⁊ de liber. ⁊ poſtu. l. ī ſuis. in fi. p ¶ Exiſtimauit vt h̓ et. C. d̓ fūr. ⁊ ẜ. cor. I apd̓ antiqͦs. in fi. q ¶ Pene .i. fere. vel pene noīaliter ſcꝫ ꝓ corꝑe pene. ⁊ tc̄ dip tongat̉. q. d. ꝑ cor pꝰ filij paciētiſ penā r ¶ In ẜuos .i. ꝓpter s ¶ Filios. nō ſeruos eē pr̄es vt ſi filiuſfa. lite ſuā fecerit male iudicādo. vt. ff. d̓ iud̓ ſi filiuſfa. vel ſi dānū alicui ded̓it ꝓiciēdo eo ſeꝑatim habitāte a pre. vt. sͣ. de ob. ex qͣi delic. §. ſi filiuſfa. et. ff. d̓ eiec vl̓ ef. l. i .§. ſi filiuſfa. ⁊d̓ his legibꝫ dic̄ h̓. cū dicit antiqͦs ꝯmētatores. g ¶ Cōueniri. ſcꝫ di recto. vt. ff. e. noxali et. l. ſe. qͥbꝫ filijs cō dēnat̉ dat̉ ī ꝑtē actō in fc̄m de re iudicata ī peculiū vt. ff. e. l. ſꝫ et ſi ꝯdēnat̉. et. ff. d̓ pecu. l. iij. §. jteꝫ ſcri bit. Sꝫ quid ſi iudi ciū filius acciꝑe no luit. ȳmo. ꝯtumacit̓ non venit. an mitti a ctor debꝫ in poſſeſſi onē peculij ꝓfecticij videt̉ ꝙ n̄. qꝛ ex deli cto nō dꝫ ꝯueniri pr̄ vt h̓ d̓r. Ecōtra vid̓r ꝙ ſic. qꝛ alias dic̄ lex ꝙ pōt̄ cedere boīs in peculio tali. vt. C. q̄ bo. ce. pn̄t. cū ⁊ filij. ī eo ꝙ dicit alias vl̓ a patre. et econtra. Sꝫ huic ꝟbō rn̄det aldricus. ꝙͣ dicta lex cū filij loquitur d̓ caſtrenſi. vel eo qd̓ a pr̄ehꝫ ſibi eūti ī caſtra donatū. qd̓ ec̄ caſtrenſe dicitur. vt. C. fam̄. h̓rciſcunde. ſi filius.

IF
Si quadrupes pauperi em̄ feciſſe dicatur. Nimaliū nomine que rōne caret ſi qͣlaſciuia aut fer uore aut feritate pauꝑieꝫ fec̓int noxal̓ actō lege. xij ta. ꝓdita eſt. Que aīalia ſi noxe d̓dant̉. proficiūt reo ad liberacōꝫ qꝛ ita lex. xij ta. ſcp̓ta ē. vtputa ſi equuſ calcitroſꝰ calce ꝑcuſſerit aut bos cornupētē ſolitꝰ cornupecierit. Hec actio in his q̄ ꝯtra naturam mō uent̉ locū habeat. Ceteꝝ ſi genitalis ſit feritas. ceſ ſat actio. Deniqꝫ ſi vrſus fugit a dn̄o et ſic nocuit n̄ p̄t̄ qͦndam dn̄s ꝯueniri qͥa deſijt dn̄s eſſe vbi fera e uaſit. ¶ Pauꝑies aūt eſt dānuꝫ ſiue iniuria faciētis datū. Nec em̄ pt̄ animalī iuriam feciſſe dici qd̓ ſen ſu caret. h̓ ſunt q̄ ad noxa lē actione ꝑtinēt. Ceteꝝ ſciendū eſt edilicio edicto ꝓhiberi nos cane verrem aprū. vrſuꝫ. leonē ibi hr̄e. qͣ vulgo iter ſit ⁊ ſi adu̓ſꝰ ea fc̄merit ⁊ nocitū libero homī eſſe dicat̉. quod bonum ⁊ equū iudici vid̓r. tā ti dn̄s ꝯdenet̉. Ceteraruꝫ ꝟo rerū qͣnti damnū dat ſit dupli. ¶ Preter has āt edilicias actōes ⁊ de pau perie locū habebit. nunꝙͣ em̄ actōes p̄ſertim peāles de eadē re ꝯcurrētes alia aliā ꝯſumit. ¶ De hijs per quos agere poſſumꝰ Vnc admonendi ſumus age̓ poſſe quēlibet homine aut ſuo noīe. aut alieno ve luti ꝓcuratorio tutorio cu ratorio. cū olī in vſu fuiſſꝫ alteriꝰ noīe age̓ nō poſſe niſi ꝓ populo. pro liberta te ꝓ tutela ¶ Preterea le ge hoſtilia ꝑmiſſuꝫ ē furti agē eoꝝ noīe qͥ apud ho ſtes eſſent. a̓ reipublice ca abeſſent quiue in eorū cꝰ tutela eſſent. et quia hoc non mimam incōmodita tē habebat. ꝙ alieno noīe neqꝫ age̓ neqꝫ exciꝑe acti one licebat. ceꝑut hoīeſ ꝑ ꝓcuratores ſuos litigare Nam ⁊ morbus ⁊ etas. et nccͣia ꝑegrinacō. jtemqꝫ alie multe cāe. ſepe homi nibꝫ impedim̄to ſt̄ qͦminꝰ
a ¶ Si qͣdrupes. De maleficijs ſeruoꝝ dc̄m ē. nūc d̓ malefi cijs irrōnabiliū aīaliū. Nā aūt dānū dat hō lib̓. ⁊ tūc locū hꝫ. sͣ. ad. l. acqͥl̓. ꝑ tot̉. aut ẜuꝰ. ⁊ tc̄ hꝫ locū. sͣ. t. i. ꝑ tot̄. ā aliud aīal. ⁊ tc̄ͣ hꝫ loc̄ h̓. ti. vt. ff. e. l. i. in pnͥ. ſed noīe dā Nimaliū .ſ. qͣdrupedū in datī abipede vtilis locuꝫ Hꝫ vt. ff. e. l. pen ult̓. Accurſius. b ¶ Laſciuia. id ē lu xuria. vel dic facilita te. vt facit pupillus c ¶ Aut feruore. id ē amorē vt ſi equꝰ tuꝰ ad equā meā adieret hoſtiū meū fregerit et d̓r feruor. qꝛ tale fec̄ amor. vt ī aut̓. qͥ mo. na. ef. le. §. illud d ¶ Feritate .i. crude litate. ſcꝫ ſua. nō fui gn̓is. vt. jͣ. ꝓx. §. e ¶ Actio. que vocat̉ in factum. vel ſimpli citer de pauꝑie. ac. f ¶ Scpͥta. vt. sͣ. e. l. .j. §. ſūt aūt. ⁊. ff. e. j. .i. in pij. accur. g ¶ Solitus. ſubau di in vtroqꝫ exēplo ec̄ nā idē eſt ⁊ ſin ſit ſolitꝰ. vt ī pnͥ. hꝰ ti. h ¶ Hoc aūt ꝯtra na turā id ꝯſuetudīem gn̓is illiꝰ aīalis. licꝫ ſit ſua ꝯſuetudo. vt sͣ ꝓx. §. nā maior ꝑs e qͦꝝ non peſſumd at. et maior ꝑs bouꝫ nō cornupetit. qꝛ eqͥ et boues dn̄r māſuēti. ⁊ māſueta dn̄r q̄ gre gatī paſcūtur. vn̄ ẜ. hͦ canis nō ē in nu̓o ferarum. nec manſue torū. nā maior pars canū non mordet. et maior ꝑs nō grega tī paſcit̉. Sꝫ vid̓r ꝙ etiā in his feris locū hēat hͨͦ actio. vt. jͣ. e. .§. fi. q̄ eſt ꝯtra. So. vtilis. vt ibi locū ha beat. directa n̄ vt h̓. et. ff. e. l. i. §. ī beſtijs i ¶ Si genitalis. ſcꝫ ſi a gn̓e hēat ꝙ ſit fera k Feritas .i. crudel̓. l ¶ Actō .ſ. directa. m ¶ Vbi. i. poſtꝙͣ. sͣ. de reꝝ di. §. fe̓. n ¶ Pauꝑies. mirabilis ē hͨ expoſicō ⁊ legalis. ideo ſic for te dicta. qꝛ pauꝑieꝫ aliquā facit. ſicut et damnū diminucō vel deꝑdico pr̄imonij d̓r. vt. ff. de dam. īfec. l. iij. Accur. o ¶ Caret. qn̄qꝫ tn̄ res inaīata īiuriā face̓ d̓r imꝓprie vt. ff. ꝯmo. l. ſi vt c̓to. §. plane ſi cōmodaui. et noīe fe̓ beſtie n̄ a p ¶ Ad noxalē. ſupradicta duo gat̉ hac actōe. ⁊ ꝙ noīe māſuete noxaliter tm̄ agat̉. vt. sͣ. ꝓx. §. et in pnͥ. ti. q ¶ Edicto poſito. vt. ff. de edi. edict. l. hi enim non erunt r ¶ Leonē. Itē lupū. pātherā ⁊ gn̓alit̓ om̄e aīal qd̓ debeat noce̓. ſiue ſolutū ſiue ligat̉. ita tn̄ qd̓ dānū nͥſominꝰ facere
poſſit. vt. ff. de edilic̄. edic. l. hi enim. ⁊. l. generaliter. s ¶ Et nocitū. ī corꝑe. ita ꝙ n̄ ſit mortuꝰ. alias ducenti ſoli di debentur. vt. ff. de edil̓ edic. qua vulgo. Accur. t ¶ Cōdemnet̉. rōne deformitatis n̄ hīta. ſꝫ impēſaꝝ tm̄ ī curacōne fc̄aꝝ. ⁊ oꝑaꝝ amiſſaꝝ ⁊ amittēdaꝝ. vt. ff. e. l. ex hac. It̄ ꝯdenat̉ ī duplū occaſiōe dāni dati ī alijs rebꝫ ex hͦ edc̄o. vt h̓ ⁊. ff. e. qͣ. i. K n. ī fi. Accur. v ¶ Preter has id ē preter hos modos a gendi de edi. edict. x ¶ Habebit .ſ. vtileꝫ alias. ꝯtra vt. sͣ. e. §. Hic autem. accur. y ¶ De eadem id ē ex facto illo et delicto. z ¶ Cōſumit. hͦ ē ītel ligendū ꝯcurſu. per cepcōe em̄ vna aliā ꝯſumit. Et ad euidē tiā iſtaꝝ dic. ꝙ qn̄ ꝯ petūt pl̓es actōnes eidē ꝯtra eundē. aut oēs peāles ſunt. aut oēs rei ꝑſecutorie. ā alie peāleſ. alie rei ꝑ ſecutorie. Primo cau ſb̓diſtīgue. aut om̄s ex vno delicto. tunc vna tollit aliā ꝑcep cōe vt. ff. d̓ pͥua. d̓lic .l. nūꝙͣ. ī pn̄. niſi ī id qd̓ excedit. vt. ff. vi bo. rap. l. i. ⁊. ff. d̓ ac tione ⁊ ob. qͥ ẜuū. i. ℟n. et. l. cū ex vno d̓ licto. nō aūt ꝯcurſu. vt h̓ dic̄. vbi autē ex diuerſis factis. vna n̄ tollit alteram etiam ꝑ̄cepcōe. vt. ff. d̓ pͥ. delic. l. nūꝙͣ. ibi. ẜo capite. qn̄ om̄s ſunt rei ꝑſecutorie dic ꝙ aūt ꝯtra eūdē dant. et tūc tollunt̉ adīui cem pcepcōne nō cō curſu. vt. ff. lo. ſi mer ces. §. culpe aūt ꝯtra diu̓ſos. ⁊ tūc nō tol lunt̉ ꝑcepcōe. vt. ff. de ta. exi. i. locū. §. cō dēnacō. In terco caū ſcꝫ qn̄ alia ē penalis. et altera rei ꝑſecuto ria tm̄. ſb̓diſtīgue. qꝛ aut ē peālis origīalit̓. tūc neutͣ ꝑ al terā tollit̉ vt. ff. de fur. ſi pignore. §. cū furti. ⁊. ff. de ꝯdi fur. ſi ꝓ fure. §. furti. hͦ tn̄ fallit ī caū vt. ff. nau. cau. ſta. l. idē. §. fi. qꝛ ibi alt̓a ꝯpetebat de iur̓ ꝯn̄i. alt̓a de iur̓ ſpēali. aūt n̄ ē origīalit̓ peālis ⁊ tē̄ vna ꝑ alt̓aꝫ tollit̉ vt. ff. ꝙ me. cā. l. metū. §. lꝫ. ac. de actōibꝫ diximus videamꝰ ꝑ quos a ¶ De his. qꝛ exerceant̉. ⁊ in hoc incipit. Nūc ⁊cͣ. Vnc. quēlibꝫ .ſ. idoneū ꝓpt̓ ẜuū qͥ nec ſuo nec alieno noīe admittit̉ vt. C. de iudi. l. ẜuꝰ. It̄ ꝓpt̓ pupillū vt. C. qui leg̓. ꝑ. h. ꝑ totum. furtū captiuis vel b ¶ Pret̓ea. eoꝝ. ſi quis facet rei publice cā abſētibꝫ

III
rem ſuā ip̄i exequi pn̄t. Procurator neqꝫ certis ꝟbis. neqꝫ p̄ſente adu̓ſa rio ȳmo pleꝝqꝫ eo ignora te ꝯſtituit̉. Cuicūqꝫ eī per miſeris re tua age a defen deris tuꝰ ꝓcurator ītelli git̉. Tutores ⁊ curatores quēadmodū ꝯſtituunt̉ pri mo ſibro expoſitū ē. De ſatildationibus: C Atiſdacōnū mo dus aliꝰ antiqͥta ti placuit aliū no uitas ꝑ vſuꝫ aplexā ē. Olī em̄ ſi in re agebat̉ ſatiſdā re poſſeſſor ꝯpellebat̉ vt ſi victus eſſet nec re ip̄aꝫ re ſtitue̓t. nec eius litis eſtīa cione ptās eſſet petitori a̓ cū eo agendi. aut cū fide iuſſoribꝫ eius que ſatiſda cio appellat̉ iudicatū ſol ui. Vnde aūt ſic appellat̉ facile eſt intellige̓. namqꝫ ſtipulabat̉ quis vt ſoluere tur ſibi qd̓ fuit iudicatum multomagis is qui in rem actōne ꝯueniebat̉ ſatiſda re cogebat̉ ſi alieno noīe iudiciū accipiebat. Ipſe autē qui in rem agebat. ſi ſuo noīe petebat ſatiſdae̓
nō cōgebat̉. ꝓcurator ve ro ſi in reꝫ agebat ſatiſda re videbatur rem ratam dn̄m habiturum. ꝑiculū ex erat ne iteꝝ dn̄s de eadeꝫ re exꝑiat̉. Tutores ⁊ cu ratores eodē mō qͦ ⁊ ꝓcu ratores ſatiſdare debere ꝟba edicti faciebat. ſꝫ ali qn̄ his agētibꝫ ſatiſdācio remittebat̉ hec ita erat ſi in rem agebat̉. Si vero ī ꝑſona ab actoris qͥdeꝫ ꝑ te eadē obtinebāt q̄ dixi mus in actōne qua in rem agit̉ ¶ Ab eius vero ꝑte cū quo agit̉. ſiquidem ali eno noīe aliqͥs interuenirꝫ oīmodo ſatiſdaret. Quia nemo defenſor ī aliena re ſine ſatiſdacōne ydoneus eſſe credit̉. qd̓ ſi ꝓprio no mine aliq̓s iudicium acci piebat in ꝑſonaꝫ iudicatū ſolui ſatiſdare n̄ cogebat̉ ¶ Sꝫ hec hodie aliter ob ſeruant̉. ſiue em̄ q̓t in rem actōne cōuenitur ſiue ꝑſo nali ſuo nomine nullā ſatiſ dationem ꝓ litis eſtimaci one dare ꝯpellit̉. ſꝫ ꝓ ſua tm̄ ꝑſona ꝙ ī iudicō per maneat vſqꝫ ad terminuꝫ
c ¶ Qui .ſ. pupilli. cuiꝰ. qͣſi di. noīe eoꝝ qui ſūt in tute d ¶ Cuius .i. ali la captiuoꝝ ⁊ reipublice cā abſentium ¶ ¶ Inpedimēto. Sꝫ qͥd ſi nullū ſit impedimētū. ℟n. idem at. ff. de ꝓcur̓. l. i. §. vſus. Aibet. aptis tn̄ ad hͦ. ſiue gn̓a c ¶ Verb̓. ȳmo qͥbuſ Iit̓ ſū̓ ſpēalit. in caſibꝫ tam̄ ſpēale mādatū exigit̉. vt int̓dicto de li. ho. vt. ff. de ꝓcur̓. l. pō. At̓ ſimādo alicui ꝙ in ueīat maritū filie mee vt. ff. d̓ ritu nup. l. ge nerali. Itē in ca fuſpe ctitutoris. vt. ff. d̓ ꝓ cur̓. nō ſolū. §. fi. Iteꝫ qn̄ duos gn̓alit̓ facio ꝓcuratores. nam nru ter ab altero exigēt niſi habeat ſpēalē mā datū. vt. ff. de ꝓcux. .I. itaqꝫ. ⁊. l. qͥ duos. Itē ī int̓e. reſti. pet̓. vt. ff. de mīo. l. illud. .§. ſi talis. g ¶ Cuicūqꝫ .ſ. habi li n̄ militi. vt. ff. d̓ ꝓ cur. filiꝰ. §. vet̓aꝫ. Itͣ nō femina. vt. ff. d̓ ꝓ cur̓. femīs. Itē n̄ hn̄s immens impedim̄tuꝫ quare non poſſit cō gi. vt. ff. de procur̓. .l. neqꝫ femina. Iteꝫ nō minor. xxv. annis vt. ff. de ꝓcu. ſi mīor Itē non furioſus vel mutus. vt. ff. d̓ ꝓcu. .l. ij. §. furioſus. ⁊. l. mutus. i. ℟n. Itē nō accuſatus de crimine capitali. vt. ff. de ꝓ h ¶ Rē tuā cu. l. r eū gͦ ⁊ vnā ⁊ pl̓es. ergo nuncius ⁊ ꝓcurator. qd̓ verum eſt. vt. ff. de ꝓcura. l. i. §. i. i ¶ Defendere .ſ. man dato īt̓ueniēte. alias ſimplicit̓ poſituꝫ hoc vbū defenſor ſine mā dato. ſꝫ ꝓcurator cuꝫ mādato ē. vt. ff. d̓ ꝓ cur̓. ſi ꝓcurator. §. ꝑ ꝯtrarium. et facit ad hūc. §. ff. fam̄. h̓rciſ. l. plane. in fi. k ¶ Libro. vt. sͣ. e. qͥ da. tu. te. poſ. ꝑ totū et de leg̓. ag. tute. ꝑ totū. ⁊ ꝑ alios ſeq̄ntes titu. vſqꝫ ad titu. d̓ ſatida. tu. ⁊ cu. ¶¶ De ſatiſdacōibꝫ. facta mencōne procuratorum a quibuſ lat̉dacio exigitur. ꝯpetenter de ſatiſdacōne ſubiūgit. Atiſdacōnum. poſſeſſor. ſuo noīe conuentus. m ¶ Cū eo. reo victo. men ſit ꝯn̄s rei. vt. sͣ. d̓ n ¶ Intellige̓. cū no donac̓. §. eſt et aliud. o ¶ Periculum. ff. de iur̓iur̓. l. ne poſtea. p ¶ Edicti. ſcꝫ prętoris. quod edictum tamen non habemꝰ q ¶ His .ſ. tutoribꝫ ⁊ curatoribꝫ. Sꝫ qn̄ hͦ. ℟ n̄. forte tunc qn̄ erāt datī l̓ teſtārij ꝑ inqͥſicōꝫ. nā tcn̄ cauebāt de rato.
r ¶ Satiſdacō. de facto. Accurſius florentinus. g ¶ Hec itaqꝫ erāt. h̓ nō dꝫ eſſe. §. ẜm jo. qꝛ et qd̓ ſequitur eſt de antiquitatē. ſuo noīe agēs nō caueat rē ratā eſſe t ¶ Agebat̉. vt dn̄ꝫ hītuꝝ. vt. sͣ. e. §. ip̄e āt. ⁊. §. ꝓcura v ¶ Ommō .ſ. cū mandato. l̓ ſine mādato. x ¶ Quia nemo. Nō antiꝙͣ regl̓aꝫ q̄ ec̄ hodie boͣ eſt. vt h̓. ⁊. jͣ. e. §. ſi ꝟo reuſ ⁊. ff. d̓ ꝓcu. l. n̄ vid̓r y ¶ Cōgebat̉. in hoc ſolo cau d̓ferebat ab actione in rem. licꝫ ꝑ ml̓ta ꝟba hucuſqꝫ ī ter eas notau̓it draꝫ. z ¶ Satiſdacōꝫ. id eſt nullā ꝓmiſſionē per fideiuſſores face̓. naꝫ ſatiſdacō ꝑ fide iuſſo res fit. vt. ff. qͥ ſat̓da co. l. i. nā nec de d̓fen dendo nec de dolo qd̓ abſit. nec iudicat̉ ſol ue̓ ꝓmittit. q̄ tria ꝯtī nent̉ ſub hac clauſula ſcꝫ iudicatuꝫ ſolui nec vllā aliā nͥ vnā quaꝫ ſubic̄. Sꝫ ecōtra nū qͥd actor aliquā facit ſat̓dacōnē. dic ꝙ ſic. ꝙ duas. pͥmo ꝙ litem ꝯteſtabitur vſqꝫ ad duos mēſes conumē randos a die belli por recti. vt ī aut̓. d̓ ex e cu. ⁊ his. §. i. q̄ ē aut̓. C. de lit̓. ꝯt̓. l. libellū Aliaꝫ ꝙ ꝑſiſtet vſqꝫ ad finē. et ſi victꝰ fue rit īiuſte ſe mouiſſe li teꝫ. decimā ꝑtis litis noīe expenſaꝝ dabit reo. vt in aut. de liti. .§. ad ꝯcludēdas. q̄ ē in. C. d̓ ep̄i. ⁊ cl̓i. aut̓ gn̓alit̓. qn̄qꝫ tn̄ hec due ex ꝯſuetudīe n̄ ẜ a ¶ Perma ſuantur neat. ſatiſdacō appel lat̉ iudicō ſiſti. vt h̓ pꝫ. ⁊. ff. qͥ ſatiſda. co. .l. ij. §. p̄tor ait. in fi. Et caue tibi ī notāda dr̄a hoꝝ capl̓oꝝ. h̓ em̄ pͥmū loqͥtur qn̄ ī mobilia non poſſidꝫ. vt h̓. ⁊. ff. qui ſatiſd̓. co. l. ſciendum eſt. b ¶ Ad terminuꝫ; qͥd̓ eſt tꝑs diffinitīe ſnīe. Sꝫ nūquid fideiuſſor tādiu tenet̉ .ſ. qͣndiū durat lis. ℟º n. diſtingue. aut fideiuſſit in c̓tū tꝑ s. tc̄ tādiu tenet̉ et nō vltra. vt. C. de fideuſ. l. penl̓. aut n̄ nec in cāpublica. nec īſcpͥtis. et tūc n̄ tenet̉ vltͣ duos mēſes vt dicta. l. C. de fideiuſ. d̓r. Et ē rō. qꝛ actor vid̓r ſibi r̓mitte̓ cū ꝓmiẜit litē ſe ꝯteſtatuꝝ vſqꝫ ad duos mēſes. vt ī aut̓. d̓ execū. coll̓. vij. §. i. Si āt in cā publica l̓ ī ſcpͥtis. tūc p̄pe tuo l̓ qd̓ ē veriꝰ vſqꝫ ad t̓enniū tenet̉. cū tn̄ durꝫ inſtācia cāe. vt. C. de iud̓. l. ꝓperād̓. ī pnͥ. Sꝫ nūqͥd ſub peā fiet h̓ ſa tiſdacō. ℟º. n̄ niſi ꝯueniat int̓ ꝑtes. ſꝫ int̓eſſe tm̄ venit. vt

IF
litis. vel ꝯmittitur ſue pro miſſioni cū iureiurādo quā iuratoriā caucōne vocat l̓ nūdā ꝓmiſſione vel ſat̓da cionē ꝓ qͣlitate ꝑſone ſue dare ꝯpellit̉. Sinautem ꝑ ꝓcuratorē lis vl̓ infertur vel ſuſcipit̉ in actoris qui dem ꝑſona ſi nec mādatuꝫ actis īſinuatuꝫ eſt vel pn̄s dn̄s litis in iudico ꝓcura toris ſui ꝑſonā nō ꝯfirma uerit ratare dn̄m habitu rū ſatiſdacōeꝫ ꝓcurator dare ꝯpellit̉ ead̓ obẜuādo et ſi tutor vel curator vel alie taleſ ꝑſoē q̄ alieāꝝ re rū gubernacōꝫ receꝑunt litē qͥbuſdā inferūt ꝑ aliā ¶ Si ꝟo aliquis ꝯuenitur ſiquidē pn̄s ꝓcuratorē da re ꝑatus ē p̄t vel ip̄e in iu diciū venire. et ſui ꝓcura toris ꝑſona ꝑ iudicatū ſol ui ſatiſdacōne ſolēniſtipu lacione firmare vel extͣ iu
dicium ſatiſdacōneꝫ expo nere ꝑ quā ipſi ſui ꝓcura toris fideiuſſor exiſtit. pro omībꝫ iudicatū ſolui ſatiſ dacōnis clauſulis vbi ⁊ d̓ ypoteca ſuaꝝ reꝝ cōueī re cōpellit̉ ſiue in iudicio ꝓmiſerit ſiue extra iudici um cauerit. vt tā ip̄e ꝙͣ he̓ des eius obligētur ¶ Alia inſuꝑ cauteſa vel ſatiſda cione ꝓpt̓ ꝑſonam ipſiꝰ ex ponēda. qd̓ tꝑe ſnīe recita de in iudicio venerit. vl̓ ſi nō venerit. omnia dabit fi deiuſſor que in condemna tione continent̉ niſi fuerit prouocatum. ¶ Si vero reus p̄ſto ex qͣcūqꝫ cā non fuerit ⁊ alius velit defenſi one eius ſubire. nulla dr̄a inter actōnes ī re vel ꝑſo nales ītroducēda p̄t hoc face̓. ita tn̄ vt ſatiſdacio ne iudicatū ſolui ꝓlitis p̄ ſtet eſtimacione ¶ Nemo
.ff. qui ſatiſd̓a. co. l. ij. §. fi. ſꝫ ſi eſt ꝓmiſſa. ⁊ ē ſtatutū tꝑs ī fra qd̓ teneat̉ fideiuſſor. ſiqͥdē ſex mēſiū ē. īfra alios ſex mē ſes pot̓it fideiuſſor morā purgare. ſi maiꝰ nō hēat. tn̄ niſi ſex mēſes īfra qͦs pt̄ ⁊ mora pene purgari ſi exhibeat̉ reus lꝫ pͥmo exhibitꝰ n̄ fuit. vt. C. d̓ fideiuſ. l. an̄pe. Sꝫ qͥd ſi poſ fidet īmobilia tm̄ q̄ valēt. x. ⁊ ꝯueniat̉ in. c. nūqͥd ſatiſda bit. ℟n. ſic ad mīꝰ in eo qd̓ excedit. qꝛ qd̓ uir̓ ē in toto qͦ ad tot̉ idem erit ī ꝑte qͦ ad ꝑ tem. vt. ff. de acqui. he̓ .l. ſi ſeruus eius a ¶ Caucōꝫ .ſ. iudicō ſi b ¶ Promiſſioni jſti ſcꝫ vbi poſſidet īmo bilia. Item ꝓpter pri uilegiū. vt. C. de pnͥ. age. i. fi. et. C. li. xij. de dig̓. l. qͦc̄. Itē ⁊ in caſu qn̄ n̄ poſſidꝫ īmo bilia. vt. C. vt omēs tā ci. ꝙͣ cri. l. i ibi iu ratorie tn̄ caucōꝫ ⁊cͣ. c ¶ Promiſſioneꝫ. re ꝑ ete dare ꝯpellit̉ vt yconomꝰ ⁊ alij cl̓ici. vt in aut̓. de ſā. ep̄is. .§. ſi quis pro pecuīa. d ¶ Pro qͣlitate. vt ſi ſit parēs vel pr̄onus quilibet fideiuſſor ꝓ ydo neo accipit̉. vt. ff de in ius vo. vt eaꝫ. l. .i. ij. ⁊. iij. ⁊. ff. qͥ ſat̓ da. co. l. ij. §. ij. ⁊. §. ꝙ ait pretor. Sꝫ nūqͥd hodie indiſtincte ſat̄ dandum eſt. vt ī aut̓. de exhi. ⁊ intro. §. fu ſcepto. q̄ ē ī. C. d̓ lit̓. ꝯt̓. aut̓. offerat̉. ℟. illa ẜ diſtīctōeꝫ huiꝰ .l. ītelligit̉. nā poſte riores ꝑ pͥores ītelli gūt̉. vt. ff. d̓ le. ⁊ ſe. ꝯͣ. l. ſꝫ ⁊ poſt eriores. e ¶ Perſone. ſcꝫ rei. f ¶ Nandatum. extra ius factum. g ¶ Inſinuatū corā iudice demōſtratū. pt̄ ⁊ tc̄ ſat̉dare h ¶ Cōfirmau̓it r̓pete n̄. nā ꝯfirmae̓? n̄ tenet̉ vt. jͣ. §. ꝓx i ¶ Habituꝝ .i. ꝙ dn̄s ratū habebit. ⁊ ꝯmittit̉ qn̄ dn̄s ſcit ⁊ pt̄ hr̄e ratū ⁊ n̄ hꝫ. vt. ff. rē ra. ha. qͦ eī. et. ff. de ſo. l. rat̉ vbi d̓r. ratū āt hr̄e dn̄ſdꝫ cū pͥmū c̓cior fc̄s ē. h̓ tn̄ diſtīgue an ſit c̓tū hr̄e mādatū. ⁊ tc̄ n̄ cauet. vt. C. de ſat̓. l. i. ā c̓tuꝫ ē ꝙ nō hꝫ. et tūc ec̄ cū ſatiſdacōe nō admittit̉. vt. ff. de ne g̓g̓. ſi pupilli. §. fi. aut dubiū ē. et tunc ẜ pe. ē in electōe rei vtꝝ exigat ꝓbacōꝫ mādati a ꝓcuratore. an ſatiſda. r̓cipi at. ⁊ ē ꝓ eo ar. ī aut̓. de coll̓. §. eos ī fi. col. ix. Sꝫ ibi non lo quūtur de ꝓcur̓. ſꝫ de exactore t̓butoꝝ. Sꝫ jo. ecōtra dicit eē ī electōe ꝓcuratoris qd̓ duoꝝ iſtoꝝ face̓ velit. qꝛ qͦci ens ad duo qͥs alt̓natīe tenet̉. eiꝰ ē elcō. vt. sͣ. d̓ act̓. §. huic B. āt diſtīguebat. vtꝝ dice̓s. n̄ hēs mādatū. ⁊ tūc probꝫ mādatū andicat dubito. ⁊ tc̄ ſat̓dat. Sꝫ jo. opi. verior eſt p̄ſtat ec̄ aliā caucōꝫ ꝓcurator actoris .ſ. de d̓fendēdo eū ꝓ qͦ agit. vt. ff. de ꝓcur̓. ẜuū. §. fi. al̓ denegat̉ ei actō. vt. ff. de ꝓcu. l. mutꝰ. §. pena. boīs filioꝝ. vt. C. d̓ bo. ma. l. i. k ¶ Alienaꝝ. vt pr̄es īet de bo. q̄ li. l. fi. §. vbi at̄. It orj phanotrophi ⁊ getrophi. vt. C. de ep̄i. ⁊ cl̓. jn orpharo trophos. It yconomi l̓ actoe̓s l̓ ſindici. vt. ff ꝙ cuiꝰqꝫ vni uer. no. l. i. §. qͥbꝫ. ⁊. l. nulli. ⁊. l. jt. §. i. 4. C. de ſacroſāc. ec. iubemꝰ c̓ca pn. ibi. nulli yconomo. ⁊. C. de ep̄. ⁊ cl̓i. om̄s qͥ vbiqꝫ. §. hͦ nͥlomīꝰ. It apoc̓pharij vt ī aut̓. quō oꝑ. ep̄. §. ⁊ illd̓. It mgr̄atꝰ noīe macipij. vt. C. de iur̓. ꝓpt̓ calū. l. ij. §. i. Iſti em̄ pn̄t inferri ꝑ aliam vt hic ſubicit. l ¶ Inferūt. ꝑ ꝓcura torē. qd̓ ē intelligen dū ſi pͥus ipſi litē ꝯtē ſtent̉. et ſic litiū domī efficiāt̉ vt. C. d̓ ꝓcu. .l. neqꝫ. alias non cuꝫ non dn̄i ſꝫ admīſtrato res ſt̓. et procurator a dn̄o dꝫ ꝯſtitui vt. ff de ꝓcu. l. i. in pnͥ. ſꝫ ſi ip̄e ſupͣdicte ꝑſone a gūt. nūqͥd de rato ca uēt vel d̓ iudicato ſol ui ſi ꝯueniunt̉. ℟º. nō vt. C. d̓ admī. tu. l. tu tores debita. et. l. ſcī mꝰ. §. defenſionē. ſed tn̄ ī tutore videt̉ dice̓ lex ꝯtͣ ſi ſit incertū de officio ſuo. vt. ff. d̓ ad mi. tu. l. vulgo. ſꝫ c̓te ibi nō dic̄ ꝙ debeat d̓ rato caue̓. ſꝫ ꝙ reꝰ dā num nō ſubibit ꝓpte rea ꝙ iſte n̄ ſit tutor. Sꝫ q̄ eſt rō ꝙ ꝓcura tores ſatiſdat. ſꝫ ſupͣ dicte ꝑſone nō. ℟n. qꝛ ſupdc̄e ꝑſone qͣſi dn̄i ſt̄. vt. ff. pro em pto. l. qͥ fūdū. §. ſi tu tor. et. C. d̓ ep̄. et cl̓i. orphanotrophos. ſꝫ ī ꝓcuratoribus ſecꝰ. qꝛ n̄ ſt̄ dn̄i ve̓. ſꝫ ficte vt. ff. de ꝓcura. l. i. ī m ¶ Preſēs. Ipnͥ. pn̄te accipe ec̄ ſi ſit ī ortis vel ī ꝯtinētibꝫ edificijs. vt. ff. d̓ ꝓcu. l. pn̄s. et. l. qͥ ī n ¶ Pt̄. i. dꝫ. ẜm qͦſdā. diē̄t eī ꝙ ſi dn̄s ē pn̄s foro. et. l. ic ip̄e tm̄ dꝫ fideiube̓ pro ꝓcuratore ſuo. ſi āt abſēs ē ꝓcur̓. pt̄ fideiſſores ſuos dare. et facit. ꝓ eis. ff. iud̓. ſol. ſi ad d̓ fendēdū. et. ff. de ꝓcur̓. .ſ. qͥ ꝓp̓o. ī pͥn̄. vel c̓te dici pt̄. ꝙ ec̄ ſi dn̄s ē pn̄s tn̄ poſſꝫ ꝓcur̓. dae̓ fideuiſſoe̓s. cū ec̄ ſine mādato qͥlibꝫ poſſit aliū defēde̓. vt. C. de ſat̓da. l. i. et. C. de ꝓcur̓. .l. exigēdi. et ec̄ īuitū. et. ff. de ſolū. et ita ꝓpͥe accipit̉ h̓ ꝟ o ¶ Expone̓. actori vel notario ſc̓bēti ꝓcu̓acōꝫ. ibū pt̄ ex cuiꝰ ſtipulacōe q̄rit̉ actori vtilis actō. vt. ff. rē. pu. ſal. fo. l. n̄ qͣſi. Ais q̄ clauſule tres ſūt .ſ. d̓ defēdendo reo. p ¶ Clauſu et de dolo qd̓ abſit. et qd̓ ſonat ip̄m vbū. q ¶ Cōpellit̉. ꝑ iudicē vt. ff. iudi. ſol. l. iudicat̉ ſolui. et x ¶ He̓des ſui. nā hꝫ nat̉aꝫ hͨ ſtipulacō vt ad he̓ qh̓ dicit̉ des tͣnſeat ſic̄ illa iudicō ſiſti. vt. ff. ſi qͥs cau. l. ſi eū qͥ ī iure s ¶ Ipſius. ſcꝫ rei. t ¶ Exponenda. a procuratorē v ¶ Veniat. ſcꝫ reus qui litem prius ꝯteſtatus ē ſuo noīe. rꝫ fideuiſſor. datus nunc a procuratore. y ¶ Continentur. ergo debet condemnari procurator pn̄s z ¶ Si ꝟo preſto. id eſt poſt lit̓. conteſtat̉. Accurſius.

IIII
enim ẜm veterem regl̓am vt iam dictū eſt aliene rei ſine ſatiſdacōne defenſor idoneus intelligitur. Que omnia aꝑciꝰ ⁊ ꝑfectiſſime a quotidiano iudiciorum vſu in ipſis reꝝ documētiſ apparet. ¶ Quā formā n̄ ſolū in hac regia vrbe ſed ec̄ in oībꝫ noſtris ꝓuincijs et ſi ꝓpt̓ imꝑiciā forte alit̓ celebrabat̉ obtinere cen ſemus. cū ncc̄e ē oēs ꝓuin cias caput omniuꝫ nr̄aruꝫ ciuitatū .i. hāc regiā vrbe eiuſqꝫ obẜuantia ſequi ¶ De perpetuis et tꝑalibus. actionibꝫ et que heredibꝫ et cōtra heredes trāſeunt De loco admonē di ſumus eas qui dem actiones que ex lege ſenatuſue conſulto ſiue ex ſacris ꝯſtōnibus ꝓficiſcū tur ꝑpetuo ſole̓ antiqui tus ꝯpete̓. donec ſacre cō
ſtōnes tā in rē ꝙͣ in ꝑſona libꝫ actionibꝫ certos fineſ dederūt. Eas ꝟo q̄ ex pro pria p̄toris iur̓dictōne pe dent plerūqꝫ intra annuꝫ viue̓. Nā et ip̄iꝰ p̄toris in tra annū erat imꝑiuꝫ. Ali qn̄ tn̄ ⁊ īꝑpetuū extēdunt̉ id eſt vſqꝫ ad fineꝫ ex ꝯſtō nibus introductum. Qua les ſunt hre quas bonoꝝ poſſeſſori ceteriſqꝫ qͥ here dis loco ſunt accōmodat Furti quoqꝫ maīfeſti actō ꝙͣuis ex ipſius p̄toris iur̓ dictione. ꝓficiſcat̉ tam̄ ꝑ petuo dat̉. abſurdū eī eſſe eſtimauit ano eam det̓mi nari. ¶ Nō om̄s aūt actio nes q̄ et in alique a̓ ip̄o iu re ciuiſi ꝯpetūt. a̓ a preto re dant̉ et in heredē eq̄ ꝯ petūt aūt dari ſolent. Eſt em̄ certiſſima iuris regula ex maleficijs penales acti ones in heredem rei non
x ¶ Satiſdacōꝫ. no ꝙ ſiue int̓ueniat ꝓcurator an̄ lit̓. ꝯtͣ. vt ⁊. e. §. ſi vero. dꝫ ſatiſdare. ſiue pꝰ ea vt h̓. ⁊. C. de cōſort̓. eiuſ. li. l. i. nec ob. qd̓ d̓r. ꝙ dꝫ fieri an̄ lit̓. ꝯtͣ. vt. ff. d̓ ꝓcu. j. pō. §. rati habicō. qꝛ ibi int̓ueīt ꝓcucator an̄ lit̓. ꝯtͣ. vbi autem poſtea interuenit ⁊ poſtea ſatiſdat. vt dictum eſt. v ¶ ſtemo. ſcꝫ procurator. z ¶ Dictū. sͣ. e. §. ab eius. Ac. a ¶ Regia .ſ. ꝯſtātino poliſ. vel dic de vet̓i b ¶ Caput. roma. .C. d̓ ve. uir̓. enu. l. i. .§. nl̓ li. ⁊. §. ſꝫ etſi qͣle c ¶ Sequi. ȳmo n̄ vi det̉ inſpiciendū quid ibi fiat. vt. ff. de offi. p̄ſi. l. ſꝫ lꝫ. q̄ ē ꝯtͣ. ſꝫ h̓ eſt ītelligēda qn̄ ex c̓ ta ſcīa eſt ꝯſuetudo l̓ lex. non ꝑ errorem vt ibi. ⁊ facit ad hanc. .ff. de lega. et ſena. ꝯſul. l. de quibus. d ¶ De ꝑpetuis. qꝛ de actōnibꝫ ē dictū. ⁊ q̄ dā ſūt ꝑpetue̓. quedā nō. iō de his ponit. vt. jͣ. e. in pnͥ. Iteꝫ qͥa q̄daꝫ tͣnſitorie ſūt hē redibꝫ ⁊ contra here des. et de his ponit. jͣ. e. §. non autem. Oc loco. ex. l. xij. ta. vt fam̄ I h̓r. vt. ff. fam̄ h̓rciſ. l. i. Itē noxal̓. de pauꝑie. vt. sͣ. ſi qͣ drū. pauꝑe. feciſ. di. ī pnͥ. Itē de noxa. vt. sͣ de noxa. ſinautem. e ¶ Cōſulto. vt here ditatis peticō. vt. ff. de he̓. pet̓. jt̓ veniūt .§. p̄die. ⁊. C. de pet̓. h̓r. l. fi. ī pnͥ. It̄ et ſiqͥſ clauū de naue abſtu lerit. cuiꝰ cā toͣ nauis perijt. vt. ff. de īcen rui. nau. l. ij. §. ſenatꝰ. cōe ex lege̓ q̄ dat̉ ex ꝯſtōibꝫ qui f ¶ Cōſtōnibꝫ. vt ꝯdi buſlibꝫ. poſt. l. xij. ta. ꝯſtitut̉. vt ff. de ꝯdi. ex lege. l. vnica. ⁊. ff. ad l. iul̓. de adul. qd̓ āt ex his. et. C. de do na. l. ſi qͥs. ar. §. fi. ⁊ sͣ. de act̓. §. t̓pli. vel ex qͣcūꝫ alia ꝑte iur̓. vt plebiſcito. vtꝫ ī. l. acqͥl̓. vt. sͣ. ad. l. ac qͥl̓. §. ceteꝝ. ⁊. ff. ad. l. acqͥl. l. i. Nā qnͥqꝫ ſt̄ ꝑtēs iur̓ p̄t̓ p̄to riū. vt. sͣ. de iuſti. et iur̓. §. ꝯſtat. et tot̉ ē ius ciuile. vt. ff. d̓ iuſti. et iur̓. l. ius āt. ⁊ actōes ex eo deſcēdētes ſūt ppetue. vt h̓ dic̄. .i. ſine p̄finicōe tꝑis ẜm antiqͣ tꝑa. ſꝫ ſacre ꝯſtōes iꝑſoālibꝫ mētas īpoſuerūt. xxx. ānis. vt. C. de p̄ſcpͥ. xxx. l̓ xl. an. l. ſic̄. ⁊. l. om̄s. et. C. qͥbꝫ nō obicit̉. lō. tꝑ. p̄ſcpͥ. l. ne qꝫ vnū. et. C. de an. excep. l. i. et de ꝯſti. pec. l. ij. In reali bꝫ aūt īpoīt̉ mēta ꝑ ꝯſtōes ī rebꝫ mobilibꝫ triū ānoꝝ ī ī mobilibꝫ. x. an. int̓ pn̄tes. xx. int̓ abſētes. ⁊ hͦ qn̄ titulū hꝫ poſſeſſori. alias. xxx. an. vt. C. de vſuca. tͣnſfor. l. i. et. sͣ. de vſuca. §. i. In ypotecaria ec̄ q̄ ē in re c̓ta ſtatuūtur tꝑa. vel .x. vel. xx. vel. xxx. vel. xl. an. vt. C. adu̓. cer. l. diutͣnum. et .c. de p̄ſcpͥ xxx. an. cū notiſſimi. et de an. excep. l. i. Sꝫ qͦ mo erat ꝑpetua rei vēdicacio ẜ antiqͣ tꝑa. ȳmo tꝑaliſſima. vt. sͣ. de yſuca. ī pͥnͥ. ℟º n. ꝙ h̓ dic̄ ꝙ erat ꝑpetue .ſ. ꝑſoāles
ſꝫ meta imponit̉ tā in realibꝫ ꝙͣ ī ꝑſonalibꝫ. It̄ caue tibi qꝛ due ꝑſonales ſūt ciuiles q̄ durāt ꝑ annū tm̄. vna iniuriaꝝ q̄ deſcēdit ex. l. cornelia. vt. C. de iniur̓. l. ſi n̄ ꝯuīcij. alia q̄ datur ex. l. juli. repetūdarum. vt. ff. ad. l. juli. reꝑet̓. l. ij. g ¶ Eas .ſ. p̄ſcpͥtorias penales. et tūc nō eſt ncc̄e. plerūqꝫ vel ſi habes pleꝝqꝫ. expone vt. jͣ. h ¶ Plerūqꝫ hͦ dic̄. ꝓpt̓ rei perſecutoriaſ q̄ ꝑpetue ſūt niſi in re ciſſoria que annalis ē qꝛ ꝯtra ius ciuile dat̉ vt. ff. de ac. et ob. l. ī honorarijs. et. sͣ. d̓ ac .§. curſus. et. jͣ. e. §. Itͣ niſi in redibi torijs. q̄ dantur ad tꝑs. lꝫ rei ſint ꝑſecutorie. vt. ff. de edi. ſciendum. §. fi. qꝛ dat̉ ꝯtra id qd̓ cō uenerūt ꝯtrahētes. It̄ fallit d̓c̄a regula. .ff. ꝙ fal. ti. hꝰ actio nis. §. has actōnes. ⁊ q̄ in frau. cre. l. ait p̄ tor. §. ānus. et. C. de do. l. fi. et. ff. de eo ꝑ quē fac. ē. l. i. §. penl̓. Si aūt ſūt penales p̄ torie. loc̄ hꝫ qd̓ h̓ d̓r. vt ſint annales. ſiue ſint penales ex vtͣqꝫ ꝑte. ſiue ex altera tm̄ .ff. de calūp. l. i. ⁊ de ī ius vo. l. p. ⁊. ff. d̓ a lie. iu. mū. l. pꝰ annū. i ¶ Annū .ſ. vtilē. naꝫ de tl̓ibꝫ ānis p̄tores loq̄bant̉. vtꝫ. ff. de vi et vi ar. l. i. §. annus et. ff. de edi. edict. l. ſciendum. §. fi. niſi ī ca ſu vbi eſt vtilis ad fui pnͥcipiū. ſed cōtinuꝰ ad ſui proceſſum. vt de calūp. annus. k ¶ Aliqn̄. ecce qua re dicit plerumqꝫ. l ¶ Cōſtōibꝫ. de quibus dixit. sͣ. e. in pnͥ. vult ſuccede̓ m ¶ Poſſeſſori. id eſt cuilibꝫ poſſeſſori qͥ de iur̓. p̄torio qͥ hꝫ he̓. pet̓. bo. poſ. de qͣ hes ff. de fideicō. h̓r. pet̓. ꝑ tot̉ n ¶ Sūt vt qͥbꝫ eſt reſtituta he̓ditas ꝑ fideicōmiſſuꝫ qͥbus dat̉ he̓. pet̓. fideicōmiſſaria. de qͣ hēs p̄dicto. ti. ꝑ totuꝫ. o ¶ Proficiſcat̉. nota actōnem furti manifeſti eſſe p̄toriā. ſed non manifeſti eſt ciuilis. vt. sͣ. de noxa. §. ſunt autem. p ¶ Eſtimauit .ſ. p̄tor et idē ī qͣlibꝫ peāli ī eo ꝙ ꝑueīt ad d̓ linqͣntē. vt. ff. de vi et vi ar. l. i. in pͥn̄. et. ff. de do. l. ſabinꝰ q ¶ Nō om̄s. ponit diuiſionē. nā alie ſunt trāſitorie alie nō ſed ſuꝑior fuit. ꝙ alie erant ppetue. alie non. vt. sͣ. e. in pnͥ. r ¶ Ipſo iure ciuili. s. ¶ Solent ſcilicet iure pretorio. t ¶ Ex maleficijs .ſ. pͥuatis. vt ſubic̄ ī exēplis. ⁊ ſubaudi. vel qͣſi maleficijs. vt. sͣ. de ob. ex qͣſi delict. §. fi. Quid ī publiciſ de qͥbꝫ tractat̉. jͣ. de pub. iudi. ℟n. idē. et plꝰ. quia etiā lit̓ ꝯt̓. non trāſeūt ꝯtra he̓des. vt. ff. de accu. l. ex iudicō. niſi in qnͥqꝫ caſibꝫ. pͥmꝰ ē. l. juli. maieſtatis. ī duobꝫ capl̓is tm̄ eiꝰ leg. vt. ff. ad. l. juli. maieſtatis. l. fi. ſcd̓s ē c̓mē he̓ſeos. vt. C. de apoſt. l. ij. et. l. apoſtataꝝ. ī fi. terciꝰ ē crimē r̓ꝑe tūdaꝝ. qͣrtꝰ d̓ reſiduis. qnͥtꝰ peculatꝰ c̓mē. vt. ff. ad. l. jul̓

IE
ꝯpete̓. veluti furti vi bono rū raptoꝝ iniuriaꝝ dāni iniurie. ſꝫ heredibꝫ hmōi actiones ꝯpetūt nec dene gant̉ excepta iniuriarum actione et ſi qͣ alia ſimilis inueniatur. Aliqn̄ tamē etiā ex ꝯtractu actio ꝯtra hē̓deꝫ nō ꝯpetit veluti cū teſtator doloſeꝟſatus ſit in depoſito et ad heredeꝫ eiꝰ nihil ex eo dolo ꝑuenit ¶ Penales autem actōneſ qͣs ſupra diximus ſi ab ip ſis principalibꝫ perſoīs fu erint conteſtatē ⁊ heredi bꝫ dātur et contra here des trāſeunt. ¶ Suꝑeſt vt āmoneamꝰ ꝙ ſi an̄ rem iudicata is cū quo actū ē ſatiſfaciat actori officio iudicis ꝯuenit eū abſolue̓ lꝫ ī ea cā fuiſſꝫ iudicij accipiēdi tꝑe vt dānari debe at. Et hͦ ē qd̓ vulgo antea dicebat̉ oīa iudicia abſo lutoria eſſe. De exceptōibus Equitur vt de ex cepcionibꝫ diſpi ſciamus. Comparate autē ſunt excepcōnes defendē doruꝫ eorum gracia cū qͥ bꝫ agitur. Sepe enim ac cidit vt lꝫ ipſa ꝑſecucō qͣ actor exꝑitur iuſta ſit tn̄ iniqua ſit aduerſus eū cuꝫ quo agitur ꝟbi gr̄a ſi me tu coactus aut dolo indu ctꝰ. aut errore lapſus ſti pulāti ticio ꝓmiſiſti quod nō debu̓as ꝓmitte̓. palā ē iure ciuili te obligatū eſſe et actō qͣ intenditur dare te oportere efficax ē. ſꝫ ini quū eſt te ꝯdemnari. jdeo qꝫ datur tibi excepcio ꝙ
pecu. l. fi. ac. n̄ lis fuit cōteſ. vt. jͣ. e. §. penales. et. ff. d̓ a ¶ Cōpetere. accu. ex iudicōꝝ ī fi. Itē nͥ aliqͥd ad he̓dē ꝑuenerit tūc eī tenet̉. vt. ff. de calūp. in heredē. et. ff. qd̓ mētꝰ cā. videamꝰ. in duobꝫ tn̄ caſibꝫ ē ꝯtra. vt ī actōne vi bo. rap. q̄ n̄ dat̉ in he̓deꝫ. licꝫ ad he̓deꝫ aliqͥd ꝑuenerit. ſed furtīa dat̉ ꝯdicō. vt. ff. vi bo. rap. l. ij. §. fi. Itē interdicto vn̄ vi. qd̓ in he̓dē nō datur. ſꝫ ī factū actio vt. ff. de vi et vi ar. .l. ij. §. fi. accur. b ¶ Iniurie. id eſt le gis acquilie actio. c ¶ Sꝫ heredibꝫ. id ē de heredibꝫ eoꝝ qui paſſi ſūt hͨ maleficia. d ¶ Actōes. nā hec n̄ datur heredi niſi lis conteſtetur. e ¶ Actōne. hoc ideo qꝛ nō ē in bonis nr̄is ante lit̓. ꝯtͣ. vt. ff. de iniur̓. l. īiuriaꝝ. l. iij. in pnͥ. et. l. int̓eſt. Et eſt alia rō qꝛ nihil mͥ d̓ pr̄imonio abeſt. nec reo adeſt. vt. ff. d̓ col bo. cum emācipati. §. emancipatus. Sūt et alie ſimiles ei vt ſubi cit. in quibus nec ali qͥd de pr̄imonio abeſt nec reo aliquid adeſt vn̄ idē iur̓ eſt quod et in iſta. vt eſt actō ī fa ctū q̄ dat̉ ꝯtra liber tum vocantē pr̄onum in ius ſine venia in. l. aureis. vel filia vocā te pr̄eꝫ. vt. jͣ. de pena te. liti. §. fi. et. ff. d̓ in ius vo. l. penl̓. Iteꝫ in ppl̓aribꝫ actōibꝫ. vt ſi quis habeat poſit̉ vl̓ ſuſpenſū. vt. ff. de his qͥ deie. l. ſi ꝟo. §. q̄ aūt. Quidā dicūt idē de actōe ī fc̄ide calūniatoribꝫ vt. ff. de calū. l. hͨ actio ſꝫ c̓te ibi alia ē rō. qꝛ hꝫ ꝯdicōꝫ obtur. cāꝫ. vt ibid̓r. jt̄ qꝛ abeſt ibi aliqͥd actori ⁊ adeſt aliqͥd reo. vn̄ nō ē ſil̓is ſupͣdi. f ¶ Inueniatur. h̓ continuatur ille. §. qui eſt. jͣ. penales g ¶ Aliqn̄. actio .i. actio de dolo nata ꝓpt̓ dolū adhibitū in ꝯtrahēdo. nā ſi dedit dolꝰ cāꝫ ꝯtractui. nō agit̉ actione ex eo ꝯtͣctū. cū nulliꝰ ſit. ſꝫ de dolo. vt h̓. ⁊. ff. de do. l. elegāt̓ ī pnͥ. ſi eī eēt īcidēs ageret̉ actōe ex eo ꝯtͣctū vt purgaret̉ dolꝰ. vt. ff. de ac. ⁊ ob. l. ex ꝯtͣctibꝫ. ⁊. ff. de ac. emp. l. jul̓. .§. ſi vēditor. ⁊ daret̉ ī he̓des. vt. ff. de ac. et ob. l. ex ꝯtͣcti bꝫ. Vel pone caſū ꝙ dolꝰ fuit incidēs vel ſuꝑueniēs. et re mane̓t ꝯtractꝰ. ⁊ nagit̉ ꝯtra he̓deꝫ niſi ſuꝑuenerit aliqͥd ad eū. vt ī actōe depoſiti q̄ dat̉ īduplū ꝯtra eū qͥ dolū ꝯmi ſit ī depoſito cā tumultꝰ. vel īcendij. vel rui. vl̓ nau. ſꝫ ī he̓ dē n̄ dat̉ īduplū ex dolo defūcti. lꝫ ī ſimplū det̉. vt. ff. de poſi. l. i. §. i. Itē qͣlis eſt actō ī fc̄m q̄ dat̉ ꝯtra agrimēſoreꝫ non at̄ adu̓ſꝰ he̓dē eiꝰ. vt. ff. ſi mēſor fal. mo. di. l. iij. §. pe. Idē in actōe ex ſtipulatū iudicio ſiſti ī eo qͥ erat ꝯuentꝰ in iur̓. vt. ff. ſi qͥs caue̓. ſi eū. §. qͥ īiuriaꝝ. Itē ī actione t̓buto ria. vt. ff. de t̓bū. l. illud. §. fi. et de his caſibus loquit̉ h̓. §. alias at̄ ex ꝯtractu agit̉ ꝯtra he̓dē eē de dolo defūcti regū la rit̉. vt. ff. de ac. ⁊ ob. l. ex ꝯtractibꝫ. ⁊. l. ex depoſiti qͥ ſūt
huic ꝯtrarie. ⁊ hāc ſpēalitatē denotat hͨ lr̄a cū dic̄. aliqn̄ h ¶ Doloſe. dolo dāte cāꝫ ꝯtractui. vel dic inci tn̄ ⁊cͣ. denti vel ſuꝑueniēti vt mō diximꝰ. ctō ī fc̄m ꝑpetuo ꝯtͣ i ¶ Ad he̓ciaꝫ. Sꝫ ſi ſuꝑueniſſet a he̓dē ⁊ ꝯtͣ defūctū da ret̉. vt. ff. de do. l. itaqꝫ. ſꝫ de dolo oli. j. ānū vtilē hodie ſcꝫ biēniū ꝯtinuū dat̉. vt. C. d̓ do. l. fi. k¶ Diximꝰ. vt. sͣ. e. §. l ¶ Cōteſtate. jn̄ at̄ ymo vt detͣ he̓di ſola p̄paracō ſuffic̄. vt. ff. de īof. teſt. poſtumꝰ .§. fi. jo. vel ſine p̄para cione datur querela heredi. accur. m ¶ Sant̉. niſi in duo bꝫ caſibꝫ. Primus cū agit̉ ad oꝑas ꝯtra li bertū. et morit̉ pr̄o nꝰ extraneo he̓dē re licto ad quē nō trāſe ūt oꝑe. ec lit̓. ꝯt̓. vt ff. de oꝑ. lib̓. l. oꝑa rū iudico. ſcd̓us in pa tre repetēte dotē fi lie q̄ a viro diu̓terat. ⁊ d̓cedat pr̄ exͣneo he̓ de relicto. ec̄ it̓. ꝯt̓. nō trāſit. vt. C. d̓ rei vxo. act̓. §. videamꝰ. n ¶ Trāſeūt. niſi ī du obꝫ caſibꝫ. pͥmus in a ctione de dolo. vt. C. de dolo. l. fi. ſcd̓s ī re tractione alicuiꝰ ī ſer uitut ē vel libertatē qͥ ꝑ colluſionē ꝓnūcia tus fu̓at ingenuus vt ff. ne de ſta. defunc. .l. i. 6. ſed interdum. o ¶ Suꝑeſt. h̓ de vi ta ⁊ tͣnſitu actōe dc̄a ẜm ꝙ ī ℟ica ꝓmiſit dc̄a ſūt. nūc d̓ iudicis officio. qd̓ cū expone̓ debeat. iā pauca vt modicū reſpiret d̓lib̓at. nā ꝯcept̉ ẜmo nē qͥs retine̓ pt̄. ab obẜuacōe iudicij. nā pnͥcipalis cā ē p ¶ Abſoluere ſcꝫ/ ſublata ſolucōe. vt. sͣ. qͥ. mo. tol. ob. ī Equit̉. qꝛ excepcō vicē tenꝫ actōis. vt. ff. de ex/ pnͥ. S cep. l. i. iō pꝰ actōes poīt d̓ excep. Et qꝛ d̓ armis acto rū vidimꝰ. et de reoꝝ armis videndū ē hoc dicit. ſeqͥt̉ ⁊cͣ. r ¶ Comꝑate. alias inuēte. cū qͥbꝫ agit̉. vt. ff. d̓ iur̓iur̓. s ¶ Eos. i. reoꝝ. nā ip̄i ſūt / .l. iij. in prͥ. §. eum. accur. t ¶ Iuſta ſit. pͥma facie. iur̓ iudicijs. in bo. fi. aūt iudicijs v ¶ Inductꝰ. hͦ īſtricti ip̄o iure nō tenet ꝯtractꝰ. vt. ff. dedolo. et elegant̓. in pnͥ. tē debere cū n̄ deberes. vt h̓. x ¶ Stipulāti. crederes et. ff. d̓ excep. doli. l. ij. §. ꝯtͣ te y ¶ Obligatū eſſe .ſ. īſpecto iur̓ rigore. de eqͥtate obligatꝰ n̄ eſt. vt. ff. de ꝟ. obli. l. obligatꝰ ē. §. obligatū. ⁊. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. ſi creditor. q̄ ſūt ꝯtͣ. ſb̓a. nā ciuilit̓ et naturalit̓ ē z ¶ Efficax eſt. ſcꝫ in fui et pure. ſꝫ nō efficax. qͣntum ad opē exactōis. vel dic efficax ē inſpecto gn̓e. naꝫ pͥma facie cōdemnādꝰ videt̉. ſed inſpecta qualitate qꝛ ſit dolo facta vel mētu. vel ſimili cauſa impediatur eſt ineffi cax et ita expone in ſequentibus caſibus. Accur. a ¶ Retus cauſa. hoc quando metu fuit compulſus. b ¶ Aut doli. hoc quando inductus fuit per dolum. e ¶ In fc̄m. redde ſingl̓a ſingulis. ꝓpoſitis cauẜ ẜm jo. Sed

IIII
mētꝰ cā. aut doli mali aūt in ſcm̄ ꝯpoſita ad īpugna dā actōeꝫ. ¶ Ide iuris eſi quis qͣſi credēdi cauſa pe cuniā ſtipulatus fuerit ne qꝫ numerauerit. Nā ea pe cuniaꝫ a te pete̓ poſſe eum c̓tū ē. dare .n. eaꝫ te oꝑtet cū ex ſtipulacōe tenearis Sꝫ qꝛ iniquuꝫ eſt eo noīe te cōdenari. placꝫ excepti one pecunie nō numerate te defendi debe̓. Cuiꝰ ex cepconis tꝑa nos ẜm ꝙ iā ſuꝑioribꝰ libris ſcp̓tum ē ꝯſtōne nr̄a coartauimus. ¶ Pret̓ea debitor ſi pactꝰ fuerit cū creditorē. ne a ſe pete̓tur nͥlominꝰ obliga tus manet. qꝛ pacto ꝯuen to obligacones nō oīmo diſſoluūtur. qͣ d̓ cā efficax ē adu̓ſus euꝫ actō. qͣ actor intēdit ſi apparet eū dare oportere. Sꝫ qꝛ iniquuꝫ ē ꝯtra pactione eū damnari defenditur ꝑ excepcōem pacti ꝯuenti. ¶ Eq̄ ſi debi tor creditore deferente iu rauerit nͥl ſe dare oporte̓. adhuc obligatuſꝑmanet Sꝫ qꝛ iniquuꝫ ē de ꝑiurio queri defenditur tn̄ ꝑ ex cepcionē iur̓iurādi. ¶ In hijs qͦꝫ actōnibꝰ quibꝰ in re agit̉. eq̄ nccͣrie ſunt ex cepcōes veluti ſi petitorie deferēte poſſeſſor iuraue rit ea re ſua eē. et n̓lominꝰ ea rē petitor vedicet licꝫ
em̄ verū ſit qd̓ intēdit. id ē rem eius eſſe. iniquū tn̄ eſt poſſeſſorē ꝯdēnari ¶ Itē ſi in iudicio tecū actū fuerit ſiue īrem ſiue in ꝑſonam ni chilominꝰ obligacio du rat. et ideo ip̄o iure pꝰ ea de eadeꝫ re adu̓ſus te agi p̄t. ſed debes ꝑ excepcio neꝫ rei iudicate adiuuari. ¶ Hec exēpli cā retuliſſe ſufficiat. alioquī ꝙͣ ex mul tiſ varijſqꝫ cauẜ excepcio nes ncc̄ie ſint ex lacioribꝰ digeſtorū ſeu pādectarū libris intelligi pt̄ quaruꝫ quēdā ex legibꝰ vel ex hijſ q̄ legiſ vice obtinēt. vel ex ip̄iꝰ p̄toriſ iuriſdcōe ſb̓aꝫ capiūt. ¶ Appellāt̉ aūt ex cepcōnes. alie ꝑpetue et ꝑ emptorie. alie tꝑales ⁊ di latorie ¶ Perpetue et ꝑe ptorie ſunt q̄ ſꝑ agentibꝰ obſtat et ſꝑ re d̓ qͣ agitur ꝑimūt qͣlis ē excepcio do li mali. et qd̓ metꝰ cā ſcm̄ eſt. ⁊ pacti ꝯuēti. tn̄ ita cō uenerit ne om̄ino pecunia pete̓tur ¶ Tꝑales atqꝫ di latorie ſūt q̄ ad tꝑſnocet et tꝑis dilacione tribuūt. qualis ē ꝯuēti pacti cū ita ꝯuenerint ne intra certum tēpꝰ age̓tur. veluti intra quiquenniū. Nā finito eo tꝑe non impedit̉ actor reꝫ exequi. ergo hij qͥbus in tra c̓tū tꝑs age̓ volētibꝰ obicitur excepcio. a̓ pacti
Eꝫ nōne hͦ t̓cō caſu. ſcꝫ qn̄ ꝑ errorē ꝓmiſi dat̉ doli excep cō. Certe ſic vt. ff. de doli excep. l. ij. §. certa. qͣre dic. ꝙ hͨ actō ī ſcm̄ ē ꝓponēda ī ſubſidiū doli excepcōnis .ſ. ꝯtͣ pro nū ⁊ ꝑntē ꝯt qͦs tur pes excepcōnes non ꝓponūt̉. vt. ff. de ex cep. do. apd̓ celſū. §. adu̓ſus. et ita h̓ acci d ¶ Scriptū Ipitur eſt. sͣ. de lr̄aꝝ obli. e ¶ Coartauimus. vt C. de nō nu. pecu. l. ī contractibus. f ¶ Fete̓t̉. no ꝙ pa ctū de n̄ petēdo. tria oꝑat̉. naꝫ tollit natu ralē ip̄o iure. ut. ff. d̓ ſol̓. ſtichū. §. nat̄alis Itē elidit ciuilē. vt ī hͦ. §. Itē obligat na turalit̓ paciſcēteꝫ nō pete̓. nā ⁊ alias qͥs ē obligatus nat̉aliter aliqͥd nō face̓. vt nō facere furtū. vt. sͣ. d̓ ob. qͥ ex delic. naſ. §. g ¶ Vīmodo. qꝛ non ciuilis ſꝫ nat̉alis tm̄. ut. ff. d̓ ſol̓. l. ſtich um. §. nat̄al̓. In caſi bꝰ tn̄ ip̄o iure vtrūꝫ tollit pactū. vt ī ma leficijs factis ſi quis paciſcat̉ ne agatur. Itē in pignore r̓miſ ſoꝑ pactu. vt. ff. de pac. l. ſi tibi. §. q̄dam actōes. ⁊. §. d̓ pigre h ¶ Apparet. or̄o po ſita loco actōnis ẜm pla. ſꝫ jo. ꝯtͣ vt dixīꝰ sͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. i ¶ Iniquū ē. no ſic. ff de ī lit̓. iur̓. l. fi. et ff. de iur̓iur̓. nā pꝰ ca .§. dato. ⁊. ff. d̓ dolo. l. nā ſufficit. hͦ tn̄ fal lit qͦciēs ē ꝯtͣ legem iuratū. qꝛ nō ẜuatur ſacr̄m. vt in aut̓. ſcē. mū. n̄ ſolū. §. j. col. v. q̄ ē. C. de nupcͣ. aut̓. q̄ eis. ⁊. ff. de iur̓ pa tro. l. adige̓. et. C. d̓ leg̓. ⁊ ꝯſti. l. n̄ dubi um. ī fi Itē qn̄ veri tas aliaſ ꝑ teſtimoni um p̄t īueniri. vt. C. d̓ re. cre. l. fi. Itē qn̄ d̓fert̉ ſacr̄m a iudice vt. ff. de iur̓iur̓. l. ad monēdi al̓ſat̄ obtinꝫ qd̓ h̓ dr̄. k ¶ Rē ſuā. diſtinguit̉ tn̄ vtrū iuret ſuam eſſe l̓ petitoris n̄ eſſe. qꝛ ſi iuret ſuā eſſe dat̉ ſibi actō et exceptō ſꝫ ſi iuret petitoriſ non eſſe naſcit̉ ſibi excepcō ꝯtͣ petitorē tantum. vt. ff. de iur̓iur̓. ſed et ſi poſſeſſori. j. et. ij. ℟n̄ſo.
t ¶ Actum. ſubaudi. ⁊ fuerit abſolutus ſicut hic innuit. m ¶ Purat. ſcꝫ. ſi pͥmo erat obligatꝰ. vn̄ ſi ſoluat nō r̓petit cū d̓bitū ſoluat. ut. ff. d̓ ꝯd̓. ind̓. l. iud̓x. ⁊. l. ſi iud̓x. ⁊. l. iul̓ ⁊ caue tibi qꝛ ꝑ iuſiu rādū. et ꝑ pactū na turalis tollit̉ obliga cio. vt. ff. d̓ iur̓iur̓. l. fi. in pͥn. ⁊. ff. d̓ ſolu. l. ſtichuꝫ. aut pan. §. nat̉al̓ ſꝫ ꝑ ſm̄aꝫ tolli tur ciuilis ⁊ remanēt nat̉al̓. ut. ff. de ꝯdi. mnd̓. l. iul̓. ait. Sꝫ cū actōꝫ īducat res iudi cata. vbi nulla oīno erat. vt. C. de rebus cre. l. actori. qͣre non tollit. vbi ē. ℟n̄. res iudicata de iur̓ ciuili eſt. et ideo tollit et ī ducit ea q̄ ſūt de iure ciuili. et ita obligaci onē ciuilē tollit et a ctionē. q̄ ē d̓ iur̓ ciuili induc̄. vt. ff. d̓ orig̓. iur̓. l. ij. §. dein̄ ex his ea at̄ q̄ ſūt iur̓ nat̉ali nō tollit. vt obliga cioneꝫ nat̉alē. vt ar. sͣ. de leg̓. ag. tu. §. fi. n ¶ Ex legibꝰ. ne qͥs ꝯueniat̉ niſi corā ſuo iudice. vt. C. de ex cep. l. fi. o ¶ Obtinēt. ut ſena. ꝯſul. ut sͣ. t. j. ī pͥnci. ſic̄ ē excepc̄. macēde. ⁊ vel̓. vt. ff. ad mace ⁊ vell̓. ꝑ totū ti p ¶ Iur̓dcōne. vt de dolo malo ⁊ mētꝰ cā ut. ff. d̓ excep. doli ꝑ totū. jtē pacti. ut. ff de pac. iur̓gē. §. p̄tor q ¶ Agētibꝰ. id jait ē ſine ꝑfinicōne tꝑis vt. ff. de doli excep. .l. pure. §. fi. ita in ſi an̄ ſm̄aꝫ opponāt̉. vt C. ſm̄aꝫ r̓ſcin. n̄ poſ. .l. ꝑemptorias. niſi in. vij. caſibus in qui bꝰ ec̄ opponi pn̄t pꝰ ſm̄aꝫ. vt rōne etatis ut. C. e. l. dr̄. et. ff. de min̓. l. mīor. xxv. an omiſſa. Itē miles. vt C. de iur̓. ⁊ fac. ig̓. l. .j. jtē ī mace. ⁊ vell̓. vt. ff. ad mace. l. tam ⁊ ſi. Itē in donatorē qui opponit. ut ꝯueni at̄ inqͣtū face̓ p̄t eciā pꝰ ſm̄aꝫ. vt. ff. de re iud̓. l. neſenniuſ .§. fi. Itē excepcō falſi ꝓcuratoris. vt. C. d̓ ꝓcur̓. l. lꝫ ſecꝰ ſi rōe ꝑſōe ꝓcuratoris opponat̉ excepcō. vt qꝛ ſit mileſ vl̓ ml̓r. qꝛ tl̓iſ excep. dilatoria ē. ut. jͣ. e. §. p̄torio. Itē vbicuꝫ

IF.
conuēti a̓ alia ſil̓is diffe̓re debet actōem ⁊ poſt tēpꝰ age̓. Ideo em̄ ⁊ dilatorie iſte excepciones appellāt̉ alioqͥn ſi intra tꝑs egerīt obiectaqꝫ ſit excepcio ne qꝫ eo iudicio quicꝙͣ ꝯſeq̄ ret̉ ꝓpter excepcōeꝫ neqꝫ poſt tꝑs oliꝫ age̓ poterat cū teme̓ rē in iudiciū dedu cebāt et ꝯſumebāt qͣ rōne re amittebant. ¶ Hodie aūt non ita ſtricte hͦ ꝓce dere voluimꝰ. ſꝫ eū qui an̄ tꝑs pactōis vel obligatio nis lite inferre auſus eſt. zenonianē ꝯſtōni ſb̓iacere cēſemus quā ſacratiſſimꝰ legiſſator. de hijs qui tꝑe plus pecierunt ꝓtulit vt et inducias qͣs ipſe actor ſponte indulſerit vel natu rā actōnis ꝯtinet. ſi ꝯtēpſe rit in duplū habeant hij qͥ talem iniuriam paſſi ſunt. ⁊ poſt eas finitas non alit̓ liteꝫ ſuſcipiāt niſi omēs ex pēſas litu antea acceperīt vt actores tali pena ꝑter riti tꝑa litiū doceatur ob ẜuare ¶ Pret̓ea eciā ex ꝑ ſōa ſūt dilatorie excepcio nes qͣles ſunt ꝓcuratorie veluti ſi ꝑ milite aūt mulie re age̓ quis velit. Nā mili tibus nec ꝓ pr̄e vel mr̄e vl̓ vxore nec ex ſacro reſcri pto ꝓcuratorio noīe exꝑi ri concedit̉. ſuis ꝟo nego cijs ſupereſſe ſine offenſa
militaris diſciplīe poſſunt ¶ Eas vero exceptiones q̄ olī ꝓcuratoribus ꝓpt̓ īfa miā vel dantis vel ipſiꝰ ꝓ curatoris opponebant̉ cū in iudicijs freq̄ntari nul lo mō ꝓſpeximꝰ cōqͥeſcere ſanctimus ne dum de hijs altricatur ipſius negocij diſceptatio proteletur. ¶ De &eplicacionibus. Nt̓dū eueīt vt exceptio q̄ prima facie iuſta vid̓r ini que noceat. qd̓ cū accidit alia allegatione opus eſt adiuuandi actoris gr̄a q̄ rēplicatio vocat̉ qꝛ ꝑ eam replicat̉ atqꝫ reſoluit̉ ius exceptōis. veluti cum pa ctꝰ eſt aliquis cū debitorē ſuo ne ab eo pecuniā petat d̓inde poſtea īcōtͣriū pacti ſunt id ē ut creditori pete re liceat. creditor agat. ⁊ excipiat debitor vt ita de inū ꝯdēnet̉ ſi non ꝯuenerit ne eā pecuniā creditor pe tat nocet ei exceptō. ꝯue nit em̄ ita. nāqꝫ nlominus hoc veruꝫ manet licet po ſtea in ꝯtrariū pacti ſunt ſꝫ qꝛ iniquū ē creditorē ex cludi replicato ei dabitur ex poſteriorē pacto ꝯuēto. ¶ Rurſus interdum eue nit ut replicatō q̄ pͥma fa cie iuſta ē. iniq̄ noceat. qd̓ cū accidit alia negatōne opꝰ ē adiuuādē rei gr̄a q̄ duplicatio vocat̉. ¶ Et ſi
dice̓ꝫ nullū fuiſſe iudiciū ut qꝛ ſit venalis ſm̄a. vel falſis te ſtibꝫ vl̓ inſtr̄is iudicata. vt. C. qn̄ nō ē ne. ꝓ. l. venales. l̓ cū iudex nō ſuꝰ. vt. C. ſi an̄ ꝯpe. iudi. ꝑ totū. jtē ſi inique ſub iudice ꝯpulſꝰ eſt eo tꝑe qͦ ꝯpelli nō d̓ buit. vt. ff. d̓ fer̓. l. j. ſꝫ dilatoriā ꝓponitur an̄ lit̓. ꝯt̓. ſꝫ ꝓbatur pꝰ ꝙͣ actor mōſtraue rit qd̓ aſſeruerat. vt C. d̓ ꝓbac̄. l. excepci onē. ⁊. C. e. l. ſi qͥdē. ſecꝰ ī excepcōne fori qꝛ an̄ lit̓. cōt̓. opponi ⁊ ꝓbari dꝫ ẜm qͦſdā vt. ff. e. l. pnl̓. Sꝫ qͥd d̓ excep. nō nu. pecu. nūqͥd ē dilatoria vel petitoriā. ℟n̄. quidā anormalā eā eſſe nos dicimus ꝙ eſt tꝑalis biēnij .ſ. vl̓. xxx. dieꝝ ut. sͣ. de lit. obli. §. fu C. d̓ n̄ nū. pec. l. ī ꝯtͣ ctibꝰ. §. j. Sꝫ in hͦ p̄t dici anormala. qꝛ cuꝫ alias ꝓbat qͥ excipit h̓ tn̄ n̄ ꝓbat. vt. C. d̓ n̄ nu. pec. l. ſi ex cau cione tua. Item q̄ro ī excepcōe n̄ im. dot̓ et eodē mō. vt. C. de dot̉. cau. n̄ nu. l. fi. et aut̓. ibi poſita. jtē qͥd de ea q̄ opponitur. vt quis ꝯueniat̉. eciā in qͣntū face̓ p̄t. ℟. eaꝫ tꝑalē. qꝛ p̄ſumo ꝙ a liqͣ acqͥret. ⁊ ſic poſt ea potit ſoluē̓. vt. C arbi. tu. l. ſi defunctꝰ naꝫ nō repetit̉ quod ſoluit̉. licꝫ facere nō poſſit. ut. ff. de. ꝯdi. idē. l. nā ⁊ maritꝰ. qd̓ fierꝫ ſi eēt ꝑpetua. cū ſit fauorabil̓. iit. ff. d̓ ꝯdi. īde. l. qͥ excepc̄. a ¶ Aut alia veluti ſi quis ſtipulet̉ id qd̓ vtero eſt. vel fructꝰ futuros. vel domum certo loco edificari. vl̓ cū romē eſſꝫ ephe ſi dare ſtipulatus ē. ut. ff. de ꝟ. obli. l. in terdum ẜm. A3o. b ¶ Cū temere. s. de ac. §. n̄ qͥs agēs. ⁊ ff. d̓ lib̓. le. l. n̄ ſolū. §. fi. ⁊. C. de iu. fi. l. iuſta. c zenoniane .ſ. grece. cuiꝰ meminit. s. de act̄. §. ſꝫ hͨ quideꝫ d ¶ Cōtinꝫ qd̓ dic ūt mō dixi. ꝑ. l. de ꝟ. obli. interdum. e ¶ In duplū. Sꝫ vid̓r ꝙ nulla patiat̉. penā. ut. ff. de pet̓. H2. ꝙ ſi īdiē. ī pͥn. q̄ ē huic contra. Sed dic illā corrigi. vel melius dic ꝙ ibi ad hoc ſolū agebat̉. ut eodem iure penes
agentem haberetur quo erat apud defunctum. vnde non fuit plus petitum. f ¶ Iniuriam. non tn̄ talem ꝓpter quam agere poſſent. g ¶ Tali pena. C. ad .l. iul̓. repe. l. i. ff. de peīſ. l. capitalium. §. pnl̓. ⁊. C. de fidei co. li. l. ſi quis in ſuo. h ¶ Muliereꝫ. q̄ pro alio age̓ nō p̄t niſi ꝓ parentibꝫ ſi morbus aut etas eos īpediat nec ſit qui eoꝝ noīe agat. ut. ff. d̓ ꝓcura. .l. feminis. i ¶ Vel ī rem niſi ꝓ eo rū lib̓tate. ut. ff. de li. cā. l. iij. ꝯtͣ. ẜm jo.
k ¶ Diſcipline .i. hoc fit ſine offenſa diſci pline. n̄ aūt ſic intelli git̉ ut ⁊ hoc non poſ ſit fieri. ſi diſciplina id ē exe̓cicium milita re offendat̉ ſꝫ ſiue of fendatur ſiue non p̄ ſumit̉ non offendi vt h̓. et. C. de ꝓcur̓ .i. qͥ ſtipendia. l ¶ Conqͥeſcere. Sed ꝯt. ff. de poſtu. l. i. §. loco et ī. §. hoc edico So. ibi de maxima in famia. hic de parua Vel illud de aduoca to qͥ emolimentū tm̄ hꝫ. hoc ī ꝓcuratore qui tm̄ hꝫ onus. m ¶ De replicatōibꝰ. qꝛ exceptō per replicationē elidit̉. ideo per ꝯſequens de replicatōe dic̄. ut. jͣ. e. in pͥn. et. ff. de excep̄. l. ij. §. replicatō. Accurſius florentinus. Aterdum. excludi. ſcilicet per exceptionem. Accur. o ¶ Digeſtoꝝ. ut. ff. de excep. l. ij.

II II
rurſus ea pͥma facie iuſta videatur. ſed ꝓpter ali cam actori iniqͥ noceat. rurſus alia allegatōne o pus eſt qͣ actor adiuuet̉ q̄ d̓r triplicacio qͣrū oīm ex cepcionū vſuꝫ int̓dū vltē rius ꝙͣ diximꝰ varietaſ ne gociorum introduxit qͣs om̄es aꝑtiuſ ex digeſtorū latiorē volumine facile eſt ꝯgnoſce̓ ¶ Excepciōes au te quibꝰ debitor defēdit̉ pl̓mqꝫ accōmodari ſolēt ec fid̓iuſſoribꝰ eiꝰ ⁊ rc̄e. qꝛ quod̓ ab hijs petit̉. id ab ipſo debitorē peti videt̉ qꝛ mādati iudico redditu rꝰ eſt eis qd̓ hij ꝓ eo ſolue rint. qͣ rōe et ſi non d̓ pete dā pecūia pactꝰ qͥs cū reo fuerit placuit ꝑ inde ſuc currēdū eē ꝑ exceptionem pacti ꝯuenti. Illis qͦꝫ qͥ ꝓ eo obligati ſunt ac ſi ec cū ipſis pactus eſſꝫ ne ab eis ea pecuia peteret̉. ¶ Sa ne qͥdaꝫ excepciones non ſolet hijs accōmodari. ec ce em̄ d̓bitor ſi bonis ſuis ceſſerit et cum eo credi tor experitur d̓fenditur ꝑ
excepcionē ſi boīs ceſſerit ſꝫ hec excepcio fideiuſſori bꝫ non datur ideo ſcꝫ qꝛ qͥ alios ꝓ debitorē obligat hoc maxime ꝓſpicit. ut cū facultatibꝰ lapſus fuerit debitor poſſit ab hijs quoſ ꝓ eo obligauit ſuum ꝯſeq̓ͥ. De interdictis. Eqͥtur vt diſpicia mꝰ de interdictiſ ſeu actioībus q̄ ꝓ hijs exercentur. Erāt aut īterdicta forme atqꝫ ꝯcep ciones ꝟborū qͥbus p̄tor a̓ iubebat aliquid fieri. a̓ fieri ꝓhibebat qd̓ tūc ma xime fiebat cum d̓ poſſeſſi one ā qͣi poſſeſſione inter aliqͦs ꝯtēdebatur. ¶ Sū ma autē diuiſio int̓dicto rū hec eſt. ꝙ aut ꝓhibito ria ſunt aut reſtitutoria. aut exhibitoria. ¶ Pro hibitoria ſūt qͥbus vetat aliqͥd fieri veluti vī ſine vi cō poſſidēti vl̓ mortuū in ferēti qͦ ei iuſerat īferēdi. vl̓ in ſacro loco edificari. vl̓ in flumine publico ripa ve eius aliquid fieri qͦ peiꝰ nauiget̉. ¶ Reſtitutoria
p¶ Excepcōes. h̓. §. videret̉ ꝙ debe̓t eſſe ī fine ſuꝑioris ti. Sed certe cū et replicatio ſit excepcō bene ponit h̓ gn̓al̓r tam ad excepcōnes ꝙͣ ad replicaciones pertinens. qi fideiſſoribus. appellacione fideiſſoris omne acceſſo rium acciꝑe. ſiue ſit mandator ſiue fideuiſſor. ſiue aliꝰ ex eo dictus ꝙ pro alio fidē ſuā aſtrinxerit Et nota ꝙ dic̄ plerūꝫ qꝛ excepcō reo ꝯpe tes gr̄a ſue ꝑſone ut qꝛ ſit mīor fideiuſſori n̄ ꝯpetit. ut. ff. d̓ mīo l. ī cāe. ī pͥn. et. ff. de excep. ī fi. l. Iteꝫ ſi ē dānatꝰ rōe ſui delicti ut. C. de fide. l. i. vel ſi ceſſit bonis. vn̄ per ſonalit̓ ei ſubuenitur ne in plꝰ ꝯueniatur. ꝙͣ īquātū dꝫ face̓ vt. .s. de act̓. l. fi. et. jͣ. e. in fi. Itē vbicūꝫ qͥs ī quātū facere p̄t ꝯdē nat̉. nam fideiuſſori non dat̉ excepco. vt .ff. d̓ re. iud̓. l. et ſi fi d̓iuſſor in pͥn. niſi fi deiuſſor ut defēſor ꝯ ueniat̉. tūc em̄ ut de fenſori n̄ ut fideiuſſo ri dat̉. vt. ff. pro ſo cio. l. naturaꝫ. §. i. et. .ff. ſol̓. ma. l. alia. v bi aūt excepcō rei co he̓t. ut pacti ꝯuēti ⁊ rei iud̓. fideiuſſoribꝰ ꝯpetūt ut h̓. ec̄ inui to reo. ut. C. d̓ excep. l. d̓fēſiōes. ⁊. ff. d̓ ex cep. l. omnes. ac. r ¶ Ill̓ qͦꝫ .ſ. fideiuſſo ſ ¶ Sane. ꝓpt̓ ribꝫ hūc caſū dixit. s. ple rūqꝫ. et ꝓptͣ alios vt diximus. ac. t ¶ Laxīe .s. de fide iui. in pͥn. ac. u ¶ de int̓de s. qꝛ in t̓dicta vicē ſuſtinent ſeu obtinēt actionū. ideo pꝰ actōes et de int̓dictis ꝓponit̉. vt .jͣ. e. in prin. ac. Eqͥtur. actioī bꝰ .ſ. in factū jͣ. e. §. fi. ¶ Verboꝝ. id ē dice̓ ꝟba ꝯcepta ⁊ formata a p̄tore ꝓpo nēte int̓dictū. Sꝫ ẜ. hͦ q̄ erat dr̄a olim int̓ int̓dcā et actio neſ. cū et actō erat formula. ut. ff. de ori. iur̓. l. ij. §. d̓īdē ex hijſ. Rn̄dēt qͥdā ut p̄ceptor meus azo. ꝙ īt̓dcā formabāt̉ ī pioa volētiū ea intētare tm̄. vn̄ int̓ duos dn̄r reddi a p̄to re loq̄nte duobꝰ. ut. jͣ. e. §. exhibitoria. et hͦ cciam colligit̉. ff. ſub multis. ti. ī tͣctatu. de īterdic. ſic eī dicit̉. vn̄ vi illū deieciſti ⁊cͣ. ut. ff. d̓ vi. ⁊ vi. ar. l. i. ī pͥn. Itē vti edes d̓ qͥbꝫ c. ut. ff. vti poſ. l. i. ī pͥn. ⁊ ſic de alijs Sꝫ actōes gn̓alit̓ et pſoam oīm formāt̉. ut qͥcūqꝫ emerit ex empto agat. ⁊ ſic de cet̓is. qd̓ colligit̉. ut. ff. d̓ or̄i. iur̓. l. ij. §. oīm. ⁊. §. de his Vel dic breuit̓ dr̄am talē fuiſſe. qꝛ int̓dicta a p̄toribꝰ ſed
actōes a ceteris mgr̄atibꝰ formabāt̉. utꝫ ex eo ꝙ oīa ſunt p̄toria. ut. ff d̓ int̓dic. ꝑ totū li. ſꝫ hodie nil aliud ē int̓di ctū ꝙͣ actō p̄toria ī ſcm̄. ut. jͣ. e. §. fi. ſtiturorijs ⁊ exhito y ¶ Aliquid. qd̓ ē in interdeīs re rijſ. ut. jͣ. e. §. reſtituto ria et. §. exhibitoria. z ¶ Prohibeat. qd̓ fac̄ ī ꝓhibitorij int̓deis. ut. jͣ. e. §. ꝓhibitoria. ac. a ¶ Maxīe hͦ ideo dicit. qꝛ qn̄ꝫ ꝑ int̓dcā non ſuꝑ poſſeſſiōe. ſꝫ ſuꝑ iur̓. rei ꝯtēdit̉ ut pꝫ. in interdicto de mor tuo inferendo vbi lꝫ inferre. et ſepulchro inedificādo vbi licet iedificare. ut. ff. de mor. īferē. l. i. ī prin et. §. p̄tor ait Itē qn̄ꝫ ꝓpͥetatis et poſſeſſio nis ſiml̓. ut. ff. de aqͣ cot. et eſti. l. i. §. fi. et .ff. e. l. int̓dicoꝝ. §. quedam. ſꝫ nūqͥd alio mo ꝙͣ ꝑ int̓dcā agit̉ d̓ poſſeſſione. ℟. n̄c ut ꝑ ꝯdi. inde. l. ind̓ biti. §. ſi mīmi. Itē ꝑ triticariā. ut. ff. d̓ cō di. tri. l. i. in fi. ⁊. l. ij Item ꝑ ꝯdicōꝫ ex le ge. ut. C. d̓ acqͥ. poſ. l. fi. ⁊. ff. d̓ rei. ve. l. pnl̓. ⁊. C. loc̄. l. ſi qͥs b ¶ Poſſeſſione. ſiue retinēda ſiue recuꝑā da ſiue adipiſcenda. ut. jͣ. e. §. ſeqn̄s diui c ¶ Quaſi poſ ſio ſeſſiōe. ut cū ꝯtēdit̉. de poſſeſſiōe reꝝ in corꝑaliū ut vie ⁊ iti neriſ ⁊ actꝰ et aq̄. v bi non ē vera poſſeſ ſio. ut. ff. de acqͥ. re. do. i. ẜuus. §. incorꝑ ales ſꝫ tn̄ eſt ibi q̄dā qͣi poſſeſſio. ⁊ d̓ ea re tinēda ꝯpetūt int̓di cta de itinere et actu ⁊ aqͣ qn̄ ꝯtēdo me eē ī qͣi poſſeſſiōe p̄dcō rū iuriū. ut. ff. de iti ne̓ actūqꝫ pͥ. ꝑ totū ⁊ ff. d̓ aqͣ cot. ⁊ eſti. ꝑ totū. et. ff. d̓ ẜuit̓. I. p. et. ff. ſi. ẜ. vē. l. ſic̄ d ¶ Sūma. i. pͥma nō mīma. qꝛ et de duobꝫ m̄ .§. ariſto. bris aliqͣ inuenit̉. ut. jͣ. e. §. tercia. tur mixͣ tā ꝓhibito e ¶ Reſtitutoria qn̄ꝫ tn̄ qd̓ īueniū/ ria ꝙͣ exhibit oria. vt. ff e. l. §. īterdcōꝝ. ⁊. ff. d̓ li. ho. exhi. l. i. nā petit̉ exhiberi et ꝓhibet̉ inuitꝰ r̄tineri. f ¶ Poſſidēti. ut ſi qͥs miſſus fuit ī poſ. iuſſu p̄toris. ut. ff. ne ius fi. e. qͥ ī poſ. miſ. ē. l. i. ī pri. na iuſte poſſidet ⁊ ſine vicō qͥ actoe̓ ꝑ toe̓ poſſidet. ut. ff. d̓ g ¶ Inferēd. qd̓ int̓dcm̄ ē. ff. de mortuo jacqͥ. poſ. l. iuſte inferendo. l. i. in pͥn. §. hoc interdictum. accur. h ¶ Edificari. qd̓ īt̓dcm̄ hēs. ut. ff. ne qͥs ī loco. ſa. l. i. ī pͥn. l ¶ Vel ī flumīe. et hoc habes. ff. ne qͥd in flumi. pu. fi. et ne quid in ripa. l. i. in prin. Accurſius.

IF
ſūt quibꝰ reſtitui a̓d iubꝫ veluti cū bonorū poſſeſſori poſſeſſionē eorū quā quis ꝓ h̓redē a̓ꝓ poſſeſſorē poſſi det ex ea h̓reditate. a̓ cum iubet ei q̓ vi de poſſeſſione fundi deiectꝰ ſit reſtitui poſſeſſione. ¶ Exhibito ria iūt. ꝑ q̄ iubet exhiberi veluti eū de cuius liberta te agit̉ aūt libertū cui pa tronꝰ oꝑas indicere velit. a̓ cum ꝑente liberos eius qui in poteſtate eiꝰ ſunt. Sūt tn̄ qͥ putant ꝓp̓e int̓ dcā ea vocari. q̄ ꝓhibito ria ſunt. qꝛ interdicere eſt denūciare ⁊ ꝓhibe̓. r̓ſtitu toria aūt ⁊ exhibitoria ꝓ ṗe decreta vocari. ſꝫ tn̄ ob tinuit oīa īterdcā appel lari. qꝛ int̓ duos dicūtur. ¶ Seq̄ns diuiſio interdi ctorū hec eſt ꝙ quedā adi piſcende poſſeſſionis cau ſa ꝯꝑata ſūt. q̄dā retinēd̓ qͥdā recuꝑande Adipiſcē de poſſeſſiōis cā interdi ctū accōmodat̉ bonorum poſſeſſori. qd̓ appellat̉ qͦ rū bonorū. eiuſqꝫ vis ac po teſtas hͨ eſt. ut qd̓ ex hijs bonis qͥſqꝫ qͦrum poſſeſſio alicui data eſt pro herede
aut ꝓ poſſeſſore poſſideat id ei cui bonorū poſſeſſio data eſt r̓ſtitue̓ debeat. Prohe̓de autē poſſidere videt̉ qͥ putat ſe heredem eſſe. Pro poſſeſſoe̓ is poſſi det qui nullo iue̓ rem here ditariā vl̓ etiā totam he reditatē ſciēs ad ſe non ꝑ tinere poſſidet. Ideo au tē adipiſcēd̓ poſſeſſiōis vo cat int̓dcm̄. qꝛ ei tm̄ vtile ē qͥ nūc pͥmū conatͣ adipi ſci poſſeſſionē rei. Itaqꝫ ſi quis adeptus poſſeſſionē amiſerit eā. hoc int̓dictuꝫ ei inutile eſt. ¶ Interdcm̄ qͦꝫ qd̓ appellatur ſaluianū adipiſcende poſſeſſionis cā ꝯꝑatū eſt. Eoqꝫ vtit̉ do mīꝰ fundi de rebꝰ coloni. qͣs is ꝓ mercedibꝰ fundi pignori futuras pepigiſſꝫ ¶ Retinende poſſeſſionis ca ꝯꝑata ſūt īt̓dcā vti poſ ſid̓tis. ⁊ utrobi. cū ab utͣqꝫ ꝑte de ꝓp̓etate alicuiꝰ rei cōtrou̓ſia ſit. et āte qͥritur vter ex litigatoribꝰ poſſi dere. ⁊ uter petere deat. Nāqꝫ niſi āte exploratum fuerit vt̓us poſſeſſio eorū ſit. nō p̄t petitoris actō in ſtitui. qꝛ ⁊ ciuil̓ et nat̉alis
a ¶ Poſſeſſori. id ē ſuccedēti de iur̓ p̄torio tm̄. ut filio emā ciꝑato vl̓ ꝯgnato. qͥ dn̄r bonoꝝ poſſeſſores ex bonoꝝ poſ ſeſſiōe edcali ⁊ decretali. nā ſtatī hn̄t hͦ int̓dcm̄ dircm̄ vt ꝯſeqͣnt̉ poſſeſſiōꝫ he̓ditatis. qd̓ appellat̉ qͦꝝ bonoꝝ. ut. jͣ. .e. §. adipiſcēde. vtil̓ ꝟo datur illi qͥ ſuccedit de iure ciuili vl̓ ex teſtō vel ab īteſtato. ut. ff. qͦꝝ bo. l. i. ī pͥn. ⁊. C. qͦꝝ bono. l. i. ſic ecōtra ī hreditatis petitiōe nā dircā dat̉ h̓redi. d̓ iure ciuili. vtil̓ vero ei qͥ ſuccedit d̓ iure p̄ torio. ut. ff. d̓ bo. poſ h̓re. pet̓. l. i. Eſt ⁊ a liud nouū auxiliuꝫ ꝑ nouā ꝯſtōꝫ inuētū. ꝑ qd̓ petit̉. poſ. h̓r ſi te ſtm̄ aꝑꝑet nō vicia tū vl̓ vituꝑatū ī aliqͣ ſui ꝑte. ut. C. d̓ edic. diui. adri. toll. l. fi. Sꝫ qͣre d̓r hͦ r̄ſtituto riū cū nūꝙͣ bonorum poſ. habuit ℟n̄ īpro pe d̓r r̄ſtitue̓ ꝓ dare. ut. ff. d̓ ꝟ. ſi. l. vbum r̄ddendi. ⁊. ff. d̓l̓. ij. l. cū qͥdā Vl̓ dic ꝙ in ſpcā ꝑſōa defūcti d̓r r̄ſtitutoriū. ſꝫ natura ſui d̓r adipiſcēd̓ poſ ſeſſiō is. ut. ff. qͦꝝ bo l. i. §. fi. b ¶ Poſſeſſore. due ſūt vie ſuccedēdi. ſcꝫ iur̓ ciuili ⁊ iur̓ p̄torio Prima ſubdiuidit̉. in poſſeſſoriū ꝑ ꝯſtōeꝫ diui adriam. ⁊ peti toriū ut ꝑ petitōem Hreditatis dircāꝫ ha beat. Itē ẜa ſil̓r ſb̓ di uidit̉. ī poſſeſſoriuꝫ. ut ꝑ īt̓dcū qͦꝝ bo. ꝑ qd̓ petit ſucceſſor de iue̓ p̄torio ſe mitti in poſ. bono. q̄ tenebat d̓fūctꝰ tēꝑe mortis. ut h̓. Itē ī p̄torium. ut ꝑet̓. h̓r. bo. poſ. c ¶ Poſſidꝫ. vel dolo fecit qͦ mīꝰ poſſid̓at ut. ff. qͦꝝ bo. l. i. ī pͥn. et expone hec ꝟba ꝓ hrede et poſſeſſore. ut. jͣ. §. ꝓ he̓de. et. § ꝓ poſſeſſore. d ¶ Poſſeſſiōꝫ. ꝑ int̓ dcm vn̄ vi. qd̓ intra annū locū hꝫ ꝓ hijs q̄ non ꝑuenerūt ad violentū. ꝓ alijs ꝑpetuo. ut. ff. de vj. et vi. ar. l. i. ī pͥn. et hͦ ſi ciuilit̓ ⁊ naturalit̓ poſſidebat deiectꝰ. ſi aūt naturalit̓ tm̄ vtile hꝫ vt fructuariꝰ. ut. ff. de vi ⁊ vi ar. l. iij. §. vn̄ vi. e ¶Iubet .ſ. p̄tor de lib̓tate. ut qꝛ lib̓ homo detinetur in uitꝰ. quod int̓dcm̄ hēs. ff. de li. ho. exhiben. l. i. f ¶ Indice̓ velit. id ē ꝯuētꝰ īiunge̓t. qͦ caſu aget de li. hoīe exhibendo. ut. ff. de li. homīe exhiben. l. fi. ac. g ¶ Parēti in hͦ caſu duo ſūt int̓deā. vnū d̓ li. homine exhi.
alterū d̓ d̓ducēdis. ut. ff. d̓ li. ho. ex. l. i. j. ℟n̄. ⁊. l. iij. i. ℟p̄ h ¶ Obtinuit. int̓ ſapiētes. i ¶ Duos. a p̄toe̓ formant̉ vt k ¶ Qd̓ ex hijs. inuit̉ h̓ ꝙ hͦ int̓dcm̄ no. s. e. in prin. ec̄ ꝓ vnare ꝯpetit. Sꝫ ꝯtͣ. vid̓r ꝙ ſit vl̓ e. ut. ff. qͦꝝ bo. l. j. .§. fi. ſꝫ certe n̄lomīꝰ ē vl̓ e. lꝫ ad vnā rē det̉. ſic eī eſt ī here. pe. ut. ff. de. pet̓. he̓. l. regl̓r. et. l. lꝫ. quā ꝯſtat vl̓ em̄ eē. ut ff. d̓ rei. vē. l. i. j. ℟ n̄ l ¶ Poſſeſſio. ſcꝫ d̓e̓ m ¶ Gata. ſcꝫ talis a voce p̄toris viui ul̓ hodie corā qͦlibet iu dice. ut. C. qͥ admit. ad bo. poſ. l. fi. n ¶ Pro hered̓ ſꝫ nū qͥd hij tituli ſūt. ℟ n̄. nō. ut. C. ī quibꝰ ca ceſ. lō tē. p̄. l. he̓dita tē. gͦ vſucapio nō p̄t ꝓcede̓. Sꝫ ꝯtͣ. ff. qͦ rū bo. l. i. ℟. i. ſꝫ illd̓ expone vt ibi. o ¶ Pro he̓de h̓ or̄o qn̄qꝫ accipit̉ ꝓ vero ti. ut. ff. ꝓ he̓de. per totū. qn̄qꝫ ꝓ falfo vt qꝛ credebat ſe he̓deꝫ cū nō ſit. et ita h̓ acci pit̉. ⁊ qn̄ꝫ agit̉ d̓ pe t̓. here. ut. ff. de. pet̓ her̓. l. ꝓ hered̓. p ¶ Sciēs. vn̄ ſi que rit̉ ab eo qͣre poſſidē at. diē̄ qꝛ poſſideo ul̓ ſi dicat ꝓ herede. tn̄ falſum ſcienter dicit. ut. ff. de pet̓. her̓. l. qͥ interrogatus. q ¶ Amiſerit. q̄ ē fcī. r ¶ Comꝑatū. ꝯtͣ. co lonū diccm̄. ꝯtͣ extra neoſ vtile. ut. C. d̓ ſal l. i. ⁊. ff. de ſalui. l. i. .8. ¶ Coloni. Iteꝫ et ꝓ dāno ſi qd̓ ꝯtulit ī eiſdē. ut. ff. de falui. interdic. l. j. t ¶ Pepigiſſꝫ .ſ. taci te. ut. C. loc. j. c̓ti iur̓ Sed quid differt int̓ hͦ int̓dcm̄ ⁊ ẜuianam ℟ n̄. in ẜuiana opor tet locatorē ꝓbare colonū fuiſſe dn̄m tē ꝑe obligatōis. ut. ff de pig̓. l. i. §. cū p̄diū in fi. ⁊. l. ⁊ q̄ nonduꝫ ſūt. §. qd̓ dic̄. ſꝫ in int̓dcō iſto ſufficit ſi ꝓbꝫ ip̄ꝫ poſſediſſe. ut. ff. de ſal. īt̓dic. l. i. u ¶ Poſſidētis. qd̓ d̓ rebꝰ īmobilibꝰ dic̄. ſꝫ utrobi. de mobi libꝰ. jͣ. e. §. ſꝫ interdicto. x ¶ Propͥetatē. ob hͦ qd̓ ꝯꝑatū ē. ſꝫ ⁊ ſine hac ꝯtrou̓ſia ꝓp̓e tatis dabit̉. ut ſi de ſola poſſeſſione ꝯtēditur. ẜm jo. y ¶ Pete̓ debeat. id eſt qͥs ſit actor. et quis reus. z ¶ Poſſeſſio ſit. id eſt quis poſſideat. a ¶ Non p̄t. ut. ff. de iudi. l. inter litig̓

IIII
racō fac̄ ut alius poſſide at. et aliꝰ a poſſidente pe tat. ⁊ qꝛ longe ꝯmodius ē poſſide̓ pociꝰ ꝙͣ petere id̓o pl̓mqꝫ et fere ſꝑ ingēs exi ſtit ꝯtētō d̓ ip̄a poſſeſſiōe ¶ Cōmodū at̄ poſſidēdi ī eo ē. ꝙ etiā ſi eiꝰ res n̄ ſit q̓ poſſidet. ſi modo actor rē ſuā non potuerit eſſe ꝓ bare remanet in ſuo loco poſſeſſio ꝓpt̓ quā cām cuꝫ obſcura ſūt vt̓uſqꝫ iura ꝯ tra petitorē iudicari ſolet ¶ Sꝫ int̓dicto q̓dam vti poſſidetis. de fundi vl̓ edi um poſſeſſione ꝯtenditur Vtrobi ꝟo īt̓dicto de re rū mobiliuꝫ poſſeſſione cō teditur qͦrum vis ac pt̄as pl̓imā int̓ ſe dr̄aꝫ apud ve teres hēbant. nam vti poſ fidētis interdicto is vince bat qͥ int̓dicti tꝑe poſſide bat. ſi mō nec vi nec clam nec p̄cario nactꝰ fuerit ab adu̓ſario poſſeſſionē. ec̄ fi aliū vi expulerat a̓ clā ar ripuerat alienā poſſeſſiōꝫ. aut p̄cario rogauerat ali quē vt ſibi poſſide̓ liceret
Vtrobi vero int̓dicto iſ vincebat qͥ maioe̓ ꝑte eiꝰ anni. nec vi nec clam. nec p̄cario ab aduerſario poſ fidebat hodie tn̄ aliter ob ẜuat̉ Nā ut̓uſqꝫ īterdicti pt̄as qͣntū ad poſſeſſionē ꝑtinet exeqͣta eſt. ut ille vī cat ⁊ ī re ſoli ⁊ in re mobili qui poſſeſſioneꝫ nec vi nec clam nec precario ab adu̓ ſario litis conteſtate tꝑe detinet ¶ Poſſidere aut vid̓r qͥſqꝫ non ſolum ſi ipſe poſſideat. ſꝫ ſi eiꝰ noīe ali q̓s in poſſeſſione ſit. licet iſ eius iuri ſubiectꝰ nō ſit qͣl̓ eſt colonus et inquilinus. ¶ Per eos qͦꝫ apud qͦs d̓ poſuerit qͥs. a̓ quibus ꝯmo dauerit ipſe poſſidere vi det̉. ⁊ hͦ ē qd̓ dicit̉ r̓tinere poſſeſſione poſſe aliquē ꝑ quēlibꝫ qͥ eiꝰ noīe ſit ī poſ ſeſſiōe. quiēciā ſolo aīo qͦꝫ retineri poſſeſſiōꝫ placꝫ .i. ut ꝙͣuis neqꝫ ip̄e ſit ī poſ ſeſſiōe neqꝫ eius noīe aliꝰ tn̄ ſi nō relīq̄nde poſſeſſio nis aīo. ſꝫ poſtea reu̓ſurꝰ inde diſceſſerit. retinere
b ¶ Ciuil̓. ut qꝛ parit actōeꝫ ī rē adu̓ſario. ut. C. d̓ ali. mu. iu. cauſa fa. l. j. e ¶ Ratural̓ vt qꝛ nemo a ſeip̄o poſſꝫ pete̓ ẜ nat̉aꝫ. ut. ff. d̓ arbi. l. pnl̓. ⁊ fac̄ ad hͦ bn̄. ff. uti. poſ. l. i. §. hͦ ī tͣdcm̄. ⁊. ff. d̓ diſ Sꝑ īges .i. magͣ. ⁊ h̓ eadē ꝯtencō acqͥ. poſ. l. exituſ. q ī alijs int̓dictis eſt etiā in illo de ſuꝑfitiebꝰ. ut. ff. d̓ ſuꝑ fic̄. l. j. ℟. i. Itē ī il lo itine̓ actūqꝫ ⁊ via pͥua. ut. ff. d̓ iti. actu qꝫ pͥ l. i. i. ℟. Itē de aqͣ coti. ⁊ eſti. Itē in t̓ eos qͥ ducūt aquam ꝑ eūdē riuū qͥ corri uales dn̄r Itē īt̓ eos qͥ ex eod̓ caſtello. ut. ff. de aqͣ cot. ⁊ eſti. l. .j. ℟. i. ⁊. l. ſi qͥs ius. .§. ſi īt̓ corriuales. et. .§. ait p̄tor qui ex ca ſtello In hijs eī oībꝰ it̓dcīs vbi de īcorꝑa liū qͣi poſſeſſiōe agit̉ ē id̓ modꝰ agēdi qͥ in duobꝫ iſtis. et id̓o cō tinue pꝰ illum ti. uti poſ. et illi ſupradicti ponūt̉ ꝑ ordīeꝫ o ¶ Remanꝫ. fac̄. C. d̓ ede qͥ accuſae̓. ī fi. et. C. d̓ rei vē. l. res. ff. ſivſufru. pe. l. uti e ¶ Vl̓edi frui. u. ff. utipoſ. l. i. i. ℟. f ¶ Vtrobi. hͦ d̓r ab utrū et ubi. ut utrum ponat̉ ꝓ ad vl̓ āpliꝰ vbi pōīt ꝓ qͦꝫ. q. d. apd̓ qͣꝫ ē apud eū ſit. Nō fit at̄ intio h̓ poſ ſeſſiōis. c̄ mobilia ꝓ pͥe n̄ poſſideāt̉ ſꝫ īmo bilia tm̄. c̄ dicat̉ poſ ſeſſio qͣi pedū poncō ut. ff. de acqͥ. poſ. l. i. ipnͥ. abuſiue tn̄ tā mo bilia ꝙͣ īmobilia dn̄r poſſideri. g ¶ Quo rū .ſ. duoꝝ īt̓dictoꝝ h ¶ Int̓deī .i. tꝑe qͦ ꝓponitur int̓dictum ¶ Aliū dūmō n̄ adu̓ ſariū k ¶ Aus .ſ. ꝙͣ adu̓ſarius. ut. ff. de ꝟ. ſi. l. maioe̓ ꝑte l¶ Poſſidebat ⁊ ſic ciciꝰ vīcebat ī vti poſ. ꝙͣ vtrobi. et erat forte rō qꝛ cicius mobilia tͣnſferūt̉ ꝙͣ īmobilia. ut. ff. ꝯmo. l. i. ⁊. ff. de re iud̓ a diuo pio. §. i. et. ff. de acqͥ. poſ. l. ſi rē m ¶ Ad poſſeſſiōꝫ nota quantum ad poſſeſſionem. nam quantum ad alia re manſit differentia ut olim. ut uti poſ. in rebus immobili bꝫ. et vtrobi. ī mobilibꝫ locū habeat. ut h̓ d̓r. et. s. §. ꝓx. ne Nec clā. cū multa ſint gn̓a violētiaꝝ. q̄ ad pn̄s omitto. de hac vi q̄ īqͥetiua d̓r q̄ parit hͦ int̓dcm̄ dic. ut ſi me arrae̓ vl̓ edificare vel aliqͥd ī meo me face̓ ꝓhibes ꝯtēdēs te poſ fidere. hꝫ locū hͦ int̓dcm̄. ut. ff. de vi. et vi. ar. l. vin facit. et. ff. ꝙ vi aūt clā. l. i. §. ꝙ ſi. Quid ſi ille nō ꝯtēdat ſe poſſi dē. ſꝫ ſolū iniuriat̉ mihi ℟º. adhuc locū hꝫ hͦ int̓dcm̄. ut. ff. iti poſ. ſi duo. §. ſi vicinꝰ Sꝫ ⁊ actōe īiuriaꝝ mihi tenet̉. vt
ff. d̓ act̉. ēp. l. qͥ pēdētē. Cuid ſi nec poſſeſſiōis rōe nec ī iu ria. ſꝫ qꝛ ẜuitute ſibi ꝯtēdit ℟º. ſi poſſidꝫ ītētabo negatori ā. ſi ego poſſid̓o ītētabo hͦ īt̓dc̄ꝫ. ut. ff. ſi ẜui ve. l. ij. §. j Clā at̄ poſſidꝫ qͥ clācl̓o em̄ abſēte ſibi poſſid̓re volēs īg̓dit̉ fū dum meum quē ego poſſideo. nec tn̄ ſuſpicor me poſſe r̓pel li et ita me abſēte ⁊ inuito ſepiſſime fac̄. ut. ff. ꝙ vi aūt clā. l. iij. §. fi. ⁊ d̓ acqͥ poſ. l. clā. ille eī qui īgre ditur hꝫ nat̉alem ꝑ ī troitū ſuum. et ego ciuilē. Vel dic ꝙ ego retineo naturalē ciui lit̓. īgrediēs natura lem nat̉alit̓. Sed nō ne eā naturalē ꝑdit ſtatī cū de fundo exit et ad iudiciū veīt vel etiā alias iret. ℟º. n̄. immo animo r̓tinꝫ eā naturalem ut fac̓ fru ctuariꝰ qͥ ſolaꝫ nat̉a leꝫ hꝫ Vel dic ꝙ ſi a mittat eaꝫ. n̄ tn̄ nocꝫ qꝛ adhuc hͦ int̓dicto tenetur. lꝫ ego poſſi deam tm̄. ut diximus ꝑ. l. ff. uti poſ. ſi duo .§. ſi vicinꝰ. p̄cario at̄ poſſidet aduerſariꝰ a me vt ſi p̄cibꝰ ſuiſ mō tus ꝯceſſi ſibi p̄cario ut. ff. de p̄ca. l. i. ī pͥn et. §. i. et diſtīgue ī p̄ cario. qꝛ aūt agitur ut om̄is poſſeſſio ī ac cipiētē tͣnſferat̉. qd̓ fieri p̄t. ut. ff. e. ī r̓bꝰ ⁊. ff. d̓ acqͥ. poſ. pōp .§. ſi is. aut ut nulla. et hͨ vꝫ. ut. ff. d̓ p̄cat̓ certe. §. is qui. aut vt habeat naturalē tm̄ qui accipit. et hͦ valꝫ ut. ff. de p̄ea. l. et hꝫ et. §. eū. Sed nunqͥd ī om̄i p̄cario vinco ha bente a me ꝑ hͦ int̓di ctū. ℟º. non illū qͥ hꝫ om̄eꝫ poſſeſſionē. cū hoc interdcm̄ poſſeſ ſorē tueatur. ut. ff. v ti poſſi. l. i. §. j. et. §. j gͦ vīco ſupͣdcōſ ec̄ ſi ego habeā poſſeſſiōꝫ ab alio. vi vl̓ clā vel p̄cario. ut h̓ et. ff. uti. poſ. l. i. §. fi. et. l. ij. o ¶ In poſſeſſione. caute dic̄. ut. ff. de acquir̓. poſ. l. ſi quis autē. nā nō poſſidēt iſti nec ciuiliter nec naturalit̓. ẜm. jo. .ſ. colonus et inqͥlinꝰ. et ſil̓es. ut h̓ et. ff. de vſuca. nō ſolū. .§. quod vulgo. ſed. M. dic̄ eos naturalit̓ poſſidere. ut. ff. ꝯn̄i di. l. neqꝫ ſꝫ illū intellige poſſidere colonū. ſcꝫ alij. p ¶ Colonus .ſ. ī villa. ſꝫ inqͥlmus in ciuitate. ut. ff. de acqͥ poſ. l. re pignoris. q ¶ Per eos videt̉. ſi ergo per aliū poſſidet. gͦ n̄ poſſidet ut. ff. de acqͥ. poſ. l. ꝙ in eo Licet qͥdā dixerūt eū naturalit̓ poſſidere. ſicut et colonum. ut ſuperiori caſn diximus r ¶ Retinere. licet aīo teneatur. n̄ tn̄ aīo q̄rit̉. ut. ff. d̓ acqͥ. poſ. l. quemadmodum. et. C. de acqͥ. poſ. l. licet. e. §. ꝓx.

ILix
poſſeſſiōꝫ vid̓t̉ ¶ Adipiſci vero poſſeſſionē ꝑ qͦs aliqͥſ p̄t. ſcd̓o libro expoſuimus nec vlla dubitatio eſt. qui animo ſoli adipiſci poſſeſ ſionē nemo p̄t ¶ Recupe rāde poſſeſſioīs cā ſolꝫ int̓ dici. ſi quis ex poſſeſſione fundi vl̓ ediū vi deiectus fuerit. Nam ei ꝓponitur in terdem vn̄ vi. ꝑ qd̓ is qͥ de iecit cogit̉ ei r̓ſtituere poſ ſeſſione. lꝫ is ab eo qui vi deiecit vi vel clam. vel p̄ cario poſſideat. ſꝫ ex ꝯſtōi bꝫ ſacris ut ſupͣdiximus ſi q̓s rē ꝑ vim occupauerit. ſi qd̓ in bonis eius ē. dn̄io eiꝰ pͥuat̉. ſi aliena pꝰ eiꝰ re ſtitutionē eciā eſtimaciōꝫ rei dare vim paſſo ꝯpellit̉. ¶ Qui gutem aliquem de poſſeſſione per vim deiece rit. tenet̉ ex lege iulia d̓ vi p̓uata aut de vi publica. ſꝫ de vi p̓uata. ſi ſine armiſ vim fecerit. Sin aūt cum armis eū de poſſeſſione ex pulerit. de vi publica tene tͣ ¶ Armorū autem appel lacione non ſoluꝫ ſcuta et gladioſ ⁊ galeas. ſꝫ et fu ſtes et lapides ſignificae̓ ītelligimꝰ ¶ Tercia diui ſio int̓dictorū hͨ eſt. ꝙ aūt
ſimplicia ſūt. a duplit Siplicia ſūt in qͥbus reꝰ alter eſt. alter actor. qͣlia ſūt oīa r̓ſtitutoria a̓ exhi bitoria. Nā actor ē qui d̓ fiderat. a exhiberi. a reſti tui. Reuſ aūt is a quo deſi derat̉ ut reſtituat aūt ex hibeat ¶ Prohibitorū at̄ int̓dictorū alia ſimplicia ſūt alia duplicia. Simpli cia ſūt. veluti cum p̄tor ꝓ hibꝫ in loco ſacro vel in flu mīe publico ripa ve eiꝰ ali quid fieri Nam actor eſt qͥ deſiderat ne qͥd fiat. reus eſt qui aliqͥd facere conat̉ ¶ Duplicia ſunt. veluti v ti poſſidētis int̓dictum et vtrobi Ideo aūt duplicia vocāt̉. qꝛ pa̓ vt̓uſqꝫ litiga toris in hijs ꝯditio eſt. nec quiſꝙͣ p̄cipue reꝰ vel actor intelligit̉. ſed vnꝰ quiſqꝫ tam rei ꝙͣ actoris ꝑtem ſu ſtinet. ¶ De ordine ⁊ ve teri exitu int̓dictorū ſuꝑ uacuū eſt hodie dice̓ Naꝫ qͦciens extͣ ordīeꝫ ius d̓r qͣ lia ſūt hodie om̄ia iudicia nō e ncc̄e reddi int̓dictū. ſed ꝑ inde iudicat̉ ſine in terdcīſ. ac ſi utilis actō ex cā interdicti r̄ddita fuiſſꝫ De pena temere litignūtiū
a ¶ Expoſuimꝰ. s. ꝑ qͣs. ꝑ ſo. no. ac qui. §. ex hijs. b ¶ Ediū aliud in r̓bꝰ mobilibꝫ. nā ꝓ hijs ꝯpetit vi bo. ra pto. actō. ut. ff. de. vi etvi ar. l. i. §. hoc interdictum. et. §. illud. et. §. plane niſi mobilia cum immobilibus petantur hoc interdicto. ut. ff. de vi et vi ar. l. ij. §. qui autem. c ¶ Proponitur. id eſt datur d ¶ Vn̄ vi ſꝫ qͣre d̓r vn̄ vi. ℟ qꝛ talia erāt ꝟba p̄ toris vn̄ illū vi deie ciſti ⁊cͣ. et ita a prin cipio ꝟboꝝ p̄toris ſūpſit denoīatōꝫ ſic̄ ⁊ alia vt qͦꝝ bo. et ſil̓ia ut. ff. de vi. et vi. ar. l. j. in principio e (ib eo .ſ. deiectus qꝛ hodie exſpoliaui te. vel qꝛ cepi poſſi dere rē tuā clā. vl̓ vi ſeq̄nti ꝟo die me ex puliſti. nā teneris mi hi hͦ int̓dicto ſecuſ ſi incōtinēti me reicis. ut. ff. de vi et vi ar. l. iij. §. c̄ g̓. ⁊. l. qui poſ ſeſſiōꝫ qd̓ incōtinēti accipe anꝙͣ ad alios actꝰ exͣneos diu̓tat. ut. ff. de ꝯuo. rei. ſti. f ¶ Cōſtōibꝫ duol ut. C. vn̄ vi ſi qͥs ī tm̄ g ¶ Supͣdiximꝰ. ſcꝫ vi bo. rap. §. quia tn̄ h ¶ Rei dare .ſ. ꝓp̓e tatis. ſꝫ interdicō vti poſſidetis poſſeſſio ē ſtimat̉. ut. ff. uti poſ ſi. l. pnl̓. §. fi. i ¶ Priuata. pena at̄ hmōi legis eſt tercie ꝑtis bonoꝝ publica ſi ſine armis. et r̓lega tio ec̄ ſi ē armis. ut. jͣ. de publi. iud̓. §. Iteꝫ lex iul. de vi. pu. ⁊. C ad. l. iul. de vi. pu. l. qn̄qꝫ. et. l. ij. et. ff. de ac. l. hos accuſare. § omnibus ¶ ¶ Sin at̄. et lapideſ .jͣ. de pu. iud̓. §. Item lex. ff. de vi. etvi. ar. l. iij. ī pͥn. ff. de ꝟ. ſi. l. armoꝝ. Sꝫ nunqͥd dꝫ aliqͥs exſpectae̓ ſe pͥmo ꝑcuti ꝙͣ ꝑcuti at. Dicunt qͥdaꝫ ꝙ ſic ut. ar. C. vn̄ vi. et. l. i. et. ff. ad. l. acqui. ſi ex plagis. §. tabernarius. Nos contra ſed ſufficit iuſtus timor recte poſſidenti ad defendendam poſſeſſionē quam ſine vicio tenebat īculpate tutele mode ram ne illatā. vn̄ īde ꝓpulſae̓ lꝫ. vt. ff. ad. l. acqͥl. ſꝫ ⁊ ſi qn̄ꝫ et. ff. ad. l. cor. de ſic. l. is. qͥ. et. ff. d̓ vi. et vi ar. l. iij. §. qͥ ar. l ¶ Tercia. duplicia. ſimul pt̄ fieri actionum diuiſio. nam q̄ dam duplices ſunt. ut fa. h̓r. fin̄. reg̓. et ꝯn̄i. di. ut. ff. de iu di. l. in tribus.
n ¶ Publico. ff. ne quid in flumi. publi. per totum. o ¶ Vtrobi. Itē īterdc̄ꝫ d̓ ſuꝑfitiebꝫ. ut. ff. de. ſuꝑfi. l. i. §. ꝓpoīt̉ et dic ut. s. e. §. r̄̓tinēde. nitate. ſine ea tn̄ r̓ddi p̄t. p ¶ Int̓dcōꝝ .ſ. c̄ ātiqͣ ſolē ⁊ ꝓponi. ut. ff. de oꝑ. no. nū. l ptor ait. §. nōnulli. vel ec̄ ī fc̄ꝫ actō loco cuiuſlibꝫ int̓dicti. q̄ vtil̓ vocatur ut ſubicit. q ¶ Ordineꝫ. id ē extͣ antiquā ſolēnitatem qd̓ ſꝑ fieri vid̓r vt ſb̓ icit ut. s. de ſuc. ſub la. ī pͥn. ⁊. ff. de neg̓g l. actō. et. C. d̓ forni et ip̄e. ac. ſb̓la. l. i. et ij. r ¶ Int̓dē̄iſ .ſ. ſo lēnibꝫ ſ ¶ Actō. i. a ctō inſcm̄ q̄ dat̉ loco cuiuſlibꝫ īt̓dcī. Et noͣ quatuor eſſe genera actōis ī ſcm̄. vna eſt que ex om̄i edicō vel int̓dcō p̄toriſdat̉ v bi ſꝑeāl̓ actō n̄ dat̉. ut h̓. Alia ē leg̓ acqͥ lie ſubſidiaria. qn̄ dā num datur de nō cor ꝑ e in nō corpꝰ. ut. s ad. l. acqͥ. §. fi. que et ipſa p̄toria ē. ut. ff. d̓ pͥſ. ꝟ. l. qꝛ actōnum. in fi. Terciū genꝰ ē exͣordīariū. qꝛ ex va rijs figuris caꝝ ē in troductum qͦciens e quū ē actōꝫ dari. vt. C. d̓ ſacroſa. ec. l. ſci mus. Quartu genus eſt qd̓ eqͥꝑatur actō ni pͥſ. ꝟ. qͥ actio pre ſcpͥ. ꝟ. vna cum iſta ī ſcm̄ ciuil̓ d̓r. ut. ff. de p̄ſcpͥ. ꝟ. l. i. in fi. Et hꝫ locū ī t̓bꝫ gn̓ibus negotioꝝ. Prīo ī cō tractibꝫ īnoīatis tri bus. dout des. et do ut facias. et facio vt facias. ut. ff. d̓ p̄ſ. ꝟ. l. nat̉al̓. §. i. et. iij. Sꝫ in qͣrto innoīato ꝯtͣ ctu .ſ. facō. ut deſ. hꝫ locū actō de dolout ff. de p̄ſc. ꝟ. l. natu ralis. §. ꝙ ſi facō. Itͣ in ſcd̓o gn̓e ex omni pacto incōtinēti āte vel pꝰ appoſita iuxͣ a liquē ꝯtͣctū. ut. C. d̓ pact̓. int̓. emp. ⁊vē. l. ij. et. C. de pac. l. petēs It̄ ī t̓cō gn̓e vbicūꝫ dubitat̉ de noīe ꝯtͣctꝰ. utꝫ ī exepl̓. ut. ff. de eſtīa. ac. l. i. et. ff. de pre ſcpͥ. ꝟ. l. i. per totum. et. i. iij. t ¶ Reddita. ſcꝫ ab illo p̄tore u ¶ De pena temere litigātiū. uſqꝫ nunc de ꝓpoſitōe actōnū dictum eſt Sꝫ qꝛ ꝯtingit eas int̓dū teme̓ ꝓponi. nūc de pe na temere litigantium dicit Vnc ſuſtīebant .ſ. magiſtratꝰ qui iura reddebant. Fut. ff. de orig̓. iur̓. l. ij. §. poſt originem. ac.

IIII
I Vnc admonendi ſumꝰ magnam cu Vram egiſſe eos qͥ iura ſuſtīebāt. ne facile ho mines ad litigandū ꝓced̓ rēt qd̓ et nob̓ ſtudio eſt id qꝫ eo maxime fieri p̄t ꝙ te meritas tā agētiū ꝙͣ eoꝝ cuꝫ qͥbus agit̉. mō pecuni aria pena. mō iur̓iurandi religiōe mod̓o infamie me tu cohercetur Ecce ei iuſ iurāduꝫ om̄ibꝰ qͥ ꝯueniun tur ex ꝯſtōne nr̄a defertur nā reus non aliter ſuis al legacōibꝫ vtitur nͥ prius iurauerit ꝙ putāſ ſe bona inſtacia vti ad contradicē dūꝑuenit ¶ At adu̓ſus in ficiantes ex qͥbuſdā cauſiſ dupli vel tripli actō cōſti tuitur. veluti ſi damni in iurie aūt legatorulocis ve nerabl̓ibꝰ relictoruꝫ noīe agatur Statiꝫ at̄ abinicō pl̓is ꝙͣ ſimpli ē actō veluti furti māifeſti qͣdrupli nec manifeſti duplinaꝫ ex hijſ et alijs qͣbuſdam cauſis ſi ue qͥs neget ſiue fateatur pluris ꝙͣ ſimpli eſt actō ¶ Item actoris qͦꝫ calum nia cohercetur nam eciaꝫ actor pro calumnia iurare cogit̉ ex nr̄a ꝯſtōe ut̓uſqꝫ etiā ꝑtis aduocati iuſiura dum ſubeunt. qd̓ alia n̄r̓a ꝯſtōne ꝯp̄hēſū e ¶ Hec at̄ om̄ia ꝓ veteris calūnie a ctōne introducta ſunt que in deſuetudine abijt. qͥ in
ꝑte decīa litis auctoreſml̓ ctabat qd̓ nuſꝙͣ ſcm̄ eſſe ī uenimꝰ. ¶ Sed ꝓ hijs in troductū eſt et p̄fatuꝫ iuſ iuranduꝫ ut et improbus litigator ⁊ damnuꝫ ⁊ īpē ſaſlitiſ īfe̓re adu̓ſario ſuo cogat̉ Ex qͥbuſd̓ iudicijſ dānati ignomīoſi fiūt ve luti furti vi bonorum rap torum iniuriarum. d̓ dolo Itē tutele mandati depo ſiti dircīs n̄ ꝯtͣrijs actioni bꝫ. Itē ꝓ ſocio q̄ ab utͣqꝫ ꝑte dirca eſt et ob id qui libꝫ ex ſocijs eo iudicio dā natꝰ ignomīa notat̉. ſed furtiquidē a̓ vi bonorum raptorū ā īiuriarū aut de dolo n̄ ſolū notāt̉ ignomi nia. ſꝫ et pacti et rc̄e Pl̓i muꝫ em̄ int̓eſt vtruꝫ ex de licto aliquis aut ex contra ctu debitor ſit Omniuꝫ autē actōnum īſtituenda ruꝫ pͥncipiuꝫ ab ea ꝑte edi ctiꝓficiſcit̉ ꝙͣ p̄tor edicit dei ius vocādo. utiqꝫ eniꝫ in pͥmiſ adu̓ſariꝰ ī ius voca dꝰ eſt ideſt ad euꝫ vocādꝰ ē qui ius dicturus ſit. qͣ ꝑte pretor parentibus et pro nus Item ꝑentibus libe riſqꝫ pronoruꝫ et pr̓onarū hūc p̄ſtat honorē. ut n̄ ali t̓ liceat liberiſlibertiſqꝫ e oſ ī iuſvocae̓ ꝙͣ ſi id ab ip̄o p̄toe̓ poſtulauerit ⁊ impe trauerint ⁊ ſi qͥs aliter vo cauerit in eū penam ſoli doruꝫ quinqͣginta ꝯſtituit
r ¶ Naxime .i. certe. y ¶ Pecuniaria .i. aliqn̄. ut. jͣ. e. §. fi. ¶Religione .ſ. calū. ut. jͣ. ꝓx. §. Sꝫ qn̄. ℟ in futuro ſeculo licet non in iſto ut. C. de iur̓iur. l. ij. Ac. a ¶ Infamie. jͣ. e. §. ex quibuſdam. ac. b ¶ Conſtōne. C. de iur̓iur̓. ꝓpter ca. l. ij. in princi. ac. c ¶ Niſi prius. nō dic ꝙ priꝰ reus ꝙͣ actor iuret ſed priuſꝙͣ au diatur actor. aut pri uſꝙͣ reꝰ iuret. ut. C. de iur̓iur̓. ca. l. ij. ī pͥn que eſt contra d ¶ Ad ꝯtradicendū nota diligent̓ capl̓a huius ſacri. actor em̄ iurat ꝙ bona īſtācia venit ad agendū. vt C. de iur̓iur. ca. l. ij. teꝫ ꝙ n̄ dabit vl̓ de dit iudici aliqͥd ut ꝓ ferat̉ ꝓ ſe ſnīa. ut in aut̓. ut liti iurēt ī ex or. lit̓. Itē ꝙ nullam exigꝫ vl̓ faciat ꝓbati oēꝫ calūnioſam. ut in aut̓. d̓ hijs qͥ īg̓di ad appel. §. fi. col. v. ecō tra reus iurat hͨ ead̓ n̄ ꝙ in pͥmo capitulo iurat ſe vti bona contͣ e ¶ Veluti. dictōe ut. s. de ac. §. tripli f ¶ Noīe agētur. Itē alibi. ut. C. de nōnū. pec. aut̓. ꝯtͣ. qui ꝓp̓ā Itē ⁊ alibi. ut ſi credi tor negat ſibi debitū ſolutū. nā poſtea ꝙ ſit debitum ꝓbae̓ cō git̉. ut. ff. de ꝓba. l. c de īdebitō Itē poſ ſeſſor negās ſe poſſi de̓ ſi ꝓbat̉ ꝑdit poſ ſeſſiōꝫ. ut. ff. d̓ rei vē l. pil. et ī aut̓. d̓ t̓en. et ſe. §. ad hͨ Iteꝫ al̓. ut. ff. de iudi. l. eū. g ¶ Actō eē a pnͥci pio nō ſolū inficiacio ne. ut hͦ et. s. de act̓. .§. at ille. Accut. h ¶ Itē actoriſ. q. di nō ſolū reus iurat de calūnia. ut s. e. §. i. ſꝫ eē̄ actor vtin ꝯſtōne nr̄a dr̓. ut. C. de iur̓. ca. l. ij. in prin. ¶ Subeūt .ſ. ꝙ iuſtū et fidele ẜuiciū p̄ſtēt ut in ꝯſtit̓. d̓r ſꝫ tn̄ in ꝯſetudine nō habetur ꝙ iuretur. lꝫ lege caueat̉: ut. C. iud̓ re nō nouā. §. pr̄oni. et fac̄ ī aut̓. de teſti. §. fi. Ze. §. it̓ acto k Hec at̄ q d̓ ſacr̄is ca. dcā ſūt. s. e. §. j. et. s riſci. §. ꝓj
l ¶ Intoducta actō em̄ q̄dam erat qͣ tenebat̉ actor qui per calumniā litigabat ī decimā ꝑtē litis. qd̓ hodie corrigitur Sꝫ ⁊ h̓ hodie iur̓ aut̓. ī ātiquū r̓dit ſtatuꝫ lꝫ n̄ iur̓ illiꝰ actō niſ. ſꝫ ꝑ iudi. offi. ut ī aut̓. d̓ liti. §. ad exclu. dēdaſ. et noͣ ex hͦ. §. ⁊ ex. l. ff. de r̓. iur̓. l. qͥ ī iuſ. §. nemo. et ex. l. ff de pe. h̓re. l. illud ꝙ nͥ improbe et calūmo ſe litigauerit ut nō d̓ beat ꝯdēnari ī expēẜ ut. ff. de iud̓. l. eū. qͥ ⁊ C. de fruc. ⁊ liti. ex pē. l. n̄ igret. lꝫ ī. C. d̓ iud̓. l. ꝓperādum. §. ſinaūt. indiſtīcte di cat victū ꝯdēnari vi ctori in expēẜ. ſꝫ ē in telligendū cū iam di cta det̓ mīacōe. ſi ca lūnioſe hͦ faciat. ut in aut̓. d̓ iud̓. §. oꝑtꝫ col vj. ¶ Igͦmīoſi. dam nati .ſ. ſuo noīe. n̄ ſi ꝓ curatorio ut. ff. d̓ hiſ qͥ no. īfa. l. furti. ⁊ hͦ ſi a iudice ordinario ul̓ delegato ſit ꝯdem natꝰ ſecꝰ ſi arbit̓o vt ff. de hijs qͥ no. infa. l ꝙ gͦ. §. ex ꝯpromiſſo m ¶ Sirecto. et ob id tutor ꝯuentus a pu pillo et dānatuſ infa matur. Idē in alijsdi rectis. ſecꝰ ecōtͣ tu tor pupillū faciat cō dēnari. ut. h̓. et. ff. d̓ hijs qͥ no. infa. l. i. Et noͣ qꝛ ī caſu ec̄ ꝯtͣria ī famat ut h̓a. ff. d̓ hil qͥ no. infa. l. furti. §. mādati. Iteꝫ nota ꝙ qͣtuor h̓ ponūtur ex ēpla de maleficijs et qͣtuor d̓ ꝯtͣctibꝫ. vel o ¶ Sꝫ furti eciā qͣi pacti .i. p̄cio eriſ ſine iuſſu p̄toris. ut d̓ his qͥ no. īfa. l. ī actōibꝰ. et. l. furti et. §. pactꝰ p ¶ Recte d̓ hiſqͥ no. in fa. furti. l. fi. q ¶ Edicti .i. edictum ꝓpoīt de in ius vo. ut .ff. d̓ ī ius vo. l. iij. §. p̄tor. et ꝑ totum. ti. r ¶ Dicturꝰ. ff. de in ius. vo. l. i. acͣ. Accurſius floren. ſ ¶ Solidoꝝ. al̓ qͣſi ī officioſꝰ caſtigatur ſi p̄ inopia penā ſolue̓ poſſit. ut ff. de in ius vo. l. pnl̓. et fi. Et ītellige hͦ ī emācipatis filijſ. al̓ nō poſſꝫ eſſe iudiciū int̓ pr̄em ⁊ filium ut. C. d̓ ī iuſ. vo. l. fi. et dixīꝰ. s. d̓ act̓. §. eū qͦꝫ

IF
De officio iudicis. uꝑeſt vt de offō iu dicis diſpiciamꝰ. Et qͥdeꝫ in pͥmis il lud obſeruare dꝫ iudex vt alit̓ nō iudicꝫ qͣꝫ ꝙ legibꝫ a ꝯſtōibꝫ aut moribꝫ ꝓdit̉ e. Ideoqꝫ ſi noxiali iudicō aditꝰ ē obſeruare debꝫ vt ſi ꝯdēnādus videt̉ dn̄s ita d̓beat ꝯdēnare pb̓liū meui um lucio ticio in decē au reis ꝯdēno aut noxā dedē ¶ Et ſi in rē actū ſit corā iudice ſi ꝯtͣ petitoreꝫ iudi cauerit abſolue̓ dꝫpoſſeſſo rem ſiue ꝯtra poſſeſſorem iubere eum debet vt rem ip ſam reſtituat cū fructibꝫ ſꝫ ſi in p̄ſenti neget ſe poſ ſeſſor reſtituere poſſe. et ſine fruſtracōe vid̓bit̉ tp̄s reſtituendi cā petere īdul gendum ē ei vttn̄ de litis eſtimacione caueat cū fi deiuſſore ſi infra tp̄s qd̓ ei datū ē non reſtituiſſet. Et ſi he̓ditas petita ſit eadeꝫ circa frcūs int̓ueīunt que diximꝰ īterueire d̓ ſingl̓a rū rerū petitōe ¶ Illoruꝫ at̄ fructuum qͦs culpa ſua poſſeſſor nō ꝑceperit ſiue illoꝝ quoſ ꝑcepit In vtͣ qꝫ actione ead̓ racio pene hēt̉ ſi p̄do fuerit ſi ꝟo bo na fide poſſeſſor fuerit nō habetur racio ꝯſumptoꝝ neqꝫ non perceptoruꝫ pꝰ
inchoatam autem peti cionem eciam illorum ra cio habetur qui culpa poſ ſeſſoris ꝑcepti non ſunt ul̓ percepti conſumpti ſunt. ¶ Si ad exhibendum a 4 ctum fuerit non ſufficit ſi exhibeat re iſ c̄ qͦ actū ē. ſꝫ opꝰ ē ut eē rei caꝫ deat ex hibe̓ .i. ut ea caꝫ habeat a ctor ꝙͣ hīturuſ eēt ſi c̄ pͥ mū ad exhibēd̓ egiſſꝫ ex hibita reſfuiſſꝫ. Ideoqꝫ ſi int̓ moraſ exhibēdi vſuca pta ſit res a poſſeſſore n̄lo minus ꝯdenabit̉ ¶ Preter ea frc̄uuꝫ medij tꝑis id eſt eius quod pꝰ acceptuꝫ ad exhibenduꝫ iudiciuꝫ ante reꝫ iudicataꝫ int̓ceſſit ra cionē dꝫ hr̄e iudex Quod ſi negꝫ reꝰ c̄ qͦ ad exhibēd̓ actuꝫ ē in p̄ſenti ſe exhibe̓ poſſe et tp̄s exhibendi cā petat idqꝫ ſine fruſtrati one poſtulare videat̉ da ri ei dꝫ. ut tn̄ caueat ſe reſti turuꝫ qd̓ ſi neqꝫ ſtatī iuſſu iudicis reꝫ exhibeat neqꝫ poſtea exhibituruꝫ ſe ca ueat ꝯdemnanduſ ſit in id quod actoriſ īt̓eat ſi ab ini cio res exhibita eēt ¶ Si familie h̓rciſcūde iudicio actum ſit ſingulas res ſin gulis heredibus adiudi care debet et ſi in alterius perſonam pregrauare videatur adiudicacio.
Itē nota qꝛ pꝫ hic ꝙ aureus ꝓ ſolido accipit̉. ut. ff. de ī iuſ vo. i. lib̓tuſ. et. l. in eum dicat. l. aureoꝝ. et h̓ dic̄ ſoli. Itē noͣ. qꝛ. lxxij. aurei. faciūt librā auri. ut. C. d̓ ſucept̉. et arch̓ l. qͦciens. col. x. Sꝫ vn̄ ſuꝑē. ℟. qꝛ de act̓. dixīꝰ. et d̓ re Vꝑ eſt Tis ſeqͥtur. ſic ⁊ de iudice qͥ ſedet in iudicō di camus. et eius offitio circa que vertatur. a ¶ In pͥmis. i. in pͥn ciꝑalibꝰ vl̓ int̓ pͥnci palia. nam pͥmo libel lus dādꝰ ē. ut. E. de lit̓. ꝯt̓. aut̓. offerat̉. et cāe examīacō p̄ce de̓ dꝫ hāc obẜuātiā. q̄ c̓ca ſnīaꝫ adhibet̉. ut. C. de iud̓. l. iudic̄. vel dic ī primis ſciliꝫ obẜuātijs .ſ. c̓ca ſnīaꝫ adhibendis. nā et a lia ſunt obẜuanda .ſ. ꝙ detur ī ſcpͥtiſ. ut. C d̓ ſē. exꝑe. reci. l. fi. ⁊ ſedendo. ut ī aut̓. vt ab illuſ. et qͥ ſupͣ. §. ſcī mus. ſꝫ hͦ eſt pͥncipa le ꝙ ẜm legeꝫ iudicꝫ ut h̓ ſequitur b ¶ Cōſtōibꝰ .ſ. imꝑ atoꝝ c ¶ Aut mori bꝫ id eſt ꝯſuetudine q̄ ꝓ lege ẜuat̉. ut. s. d̓ iur̓. na. §. ex n̄ ſcpͥto Sꝫ quid ſi vnū eoꝝ alteri ꝯtͣdic̄. ℟. con ſtō legi antiq̄ p̄iudi cat. ut. ff. del̓. ⁊ ſe ꝯ. l. nō eſt nouū. ⁊ ꝯſue tudo p̄iudicat vt̓qꝫ ſiue ſit gn̓al̓. ut. ff. d̓ le. et ſe. cō. l. de qͥbꝫ. ſiueſit ſpāl̓ in illo lo co .ſ. tm̄ p̄iudicat vt̓ qꝫ. ut. ff. ꝯnīa. predi. l. vēditor. §. ſi ꝯſtat. d ¶ Roxā .ſ. ꝑmitto nā dāni eſtimacō tm̄ eſt ī obli. et ī ꝯdēna tōe. ut. ff. d̓ re. iud̓. l miles. §. i. et. ij. al̓. eſ ſet incerta ſnīa. qd̓ eſ ſe nō dꝫ. ut. s. de act̓. .§. curare e ¶ Eū .ſ. poſſeſſoreꝫ f ¶ Vt rē ipſā. idē et ſi ī ꝑſonā ut ſi res pe tatur vi poſſeſſa per actōꝫ ꝙ mēt̓. cā vel ex ſtipl̓atū ad rē tra dēdā ſi at̄ in qͣntitate vel in gn̓e aliquid pe tat̉. et tūc a petitōne actoriſ abſoluitur ul̓ ꝯdēnat̉ in re petita g ¶ Cū fructibꝫ Sꝫ d̓ qͥbꝰ fructibꝫ loqͥt̉ nunquid de natura libus. ut de pomis et ceruſis et ſimilibꝫ an ꝟo d̓ induſtria libꝫ. ℟. d̓ nat̉alibꝫ non. qꝛ illi aūt extāt. et tūc ꝑ rei vē. pe tūt̉ ſic̄ res ip̄a ē̄ nullꝰ eē bo. fi. poſ. fac̄ ſuos. ut. ff. de vſur̓.
l. fructꝰ. Aut n̄ extāt. et tunc n̄ tenet̉. cͦ nec hēat. nec dolo fecerit qͦ mīꝰ hr̄et. ſꝫ ꝯdicōe ſine cā eſtimacō debet̉. ff. ſi. c̓ pe. l. ſi et me. ⁊ vtroqꝫ caſu ceſſat offitiū iudic̄. de qͦ h̓ agit̉ cū iur̓ actōis petāt̉. itē de induſt̓. non. ſi a bo. fi. poſ. p̄ce ꝑti ſūt qꝛ ꝑcipiendo eoſ ⁊ ſeꝑādo a ſolo ſuoſ fac̄. et lucͣtͣ vt ff. de r̓ꝝ di. §. ſi qͥs an̄ dn̄o. ſiue hēat titulū ſiue n̄. ut. ff. qͥbꝫ mo. vſu. a. l. ſi. uſuff. ⁊. ff. fin̄. reg̓. l. iiij. §. pnl̓. ſi at̄ non ſeꝑauit adhuc ipſiꝰ fundi ſūt vt. ff. de rei vē. l. fru ctus. Sꝫ dic de indu ſt̓alibꝫ loqͥ qͥ ſūt per cepti. ſꝫ non ꝯſumpti a bo. fi. poſ. nam cuꝫ ſūt fcī poſſeſforis. nō rei vē. ſꝫ iudicis offi cō petūt̉. ut h̓. et. C de rei vē. l. certuꝫ. §. boͣ fide. ſi at̄ male fid̓i ſit de ꝯſūptis tenebi tͣ ꝯdicione ſine cauſa de extātibꝫ rei ven. n̄ dico ead̓ rei ven. qua petit̉ res. ſꝫ alia omi nō lꝫ in pet̓. h̓r. ſit ſe cus. ut. C. de rei ven l. certū .j. ℟. De ꝑci piendiſ aūt tenet̉ offi cio iudic̄. ut. jͣ. e. §. illo rum et. ff. de rei ven ſi nauiſ. §. fi. ſi ꝟo ma le fi. poſ. titulum ha beat d̓ ꝯſūpt̓. tenet̉ ꝯdicōe ſine cā de ex tātibꝫ rei vēd̓. a ꝑci piendis ꝓpt̓. t. excu ſatur. ut. C. d̓ rei vē. ſi fundū. n̄ in. iiij. eaſi bꝫ vbi de ꝑcipiēdis tenet̉ qͥ hꝫ tituluꝫ qͦſ dic. ut. s. diximꝰ d̓ re rū di. §. ſi quis a non h ¶ Si ī pn̄ti. dn̄o noͣ ī actōe īrē meon tinēti fieri execucōeꝫ ſecꝰ īꝑſonalibꝫ. qͥa qͣ tuor mēſiū ſpactuda t̉. ut. s. d̓ act̓. §. q̄dam et. C. de vſur̓. rei iu di. l. ij. et. iij. i ¶ Et ſi h̓reditaſ. pe tita. ſi h̓reditatis pe titōe actū ſit et ꝯdē nacō ſecuta. nā ⁊ ip̄a eſt ī rē et ī ꝑſonā. vt .s. de ae. §. quedam. k ¶ Petitōne. ut r̄ſti tuant̉ fructꝰ cum re. ut .s. ꝓx. §. l ¶ Nō ꝑ̄ceꝑit .ſ. qͥ ti tulumn̄ hēbat. al̓ ab illis percipiendis excuſatur ut modo diximus m ¶ Actōe .ſ. in rē. ⁊ pet̓. h̓re. th̓reditatis veniūt ead̓ rō n ¶ Pene. pene dic̄. qꝛ ī petitōe/ ne qua res. ſꝫ ī rei vē dicatione alia eſt rei vendicacō ꝓ re. alia ꝓ fructibus.

IIII
debet hūc inuicē cohe̓di c̓ ta pecunia ſicut iā dcm̄ eſt ꝯdenare ¶ Eo qͦꝫ noīe co he̓di qͥſqꝫ ſuo ꝯdemnādus eſt ꝙ ſolꝰ fructꝰ heredita rij fundi ꝑ̄ceꝑit aut rē he reditaria corrupit a̓ con ſumpſit qͥ quidem ſil̓r inter pl̓eſ qͦꝫ ꝙͣ duoſ coheredes ſb̓ſequūt̉ ¶ Ead̓ quidem īt̓ueniunt ⁊ ſi ꝯn̄i diuidūdo d̓ pl̓ibꝰ r̄bꝫ actū fit qd̓ ſi d̓ vna re veluti de fūdo ſiqͥd̓ iſte funduſ cōmode regio nibꝰ diuiſionē recipiat. ꝑ tes eiꝰ ſingl̓is adiudicare dꝫ Et ſi vnius pars pregͣ uari videbit̉. is inuicem c̓ ta pecunia alteri ꝯdenan dꝰ eſt. ¶ Qd̓ ſi ꝯmode diui di nō poſſit veluti ſi hō for te aūt mulus de quo actuꝫ ſit. tunc totus vni adiudi candus eſt. et is alteri inc̓ ta pecuīa ꝯdenādꝰ ¶ Si finiū regūdorū actum fur rit diſpice̓ dꝫ iudex. an ne ceſſaria ē adiudicacō q̄ ſa ne vno cau nccͣria ē. ſi euidentioribꝰ finibꝰ diſtīgui agroſ ꝯmodiꝰ ſit ꝙͣ olī fu iſſent diſtīcti. Nam tunc ncc̄e ē ex alt̓ius agro ꝑte aliꝙͣ alteriꝰ agri dn̄o ad iudicare. quo caſu ꝯueniēſ eſt vt is alteri certa pecu nia debeat condemnari. ¶ Eo qͦꝫ noīe ꝯdenādꝰ ē quiſqꝫ hoc iudicio. quod forte circa fines aliqͥd ma licioſe ꝯmiſit. ꝟbi gr̄̓a. qꝛ lapides finales furatꝰ eſt vel arbores finales ꝯcidit ¶ Contumacie qͦꝫ noīe qͥſ qꝫ eo iudico ꝯdenat̉ veluti ſi qͥs iubente iudicē mētiri agroſ paſſus non fuerit. ¶ Qd̓ aūt in iſtis iudicijs alicui adiudicatum ſit id ſtatī eiꝰ ſit cui adiudica tu eſt. de publicis iudicijs Vblica iudicia nꝫ ꝑ actōes ordinan tur nec oīno qͥcꝙͣ ſil̓e hn̄t cū ceteris iudicijs de qͥbuſlocuti ſumꝰ mag naqꝫ diuerſitas eorū ē et ī inſtituendis et in execediſ
o ¶ Rō hͦ ē verū ꝑ rei vendicacōꝫ vel ꝑ iudicis offitium. ſꝫ ꝑ ꝯdicōꝫ ſine cā ſic. cū equū ⁊ bonū ſit. ut. ff. ſi cer. pe. l. et ſi me. ꝑ ¶ Sercepti. nͥ infās vl̓ pupillꝰ fuerit poſſeſſor vt ff. de rei. ve. l. ꝙ īfāſ quō potuit vſucapi. c̄ int̓rupcōe fa q ¶ VIſucapta. Sꝫ cta ī actōe ad exhibend̓ videat̉ facta ec in rei. ve. ut. C. de anna. excep. l. fi. ℟. ẜ. jo. lex illa ītel ligit̉ ī t̓bꝫ caſibꝰ ibi in lr̄a poſitis. n̄ aliaſ. Alij dict illā gn̓al̓r ī telligi. ꝑ l. ff. de iud̓ ſolemꝰ Et ꝙ h̓ dic̄ c̓ ca res mobiles. intel lige in qͥbꝫ n̄ int̓rūpi tͣyſucapio ꝑ litiſ ꝯt̓. ut. ff. de rei. ven. l. ſi pꝰ pͥa ſnīa verior eſt r ¶ Actū ⁊ obtentū. ſ ¶ Tn̄ caueat. ut. s. e. §. ſꝫ ſi neget. ff. ad exhiben. de eo. §. ſi iu t ¶ Condemnā Iſta dus. delato. iur̓tur. ī litē. ut. ff. de in lit̓. iur̓. l. in actōne u ¶ Sictū ē. ut. s. de ac. §. q̄dam actōes. r ¶ Eo ꝯſūpſit. ut. h̓. et. ff. fam̄. h̓rc̄. l. pu to vi. §. ſꝫ ſi dolo y ¶ Eade .ſ. ut fiat ad iudicacō reꝝ et pecu nie. ut. s. e. §. ſi fami lie. aut c̓ca dāna da ta in rebus ut. s. e. §. ꝓx. et. ff. cōi. di. l. iij z¶ Poſſit. noͣ non poſ ſe fieri qd̓ ſine ꝯmodi tate fit. ut h̓. et. ff. d̓ ꝟ. ſi. l. nepos procu lo. Item noͣ corpus aliud diuiduū. ut fun dꝰ qͥ diuidit̉ ẜm vo luntatē pat̓ſfa. ut. ff del̓. j. l. ꝙ in reꝝ na tura. §. ij. Aliud indi uiduū. ut hō ut h̓ et. ff. de vſuca. l. reꝝ. §. mixt̉a a ¶ Si fimū. qͦ iudicō agit̉ ut ag̓ſ ꝯfinibꝫ t̓mini ponāt̉. ſꝫ ꝓ domibꝫ viciins hͦ iudicō n̄ agit̉. ſi at̄ ſit domꝰ in p̄diū ruſticū agit̉ utili finiū regūdoꝝ nō dircā. ut. ff. fi. reg̓. l. ij. in pͥn. et. l. ſꝫ et ſi. §. fi. Accur b ¶ Neceſſaria hͦ .ſ. quod ſequitur. euidentioribus c ¶ Adiudicacō. ff. fin̄. reg̓. l. ij. §. fi. et. l. iij. et. iiij. in prin. d ¶ Quo furatuſ. Sꝫ ad qͥd dānabit̉. ℟º. quāti in litem iura uerit actor p̄t ec̄ c̓minalit̓ puniri in. l. aureis ex lege agra ria pro qualibet vice q̄ applicat̉ fiſco. ut. ff. de t̓mi. mo. l. a gria. nec ciuil̓tollitur ꝑ c̓mīalē. c̄ ad rei ꝑſecutōꝫ altera de tur vt. C. qn̄ ciuil̓ act̓. piu. cri. l. i. niſi interim donec altera exercetur. ut. ff. de publi. iudi. l. is qui. Accur. e ¶ Condēnandꝰ .ſ. ad int̓eſſe delato iur̓iur̓ in litem f ¶ Cui adiudicatū ē. no ex ſnīa iudicis dn̄ium tranſferri. ſic eſt in inſſuone q̄ fit ex ſcd̓o decreto. ut. ff. d̓ acqͥ. poſ. l. iij. .§. fi. et. ff ſi ex noxali cā aga. l. ij. in fi. et. ff. ꝯn̄i. diui. l. ſꝫ ſi reſ qͥ n̄c acciꝑe. ſi fuerit facta miſſio ꝑ ip̄m p̄torē. nā ſola ſē tētia n̄ fac̄ dn̄m. ſed traditō ut. C. de pact̓. l. tͣditōibꝰ ⁊. s.
de reꝝdi. §. ꝑ tͣditōꝫ. et. ff. de acquir̄. poſ. l. iuſte. Sꝫ quid in rei vē. ſi res eſt aliena ⁊ in ea ꝓnūciet̉ et ex ea cauſa mi chi tradat̉. ℟. idē cū em̄ publiciana mihi detͣ qn̄ a non do mino michi adiudicatur ⁊ tradit̉. ut. ff. de public̄. l. iij. ī fi. ergo vbi eſt dn̄s. dꝫ ex ſententia tradicō me dn̄m facere vt ff. de public̄. l. quecūꝫ. P. lex videtur expreſſa. ut. ff. de ꝓ cur̓. l. non ſolum. al̓. pōp. §. ſꝫ hijs. ⁊. ff. de excep. rei iudi. I. ſi inter. nec ob. ꝙ er ror ſit ibi. ex qͦ videa tur dn̄iuꝫ non tͣnſire. quia h̓ error iam re ꝓbari non p̄t iudiciſ ſētentia pͥuatꝰ a quā non fuit appellatum. Iteꝫ nec obſtat ꝙ ſē tentia lata in actione perſonali reo abſolu to ꝙ remanet d̓bitor ut. ff. de cond̓. inde. iul̓. qꝛ illud habet lo cum in obligatōne q̄ eſt res in corporalis h̓ aūt dicimꝰ de do minio rei corporalis qd̓ facile et ꝓrſus po teſt ſperari ab vno ⁊ alijs dari. ſed non ſic in incorporali. ut. ff ꝓ ſocio. l. ea vero. g ¶ De publiciſ. quia ciuilia iudicia dicta ſunt vſqꝫ hūc. et eti am quedam c̓minalia ſcꝫ c̓ca pͥuata delicta. ut. s. in prin. huius quarti libri. vſqꝫ ad ti. de act̓. ideo nunc ponit de public̄. act̓. Vblica. per a ſctōnes. immo ꝑ accuſatōes. i ¶ Simile hͦ ꝟbūni mis large poſituꝫ ſic intellige. quia in ci uilibus agitur ut ali quid detur ſed hic vt puniatur, accuſatus. et ita conſiderata petitione conquerentiſ nil hn̄t ſimile in ſpecto fine. nec in principio. cū vnū ꝑ actōꝫ. alteꝝ ꝑ accu ſacōꝫ īſtituit̉. nec ī exe̓cicio. c̄ ī ciuilibꝫ ꝓbꝫ actor tm̄. ut. C de edē. l. qͥ accuſare. ſꝫ ī c̓mīalibꝫ actor et reus qn̄ꝫ. ut. C. d̓ abol̓. l. fallacit̓. et. C. de fal. l. ubi. In alijs at̄ multa ſunt fi ml̓ia nā ī ut̓ſqꝫ fit libellꝰ. ut. C. d̓ lit̓. ꝯt̓. aut̓. offerat̉. ⁊. ff. d̓ accuſ. l. libel. Itē ī vt̓ſqꝫ de calūnia iurat̉. ut C. d̓ iur̓iur̓ l. i. in pͥn. ⁊. C. de fid̓ īſtru. l. ult̓. Liꝫ quidam dixer̄t contra ut ar. ff. de bonis eoꝝ. l. i. ac. Aliter format̉ libellꝰ ℟ ſic k ¶ Et īſtituēdiſ. Sꝫ qua ut ꝯtineat nom̄ accuſātis ⁊ ac cuſati et annū et m̄ſē qͦ ꝯmiſſuꝫ fuit c̓men et locum vbi fuit ꝯmiſſuꝫ et ꝯſules ſub qͥbꝫ ē admiſſū. Item dies dati libelli dꝫ inſeri. ſꝫ dies ꝯmiſſi c̓minis vl̓ hora n̄ eſt ncc̄e. ut. ff. d̓ ac cuſ. l. libelloꝝ. in prin. et in aut̓. de exhiben. rei. §. ſuſcep to ⁊ hꝫ hͦ loc et ī publico et ī pͥuato c̓mīe qn̄ c̓mīalit̓ agit̉. ut. ff. de priua. delic. l. fi. quandoqꝫ tamen hec ſolemnitaſ non eſt neceſſaria. ut in leui. crimine. ut. ff. de act̓. l. leuia.

IS
¶ Publica aūt dicta ſūt ꝙ cuiuiſex ppl̓o execucio eorum plerumqꝫ datur. ¶ Pb̓licoꝝ iudicōrū q̄d̓ capitalia ſunt. quedam n̄ capitalia Capitalia dici mus que vltimo ſupplicio affitiunt veluti aq̄ ⁊ ignis interdcōne. vel deportacō ne vel metallo. cetera ſi q̄ infamiā irrogāt cū dāno pecuniario. hͨ publica qui dē ſūt nō tamē capitalia. ¶ Publica aūt iudicia hͨ ſūt lex iulia maieſtatis. q̄ ī eos qui ꝯtra imꝑatorē vel rem publicaꝫ aliqͥd moliti ſunt ſuuꝫ vigoreꝫ extēdit cuiꝰ pena aīe amiſſiōꝫ ſu ſtinēt et memoria rei etiā pꝰ mortē dānat̉ ¶ It̄ lex iuli. de adult̓ijs cohe̓cēdiſ q̄ n̄ ſolū temeratores alie narū nuptiarū gladio pu nit. ſꝫ ⁊ eos qͣ cuꝫ maſculis nephandā libidīem exece re audēt. ſꝫ ead̓ lege iulia ec̄ ſtup̓ flagiciū puit̉ c̄ q̓s ſine vi vel virginem vel viduā honeſte viuētē ſtupͣuerit Penā at̄ ead̓ lex ir rogat pcc̄oribꝫ. ſi honeſte ſunt. publicacōꝫ ꝑtis di midie eoruꝫ bonoruꝫ. ſi hu ml̓eſ corꝑiſ cohercōꝫ c re ligacōe ¶ It̄ lex cornelia de ficcarijs q̄ hoīcidās vl tore ferro ꝑſeqͥt̉. vl̓ eoſ qͥ hoīes occidēdi cā cum te lo ābulāt ¶ Telum auteꝫ ut gayuſnr̄ ex interp̄tacō ne leguꝫ. xij. tā. ſcp̓tum re reliquit vulgo quid̓ id ap pellat̉ qd̓ ab arcu mittit̉. ſꝫ hͨ ⁊ omē ſigͥficat̉ qd̓ maū cuiuſdā mittit̉ ſequit̉ e̓go vt lignū et lapis ⁊ ferruꝫ hͦ nomine ꝯtineat̉. dcm̄qꝫ ab eo qd̓ ī lōgīquū mitti t̉ͣ a g̓ca voce figuratum et hāc ſigͥficacōꝫ īuenie̓ poſ ſumꝰ et ingreco nomine. Nam qd̓ noſteluꝫ appel lamus. illi belloſ appellāt admonēt nos epigramā ta ī zeropholo verbis cau tiſſime ſcp̓ta ¶ Sicarij au tem appellantur a ficca eo ꝙ ſigͥficat ferrum .i. cultrū Ead̓ lege ⁊ venefici capite
et. C. de accuſ. ea que et idē in caſibus in qͥbꝰ ſine accuſatoe̓ quis damnari p̄t qui .ſ. caſus hijs legibus notantur. ff. ad. l. iul̓. de adul. l. i. §. ſi publico. et. C. de teſti. l. nullū. et. C. de ꝓba. l. pnl̓. et. ff. de ſuſpect. tu. l. tutor. §. pͣ. et. C. de calūp. l. i. et. ff. de bo. lib̓. l. qͥ c maior. §. ſi lib̓tus. et idem in notorio c̓mīe ut diximꝰ. ꝑ. l. C. de act̓. l. ea q̄. et idē ī e̓mine falſi. ẜ. b. ut. C. d̓ fal l. vbi. ſꝫ jō ꝯtra. et di cit. ꝙ ibi pͥncipaliter fuit accuſatō falſi īſti a ¶ Qd̓ cuiuiſ. tuta hec ē rō qͣre dn̄r pu blica qͣi publica. nc. .s. d̓ ſuſpec. tu. §. ꝯn̄ſ et intellige ꝙ alias poſſit eē abil̓ ad accu ſādū. nō al̓. ut. ff. de act̓. l. qui accuſare b Pl̓mꝫ hͦ ideo dic̄ qꝛ qn̄ꝫ eſt publica ac cuſacō et tn̄ non ꝯpe tit cuilibet ius accu ſādi. ut ī c̓mīe ſuppoſi ti ꝑtus vbi accuſant ſoli parētes ut. ff. de fal. l. lege corne. §. i. Item ꝓpter accuſati onē adult̓ij q̄ pͥmo de fertur certis ꝑſonis ut. C. ad. l. iul. de ad ul. l. ꝙͣuis. c ¶ Pb̓li coꝝ fac̄. ff. e. l. ij. d ¶ Atīo. ꝙ īt̓p̄tam̉ mortē. ut. ff. de peīs l. fi. ac. e ¶ Int̓dcōne. q̄ eſt mors ciuil̓. ut. ff. de ꝯtra. tabu. l. ij. in fi. f ¶ Metallo. has pe naſ expone vt diximꝰ quibꝰ mo. ius pa po. ſolui. §. c̄ autem. ac g ¶ Infamiā. ut ī le ge iul̓. de vi. pͥ. et. jͣ. e .§. Itē. l. iul. d̓ vi pu. h ¶ Capita blica. lia. et iſta appellātur relegacōeſ. ut. ff. e. l i ¶ Moliti ſūt xij cū effcū. tn̄ ſola volū tas ſuffic̄. ut. C. ad. l iul̓. maieſ. l. qͥſqͥs k Aīe .i. aīati corꝑiſnā aīa n̄ in hoīſ ſꝫ ī dei pt̄ate ꝯſiſtit. ſic. C. de ſacroſā. ec. l. ſāctimꝰ. ī fi. l ¶ Et memoria .i. dr̄e ec̄ pꝰ mortē p̄t accuſari. ut bona d̓ferā tͣ ī fiſcū et auferēdo he̓dibꝫ tāꝙͣ īdignis. ut. C. ad. l. iul. ma. l. qͥſqͥs. et. l. ſe. Et ꝙ diximꝰ pꝰ mortē accuſari. intelli gas ī duobꝫ ca. illiꝰ. l. hͦ ē c̄ ꝯtͣ prinſcipem vel contra rem publicā ē aīatꝰ .i. niſus ad malū. alias finit̉ morte ut cet̓a c̓ mīa. ut. ff. ad. l. iul. maieſ. l. fi. m ¶ It̓. l. iul. q̄ īt̓ pb̓lica iu dicia numerāt̉. ac. n ¶ Puit ſac̓legoſ eī nupciaꝝ gladio fe riri oꝫ. ut. C. de adu̓. l. ꝙͣuis. ī fi. o ¶ Maſculis nam et hͦ caſu armantur iura vt gladio. feriantur ut. ff. ad. l. iul. de adul. l. capite qͥnto. melius. C. ad. l. iuſ. d̓ adul. l. c̄ iure. ac. p ¶ Lege iulia. ſcilicet de adul. nam habet hec lex multa ca pitula. vt. ff. de minor̓. l. auxilium. §. ſed ut. et. ff. ad. l. iul. de adul. l. capite. quinto.
q ¶ Sine vi. Quid ſi vi habetur. jͣ. e. §. ſinautē periurum. r ¶ Viduam. adicias vel ī puerū. et dic de vidua et deꝟ gī niſi ſint meretrices vel licite concubine. ut h̓ ſubic̄. hone ſte et. ff. de adul. l. ſtuprum. §. i. s ¶ Humiles qui ſunt humiles vel honeſte dic. ut. C. de in ceſt. nup. l. humilē t ¶ Cū relegacōe. f. diſtinctō pene fallit ī t̓bꝰ cāibus ī qͥbꝫ cō mittit̉ ſtupꝝ et tam̄ maior pena īponit̉. pͥꝰ ē ſi qͥs ī pueꝝ cō mittit qꝛ tūc gladio puīt̉. ut. s. e. §. itē et qn̄ tutor ſtuprauerit eā cuiꝰ ē tutor. ut. C. ſi tu. pupil. ſuā. l. i. It̄ ſi fuerit ſtupͣta a liqͣ a ſuo ꝓp̓o ẜuo. ut. C. de ml̓ie. q̄ ẜ. ꝓpͥe ſe im. l. i. Et noͣ penam ſtup̓ eē qͥnquēnalē. n̄ qn̄ ꝑ vī ꝯmittit̉. tūc ei ſine p̄finitōe tꝑis p̄t inſtitui. ut. ff. ad. l. iul. de adul. l. mari ti. §. quīquēniū. et. §. u ¶ Item lex jfi. cornelia .ſ. ꝯputatur inter pb̓lica iudicia. x ¶ De ficcarijs. qͣre ſic dicatur dic ut. jͣ. e. .§. ficcarij. y ¶ Perſeqͥt̉ .i. ꝑſeqͥt̉ eos qui homicidium fecerunt cum ferro. nec eī ꝑ hāc legē oc ciditur occidēſ. ſꝫ de portat̉ et omīa bona ſua pb̓licāt̉ ut. ff. ad l. cor. d̓ ſic. l. eiuſdem .§. legis. et. l. pnl̓. ul̓ dic ꝙ ꝑſeqͥmur ho micidas ferro. qꝛ eoſ occidimus hodie. vt ff. ad. l. cor. de ſic. l. iij. §. ſꝫ ſolet. z ¶ Ambulāt lꝫ eoſn̄ occidant. ut. C. ad. l. cor. d̓ ſic. l. is qui. Et noͣ ca. ex quibus ali quis hac lege tenetur. ut. ff. ad. l. cor. de ficca. l. i a ¶ Sequitur ut. s. de int̓dic. §. qͥ at̄. b¶ Figuratum hoc totum quod ſequitur omittas. c ¶ Siccarij. a ficca. vn̄ videbat̉ ꝙ tm̄ qͥ cum ficca occiderēt hac lege tenerētur. Sed tamen generalius hodie accipit̉ ſicca et telum per interpretationem. ut. s. ꝓx. §. Eſt auteꝫ ficca ut ſubicit cultellus utrūqꝫ incidens quem portant pe regrini quandoqꝫ in baculo quodam ita ꝙ non patet. vnd̓ ꝟſus Eſt ficca mucro latens ſiccarius inde vocatur. f ¶ Eadē legē .ſ. q̄ dicit̉ cornelia de ficcarijs et veneficis. nam plus eſt hominē occidere veneno. ꝙͣ gladio. vt. C. de mathemat̉. l. i. Accurſius florentinus. g ¶ Odioſis .i. artificijs odioſis. nā omnis ars eſt bona. h ¶ Suſurris id eſt incantationibꝫ. nā hͨ ſcīa r̓probata eſt. ut. C. de male. et mathema. l. eoꝝ. Accur. floren

IIII
dānāt̉ qͥ artibꝰ odioẜ tā veneiſ ꝙͣ ſuſurriſ magicis hoīes occiderint. vl̓ mala medicam̄ta publice vēdi derīt ¶ Alia deīde lex aſꝑ rimū c̓mē noua pena ꝑſeq̄ tͣ q̄ pōpeiana de ꝑicidijſvo cat̉ qͣ cauet̉ ut ſi qͥſꝑētis a̓ filij a om̄ino affinitatis eiꝰ que nuncupacione parici dij ꝯtinetur fata preꝑaue rit ſiue clā ſiue paſā id au ſuſfuerit necnō id cuiꝰ do lo malo id ſcm̄ eſt vl̓ ꝯſciꝰ c̓miniſ exiſtit ſ extͣneꝰ ſit pena paricidij puniet̉ ⁊ ne qꝫ gladio neqꝫ igͣbuſneqꝫ vlli alij ſolēni pene ſubicie tur ſꝫ inſutus culeo cuꝫ ca ne ⁊ gallo gallinacio ⁊ vi perā et ſymea et int̓ eas fe rales anguſtias ꝯprehen ſus ẜm ꝙ regionis qͣlitas tulerit vl̓ ī vicinū mare ul̓ in amne ꝓiciat̉. ut om̄ium elemētorū vſu viuuſ care̓ incipiat et ei celū ſuꝑſtiti terrā mortuo auferat̉. Si qͥs aūt alias cognacione vl̓affinitate ꝑſonas iūctaſ necauerit pena legiſ cor nelie de ficcarijs ſuſtinebit ¶ Itē lex cornelia de fal ſis que ec teſtamētaria vo catur penā irrogat ei qui teſtm̄ vl̓ aliud inſtr̄m fal ſuꝫ ſcpͥſerit ſigͣuerit recita uerit ſubiecerit vel ſignuꝫ adulterinū fecerit ſculpſe rit exp̄ſſerit ſciēs dolo ma
lo eiuſqꝫ legis pena in ſer uos vltimuꝫ ſuppliciū eſt qd̓ et in lege de ficcarijs ⁊ veneficis ſeruat̉ in liberis vero deportatō ¶ Itē lex iulia d̓ vi publica ſeu p̓ua ta adu̓ſus eos exorit̉ qͥ vī vel armatā vel ſine armis ꝯmiſerīt. ſꝫ ſi quidē arma ta vis arguatur. deporta cio ei ex lege iulia de vi pu blica irrogatur ͨdi vero ſi ne a̓mis in terciā ꝑtem bo noruꝫ ſuorum publicacio imponit̉. Sin autem ꝑ vī raptus ꝟginis vel vidue vl̓ ſcē monal̓ vel alie fur rint perpetͣti tūc ⁊ pcc̄oe̓ſ ⁊ hij qui opē flagicio ded̓ runt capite puniunt̉ ſcd̓m nr̄e ꝯſtōnis diffinitionem ex qua hͦ apcius poſſibile e ſcire ¶ Lex iulia pecula tus eos punit qui publicā pecuniā vel re ſacram vel religioſam furati fuerint. ſꝫ ſi quidē ipſi iudices tꝑe aminiſtracōis publicaſpe cunias ſubtraxerint capi talia aīa aduerſione puni unt̉. ⁊ non ſoluꝫ hij. ſꝫ et qͥ miniſterium eiſ ad hͦ adhi buerint vel qͥ ſubtͣctas ab hijs ſciētes ſuſceꝑint. Alij vero qͥ in hāc lege incide rint. pene deportationis ſubiūgent̉ ¶ Eſt et int̓ pu blica iudicia lex fauia de plagiarijs q̄ int̓dum capi tis penaꝫ ex ſacris oſtōibꝫ
d ¶ occiderint ec̄ ſine dolo. ut. ff. d̓ peniſ. l. ſiquis aliqͥd. §. qui abortōis. ſecus ī cornelia. qꝛ dolus eſt nccͣriꝰ. nec ſuffic̄ etiā lata culpa. ut. ff. ad. l. corne. de ficca. l. in lege. ¶ Parētis. parētes accipe et filios uſqꝫ ad infinitū. ut. ff de in ius vo. l. quiqꝫ. §. fi. et. l ſed ſi hac. §. liberos. accur. c ¶ Affectōis. alias affinitatis. vel aliter affectoris. g¶ Cōtinet̉. Sꝫ qui ſunt qui hac appellatōne ꝯtinēt̉. ℟. ſuꝑiores ⁊ īferiores ut diximꝰ It̓ collaterales ut fr̄es ꝯſo b̓m et patrueles. et ꝓximioreſ eis. Itͣ af fines qͥdā vt vxor nu rꝰ. gener. vitricꝰ p̄ uignꝰ. et ſoceri et ec̄ pr̄onꝰ. ut. ff. e. l. 1⁊. l ſꝫ ſciend̓. et. l. cū pat̓ h ¶ Preparauerit forte et ſi nō decide rit ẜꝫ pla. et fa. ꝓ eo ff. e. l. i. ī fi. vl̓ dic il lū ſpecialē caſū ac. i ¶ Exneus. nota exͣ/ neu pluſ puniri ꝙͣ fi ipſe occidiſſꝫ. ut h̓ ⁊ ff. e. l. vtꝝ et. l. ſciē te k ¶ Vl̓ ī amnē id eſt flum̄ vl̓ ſi h̓ vici na n̄ ſunt beſtijs ſbici tur. ut. ff. e. l. pnl̓. ¶¶ Suſtīebit. ſꝫ non ne ⁊ qͥ ſuꝑiores ꝑſo ans occidit hac lege cor. tenet̉. vid̓t̉ ꝙ ſic ut. ff. e. l. ij. Sꝫ ꝯtͣ. C e. l. i. dic e̓go ꝙ hac lege cornelia tenet̉. ſꝫ non accuſatur. Vel dic ẜm jo. ꝙ tenetur eadem pena capitali ſed maior h̓ imponit̉ m ¶ Teſtāria. ideo ſic dcā. quia et de te ſtamēto falſo ibi agi n ¶ Inſtr̄ꝫ .ſ. ēpcō jtͣ nale vl̓ alicuius ꝯtra o ¶ Scpͥſerit. Ictus. et ita veritatem mu tauit. ut ī aut̓. d̓ fi. īſt .§. i. in principio p ¶ Signauerit .i. ſi gillū qd̓ in teſtm̄tis apponit̉. ut. s. de teſ. .§. poſtea Itē ſignuꝫ qd̓ cartis imponitur ut qn̄ꝫ faciliꝰ fiat ꝯꝑ acō ex inſtrum̄tis. ut in aut̓. de fi. inſtru. §. oportet. q ¶ Suppliciū. qd̓ in terptam̉ mortē. ut. .ff. de penis. l. ultīa. r ¶ Deportatō. ⁊ oīꝫ bonoꝝ publicacō. et ſic nota ꝙ ex eodē ꝯmiſſo plus ſerui ꝙͣ liberi puniuntur. ut
H. et. ff. ad. l. cor. de fal. l. i. §. pnl̓. et. ff. ſi ex noxͣ. cā aga. l. pnl̓. ⁊ff. de pen̄. l. in ẜuoꝝ. ymo et int̓ liberos mag̓ puniū tur minores ꝙͣ maiores. ut. ff. de incen. rui. naū. l. pediuſ s ¶ Itē lex noͣ ex maioritate delicti maiorē penā imponi. ut h̓ ⁊. C. ad l. iul. d̓ vi. l. i. ⁊ fa. s. d̓ īt̓dic. §. qͥ at̄ It̄ h̓ dān tꝰ fit īfamis. ut. ff. ad. l. iul. d̓ v. pͥ. l. i. i. ℟Iſerit ſtu. ut t ¶ Sinat̉. dix. s. qn̄ ſine vi aliqͥſ ꝯmi s. e. §. nūc qn̄ vi vel ꝯtinua cū ſuꝑiori. ꝓx. §. u ¶ Cōſtōis. ut. C. d̓ rap. ꝟ. l. i x. ¶ Pb̓licā .ſ. ciuit̓ roͣ ne non alteriuſ. ut. ff. de furt̓. l. ob pecu niā. ff. ad. l. iul. pe. l. iiij. §. pnl̓. y ¶ Sacrā ut calices et thuribula q̄ ſacͣ fūt ut s. de r̄ꝝ. di. §. nul lus z ¶ Religioſam. ut ornam̄ta ſepulcro ꝝᵐ a ¶ Furati ſūt vl̓ ec immiſcuer̄t ita ꝙ dā nificauer̄t rē pb̓licaꝫ ut. ff. ad. l. iul. pec. l. .i. b ¶ Mīſteriū .ſ. adiutoriū c ¶ Suſce per̄t .ſ. ad cuſtodiēd̓. d ¶ Seꝑtatōis depor tant̉ em̄. Et nota ꝙ qͥnquēnio durat hec acto. ut. ff. ad. l. iul. pecul̓. l. peculatꝰ It̄ eſt ſpecial̓ ī eo ꝙ cōtͣ he̓dēs īchoet̉. ut. ff. ad. l. iul. pecul̓. l. fi. i ¶ De plagiarijſ. id̓o ſic dcā. qꝛ orbato pa tre filio vl̓ dn̄o ẜuo hͨ lex punit orbantē hꝫ em̄ loc̄ qn̄ aliqͥs diſ tͣhit alienū ẜuū vel fi liū. ita ꝙ pr̄ vl̓ dn̄s n̄ p̄t r̓hr̄e. ut. ff. ad. l fa. de plag̓. l. i. et. l. lege ⁊. l. eu. ⁊. l pnl̓ .§. fi. Item tenetur qͥ liberū hoīeꝫ d̓ loco ī locum tͣnſꝑtat. ut. C ad. l. fa. de plag̓. l. qm̄ et hͦ ſi dolo fac̄. n̄ al̓r. ut. ff. ad. l. fa. l. legis fauiare. Item hac lege tenet̉. ſi qͥs ẜuū ī fugā ꝯſtitutuꝫ vēdat ita ut empcio ſtatī teneat. ut. C. ad l. fa. de pla. l. ī fuga. f ¶ Int̓dū .ſ. maioreꝫ aliqn̄ mīorē capita lē c̄ capital̓ aliaſ fit mīor aliaſ maior. naꝫ ingenuus nobil̓ ī me tallum. ignobil̓ gla dio feritur ſeruus ut libertus beſtijs ſubi citur ut. C. ad. l. fa. d̓

irrogat int̓dū leuiorem. Sūt p̄terea publica iu dicia. lex iulia de ambitu lex iulia repetūdaꝝ et lex iulia de ānona et lex iulia de reſiduis q̄ de certis ca pl̓is loquunt̉. et aīe quidē amiſſione non irrogant a lijs autē penis eos ſubici ūt qͥ p̄cepta eaꝝ neglexe rit. ¶ Sꝫ d̓ publiciſ iudi cijſ hͨ expoſuimꝰ. ut nobis poſſibile ſit ſummo digito et qͣſi ꝑ indice̓ ea tetigiſſe Alioqui diligentior eoꝝ ſciēciā vobiſ ex latōribꝫ di geſtorū ſeu pandectarum libris d̓o ꝓpicō advrt̉a eſt
¶ Iuſtiniani Ceſaris precla riſſimum inſtitucionū opꝰ in celebratiſſima vrbe baſi lienſi. quaꝫ aeris clemēcia agri vbertas et hominum induſtria ceteris vrbibus preſtanciorem facit. terſe nitidē et emēdate impreſ ſum eſt per Mihahelem Venẜler. expletū deniqꝫ Anno noſtre ſalutis ſeptu agēlmo ſexto poſt milleſi mum et quadringeteſimū pridie kalendas lunij.
¶ P er catrdras opus illud eat per pulpita celſa. nſtitutoꝝ Caeſaris eximium. E t doctos adeat lubet inſignis baſilea. V nde ſibi et domino magnus honos rediet. H oc ſtudioſa manus labor ingenium Mihahelis V enſſers. exterſe impreſſerat et nitide. M ille quadringentos numerat ſex ſeptuaginta. C um noſtro maij cōdice finis erat.
pla. l. fi. et. ff. ad. l. fa. l. fi. in fi. Itē quedā ciuil̓ pena oſim imponebat̉ q̄ ceſſat hodie. ut. ff. e. l. fi. a ¶ Iulia q̄ hꝫ lo cū in qͣtuor caſibus. Primo ſi quis dederit clam pecuniam ut aliquem ſortiatur honorem. non in ciuitate roͣna. nā ibi ceſſat hec lex. cum princeps ibi eligat. ut. ffad. l. iul. d̓ambi l. i. inprin. Ideo dixi clam. qꝛ palam poteſt. ut ff. d̓ pollic̄. I i. §. i. et. ff. de of. preſi. l. barbarius. Secundo habet locuꝫ cum quis ſtat in magiſtratu vltra annum. ut. C. ad. l. iul. d̓ ambi. l. i. Tercō ſi qͥſ ingredit̉ domum iu dicis ꝯgnoſcentis de cauſa criminali. ut. ff ad. l. iul. de anibi. l. i. Item in quarto ſi qͥs iudex nouū vectigal̓ inſtituerit. et eſt pe na centū aureorum. ut. ff. ad. l. iul. de am bi. l. i. ſꝫ in caſu deꝑ tatur qn̄ .ſ. bis idem offitium eſt aſſecutꝰ ut. C. ad. l. iul. de am bi. l. i. ſed fallit in aſ ſeſſore. ut. C. de aſ ſeſ. l. liceat Item ī ꝓ conſule. ut. ff. de offi ꝓconſu. l. an̄pnl̓. vl̓ dic ibi ſex faſtibus id eſt ſex menſibus. qꝛ tm̄ durabat eius offi cium. b ¶ Repetundarū. q̄ habet locum quando iudex per pecuniā fa cit aliqͥd vel omittit ut. ff. ad. l. iul. r̓pe t̓. l. i. iij. iiij. v. vj. et vij. eſculentum tamē poteſt accipere iur̄ veter. dummodo non nimis magnum. ut. ff. de offi. ꝓcō. ſolent ij Ine, ſꝫ iur̓. nouo. non niſi qn̄ deficeret ſalarium. ut ī aut̓. ſcpͥ. exempla ⁊cͣ. in medio prime col. pena autem huius legis eſt ciuilis ī quadruplum. ut. C. ad. l. iul. repe. l. i. criminalis extra ordi nem. ut. ff. ad. l. iul. lex iul. §. hodie c ¶ De annona. hec lex locum habet quociens quis fac̄ vt annona carior ſit. et eſt pena in ea ſtatuta. xx. aureoꝝ. ut. ff. ad. l. iul. de anno. l. ij.
d ¶ De reſiduis. et hͨ lex locum habet quando aliquid ſuꝑ fuit ex aliqua adminiſtratione publica. et ipſe vſum ſuum cōu̓tit cui erat illa admiſtratio ꝯmiſſa. ut. ff. ad. l. iul. pec l. ij. et. l. iij. §. lege pena autem huius legis eſt in tercia ꝑ te ꝙͣ accepit amplius ꝙͣ debet. qd̓ pla. ſic dixit ut eſſet in qͣ druplum Vel dic̄ amplius tercia parte. quia punitur ī ſin plum. et ī. iij. ꝑte ſimpli. ut. ff. ad. l. iul. pecu. l. iiij. §. ſꝫ et qͣ pecuniā in fi. maxīe qꝛ pene e̓ſtngēde ſūt. ut. ff. de pen. l. i interpretatione. e ¶ Subiciunt .ſ. le ges. f ¶ Eaꝝ .ſ. le gum. nam in ꝯtracti bus et alijs q̄ debēt de iure ſortiri effecm̄ et non ſortiuntur. iu dicat lex non valere ut. C. de. le. et con. l. non dubium. Item in crimīalibus varie cō ſtituuntur pene qua rum quedam ſunt or dinarie que ſcilicꝫ ha bent certam penam aliqua lege indu ctam. ut patet ꝑ ml̓ tas rubricaſ. ff. d̓ pb̓ iudi. et in ſequentibꝫ Alie ſunt extraordi narie. ut. ff. ad turpi l. in pri. et. ff. de ext. or. cri. l. i. et in ſeqn̄. ti. uſqꝫ ad ti. de pub. iud̓. ac. g ¶ Summo. id eſt lō giori digito cum qͦ qͥ tangere p̄t altius qͣ cū alijs qͥ d̓r medicus R meddius. h ¶ Per indicem .i. per alium digitum qui dicitur index. Vel dic melius ꝙ h̓ dicta ſunt ut ſint index ſiue demonſtra cio aliorum dicendorum ſicut et ſub gallina ouum dimittit̉ ad hoc ut ibi alia faciat oua. et idem in hijs que accipiunt̉ a columbis. i ¶ Aduentura eſt. ut. ff. de public̄. iud̓. per totum librum. uſqꝫ ad librum de appellationibus qui ſequitur. ¶ Explicit apparatus inſtitutionum.

III
R. ¶ Primi libri. De iuſticia et iure. Folio Secundo De Iure naturali gencium et ciuili. Tercio. De iure ꝑſonarum. v De ingenuis. v. De libertinis. vj Qui et ex quibꝫ cauſis manumittere n̄ pn̄t. vj De lege fuſia canina tollenda. vij De his qui ſui vel alieni iuris ſunt. viij De patria pt̄ate. viij De iuſtis nupcijs. ix De adopcionibus Decimo Quibꝫ mōis ius patrie poteſtatis ſoluitur. xij De tutelis. Qui teſ. tutores dare pn̄t. xiiij .De legittima agnatorum tutela. xiiij De capitis diminucione. xvi De legittima prōnorum tutela. De legittima parentum tutela. xvj De fiduciariatutela. xv De attiliano tutore vel de eo qui ex iulia et ticio dabatur lege. xv De auctoritate tutorum. xvij Quibus modis tutela finiatur. xviij De curatoribus. xviij De ſatiſdacione tutorum vel curatorum. xix De excuſacionibus tutorum vel curatoꝝ. xix De ſuſpectis tutoribꝫ. xxj R. ¶ Secundi libri. De reꝝ diuiſiōe. xxij De rebus corporalibus et incorporalibus. xxvij De Seruitutibus. xxviij De vſufructu. xxviij. De vſu ⁊ hītacione. xxix De vſucap. et long. temp. preſcrip. xxx De donacionibus. xxxj Quibus alienare licet vel non. xxxij Per quas ꝑſonas nobis ius acquiritur. xxxiij De teſ. ordi. xxxv De teſ. militari. xxxvj Quibus nō eſt ꝑmiſſum facere teſtamētū. xxxvij De exhereditacione libertorum. xxxviij De heredibus inſtituendis. xxxix De vulgari ſubſtitucione. xij De pupillari ſuſtitucione. xli Quibus modis teſtamentū infir. De inofficioſo teſ. xliij. De h̓e. qͣli. ⁊ dr̄a. xliiij De legatis. xlv De adēpcōe legatorū. De lege falcidia. Defideicomiſſarijs. li. De ſingulis rebus per fideicō. relictis De cōdicillis. liij
R ¶ Tercijlibri. De heditatibus q̄ ab inteſtato deferunt̉. liiij De legittima agnatorum ſucceſſione. lvij De ſenatus conſulto terculiano. lviij De ſenatus conſul. orficiano. lix De ſucceſſione cognatorum. lix De grad̓ibus cognacionum. lx De ſeruili ꝯgnacōe. lx. De ſuc. libertoꝝ. lxj. De aſſignacione libertorum lxij. De eo cui lib̓tatis cā bona addiciuntur. lxiiij De bonoꝝ poſ. lxij De acqͥſicōe ꝑ arro. lxiiij De ſucceſſione libertorū q̄ fiebant ꝑ bonoꝝ ven dicōs et ex ſona. ꝯſul. claudiano. lxv. De obligacionibus. lxv Quibus modis re contrahitur obligacio. lxv. De verborum obligacione. lxvij De duobꝫ reis ſtipulādi et promittendi lxviij. De Stipulacione ſeruorum. lxviij De diuiſione ſtipulacionum. lxviij De inutilibus ſtipulacionibus. lxix De fideiuſſoribꝫ. lxxij. De lr̄arū obliga. lxxiij De obligacione ex conſenſu. lxxiij De empcione et vendicione. lxxiij De locacione et conductione. lxxv. De ſocietate. lxxvi. De mandatis. lxxvi. De obliga. q̄ quaſi ex cōtractu naſcunt̉ lxxviij Per quas ꝑſonas nobis obligacō acq̓rit̉. lxxix Quibus modis tollit̉ obligacio. lxxix R. ¶ Ouarti libri. De obli. q̄ ex delic. vel quaſi delic. naſcūtur. lxxx Quid ſit furtum. lxxx De vi bonorum raptorum. lxxxij De lege acquilia lxxxiij De iniurijs. lxxxiiij De obligacionibꝫ q̄ ex qͣſi delicto naſcūtur. lxxxv De actionibus lxxxvj Quod cū eo qui in aliena poteſtate ē negocium geſtum eſſe dicitur. xcvi De noxalibus actionibus. xcvii Si quadrupes pauperie feciſſe dicatur. xcviij. De his per quos agere poſſumus. xcviij De ſatiſdacionibus. xcviij D e perpetuis et tꝑalibus actionibus et que he redibus et contra heredes tranſeunt. xcix De excepcionibꝫ. c. De replicacionibus. ej De interdictis. De pena temere litigancium cij De officio iudicis. Depublicis iudicijs. ciiij

perſperarer . ca. CQAiS N nomine dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i Imꝑr ceſarflauꝰ iuſtima nus. alamanic̄. franc̄. ger manicus. acticꝰ. guanda licus. africuſ. plus. felix. in donac. §. eſt et aliud ⁊ clitꝰ victor ac triūphator ſꝑ auguſtꝰ cupide legum iuuentuti. Incipit liber primꝰ domini. Iuſtiniani Imperatoris inſtitucio num ſeu elementorum.
Aperatoriaꝫ maieſtatē n̄ ſolū armis decoratā ſed ec̄ legibꝰ oportꝫ eſſe armatā ut vtrūqꝫ tp̄s ⁊ belloꝝ ⁊ pa cis recte poſſit gubernari ⁊ princeps romanꝰ victor exiſtat. n̄ ſoluꝫ in hoſtilibꝰ prelijs. ſed ec per legitti mos tramites calumnian cium iniquitatem expellat ⁊ fiat tam iuris religioſiſ ſimus ꝙͣ victis hoſtibꝰ tri umphator magnificus ¶ Quoꝝ vtramqꝫ viaꝫ cum ſummis vigilijs ⁊ ſumma ꝓ uidencia anuentē deo ꝑfeci mꝰ. Et bellicos quid̓ ſudo res nr̄os barbarice genſnoīe dn̄i nr̄i hieſuxͣ. Ex hͦ nota ꝙ xanus fuit. al̓ s n̄ poſſet inꝑare id eſt imꝑij iuriſdictōꝫ exerce̓. vt in autͣ. iuſiur̓. qd̓ p̄ſtat̉ in pnͥ. ibi. et ꝯīcator eccīe. coll̓. ij. vbi d̓r ꝙ qͥlibꝫ ad mīſtrator dꝫ iurare ſe eſſe ꝯicatorē ſct̄e ⁊ catholice eccīe ſic ⁊ al̓ fac̄. .i. ſil̓imō vt. C. de of. p̄. pre. aff. l. in noīe dn̄i. ⁊ in autͣ. de armis in pnͥ. col. vj. ex hͦ ſequit̉ bonū iniciū. melius mediū. ⁊ optimꝰ finis vt in autͣ. quō. opor. in principio coll̓. i. ceſare auguſto qͥ reg nabat tꝑe natiuitatis xp̄i. Vnde illud. exijt ſedictum a ceſare Au guſto. vt deſcriberet̉ vniuerſus orbis. i. vt quilibet extimaret boͣ ſua et exinde quilibet G imꝑator dc̄s eſt ceſar ſuel ceſar qꝛ fuit ceſus de ventre matris ſue. flauꝰ. qꝛ tl̓is er at coloris. nam rubens. IdcIuſtinianꝰ. qꝛ fuit filius iuſtini. vt. jͣ. de .jͣ. qͥbꝰ n̄ ē ꝑ. fa. te. §. penl̓. ſꝫ in dec̓. di. xvj. .c. habeo libeꝝ. d̓r ꝙ fuit filius ꝯſtantim. ſꝫ forte ibi loquit̉ de alio iuſtīano ꝙͣ h̓. vel d̓r ꝙ fuit̉ filius ꝯſtan tim. qꝛ ſucceſſit ei in regno. vel d̓r a iuſti cia quam ſꝑ coluit. et ſubditis iniunxit colendam. vt. C. de ſum. tri. et fi. ca. l. i. e ¶ Alamaīcꝰ. hͨ noīa ⁊ oīa ſeq̄ncia noīa ſūt ab euētū ſibi īpo ſita vtputa qꝛ vicit affricoſ ⁊ ſic d̓ alijſ vt ī autͣ d̓ hr̄. ⁊ fale. f ¶ Ac g̓manicꝰ hͨ ſūt noīa ꝓuīciaꝝ qͣs deuicit ⁊ pnͥ. col. i. g ¶ Pius. a pio antonio vt ī autͣ. vt lib̓ti. de ce. col. vj. §. ſi qͥs at. al̓s eſt. §. facimus h ¶ Victor. in fugādo hoſtes i ¶ Ac felix. a ꝟtute aī. l̓ felix. i. ꝓſper qꝛ oīa ſibi ad votum k ¶ Inclitꝰ. ageſtis mag̓ficis. accur. floren ſuccedebat l ¶ Triumphator. poſt victoriam ebet imperator ꝑ auguſtus. qꝛ hꝰ dꝫ eſſe ꝓpoſiti qͥlit vt augeat. m lꝫ hͦ n̄ ſꝑ faciat vt in diffinicōe mr̄monij. vt. jͣ. de pa. po. in pnͥ. lꝫ interd̓ diuidat̉. vt C. de repu. l. ꝯſenſu. ſic et in diffi nicōe iuſticie. vt. jͣ. de iuſticia et iure. in pnͥ. ẜm jo. n ¶ Cupide. ſcilicet mittit ſuam graciam et hunc librum o ¶ Seu elem̄toꝝ. more recte ſcribenciū p̄mittit ꝓhe. in qͦ reddit lectorē. attētū docilēet beniuolū. attētū. cū dic̄ ſū mis vigilijs. nā ꝑ hͦ ꝙ ip̄e vigilauit r̓ddit nos attētos vt vi gilare dēamꝰ. nā ius ciuile vigilātibꝰ ſcriptū ē. vt. ff. que ī frau. cre. l. pupillꝰ ī fi. ⁊ ibi ſūma ꝓuidēcia vt. jͣ. ꝓx. docilē cū dic̄. et cū ſacͣtiſſi. ꝯſt. antea. ꝯ. ⁊c̓. vt. jͣ. e. oēs. docilē em̄ fac̄ qͥ ſūmaꝫ rei breuit̓ ꝯp̄hendit. nā ꝑ hͦ ꝙ ip̄e abbreuiauit poter̄t āmodo faciliꝰ edoceri. beīuolū .i. bo ne volūtatis ad diſcend̓. vbi dic̄. et q̄ in pͥoribꝰ ec̄ tꝑibꝰ et ī. ſūma itaqꝫ oꝑe vt. jͣ. e. §. cūqꝫ. et. §. ſūma itaqꝫ. etc. . imꝑatorē qͥ eſt ī ma Aꝑatoriaꝫ maieſtateꝫ. id eſt. ieſtatē. vt C. d̓ leg̓. et ꝯ. l. digͣ. ſil̓is eſt loq̄ndi ornatꝰ. jͣ. qͥ. mo. ius pa. po. oluit̉. §. filiꝰ. i̓ īꝑatoriā celſitudīeꝫ. et noͣ ꝙ ātiphori at rn̄dendo ad tacita qt̄ōꝫ hāc. ſcꝫ qͣre īꝑator n̄ fac̄ ꝙ ſuū eſcꝫ armis intēde̓. c̄ milites magiſ arma ſcire ꝙͣ iura oꝑtet vt. C. de iur̓ deli. l. ſāctimꝰ. ad qd̓ rn̄dꝫ īꝑatoriam. accur.
q ¶ Decoratā. q̄rit̉ qͣre qd̓ erat armoꝝ attribuūt legibꝰ ⁊ econtͣ. ℟ n. vt on̄deret alteꝝ alt̓iꝰ auxilio ſꝑ ege̓. vt C. de no. co. ꝯfir. in pnͥ. vel dic ꝓpͥe ponit. nā arma ſūt ad decorē legēs ſūt ad armand̓ vn̄ d̓r. militāt nāqꝫ. ꝯcͣ vt C. d̓ aduoc̄. diuer. iu. l. aduocati. l̓ iō ſic poſuit vt euitet̄ malꝰ ſonꝰ ver boꝝ ſcꝫ cathephaton. id eſt turpis ſonꝰ r ¶ Oportet. id eſt oportunum eſt. g ¶ Armatā. ſcꝫ ad hāc vtilitatē q̄ ſeqͥtur ac. t ¶ Et belloꝝ. ⁊ ſic qͦ ad vſum armorum. u ¶ Et pacis. ſic quo ad vſum legum. x ¶ Subernari. alteꝝ cum legibus ſcꝫ tp̄us pacis. alterum armis ſcꝫ tꝑe belli. y ¶ Et princeps. ſcꝫ imperator accur. z ¶ In hoſtilibꝰ. qͥ ſūt hoſtes d̓r. ff. de cap. et poſtil. re. l. hoſtes a ¶Per ſt̄imos tͣmiteſ .j. legeſ q̄ ſūt via gͣdi endi. ſic̄ tramites eun di. ẜm io. bn̄ dico ca lumniantes puniri ꝑ leges. nam in crimini bus ſiue ordi. ſiue exͣ ordinem ad ſil̓itudinē ſupplicij punitur calū niator. vt. C. d̓ accu. I. fi. et. ff. ad turpil. l. .j. et in priuatis et in exͣordinarijs crimini bus oēs calumnioſi ꝓ qͣlitate admiſſi plectunt̉ Iteꝫ in ciuilibꝰ punit̉ mō pecuīa ria pena. mō ſacr̄o calūnie. mō nota infamīe. vt. jͣ. d̓ pe. te. li. ꝑ tōtū. et. jͣ. de acc̓. §. ſiqͥs agēs. et. C. d̓ plus. pe. l. vnica et de iud. ꝓperand̓. §. et ſiqͥdeꝫ vbi punit̉ ꝯtūax in expenẜ l̓ dic ꝙ vij. gn̓a penaꝝ vocat lt̄imos tͣmites. vt. ff. de penis l. vj. in fi. et l. vij. et viij. l̓ dic ꝙmgr̄atus vocat tramites. per qͦs iura reddunt̉. nā paꝝ valent iura in ciuitatē nͥ eſſent qͥ execucioni mandarēt. vt ff. de ori. iur̓. l. ij. §. pꝰ origineꝫ qui ec puniunt in criminalibus puniunt in ciuilibꝰ ⁊ expēẜ et in viatico. vt. ff. de iud. eū qꝫ. q̄ vltīa verior eſt. accur. b ¶ Calūnianciuꝫ. calūniator eſt qͥ falſa crimīa ſcient̓ inten dit. vt ff. ad turpil. l. i. in pnͥ. et fa. ad hͦ. ff. de his qͥ no. in fa. athletas. §. calūniator. qͥd at̄ ſit puaricator ⁊ tergiu̓ſa tor d̓r in predē̄is legibꝰ ⁊ fieri religioſū ꝑ legēs. nā ip̄e c ¶ Religioſiſſimꝰ. no quē? ſūt ſacre. vt C. de leg. et ꝯ. l. legēs. te noͣ h̓ qͣtuor ꝓporcionalia ſcꝫ arma. vſus armoꝝ victoria triūphus. Itē leges. vſus legū. calūniepulſio et d ¶ Quoꝝ vtrāqꝫ. ſi iſta dn̄t eſſe in pnͥcipe tu giur̓ religio iuſtimanē quid feciſti. ℟. qͦꝝ vtramqꝫ accur. e Summis. i. cū ſūmo labore lantibꝰ et n̄ dor f ¶ Vigilijs. qͦ ad legēs. nā ius ciuile vigit miētibꝰ ſcriptū eſt. vt. ff. qͣ in frau. cre. pupillꝰ in fi. et ff. de pec. l. in fūma g ¶ Prouidēcia ſcꝫ qͦ ad arma. et no. tres hoīs ſtatus me moria p̄teritoꝝ. ſcīa pn̄ciū. prouidencia futurorum. h ¶ Amnuente deo. deo gr̄as refert cuius triumphum me ruit obtine. vt C. de of. p. pre. affri. l. i. in pnͥ. i ¶ Et bellicos. qd̓ ꝯiunctī dixerat. ddͦ vtramqꝫ viam. etc̓. nunc diuidit dd̓º primo qual̓r ſe habuit circa arma. accur. k ¶ Sarbarice. barbari ſt̄ qͥ exͣ roͣnū īꝑiū ſt̄ ⁊ maxīe hoſtes l ¶ Deducte. de nouo. Accurſius.

tes ſub iuga nr̄a deducte ꝯgnoſcunt ⁊ taꝫ affrica ꝙͣ alie innu̓oſe prouincie pꝰ tanta tꝑm ſpacia nr̄is vic torijs a celeſti numine pre ſtitis iteꝝ dicioni romane nr̄oqꝫ addite imꝑio ꝓteſ tant̉ ¶ Oēs ꝟo ppl̓i legibꝰ tam a nobis promulgatis ꝙͣ ꝯpoſitis regūtur. ¶ Et cuꝫ ſacratiſſimas ꝯſtōnes antea ꝯfuſas in luculentaꝫ ereximus ꝯſonanciaꝫ tunc noſtraꝫ extendimus curā ad immenſa prudencie ve teris volumina ⁊ opus ec deſperatū quaſi ꝑ mediuꝫ profundum euntes celeſti fauorē iam adimpleuimꝰ ¶ Cūqꝫ hͦ deo ꝓpicio per
actum eſt tribuniano viro magnifico ingro exq̄ſtori ſacri nr̄i palacij necn̄ theo philo ⁊ dorotheo viris illu ſtribus anceſſoribus nr̄is quoꝝ oīm ſolerciam ⁊ le gum ſcīam. et circa nr̄as iuſſiones fidem iā ex mul tis reruꝫ argum̄tis acce pimus ꝯuocatis his man dauimꝰ ſpecial̓r vt ip̄i nr̄a aucͣtate noſtriſqꝫ ſuaſioni bus inſtōes ꝯponerent vt liceat vobis prima legum cunabl̓a n̄ ab antiq̓s fabu lis diſcere ſed ab imꝑiali ſplendore appete̓. et tam aures ꝙͣ animi veſtri nihil inutile. nihilqꝫ perperam poſitum. ſed quod in ip̄is
b ¶ Affrica. q̄ erat awandalis ꝑ c. v. ānos occupata. lzet roma ab ip̄is wvandalis erat capta et ornam̄ta imꝑialia ex inde ī affricaꝫ tͣnſlata. vt C. d̓ of. p̄fec. p̄. affri. l. i. c̓ca pnͥ. c ¶ Tam affrica. ſub qua multe prouincie continentur. d ¶ Prouīcie. ſic ꝯſtrue tā affrica ꝙͣ alie innu̓abiles ꝓuīcie e ¶ Iteꝝ addite. id eſt adiuncte dicioni rōne .i. iue̓d ictioni nr̄oqꝫ imꝑio pꝰ tanta f ¶ Proteſtant̉. nr̄is uictorijs a cel̓. nu. p̄ſ naꝫ iſte ꝓuincie prius fuer̄t de roͣno imꝑio. poſt deſierūt et poſt centū. v. ānos redier̄t vt h̓ qn̄ dicit iterum. et poſt tāta tꝑm ſpa cia. ⁊cͣ. vt. C. de off. prefec. p̄. affri. l. i. g ¶ Oēs vero vſqꝫ huc dixit qual̓r bellicam curam habuit. nunc qualiter legalem. h ¶ Promulgatis .ſ. a nobis et dic̄. et de nouo Et promulgare eſt equitatem rudem et nature occultam iu ris laqueis innodare in ꝯponendo ſecus in promulgādo. ꝯpone̓ auteꝫ eſt difficile pro mulgata in ordinem ꝯpendioſe redigere. i Vt ꝯpoſitis. ſcꝫ ab alijsqͣs reformamꝰ in neliꝰ. l̓ dic ꝯpoſitis a nob̓. q. di. ꝯpilatis a nob̓qͣſi ſil̓ poſitis a nō bis qͣles ſūt leges. ff et. C. et alioꝝ imꝑatoꝝ. ſuas em̄ et ꝓmulgauit ⁊ ꝯpoſuit k ¶ Confuſas. ſcꝫ in tribus cōdicibus poſitas. greg. theo doſiano. et hermo. vt C. de no. C. ꝯfir. l. i. in pͥn. accur. l ¶Conſonanciam. ſcꝫ in vnum cōdicem quem non hēmus. ſꝫ ex eo factus eſt iſte quem habemus. Accur. m ¶ Tunc. ſic tꝑibus reuelati ad ſūmaꝫ iuris em̄dacionem ꝓperamus. vt C. de ve. iur̓. enu. circa pnͥ. n ¶ Tunc nr̄am extendimus .i. ſtatim poſt ꝯpoſicionem il lius cōdicis fecimus digeſta. accur. floren̄. o ¶ Curā. vt nulla ꝯtͣrietas poſſit reꝑiri. nulla ſr̄uacua ſil̓i tudo. ut C. deve. iur̓ enu. c̓ca pnͥ. X ſuum⁊ duomilia p Volumīa. nā erāt decieſcētenamiliaꝫ libroꝝ ⁊ alie mul te legēs. vt C. deve. iur̓. l. ij. §. ſꝫ cū oīa. ⁊ in ꝓhe. ff. §. ⁊ āna q ¶ Et opꝰ deſꝑatū .ſ. aꝯſtātmo. naꝫ ⁊ ꝯſtantinus voluit hͦ face ſꝫ n̄ potuit. vperit em̄ oīm legū tͣmitē qͥ ab vrbe ro. r ¶ Profund̓ re ꝯdita ⁊ romuleis dn̄dit tꝑibus ita eſſe ꝯfuſū vt in infinitū extendat̉ et nullius humane nature ca pacitatē ꝯcluderetur. C. de ve. iur̓ enūc. l. i. in pnͥ. ſ ¶ Celeſti. ⁊ hͦ totū fecīꝰ ⁊ .ſ. belloꝝ viā celeſti fauore adim s ¶ Adimpleuimꝰ. pꝰdigeſta ⁊ pꝰ pͥmā ꝯpoſicōꝫ pleuit C. qꝫ n̄ hemus tn̄ an̄ ꝯpoſicōꝫ. C. q̄ꝫ hēmus. vnde ꝙ h̓ d̓r qn̄ꝫ per cōdiceꝫ corrigit̉ vt facit de āno vtili q̄ obtinet ẜm hunc libꝝ. ec̄ in reſt. mi. et maioꝝ. vt. jͣ. de act. §. rurſus. ſe cus eſt per cōdicem in dictis reſtōibꝰ vt in C. d̓ tēp. reſ. l. fi. Itē in ſcd̓a eꝰ ꝯpoſicōe facit mencōꝫ inſtōnum. iam ꝯpo ſitaꝝ vt C. de em. iuſti co. et ſcd̓a eꝰ edicōe. l. fi. t ¶ Cunqꝫ hͦ. ſcꝫ volumina digeſtoꝝ et codicis. u ¶ Propicio .i. coadiuuāte d̓o v ¶ Peractū eſt .i. ꝯpletuꝫ x ¶ Tribumiano. ſꝫ hͦ nomen et ſeq̄ncia ſūt dt̄i caſus ⁊ ec̄ dc̄o
ꝯuocatis ⁊ ꝯſtruunt̉ cū illo verbo inferlus mandauimus ¶ Exq̄ſt ori. pro ſuo ſimplici ponit̉ ſcꝫ q̄ſtore Noꝙͣ tribꝰ nodis d̓r q̄ſtor. pͥmo ille q̄ q̄rebat pecuīas t̓butoꝝ ꝑ md̓m ⁊ ẜuabat. ſcd̓o ille qͥ p̄erat capitalibꝰ cauẜ. tercio qͥ ſtabat vt legerēt libros pnͥcipales qͥ candidatꝰ pnͥcipis dicebat̉ et ita hͦ tercio mō accipioh̓. vt. ff. de offi. q̄ſtoris. l. i. ī fi. et de orig. iur̓. l. ij. §. deinde cum erarium. vel dic̄ ẜm jo. ꝙ iaꝫ fu it in illo offō. ſꝫ nunc non eſt. inde exqͣſtor. .i. exͣ q̄ſturaꝫ poſitus ꝟel dicas tercio eſſe nomen dignitatis. vt ꝯſul. vt. C. de aduoc. diuer. iu. l. peticio. et ibi egredientem z ¶ Cecn̄. no due nega ciones faciūt vnam af firmacōꝫ. vt h̓. vt. ff. de ꝟ. ſig. l. ex duobus a ¶ Illuſtribus. qͣtuor ſūt ordines digͥtatum maximi vt ſuꝑilluſtreſ magni vt illuſtreſ. me dij vt ſpectabiles. mi nimi vt clariſſimi. qd̓ ſpecifica vt in autͣ. de ap. §. i. ij. iij. et. iiij. coll̓. iiij. et in autͣ. vt ab illuſtribus ⁊ qͥ ſupͣ eos ſūt col̓. v. ſunt et infimi. vt defen. ci. ⁊ magiſtratus. munici. et iſti non habent me rum imperium. ſed ſu periores ſic. h ¶ Anteceſſoribus. ſcīa vel etate. l̓ qꝛ fuerant cum precedentibꝰ imꝑatoribꝰ c ¶ Quoꝝ. h̓ eſt interpoſicio vſqꝫ illuc. ꝯuocatis. ⁊c̓. et noͣ ꝙ in tribus h̓ ꝯmendant̉ qͥ ſūt huic arti intenti. eligendꝰ ē em̄ talis mgr̄ qͥ in ſe laudabilē vitā ꝓ bis moribꝰ mōſtrauit et docēdi ꝑiciaꝫ. facūdiā dicēdi īt̓pretādiqꝫ ſubtilitatē co piā diſc̓nēdi ſe hr̄e patefecerit vt C. de ꝓfeſſo. qͥ inciui. cō l. i. li. xij. Itē in fidelitate. naꝫ ex qͦ hactenꝰ fideles extiter̄t preſumit̉ ꝓ eis. ff. d̓ re mili. l. n̄ oēs. §. a barbar̓. de p̄teritis em̄ ſumimus ꝯiecturā ad fut̉a. ff. de accu. l. ſi cui. §. hijſdeꝫ et qn̄qꝫ occultaꝫ ꝯiecturā ſumimus ad p̄teritū vt. C. ad. l. iuliā. de adul̓t. l. ſi hij qui. nā ſolers a ſolon d̓r qd̓ eſt totū et ars tis. Iteꝫ in legum magiſtra ſcīa et in fidelitate d ¶ Argum̄tis. et ex iuſtis rebꝰ l̓ negocijs q̄ ſūt ī argum̄ta vn̄ dic ꝓubiū. opus laudat mgr̄m. ſic in antͣ. de moͣchis. §. ſanctimus e ¶ Accepimus .i. recepimus f ¶ Suaſionibus. .i. in boͣ ꝑte. al̓s in mala. vt ff. de ſer. cor. l. i. §. ſuadere. et. C. de fur. et ſer. cor. l. ſiqͥs perſuaſerit. g ¶ Inſtōes. iō ſic dc̄as. qꝛ in ſtatū ro. iur̓ nr̄aꝫ erigt̄ intel h ¶ Vt liceat vob̓. loquit̉ iuuenibꝰ ligēciaꝫ vt. jͣ. t. i. §. is i ¶ Cunabula. ꝑ ſil̓e loqͥt̉. qꝛ ſic̄ in cunabul̓ infātes primo morant. ita iur̓ acceptor inſtituta prīo lege̓ dꝫ. ſic ff. d̓ of. pre. p̄. l. i. §. his cunabul̓. nibꝰ erāt fabl̓e q̄ fabl̓e nͨ ꝟa k fabl̓is. qͥa ī antiqͥs inſtōt necꝟiſil̓ia ꝯtīebant. ẜm tulliū l ¶ Ab imperiali. ab imperatore qui ſplendet. m ¶ Inutile. quo ad animum vel nihil inutile. i. nihil muſi tatum vt pꝫ ex eo vt dicit. jͣ. prox. ſꝫ quod. etcͣ. n ¶ Perperā. qͦ ad aures. vel dic̄. i. male ponitū ⁊ ꝯtra ius. o ¶ In ip̄is. i. in ip̄a rei veritate l̓ in his q̄ qͦtidie emergere pn̄t. nat inueniunt̉ hic ea q̄ nō pn̄t euenre. qꝛ de his non

reꝝ obtinet argumētiſ ac cipiant. ¶ Et qd̓ in priori tꝑe vix pꝰ qͣdriennū prio ribus ꝯtingebat. vt tunc ꝯſtōes imꝑatorias lege̓nt hoc vos a primordio igre diamini digni tanto hono re. tantaqꝫ r̓ꝑti felicitate vt inicium vobis ⁊ finis le gum erudicionis a voce principali ꝓcedat ¶ Igit̉ poſt libros quinquagīta digeſtoꝝ ſeu pandectaꝝ. in quibꝰ om̄e ius antiquū collectuꝫ eſt quos ꝑ eund̓ viꝝ excelſum tribunianū necnon et ceteros viros illuſtres et facundiſſimos ꝯfecimuſ in hos quatuor lī bros eaſdeꝫ īſtōēs partiri iuſſimꝰ vt ſint tociꝰ ltimē ſcīe prima elem̄ta quibus breuiter expoſitum eſt. et ꝙ antea obtinebat. et ꝙ poſtea diſſuetudine inum
bratum ab imꝑiali reme dio illuīatum eſt ¶ Quas ex oībus antiqͦꝝ inſtitucio nibus. ⁊ precipue exꝯmen tarijs gay nr̄i taꝫ inſtituci onū. ꝙͣ reꝝ qͦtidianarum alijſqꝫ multis ꝯn̄tarijs ꝯpo ſitas cum tres viri pruden tes predci nobis obtuler̄t. ⁊ legimus ⁊ ꝯgnouimus. ⁊ pleniſſimū nr̄arū ꝯſtitucio nū robur eis accōmodaui mus. ¶ Sūma itaqꝫ ope. et alacri ſtudio haſleges nō ſtraſ accipite ⁊ voſmetip̄oſ ſic eruditos oſtendite. vt ſpes vos pulcerrima foue at toto lt̄imo oꝑe ꝑfecto. poſſe eciam noſtram rem publicam. in ꝑtibus eꝰ vo bis credendaꝫ gubernari. De iuſticia et iure. Vſticia eſt ꝯſtans A ⁊ ꝑpetua volūtas A ius ſuuꝫ vnicuiqꝫ
curant legiſlatores. vt in autͣ. vt ſine prohi. ma. et debi. et credi. §. qꝛ vero col. vj. et. ff. del̓. et ſe. co. l. iura. et l. fi. pi Legerēt. nā et olima pnͥcipio legebāt imꝑiales ꝯſtōes ſcꝫ inſtōes an̄tiqͣs. vt in prohemio. ff. §. diſcipuli. q ¶ Primordio .i. tm̄ primo anno ꝓficietis ꝙͣtum proficie batis in quatuor. et nota ꝙ adu̓latur nobis imperator. r ¶ Vt iniciū .ſ. lib̓ iſte g ¶ Finis. l. codex. nā pͥmo āno inſtōes legi dn̄t in quinto legitur codex. vt in ꝓhemio ff. §. pro reſponſis. ibi quibus ſi bene. t ¶ Pnͥcipali. i. pnͥci pia. et nō ꝙ h̓ ſcīa ca put hꝫ et finem. lꝫ in alijs artibus hͦ n̄ ſit lꝫ viliſſime fuit vt in ꝓ hemio. ff. §. ſꝫ qꝛ u ¶ Igitur. ita ꝯtinua ẜm jo. qꝛ pdcoꝝ vi roꝝ ſcīaꝫ et aucͣtateꝫ ꝓbauimꝰ nec ꝑalios poterāt ꝯmodius ex pediri. igit̉ mandāt ꝑ eos diuidi vl̓ quia ab imꝑiali ſplendore appetit̉. et iō mandat diuidi vt meliꝰ poſſit intelligi ff. deꝟ. ſig .l. ij. §. quibuſcunqꝫ x ¶ Quinqͣginta. qui ꝯprehendunt̉ int̓. ff. vetus et inforciatū. et tres partes et. ff. nouū dig̓. ideo d̓r di geſtoꝝ. qꝛ oīa ibi de cidenda dirigunt̉ et. ſoluuntur. Accur. y ¶ Seu pandectarū a pan qd̓ ē totū ⁊ dec ten ꝙ eſt doctrīa. qꝛ ibi eſt doctrīa oīm iut̓ ꝯſultoꝝ vt C d̓ve. iu. enu. l. ij. §. ſꝫ cum omnia. infi. et vt h̓ ſequitur. z ¶ Quos. ſcꝫ quinquaginta libros dig̓. a ¶ Et ceteros ſcꝫ. xv. ex ꝑmiſſu iuſtimani electos. vt. C. de ve. iur̓ enu. l. i. §. ij. et. l. ij. §. que omnia b Eaſdē inſtōes .i. ead̓ īſtituta vn̄ collige hūc libꝝ ſūptū exvoluie. ff. l̓ ꝓpͥe dic̄ inſtōes qͣs mādauit fieri nūc mandat ꝑtiri. nā ꝑticio aīm legētis īcitat. m̄teꝫ ītelligētis p̄parat mēoriam artificioſe r̓format vt. jͣ. del̓. §. ſꝫ n̄ vſqꝫ. ⁊. ff. d̓ ex c¶ Prīa elem̄ta. qꝛ ſic̄ ex qͣtuor elem̄tis oīa (cep. doli. l. i. corꝑa ꝯficiunt̉. vt t̓ra. et aqͣ et igne ⁊ aere .i. ex vibꝰ hoꝝ qͣtuor elem̄toꝝ totus md̓us gub̓nat̉. ita h̓ liber ꝯp̄hendit oīa iura Et noͣ ꝙ t̓ra ē frigidā et ficca. aqͣ frigidā ⁊ hūida. ignis calidꝰ ⁊ ficcꝰ. aer calidus et humidꝰ. nat̉am prīe hꝫ melācolia. ſcd̓e .ſ. aq̄ fleuma. ignis colera. ſāguiſ rn̄dꝫ aeri d ¶ In quibus ꝯſtōibus. accur. e ¶ Obtinebat .j. erat in vſu et n̄ deſijt dineꝫ l̓ ꝑ ꝯtͣriam f ¶ Diſſuetudīe. no legē tolli ꝑ diſſuetu ꝯſuetudinem et iteꝝ eand̓ ꝯſuetudinē ꝑ ſr̄ueīentē. l. tolli. ſic. ff. d̓ ſepl̓. vi. l. iij. §. diuꝰ. et in aucͣ. d̓ hr̄. et fal. §. i. al̓. §. ſꝫ qm̄ ⁊ h̓ ſubicit ab imꝑiali. ⁊c̓. et ē optimū exemplū C. de iud. rem n̄ nouā g ¶ Quas ſcꝫ inſtōes et accipe. legimꝰ et ꝯguimꝰ ſcꝫ eſſe compoſitas ex oībus. Accurſ. floren̄. ii 2
h ¶ Gay nr̄i. ꝯm̄tatoris dico factis ſuꝑ libros jnſti. ātiqͣꝝ i ¶ Cum tres. interpoſicio eſt k ¶ Quotidianaꝝ. liber erat ſic appellatus. eo ꝙ in ſingl̓is diebus gerenda a mgr̄atibus ꝯtinebat qual̓r iudicarent l ¶ Sumam ope ꝙͣtum ad corpus. Vnde pamphilus. alias Oracius. Labor improbus omnia vincit. m Et alacri. affectio enim oꝑi tuo nomen imponit. vt. C. ad. l. cor. deſi. l. i. ff. d̓ fur. .l. qui iniurie. ne Leges .ſ. inſtōnum o ¶ Cndite .i. ita pro ficite in hoc libro vel ita moribꝰ informati ſitis. nam boni moreſ nx pluſqͣꝫ diuicie oꝑant vt. ff. de tu. et cu. da. ab his ſcire. §. i. et. ff. de ver. oblig. ſiquis fu. in fi. p ¶ Vt ſpes. ⁊ hͨ ſpes fit de nob̓. nr̄am rem pu. poſſe gubernari q ¶ Et vobis. i. a vob̓ credendis lectis eciā alijs libris vel ſi hēs credendam. id eſt cō mittendam vobis da tiue legitur et hͦ dico le. op. perfec. id ē cuꝫ qͥnquennio legeritis naꝫ tunc opus conſu matur vt in ꝓhemio ff. §. ꝙ qꝛ ſolutum. et ꝙ dicit in partibꝰ eꝰ ideo eſt qꝛ multe ſūt ꝑtes eꝰ. vt p̄fectura ꝯſulatꝰ ⁊ alie. vt pꝫ ex ꝯtͣctibꝰ. d̓ of. iud̓. .ff. et in eodem. r ¶ Perfecto .i. lectis alijs libris. s ¶ Rr̄aꝫ. al̓ s vr̄am t ¶ Eius. reipū. creditur ẜm priaꝫ expoſicōꝫ. l̓ ſi ha u ¶ Credendis .i. qꝛ betis credendam. dic vt in glo. sͣ. x ¶ De iuſticia et iure. iuſtinianus tractaturus iura ppl̓i ro. premittit de iuſticia et iure q̄ eſt mr̄ iur̓. ⁊ ideo ab ea īcipit ſic et obligacio mr̄ eſt actōis vt. ff. de ꝓcur. lꝫ. §. ea obliga cio. et iō ꝑmittit̉ in tͣctatū vt. jͣ. de ob. in pͥnͥ. ⁊ d̓ act. in pͥn. y ¶ Et iur̓. ſcꝫ ꝙ iuſticiam proſequit̉ vt miniſter vel filius ſꝫ quare de hͦ ponitur in ℟ ca cum nihil in tex. dicat̉ diffini endo lꝫ diuidendo. ſic rn̄dent qͥdam. ideo n̄ ponit in tex. de iur̓. ne gͣuaret xudes aīos. ẜm py. ꝙ nihil ē. l̓ dic hͦ pleꝝqꝫ fieri vt aliqͥd ponat̉ in ℟ ca. qd̓ in tex. n̄ ponitur. vt. C. de relig. nā nihil in tex. ibi d̓r de ludo alee. l̓ dic̄ qd̓ eſt veriꝰ vt diffiniatur vt dicemꝰ. jͣ. e. t. §. iur̓ precepta in glo. Vſticia. h̓ iuſticie diffinicio pt̄ ītelligi d̓ dina iuſticia .q. d. dina iuſticia eſt volūtas ꝯſtās ⁊ ppetua ⁊c̓. ẜm hͨ ꝟba in ea poſita ſūt plana. ſꝫ nonne iuſtū fuit ꝙ tātū datū fuit mͥcenario in ſero venienti ꝙͣtū illi qͥ mane ven̓at. qd̓ tn̄ dei iuſticiā laudat vt ff. de an. l. l. ij. et de ꝟ. ſig. §. cꝰ cuꝫ ℟ illd̓ dinū miſticē d̓r. q. d. tm̄ hēbit de ꝑadiſo ille qͥ decēdit in hͦ vltīo ſeculo ſi. faciat bonū ꝙͣtū ⁊ ille qͥ deceſſerit ī prīo ſecl̓o. l̓ dic̄ ẜm jo. ꝙ de fragili hoīs iuſticia loquitur. q. d. iuſticia hūana vel q̄ eſt in hoīe eſt volūtas ꝯſtās. etc̓. et ẜm

T
tribuens. ¶ Iuris prudēcia eſt diuinaꝝ atqꝫ hūanaꝝ rerum noticia iuſti atqꝫ in iuſti ſciencia ¶ His ergo 5º cipientibus nobis expone̓ iura ppl̓i rōani ita maxīe vident̉ poſſe tradi ꝯmodi ſſime ſi primo leui ac ſimpli civia. pꝰdeinde diligenti ſſima atqꝫ exactiſſima int̓ pretacōe ſingula tradant̉ Alioqnͥ ſi ſtatim ab inicio rudem adhuc et infirmuꝫ aīm ſtudioſi multitudine ac varietate reꝝ oneraui mus duoꝝ alteꝝ a̓ deſer torem ſtudioꝝ efficiemus aut cum magno labore eꝰ ſepe et cum diffidencia q̄
plerumqꝫ iuuenes auertit ſerius ad id perducemus. ad qd̓ leuiori via ductus ſine magno labore eius. ⁊ generaliter cognitis ⁊ in Taxo/ ſine vlla diffidenciā matu rius perduci potuiſſet C Iuris precepta ſunt hͨ. ho neſte viuere. alteꝝ n̄ lede̓ ius ſuum cuiqꝫ tribuere. ¶ Hꝰſtudij due ſunt poſi ciones publicū ⁊ priuatū Publicū ius ē qd̓ ad ſtatū rei ro. ſpectat ¶ Priua tum ē quod ad ſingulorū vtilitatē ꝑtinet. ¶ Dicend̓ igitur de iure priuato qd̓ eſt triꝑtite collectum. eſt em̄ xenat̉ralibꝰ p̄ceptis. a̓ gencium aūt ciuilibus
hͦ illa duo ꝟba ꝯſtans et ꝑpetua abiciūt̉ exͣ. qꝛ hoī non pn̄t ꝯuenire. cū ſcriptū ſit ꝙ ſepciēs in die cadit iuſtus. et ideo nunꝙͣ in eod̓ ſtatu ꝑmanet vt ī autͣ. de n̄ ali. aut ꝑmu. §. v at̄. jte ꝙ in fi. dic̄ ius ſuū vnicuiqꝫ tribuens. intellige ꝙͣtū ad affectōꝫ qꝛ ad actū n̄ pt̄. q. d. hn̄s affectum tribuendi ſic sͣ in ℟ca prohemij d̓r de auguſto. et ſicut de matrimonio. quod eſt indiuiduum ut. jͣ. de pa. po. in pnͥ. lꝫ interdum diuidat̉. vt pꝫ in. C. de repu .l. ꝯſenſu. Vel tercio expone vt in ſumma hꝰ ti. Vt volūtas .i. mens ꝯſtans ꝑpetua. qͣſi habitus m̄tis bo nus. ſꝫ tullius ſic diffi nit. Iuſticia eſt habi tus animi ꝯīvtilitati ſeruata ſuam cuilibet tribuens dignitatem ẜm pla. iuſticia ē vir tus que plurimū pt̄ in his q̄ minimū pn̄t vel prout ego credo Iuſticia eſt aī ꝯgrua diſpoſicio in ſingulis rebꝰ recte diiudicās a ¶ Tribuēs. vt hone ſte viuat ſibi. et ſic al teꝝ n̄ ledat. ymo pro ficiat. vel dic ius ſuū id eſt hoīs meritum. b ¶ Roticia. pt̄ recte legi et illa dictio ſcīa eſt ablatiui caſus. vel econtra ſit nomīatiui caſus et hec dictio no ticia ſit ablatiui caſu ſic. jͣ. ti. i. ī pnͥ. ſꝫ nūqͥd ẜm hͨ oꝑtꝫ ꝙ qͥcūqꝫ vult prudēs l̓ fiur̓ ꝯſultꝰ eſſe debeat theologiaꝫ lege̓. ℟ n. n̄ in corꝑe iuris hͨ oīa inueniunt̉ vt C. de fū. tri. et fi. ca. et. C. de ſacroſa. ec. et de ep̄i. et cle. aut̓. de multis. vbi ſpecial̓r de diuinis tra ctatur. Itē que eſt dr̄a inter iuſticiaꝫ et ius. et iuris prudē ciam. ℟. iuſticia eſt virtus. ius eſt eꝰ virtutis executiuum Iurie prudencia eſt ſcīa illiꝰ iur̓. jtem iuſticia ē ſūmū bonū ius mediuꝫ. juris prudencia infimū. itē iuſticia vult tribue̓ vnicuiqꝫ ius ſuū. ius ꝟo coadiuuat. jur̓ prudēcia docet qͣl̓r c¶ His gͦ. nūc vult dice̓ qͣl̓r leges ſūt docēde cilld̓ fiai d ¶ Cognitis .i. poſita diffinicōe iuſticie iur̓. ⁊ iur̓ prudēciē e ¶ Et incipientibꝰ. datiue pn̄t lege cū ꝟ bo. jͣ. vident̉ l̓ abla tiue vt ſuꝑius reſpiciat ⁊ hͨ verior Alibri ī ꝑſoͣ iuſtiniam f ¶ Robis. loquūt̉ ꝯpilatores hꝰ qͥ dꝫ exponi per eos. g ¶ Tradi. ſcꝫ iura ppl̓i romani h ¶ Leui. qͦ ad verba i ¶ Simplici quo ad ſnīam k ¶ diligentiſſima qͦ ad ſubtilia verba l ¶ Atqꝫ eractiſſima. qͦ ad ſubtilem materiam et ſnīam n ¶ Que. ſcꝫ dr̄a m ¶ Interptacōe .i. facili ſnīa o ¶ Auertit. nō ꝯtra inconſtanciaꝫ ſic. ff. de ꝓcur. in cae. in pͥn. Vn̄ ſalomon. tria ſūt mihi incognita et qͣrtū qd̓ peītꝰ ignoro. via colubris ſuꝑ lapidē. via auis volantis in aere via nauis in medio maris. qͣrtū difficilius via iuuenis ī ado leſcencia ſua. vn̄ dant̉ in inte. reſt. eoꝝ facilitatibꝰ vt. jͣ. de hr̓. qͣli. et diff. §. ſciendum. Accurſ. p ¶ Maturius. h̓ noͣ ꝓuerbiū. qͥ vadit plane vadit ſane. q ¶ Iuris p̄cepta .i. iur̓ p̄cipiencia p̄cipiūt aliqͥd qd̓ ꝑtīet ad aliquod iſtoꝝ triū. nam n̄ om̄e ius precipit. ȳmo qͦddā
punit. quoddā vetat. quoddam ꝑmittit. vt. ff. de le. et ſe. con. l. legis. quoddaꝫ ꝯſulit. vt ff. de rei ven. l. is qui. qͦddā hortatur. vt. C. de tranſac. age. r ¶ Honeſte ſcꝫ ꝙͣtum ad ſe. q̄ honeſtas et c̓ca mr̄imonia ē. vt. ff. de ri. nup. l. ſp. et circa mores ſeruatur. vt. ff. de tu. et cu. da. ab his. l. ſcire oportꝫ. §. penl. Accurſ. flo. 2 ¶ Alteꝝ. vn̄ illd̓ qd̓ tibi non vis fieri alij non feceris. vt in de cretis. in pnͥ. s Suū ius. vt n̄ ſo lum n̄ ledat ſꝫ ec̄ adiu uet. nam n̄ ſufficit ab ſtine̓ a malo. niſi fiat qd̓ bonū eſt. vt ar. in dec̓. lxxxvj. di. c. n̄ ſa tis. ſꝫ nōne hͨ ꝟba ac ciꝑiunt̉ hic ſicut sͣ in diffinicōe iuſticie. in fi ℟. n̄ ymo ibi h̓tria ꝯprehendit. h̓ at̄ illd̓ ſolū qd̓ exͣ duo prima celinquit̉. et noͣ ꝙ in hͦ reprobo opi. py. et alioꝝ qui dixer̄t. ꝙ in hͦ titulo n̄ diffinie bat̉ ius qd̓ eſt ars bo ni et equi. cꝰ merito quis nos ſacerdotes appellat. nam dico ꝙ hec verba que h̓ ſunt tantūdem preſtāt nā ꝙ h̓ dicit precepta iu ris. per hͦ dicit ars cū ars ſit collectio p̄cep toꝝ. jtem per hoc ꝙ dicit honeſte viue̓ al teꝝ n̄ ledere. valꝫ tm̄ ꝙͣtum boni et equi. Item per hͦ ꝙ dicit ius ſuum vnicuiqꝫ tribuere. colligo. cꝰ merito qͥ nos ſacerdotes ap. i. ſacra iu ra cuilibet miniſtrantes. vt hic. et. ff. e. l. i. ij. ℟º. ſ ¶ Hꝰ ſtūdij .i. artis adipiſcende per ſtudium t ¶ Due ſūt poſicōs .i. ſpes ẜm p. ſꝫ ẜm aꝫ. ſic .i. ſuꝑ duobus gn̓ibus n̄ ſpēbꝰ ponit̉ hͨ ars ſtudio diſcenda. nec em̄ placꝫ ꝙ ex multitudine reꝝ multa dicant̉ iura. ſic em̄ dice̓t̉ ius aliqd̓ eqͥnū qd̓ ſuꝑ eqͦ tͣctaret. alid̓ aſininū et ſic de ſingul̓ ſꝫ ego credo ꝙ iſte n̄ fuit p. intellc̄s ſꝫ ille qͥ ē p̄ceptoriſ mei u ¶ Rei rōͣne. et ꝯſiſtit in ſacerdotibꝰ ⁊ mgr̄atibꝰ vt ff. e. l. i. .§. publicā ⁊ ī autͣ. vt li. ma. et aui. §. qꝛ ꝟo. col. viij. et. C. d̓ ſū. tri. et fi. ca. int̓ claraſ. ⁊ ff. d̓ ori. iur̓. l. ij. §. pꝰ origīeꝫ x ¶ Spectat. ſcꝫ pnͥcipal̓r. nam et ſinguloꝝ eſt vtilitas reꝫ publicam conſeruari. Accur. y ¶ Pertinet ſcꝫ pnͥcipal̓r ſcd̓arie at̄ ad pu. vtilitatē ꝑtīet expedit em̄ reipub. ⁊cͣ. vt. jͣ. de his qͥ ſūt ſui l̓ ali. iur̓. §. p. Priuato. ſꝫ qͥd de publico ℟º. n̄ dicet in hͦ libro. ſꝫ. ff. de iur̓ fiſ. et C. e. t. et in alijs ti. ſeq̄n. et fere ꝑ oēs tres libroſ cōdicis vbi d̓ iur̓ publico tͣctat̉. et nunqͥd ille ē triꝑtite col lectū. ℟ n̄. ſic vt ſtatī dicaꝫ et ex eis p̄ceptis. Cū gͦ ead̓ ſint exempla pub. et pri. qͣre de pͥuato tm̄ dixit qd̓ eſt triꝑtite collectū. ℟. qꝛ plura erat de eo pͥuato dicturꝰ. itē cū feci ſſet hunc libꝝ cā rudiū nolebat eos multū aggͣuare quod feciſſet ſi tractaſſet de iure publico in hͦ libro z ¶ Triꝑtite. in iure em̄ priuato vt in ſuo toto triꝑtita ſūt p̄cepta natalia vt h̓ neīeꝫ cū alteriꝰ dāno feri locupletem vt. ff. de ꝯdic. inde. nā nat̉a. jtē genciū vt ꝙ qͥſqꝫ ob tutelā ſui corꝑis fecerit iur̓ feciſſe extimet̉ vt. ff. e. l. i. ij. et. iij. jtē

De iure nat̉ali ⁊ē. et ciui. Vs naturale eſt qd̓ nat̉a oīa aīalia docuit ¶ Nam lius iſtud non ſolū hūani gn̓is ꝓp̓m eſt ſed ⁊ omniū animalium. que in celo q in terrā. que in mari naſ cuntur. ¶ Hinc deſcendit maris atꝫ femīe ꝯiugaco. quam nos matrimonium appellamus. ¶ Hinc lib̓oꝝ procreacio et educacio Videmus etem̄ cetera aīa lia iſtius iuris pericia cen ſeri. ¶ Ius aūt ciuile vel gencium ita diuiditur. Oēs ppl̓i qui legibus vel moribus regunt̉ ꝑtim ſuo ꝓp̓o. partim cōmuni iure omnium hominum vtunt. Nam qd̓ quiſqꝫ ppl̓us ipſe ſibi ius ꝯſtituit. id ipſius
ꝓprium ciuitatis eſt voca turqꝫ ius ciuile. quaſi ius ꝓprium ipſius ciuitatis Qd̓ vero naturalis racio inter omnes gentes ꝯſti tuit id apudoēs ꝑeque cu ſtodit̉. vocauitqꝫ ius gē ocium quaſi quo iureom̄es gentes vtuntur ¶ Et po pulus itaqꝫ ro. ꝑtim ſuo ꝓ prio. ꝑtim ꝯn̄i iure oīm ho minu vtitur que ſingula qͣ lia ſunt ſuis locis ꝓpone mus. ¶ Sꝫ ius quid̓ ciuile ex vnaquaqꝫ ciuitate ap pellatur veluti athenienſi um. Nam ſiquis velit ſolo nis vel draconis leges ap pellare ius ciuile atheme ſium non errauerit. ſic em̄ et ius quo romanus ppl̓s vtitur ius ciuile rōanoꝝ
tate eſt vſucapio. vt. jͣ. de vluca. in pnͥ. ibi ne dn̄ia. ⁊c̓. ⁊ ſic publicū eſt ex eiſdeꝫ exemplis. et pone ead̓ exempla vt ecc a iure naturali vt non locupletetur cū iactura alterius re publica a iure gen. vt li. reipu. ꝓpulſare iniuriam. Idem a iure ciuili. vt reſp. vſucapiatur ſicut priuatus. que extra ponentur. jͣ. ſtatim in iure priuato. accur. a ¶ Naturalibus. id ē iuris naturalis. b ¶ Aut genciū .i. pre cepta tur gen. c ¶ Aut ciuilibus. pre ceptis. Accur. d ¶ De iur̓. naturali. dictuꝫ eſt sͣ ꝙ ius pri uatum eſt collectū ex nat̉alibus preceptis genciū ⁊ ciuilibꝰ nūc de eis dicit et primo de iure natural̓i VVs naturale eſt quod natura. .i. deus. et no minatiue ⁊ ablatīe pt̄ legi. ſic sͣ. t. i. ⁊ noͣ q̄ qͣtuor modiſ iuſ nata le ponitur. qn̄qꝫ pro iur̓ genciū vt. jͣ. d̓ reꝝ di. §. ſingl̓oꝝ. qn̄ꝫ ꝓ iure pactoꝝ. ⁊ ſic ꝓ iur̓ p̄torio. vt. ff. de pac. l. i. qn̄ꝫ ꝓ eꝰ ꝯtͣ rio ſcꝫ pro eo ꝙ reſcin dit pacta. vt reſtōne minoꝝ. vt. ff. d̓ mi. l. .i. qn̄qꝫ pro inſtinctu nature vt h̓. et. ff. e. .l. j. §. ius aūt nat̉ale. ẜm canones. ius nat̉a le d̓r quod ī lege mo ſayca vel in euangelio ꝯtinetur vt in pnͥcipio decretoꝝ. ⁊ iſtd̓ qd̓ h̓ ē nt̄i caſus. qn̄ꝫ hͨ dictio nat̉a ē ablatī caſus ⁊ eꝯtͣ eſt accuſatiui. qn̄ꝫ nata eſt nt̄i. et tūc dic nat̄a .i. deus f ¶ Nā ius. bn̄dicō oīa aīalia. nā ius iſtud. ⁊c̓. n̄ ſolū ē hoīm ſꝫone oīm aīaliū g ¶ Hūani. i. hoī. rribꝰ ⁊ aere naſcūt̉ h ¶ In celo. i. ī aere vt aues q̄ in arbo vt. jͣ. d̓ re. di. §. apiuꝫ i ¶ In terra. vt fere beſtie q̄ ſuis luſtris .i. cubiculiſ naſcun tur. et ec̄ q̄dam aues et ſi in qualibet alia aqͣ k ¶ Que in mari. vt piſces. id̓ dico naſcuntur. Accur. i. Hic̄. .i. ab hͦ iur̓ natali .ſ. d̓o qͥ prīo adā eue ꝯiūxit ⁊ ī ꝑadi ſo deliciaꝝ poſuit m ¶ aris. i. maſculi n ¶ Coniunctio .i. aīoꝝ n̄ corꝑm. vt ff. de re. iur. nupc. o ¶ Appellāꝰ mr̄imoniū .i. effectū mr̄imonij. et ſic no. ꝙ mr̄ moniū qͦ adorigīeꝫ ē de iur̓ nat̉ali .ſ. deo vt h̓ d̓r d̓ iu. gē. ec̄ dici pt̄ qꝛ ab eo receptū. de iur̓ ciuili ec̄ dici pt̄ qꝛ formā ei adiūxit et ſolēnitatē vtꝫ. jͣ. de nup. ꝑtotū ti. c dic̄ a qͥbꝰ nup cijs ſit abſtinend̓. ⁊ ff. de ritū nup. ꝑtotū vn̄ dꝫ dici de iur̓ ci uili vt. ff. de iuſt. et iur̓ l. ius ciuile / tur ad lib̓oꝝ ꝓcrea p ¶ Hinc lib̓oꝝ. nā deus oꝑa cionē ⁊ nat̉alis inſtinctus q ¶ Et educacio. nā hͦ iur̓ ſcꝫ nat̉ali mouet̉ parēs ad educaci onē filioꝝ ſuoꝝ pociuſqͣꝫ alienoꝝ vt. ff. vn̄ lib̓i. ſcpͥto ī fi. r ¶ Cetera .i. ec alia preter hoīes s ¶ Iuris ſcꝫ nat̉alis. de qͦ loqͥm̉. ex eo em̄ ꝙ auis volat. pi ſcis natat. gallina oua calefacit. mouent̉ iſto iure nat̉alia. t ¶ Ius aūt. diuidit̉ .i. vr̄um ab altero ſic ꝯgnoſcitur. u Et moribꝰ. nā qͥdaꝫ ſūt qͥ regūt̉ tm̄ moribꝰ ⁊ ec̄ qͥdam qͥ
nͨ moribꝰ nͨ legibꝰ ⁊ ec̄ qͥdā legibꝰ tm̄ ⁊ n̄ moribꝰ vt hoīeſ x Cōi. i. eo iur̓ ꝙ ē ī ꝯī apd̓oēs ſiue ſcpͥtū ſit ſiue n̄ ſilueſtreſ y ¶ Ius ciuile vt ſūt ſtatuta terraꝝ que iura municipalia dicuntur. vt C. de eman. li. l. i. et ſic d̓r ad dr̄am iuris natu ralis et iuris gencium. et ita accipitur hic. Secundomodo d̓r ius ciuile lex. xij. ta. vt ff. de iuſt. et iure. l. ius ciuile. §. hic igitur. Tercio d̓r iuſciuile omne ius qd̓ n̄ eſt pretoriuꝫ. et ſic accipitur. ff. de iuſti. et iur̓. l. ius ciuile. in pnͥ. §. iuſ pre. Quarto d̓r diſputacō pruden tum. q̄ fuit facta ſuꝑ .l. xij. ta. vt ff. de ori. iur̓ l. ij. §. hͨ diſputacō ẜm jo. Quīto qͥcquid ſcriptū hēmus de iur̓ d̓r ius ciuile. vt cū d̓r eſt em̄ ſanctiſſimā reſ ciuilis ſapīa q̄ precio nūmario n̄ eſt eſtīata vt. ff. de var̓. ꝯg̓. l. i. .§. proinde Sexto d̓r qͦcienſ adicit̉ aliquid iuri nat̉ali vt in mr̄i monio mō dixinius. l̓ detrahit̉ iuri nat̉ali vt in vſucapionibus vt. jͣ. de vſuca. in pnͥ. l̓ additur iur i genciū vt in tutela inuenta a iure ciuili original̓r vt. jͣ. de tutel̓ in pnͥ. §. .i. l̓ detrahitur vt in pt̄ate ẜuoꝝ reſtricta ut. jͣ. de his qͥ ſui l̓ ali. iur̓ ſūt. §. ſꝫ hͦ tꝑe. hoc em̄ ius ciuile d̓r vt ff. de iuſti. et iure. l. ius ciuile. i. ℟º. et hec exempla ſunt ibi notata z ¶ Qd̓ ꝟo nat̉alis. nō ꝙ ius gen. nat̉ali rōe ē inductū vt h̓ ⁊. j. d̓ re. di. §. ſingl̓oꝝ vn̄ ē ius īmutabile vt. jͣ. e. §. ſꝫ nat̉alia a ¶ Vtunt̉. vt eſt religio erga deuꝫ. vt ꝑntibus et patrie pareamꝰ vt ꝯtra violenciaꝫ reſiſtamus. vt ff. de iuſ. et iur̓ l. i. in fi. et l. ij. jtem ꝯuenciones ſiue pacta q̄ apd̓ oēs gēteſ valēt vt. jͣ. e. §. ius at̄ genciū. et ff. de pac. l. iur̓ gē. in pnͥ. b ¶ Et ppl̓s itaqꝫ. qꝛ oīs ppl̓s vtit̉ ꝑtī iur̓ ꝯī ⁊cͣ. itaqꝫ ⁊ ppl̓s c ¶ Que ſingula. ſcꝫ iura genciū et ciuilia qͥbus roͣnus vtunt ciues roͣni. jͣ. de reꝝ. di. §. ſingl̓oꝝ vſqꝫ ad fi. ti. vbi d̓r qͣliter acquirunt̉ dnīa iur̓ gen. jtem. jͣ. de vſuc. et in t. ſe. quibus d̓r qual̓r acqͥrunt̉ dn̄ia iur̓ ciuili. et ẜm hͦ refert̉ ad ꝓximū dc̄m et illd̓ intelligas de iure ciuili roͣnoꝝ gn̓ali vl̓ al̓r dic ꝓponemus. jͣ. e. t. §. pe. vbi dices alteꝝ variabile vt ciuile. alteꝝ n̄ vt genciū. et ẜm hͦ n̄ refert̉ ad ꝓx. dc̄m. ſꝫ ad id qd̓ dix sͣ. nā. etcͣ. et ec̄ ꝙ ꝟo. etcͣ. di. §. ſingl̓oꝝ ⁊r̓fert̉ d ¶ Proponemꝰ. ſꝫ vbi ℟. forte. jͣ. de re. n̄ ad ꝓx. dictum ſꝫ ad id ꝙ dc̄m ē. nā qd̓ qͥſqꝫ ⁊cͣ. et i qd̓ ꝟo. zius hr̄e. ſꝫ e ¶ Sꝫ ius qͥd̓. ⁊c̓. diximꝰ at̄ ppl̓os ꝯn̄e et ꝓpͥm ius qͥd̓ ciuide f ¶ Appellat̉ .i. nomē iſtiꝰ ciuitatis vbi fc̄m ē ius ciuile dꝫ et g ¶ Solonis. noīa ſūt ꝯpoſitoꝝ ſtatutoꝝ ī illis imponi ciuitatibus. ſicut ſi appellat quis ius ciuile bonon̄. ſtatutū a ꝯpoſitoribus inuentum et ꝯcilio ꝯfirmatum h ¶ Non errauerit. ymo bn̄dixerit. i ¶ Sic em̄ ius quod pro ſe tm̄ ꝯpoſuer̄t alias eſſet gn̓alis lex. vt. jͣ. eo. §. lex eſt. et de hͦ ſcꝫ iur̓ ciui. gn̓ali pt̄ hic loqu̓i.

appellamus. l̓ ius qͥritum quo quirites vtuntur. Ro mani em̄ a romulo. quiri tes a quirino appellantur Sed quociens n̄ addimꝰ nomen cꝰ ſit ciuitatis no ſtrū ius ſignificamꝰ ſicuti cū poetaꝫ dicimus. nec ad dimus ei nomen ſubaudit̉ apd̓ grecos egregius ho merus apud nos virgiliꝰ Ius autem genciū omī humano generi ꝯmūe eſt Nam vſu exigente ⁊ hūa nis nccītatibus gētes hu mane iura q̄daꝫ ſibiꝯſtitu erunt. bella etem̄ ortaſunt ⁊ captiuitates ſecute ⁊ ſer uitutes q̄ ſunt naturali iu reꝯtrarie Iure em̄ nat̉ali omnes homines ab inicio liberi naſcebantur ¶ Et ex hoc iure genciuꝫomi es pene contractus introdu cti ſunt vt empcio ⁊ vendi cio. locacio et conductio ſocietas depoſitū. mutuū et alie innumerabiles. Conſtat em̄ ius nr̄m quo vtimur aūt ex ſcripto aut
ex n̄ ſcripto ut apud gre cos fomay. monoy Scri ptum at̄ ius eſt lex. plebi ſcita ſenatuſconſulta. pnͥ cipum placita. ingr̄atuuꝫ edicta. rn̄ſa prudentum Lex eſt quod populus ro manus ſenatorio mgr̄atu interrogante veluti ꝯſule conſtituebat ¶ Plebiſci tum eſt quod plebs ple beio magiſtratū interro gante veluti tribuno ꝯſti tuebat. ¶ Plebs at̄ a po pēc ſe. et. ff. d̓ admi. tu. pulo eo differt quo ſpēs a genere. Nam appellacōe populi vniuerſi ciues ſig nificantur. ꝯnumeratis ec̄ patricijs et ſenatoribus. ¶ Plebis at̄ appellacōne ſine patricijs et ſenatori bus ceteri ciueſſignifican tur. Sed ⁊ plebiſcita lege ortenſia lata non minus va lere ꝙͣ leges ceperunt ¶ Senatuſconſultum eſt quod ſenatus iubet atqꝫ ꝯſtituit Nam cū auctus ē ppl̓s romanus in eū modū vt difficile ſit in vnū eū vl̓
au ius qͥritū. pro eod̓ lꝫ noīa mutetTꝰa qͥriſ qd̓ ē haſta q b¶ Aqͥrmo qͥ fuit eoꝝ rex. dc̄s. magͣ haſta ī bellovtebat̉ c ¶ Ciuitas. ſꝫ ſimpl̓r d̓r ius ciuile d ¶ Qr̄ꝫ ſcꝫ roͣnoꝝ ꝑ excellēciā. eſt ꝓpͥm l̓ gn̓ale ſi eſt fa e ¶ Ius ſcꝫ ciuile roͣnoꝝ ꝓp̓m ſi ctum vt ſit gn̓ale f ¶ Virgilius. id̓ in apl̓o. nā paulus in dina ſcript̉a intell̓r Item vbi d̓r ſapiens intelligitur ſalomon g ¶ Ius aūt. at̄ ꝓſed et repetit d̓ iure gē. vt aliquid addat. h ¶ Huano. ſꝫ nunqͥd pl̓a humana gn̓a ſūt. ℟ n̄. non. expone gͦ .i. omnibus hoībus. i ¶ Nam vſu. ab inicio em̄ pauci erāt hoīes et indiguer̄t tn̄ aliqͦ ꝯī vſu. et qn̄ plures fuer̄t tunc magis ſu as ꝯſuetudīes hēbāt et ſtatuta. puta vt nullus vinea l̓ ortuꝫ alterius intͣret. et h ſequit̉ ⁊ ꝓbat̉. ff. de iuſ. et iur. l. ex hͦ iure k ¶ Bella. ſꝫ quō a iu re deſcendit bellū cū ſit a iur̓ ꝓhibitum vt ff. de vſufru. l. eq̄ſſi mū. ℟ n. loquit̉ de eo qd̓ a ppl̓o rōno eſt in dictum hoſtibꝰ vt ff. de cap. et poſtil. re. l hoſtes. §. in bello. jt̉ pulſare violenciā qd̓ eſt licitum. vt. ff. de iuſt. et iur. l. vt vim⁊ ff. de vi et via ar. l. i. .§. vim vi cū modera mine tn̄ vt C. vn̄ vi. l .j. et ff. de iuſti. ⁊ iu. l. iure. accur. l ¶ Ab inicio. ſꝫ nūqͥd hodie Quidam dicūt fic. Nos contra. nam ſeruus naſcitur vt. jͣ. d̓ iur̓ ꝑ. §. ſerui. et d̓ na. reſti. l. interdum. in Pene. pene dic̄ ꝓpt̓ .iiij. ꝯtractus vt ſt pulacōꝫ. vt. jͣ. de act. §. de ꝯſtituta. Item lr̄aꝝ obli. vt. jͣ. d̓ lr̄aꝝ obli. Item ꝓpter ꝯtractum emphiteoticū. vt. jͣ. loc. §. adeo. jtem ꝓpter ſpon. lar. jͣ. de donac. ꝓpter nup. vt ī aut. vt ſpon. lar. §. i. et. ij. Et noͣ ꝙ h̓ d̓r oēs ꝯtͣctus eſſe de iure gencium ſꝫ n̄ oēs obligacōes. nā que ex maleficio vel quaſi ſūt. n̄ ſūt de iur̓ gencium. ſꝫ vel a lege. xij. ta. vel alia lege. n ¶ Innu̓abiles. i. n̄ facile ad nu̓andū abiles vt. jͣ. de re. corp. d ¶ Conſtat em̄ ius nr̄m. .i. ciuile ro. de qͦ et īcor. ī pnͥ. diximus sͣ e. §. ſꝫ ius. Large vocat̉ ius ciuile ius. qͥcqͥd ſcpͥtū hemꝰ de iure gn̓ali. vt diximꝰ sͣ e. in glo. vt ſūt ſta. ⁊ c. ibi quinto. ⁊cͣ. Item quicquid habemus de moribus hic ꝯpre hendit ſcꝫ gn̓alibus vtꝫ ex inferioribus. p ¶ Ex ſcripto. de hoc dicit vſqꝫ ad. §. jͣ. ex non ſcripto. et de non ſcripto ibi dicit Accur. q ¶ Vt. pro ſicut.
r ¶ Apud grecos. nam ⁊ grecivtebant̉ iure ſcripto et non ſcripto. vt. jͣ. e. §. et non ineleganter. g ¶ Lex eſt. hͨ diffinicio qͦ ad ſnīaꝫ ꝯcordat cū ea q̄ eſt. ff. d̓ le. et ſe. ꝯ. l. i. lꝫ qͦ ad ꝟba diſſenciat. Diffinit̉ ⁊ aliomō Lex eſt ſanctio ſancta iubēs honeſta ꝓhibēs ꝯtͣria. q̄ ſumit̉ ex lege greca. ff. de le. et ſe. ꝯ. l. ij. Itē diffinit̉ terciomō vt in alia lege greca colli gitur in e. ti. t ¶ Veluti. exemplifi catiue ponit̉. nam fa cta ꝯuocacōe ppl̓i ro. ingr̄atus ſcꝫ ſenatus n̄ totꝰ ſꝫ qͥ maior erat oībus. interrogabat ppl̓i ſcꝫ conſul. an ſic placeret. et ſic ad libi tum ppl̓i fiebat vt. ff. de orig. iur. l. ij. u¶ Conſule. nam ꝯſul vice ſenatoꝝ interro gabat ppl̓im et ſic ipſi ſenatores videntur ī terrogare. nā qui ꝑ atium facit ꝑ ſe face̓ videtur. vt. ff. de vi et via ar. l. i. §. deieciſ l. ita at̄. §. geſſiſſe. nā recte oīa nr̄a facimus qͥbus a nobis aucͣtas impartitur. vt. C. de ve. iu. enu. l. i. ꝟ. oīa. x ¶ Plebiſcitū. velut. exēplificatiue ponit̉ vt sͣ. §. prox. erat em̄ vnus noīe tribunus qͥ preerat plebeiorum igr̄atui qui interro gauit plebeios vt ff. de ori. iur. l. ij. et mul tas leges habemꝰ de his. vt de l. acqͥ. vt. jͣ. ad l. acqui. §. ceterū ⁊ .§. hͦ tn̄ ⁊ ne preſides accipiant nͥ eſculenta vt ff. deoff. ꝓcon. l. ſolent. §. fi. et. ff. de of. preſi. §. plebiſcito y ¶ Plebs a gn̓e. eſt at genus quod pre dicatur de pluribus dr̄ntibus ſpecie. vt aīaliū aliud rōnale alid̓ irrōnale. et ſic ſe hꝫ ppl̓s vt ſeqͥt̉ ad nobiles et ignobiles. Spēs at̄ q̄ p̄di catur de pl̓ibus dr̄ntibus nu̓o. vt hō alius ticius alius ſeiꝰ ſic ſe hꝫ plebs. nam minores tm̄ comprehendit. vt ſequit̉ ai Ec̄. q. d. n̄ ſolū plebei appellacōe ppl̓i ꝯnu̓ant̉ ſꝫ ec̄ pat̓cij b ¶Patricijs. qͥ erant quaſi patres principis vt. jͣ. qui. mo. ius pa. po. ſol. §. filiꝰ turminus valere quaſi loco ſūpto c ¶ Sꝫ ⁊ plebiſcitavideba/ ab aucͣtate. qꝛ maiorē patrici orum et ſenatoꝝ aucͣtas. vt C. de leg. hūanū. et ff. d̓ eden. l. ſiqͥs ex ar. §. i. ſꝫ hͦ ſublatum eſt ꝑ legem latā ab ortenſio rege vt ſequit̉. et ff. de ori. iur̓. l. ij. §. deinde cū eſſent d ¶ O⁊tenſia ꝯpoſuit inter nobiles et plebeios. et int̓ eos ſic ſtatuit ꝙ valeret plebiſcitum e ¶ Senatus. ꝯſtituit. nam potetat face̓ legem vt h̓. et. ff. de leg. et ſe. ꝯſul. l. non ambigitur

ꝯuocare legis ſanctiende ca equuꝫ viſum eſt ſenatū vice ppl̓i ꝯſuli ¶ Sed qd̓ principi placuit legis hꝫ vigorem cum lege regia que de eius imꝑio lata ē. ppl̓s ei et in eum omne im perium ſuum ⁊ pt̄atem con ceſſit. ¶ Qd̓cunqꝫ igit̉ īꝑa tor pepl̓aꝫ ꝯſtituit l̓ ꝯgno ſcens decreuit vel edicto precepit lege eſſe ꝯſtat Hee ſunt que ꝯſtōnes ap pellantur ¶ Plane ex hiſ quedam ſunt perſonales. que nec ad exemplum tra hunt̉. qm̄ n̄ hic princeps vult. Nā quod ob meritū indulſit alicui. l̓ ſi cui pena irrogauit. vel ſi cui ſine ex emplo ſubuenit perſonaꝫ non tranſgreditur. Alie at̄ cū gn̓ales ſint omnes ꝓculdubio tenent ¶ Pre toꝝ qͦꝫ edicta n̄ modicaꝫ obtinent iuriſ auctoritate
¶ Hoc ec̄ ius honorariū ſolemus appellare. ꝙ qui honores gerunt. id eſt ma giſtratus auctoritatem huic iuri deder̄t Propo nebant et ediles curules edc̄m de qͥbuſdam cauſis qd̓ edc̄̓m iuris honorarij porcio eſt ¶ Rn̄ſa pruden tum ſunt ſnīe et opinioneſ eorum quibus permiſſum erat iura condere. Nam antiquitus ꝯſtitutuꝫ erat vt eſſent qui iura publice interpretarentur quibus a ceſare ius reſpondendi datum ē qui iuriſconſulti appellabantur quoꝝ oīm ſentencie ⁊ opiniones eaꝫ aucͣtatem tenebant vt iu dici recedere a rn̄ſo eoruꝫ n̄ licerēt vt eſt ꝯſtitutum. ¶ Ex non ſcripto ius ve nit quod vſus aꝓpbauit. nam diuturni mores con ſenſu vtencium ꝯprobati.
f Legiſnā id̓ ē ſi ex alia qꝛdifficile erat tot hoīeſ ꝯueīre. ac. g ¶ Conſuli .i. interrogari. nā antea ppl̓s interrogabat̉ vt sͣ. e. t. §. plebiſcituꝫ. vt ſicut ppl̓us interrogabat̉ prius ſic poſtea ſenatores qui centum erant nu̓o interrogabantur a ꝯſule vt C. de petic. here. l. fi. in pnͥ. Accur. h ¶ Sed quod placuit cā faciendi ꝯn̄em legem. al̓s n̄ eſſet lex ꝯn̄īs vt ſequitur ⁊ C. de ſen. l. ex ſtipu lacione. nam ibi d̓r. n̄ oīs vox iudicis eſt ſē tencia. et ſic non oīs vox principis eſt lex i ¶ Hꝫ vigorem .i. lex eſt et ꝓ lege ſeruat̉. k ¶ Imꝑiū. tͣnſferēdo de ppl̓o ad pnͥcipē nā fuit facta ſuꝑ regio. .i. īꝑio tranſferendo l ¶ Regia. hac lego cautū fuit vt pt̄as le gis faciēde tranſiret de ppl̓o ad principeꝫ vt h̓. et. ff. de ori. iu. l. ij. §. deinde cū eſſet et. §. nouiſſime. et fac̄ ad hoc. ff. de conſti. pnͥ. l. i. vbi ſūt eadeꝫ vba et hanc legē re giam n̄ hēmus. nam facta fuit ſuꝑregio. .i. imꝑio tͣniferendo m ¶ Populus. ei quo ad honorem; et in eū quo ad onus. n ¶ Cōceſſit .i. tͣnſtu lit. ſic vt ip̄e ppl̓s am modo n̄ heat ſibi hoc ius. ſic. C. deve. iure enu. l. ij. §. ſꝫ hoc et d̓ leg. et ſe. ꝯſul. l. fi. ſꝫ alij dicunt. ꝙ adhuc ppl̓s pt̄ face̓ legem ⁊ ꝙ d̓r ſolum principe hͦ poſſe. veꝝ eſt ſolꝰ id eſt nullus alius ſo lus. ẜm℟. o ¶ Per epl̓aꝫ. vt. jͣ. d̓ his qui ſūt ſui vel alie. iur̄. §. dn̄oꝝ ⁊ ff. de ꝯſtit. princi. l. i. accur p ¶ Decreuit. vt. C. eo ſi imꝑialis. q ¶ Edicto. vt. C. e. l. ij. et de ſcd̓is nup. l. hac edictali r ¶ Legem gn̓alem quā potes ꝯgnoſcere qͣtuor modis. vt C. de legi. et con. l. leges vel ſpecialem vt ſequitur. s ¶ deē ſūt ſcꝫ q̄ ꝯſtituit imꝑator. ſūt clauſe. al̓ oēs ſūt t ¶ Perſoͣles. dumō iur̓ corꝑe n̄. gn̓ales. vt C. de no. C. ꝯfir. l. vnica. in. §. fi. Alicui. penā merenti. x ¶ Obmeritū qꝛ multū ẜuierat pnͥcipi. et iō aliꝙͣ penā quā dēbat ille pati ꝓpter delictum qd̓ forte fecerat ei remiſit. y ¶ Irrogauit. ſꝫ maiorem ꝙͣ eſſet dignus vt pena eꝰmetꝰ ſit multoꝝ. vt ff. de penis. aut facta. §. fi. z ¶ Sine exemplo. i. vt alij ſumerent exemplum a Subue. t. vt cl̓icis in quibus multa ſūt ſpēalia ut ī autͣ. vt cl̓i. a p̄. ꝓpͥos e. ⁊ C. de ep̄is et cle. c̄ cl̓icis. et l. oīs qͥ ⁊ cū rie et alijs. vt C. de le. et ꝯ. l. ij. ſꝫ nunqͥd intelligit̉ ſine ex emplo ſubuenire ſi cui ſimpl̓r reſcribat. ℟n̄. ſic dūmō n̄ ſit ibi aliqd̓ ſignū ex his qͣtuor q̄ dicunt̉. C. de le. et ꝯ. l. iij. b ¶ Non tranſgredit̉. ff. q qͥſqꝫ iur̓. l. i. ꝯtra. ſꝫ diſtingue
an ad ſui poſtulacōꝫ ſit ꝯceſſuꝫ. qͦ caſu tͣnſgredit̉. vt ibi al̓ n̄ vt h̓. vt ff. ꝙ qͥſqꝫ iur̓. .iij. ſꝫ ſic ſoluitur aliud. Contra. C de fruc. et li. ex le. fi. vel ad vtrumqꝫ. ꝯtͣ qd̓ ad aliud exten ditur. hͦ non eſt dicere vt alius hēat priuilegiū. l̓ meliꝰ lꝫ egrediatur ꝑſonam. n̄ eſt tn̄ gn̓ale ius. nec videt̉ alius ſcꝫ aduerſarius ꝓrſus cū ſit ꝯtingens occaſione ꝯtrouerſie c ¶ Tenent .i. ligant d ¶ Pretoꝝ qͦꝫ edicta q̄ ſcripta erant ī albo ptoꝝ vt ff. de iur̓. o. iud. l. ſiquis. id quod primo ℟. e ¶ Non modicam. ſed magnam fαQd̓ qui. i. ideo qꝛ. g Magiſtratus. ſcꝫ ip̄i pretores vt. ff. d̓ iuſt. et iur̓. l. ius aūt pretoꝝ. et l. ſcꝫ h ¶ Deder̄t. vt. ff. de ori. iu. l. ij. §. eod̓ tꝑe i Proponebāt. cauẜ vt de morboſis ⁊ vici oſis aīalibus vt pꝫ. ff de edi. e. l. i. k ¶ Honorarij. qͣliter ℟. qꝛ ediles erant ex ptoribꝰ ut. jͣ. d̓ di. ſti. .§. p̄torias. et ff. d̓ ꝟ. obli. l. v. §. p̄torias l ¶ Rn̄ſa ſme. ſnīa eſt firmata. ⁊indubitata ℟º. ẜm jo. m. ¶ Opimōes. opīo ē cum dubitacōne. ℟º. ẜm jo. n ¶ Publice .i. quaꝝ interp̄tacio fiebat pu blica aucͣtate ꝯceſſa a principe. vt vlp̄. ppͣ et ſil̓es qͥ fecerunt le ges. ff. de ori. iur. l. ij .§. pꝰ originem o ¶ Aceſare auguſto vt sͣ. j. ℟º. Accur. p ¶ Vt iudici ſcꝫ nulli q ¶ Conſtitutum .i. ſicut ip̄i ꝯſtituerunt. r ¶ Ex n̄ ſcripto. venit de iure ſcripto vidimus ꝙ in ſex ꝑtes diuiditur. ſequitur de non ſcripto. vt sͣ e. §. ꝯſtat s ¶ Diuturm. ſcꝫ ꝙͣto tꝑe vſus facit mores vel ꝯſuetudinē ℟º. x. an. vt ff. qͥ et a quibus ma. li. l. cū fideicō. §. ariſto. lꝫ ſꝫ qͦſdaꝫ exigit̉ tp̄s cꝰ n̄ extat memoria. ar. ff. d̓ aqͣ plu. ar. .l. i. ī fi. et ff. de aqͣ coti. ⁊ eſti. l. iij. §. ductꝰ ⁊ C. q̄ ſit lō. ꝯ. l. ꝯſuetudīes. et C. de ſacroſāc. ec. l. fi. jtē q̄ d̓r loga pꝫ in ℟ ca. C. e. et ff. e. lōga. aut. x. an. d̓r. vt. jͣ. de vſuc. §. i. ſeqͥt̉ ꝙ. x. an. fit robuſta. ſꝫ nunqͥd ſemel ſufficit vt. jͣ. x. ānos. ℟º n. ȳmo dꝫ adminꝰ bis ẜm eum iudicare. vt C. de e. au. l. iij. in fi. l̓ q̄rimoniaꝫ. l̓ libellū poſitū ꝯtͣ ꝯſuetudinē tl̓eꝫ ſꝑne̓. vt. ff. de le. et ſe. ꝯ. l. cū de ꝯſuetudine. nūqͥd gͦ iudicat ex emplis. ℟º. n̄. vt C. de ſen. l. nemo iudex. et fa. ff. de of. p̄ſi. ſꝫ lꝫ. ſꝫ ex ꝯſuetudine que approbat̉ exemplis. et ſic ꝯcedit̉ aliud per obliquū qd̓ directo n̄ ꝯcedit̉. ſic et ff. q̄ res pig. ob. poſ. l. ariſtin fi. ſic econtra peto ex ꝓmiſſione que pro miſſio probat̉ ex longo vſu. vt ff. de vſur. cū de in rē ꝟſo g ¶ Cōſenſu. al̓s n̄ pt̄ eſſe ꝯſuetudo. cum dicat̉ qͣſi ꝯīs ꝯſue tudo et error ꝯſuetudīeꝫ īpediat vt ff. d̓le. ⁊ ſe. ꝯ. ꝙ n̄ rōn

I
legē imitantur ¶ Et n̄ in elegant̓ in duas ſpēs ius ciuile diſtributū eſſe vid̓r nā origo eiꝰ ab inſtitutis duaꝝ ciuitatuꝫ athenaꝝ ſcꝫ et lacedemonioꝝ flux iſſe videtur. ¶ In his. n. ciuitatibus itaagi ſolituꝫ. erat vt lacedemonij quidē magis ea q̄ pro legibus obẜuaret mēorie mādaret athenienſes vero ea que ī legibus ſcriptaꝯprehendi ſſent cuſtodirent ¶ Sed naturalia quidem iura q̄ apud omnes gentes ꝑeq̄ obẜuantur diuina qͣdam prouidēcia conſtituta ſꝑ firma atqꝫ immutabilia ꝑ manent. Ea vero que ip ſa ſibi queqꝫ ciuitas conſti
tuit ſepe mutari ſolent. l̓ tacito ꝯſenſu populi. vel alia pꝰ ea legē lata Om̄e autem ius quo vtimur vel ad perſonas pertinet vel adares l̓ad actiones. ⁊ priꝰ de perſonis videamꝰ. Nā parum eſt ius noſcere. ſi ꝑ ſone quarum cauſa conſti tutum eſſe ignorentur De iure perſonarum. Vmma itaqꝫ diuiſio de iure perſonarum hec eſt ꝙ omnes homīes aut liberi ſunt aut ſerui. ¶ Et libertas quidem ex qua eciam liberi vocantur eſt naturalis facultas eiꝰ quod cūiqꝫ facere libet. niſi quod vi aut iure ꝓhi betur: ¶ Seruitus at eſt
a ¶ Imit ant̄ .i. tm̄vꝫ vbi lex ſcriptan̄ eſt ꝙͣtum vbi lex ſcri pta eſt Et noͣ tres virtutes ꝯſuetudinis. imitandi legē vt h̓ interpretandi legem vbi lex eſt dubia. vt ff. e. ſi de inter pretacōe in fi. jtem corrigendi. vt ff. de leg. et ſe. ꝯ. l. de qͥ bus in fi. et. jͣ. e. §. ea ꝟo. qd̓ diſtingue aut eſt gn̓alis ꝯſuetu do ꝑ totū md̓m. et tūc vincit legē vbiqꝫ vt ff. e. de quibus .§. fi. aut ſpecialis. et tūc vincit legeꝫ in eo loco vbi eſt vt ff. ꝯīa p̄dioꝝ. l. uenditor. §. ſi ꝯſtat. dummō poſt legē fuerit inducta. al̓ vincit̉ a lege ſuꝑ ueniēte vt. ff. d̓ ſepl̓. vio. l. iij. §. diuus. in alio. aūt loco ꝯſuetu do ſpe cialis n̄ vincit legem. vt C. e. l. con ſuetudinis ⁊ hͨ ẜm jo. ⁊ P. lꝫ alij al̓r diſtinx erunt. b ¶ Et non. h̓. §. ꝯnīs eſt ad duo ſcꝫ dicta. ? ad ſcpͥtū ⁊ n̄ ſcriptu ideo bn̄ eſt hic. §. c Ius ciuile. large ac cipe vt no. ī. §. ꝯſtat. d¶ Origo. i. lex. xij. ta bl̓a q̄ fuit origo tociꝰ iuris. et principium. e ¶ Inſtitutis .i. ordi nantis. nam ro. ppl̓s x. viros ꝓiſto iure mi ſit qui. x. tabl̓. ebur neas retulerunt tam de iure ſcripto athe nienſium ꝙͣ n̄ ſcripto lacedemomoꝝ. Sed qꝛ poſtea aliquid de erat qd̓ emendacōeꝫ deſid̓abat data fuit pt̄as per vnū ānū His. x. viris vt ius ⁊ leges corrigerent addendo ⁊ detͣhen do ⁊ ſi opꝰ eēt int̓p̄tarent̉ ⁊ ī ea facerēt qͥ duas tabl̓aſ addi der̄t ⁊ lex ſic. xij. ta ex accreſcēti dc̄a ē vt ff. d̓ ori. iu. l. ij. §. i. f ¶ Sꝫ naturalia. h̓. §. pt̄ intelligi de iure nat̄ali primeuo qͦ mouentur oīa alia ad aliqͥd faciend̓. vt no. sͣ e. t. §. i. in pnͥ. ſꝫ ꝙ dicit immūtabile eſt ꝯtra id quod de ſeruitute d̓r que eſt ꝯtra ius naturale et tn̄ preualet. vt sͣ e. §. ius autem. ſꝫ dic n̄ derogatur obhoc. lꝫ non ſeruetur in illo caſu. nā ni hilominꝰ equū et bonū eſt. Et eod̓ mō rn̄deo ad illd̓ qd̓ d̓r .jͣ. de ca. di. §. ꝙ at̄ qd̓ eſt ꝯtra. l̓ ibi n̄ tollit̉ ꝯgnacio ſꝫ ius. ſuccedendi. itē eod̓ mō vt prius rn̄deo ad illd̓ qd̓ de vſuc. d̓r .jͣ. de vſuc. in pnͥ. qd̓ ꝯſtat eſſe ꝯtra ius nat̉ale. vt ff. de ꝯdi. inde. l. naꝫ nat̄a. l̓ dic ꝙ iſte. §. loqͥtur de iur̓ gentiū qd̓ pꝫ ex illa lr̄a ꝙ apud oēs gentes vt sͣ. e. §. ꝙ vero naturalis g ¶ Cōſtituit .ſ. d̓ ꝯſuetudīe ſpēali. l̓ lege inuīcipali ſcpͥta. h ¶ Tacito .ſ. ꝯtͣria ꝯſuetudīe vt ff. d̓ le. ⁊ ſe. ꝯ. l. d̓ qͥbꝰ ī fi. i ¶ el alia .i. ꝯtͣrio ſtatuto. et ſic reddūt̉ ſingl̓a ſingul̓ k ¶ Omne. qͥd ſit ius et qual̓r diuidat̉ dixit. nunc dr̄aꝫ inter ip̄a iura ponit 3de hͦ bene d̓r. jͣ. in toto primo libro vſqꝫ l ¶ Vel ad perſonas: ad ti. de rerum diuiſione m ¶ Ad res. de hͦ d̓r. jͣ. li. ij. et. iij. vſqꝫ ad ti. de ob. n ¶ Ad actiones. de his d̓r. jͣ. de actionibus. o ¶ Perſone. nam hō eſt res digͥſſima creat̉aꝝ vt ff. d̓ edil. e. l. iuſtiſſime. vn̄ ouidius. Prona q̄ cū ſpectāt aīalia ſingl̓a terrā. Os hoī ſublime dedit celūqꝫ videre Iuſſit. ⁊ erectos ad fidera tolle̓ vultꝰ. et in Virgilio. Celeſtiſqꝫ origo illi ē
¶ Igrent̉. et ſic ſtatim ponit de iure ꝑſonaꝝ. ⁊ noͣ h̓ ꝙ digora p̄ponēda ſūt. ſic. jͣ. de bo. poſ. §. alia ꝟo. et ꝑ hͦ facīꝰ ¶ De iure ꝑſonaꝝ ℟ ca. multas formacōes tituloꝝ Vnima. .i. prima. qꝛ et alie ſequūt̉ vt. jͣ. de his qͥ ſūt fui l̓ ali. iur. in pnͥ. et. jͣ. de tutel̓ in pnͥ. Vel. i. maxīa .i. qꝛ partim eſt de iure nat̉ali. vt libertas. et ꝑtim de iur̓ ge. vt ſeruitus. quorum vtrunqꝫ ſcꝫ ius nat̉a le et gencium. antiqͥ us eſt iure ciuili. vt .jͣ. de reꝝ di. §. ſingu loꝝ. vel dic ſūma. i. breuiſ. ſic. jͣ. d̓ obl. §. i. r ¶ Hoīes. ſꝫ pone ꝙ h̓ fuerunt duo hoīes vnus liber et aliꝰ ſer uus. hec ꝓpoſicio eſt falſa. dic ꝙ pl̓is or̄o ꝯuertitur in ſingula rem. et tunc eſt vera et n̄ fallit vt ff. d̓ ꝯdi. ⁊ de. l. falſa. §. fi. ⁊ ff. de peti. here. diuꝰ in fi. et de ori. iur. l. ij. §. exactis. et de ꝟ. ſig. n̄ eſt. Contra ſingl̓a ris pro pl̓i vt ē. t. l. in ſumma. ff. de teſt. tu. ſi q̄ſita. §. i. ⁊ dich̓ queſtiones poſitas. ff. e. l. iij. s ¶ Aut ferui. ſꝫ quid de ſtatu libero vid̓r. liber. vt. ff. ſi ex noxa cā agat̉. l. fi. Sꝫ ꝯtra eſt. vt. ff. de ſta. lib̓. .l. ſtatu liber. Item quid de aſcrip ticio vel cenſito vid̓r ꝙ ſerui ſint. vt C. de agri. et cen. l. fi. l. xj. et C. in qͥ. ca. ccͣ tu. l. fi. ſꝫ ꝯtra eſt ẜm io. Licet alij al̓r diſtinxerunt cuꝫ pn̄t fieri clerici. et ꝯtra dn̄oꝝ voluntatem. qd̓ n̄ eſt in vere ſer uis. vt C. de ep̄i. et cle. l. iubemus. §. ſeruos. et in autͣ d̓ ſan ctis ep̄is. §. aſcripticios. iteꝫ in dubio ꝓ libertate iudicand̓ eſt. vt ff. de re. iuris. l. libertas. et qd̓ in ꝯtrarijs legibus otinetur. loquitur qͦ ad ẜuicia qͥbus eſt aſtrictus. qͣre po iuerunt et facere teſtamentū et ferre teſtimonium ⁊ alios actus ciuiles exercere. nec alienari pn̄t ſine ſolo. vt C. de agri. et cen. li. xi. l. quemadmod̓. Item qͥd de moͣcho vel re gulari canonico. ℟n̄. liberi ſunt et ideo pn̄t redde̓ teſtimo nium. quod dic̄ vt diximus in autͣ. de mona. §. cogitand̓. lꝫ qͦ ad actꝰ qͦſdaꝫ fingant̉ mortui vt in autͣ. de moͣ. §. illd̓⁊. §. ſiqͥs at̄ coll̓. li. et in autͣ. de nup. §. ſꝫ occaſionem. col. iiij. t ¶ Libertas. hec diffinicio tribus modis pt̄ legi. pͥmo ẜm yr. vt diffiniatur libertas eo iure qͦ inuenta eſt .i. nat̉ali et ſic ẜm hͦ ſunt liberi. nam et ip̄i pn̄t facere qd̓ volunt. niſi qd̓ vi. i. de facto vel iure. ſcꝫ qͦlibet prohibeantur. et hec verba ex qͣ liberi. etcͣ. pn̄t eſſe de diffinicōe. nam et ip̄i lib̓i vocantur ẜm idem ius vt. jͣ. de libe. §. i. Alij dicunt diffiniri libertatem liberi n̄ libertatem ſerui. qꝛ ex primavocantur ſcꝫ hodie liberi. non ex ſcd̓a ſcꝫ quam hn̄t ſerui Eſt gͦ liber tas alia in ſeruo. alia in libero. et ẜm eos verbum vi expo nitur vt prius. ſꝫ nec prima nec ſcd̓a placet. ꝙ ſerui ſint ho die aliquo iure liberi. cum ius gencium in hͦ derogaueritiū ri nat̉ali vt. jͣ. §. ſeruitus. et expone vi. i. iure genciū quod quadam neceſſitate induxit ſeruitutem. ſcꝫ ꝑ captiuitateꝫ

I
ꝯſtō iuris gencium qͣ quiſ dominio alieno ꝯtra natu ram ſubicitur. Serui aūt ex eo appellati ſunt ꝙ im peratores captiuos vende re iubent. ac per hͦ ſeruare nec occidere ſolent. Et qͥ eciam mancipia dicti ſunt eo ꝙ ab hoſtibus manuca piuntur ¶ Serui autem. aut naſcuntur. aut fiunt. Naſcuntur ex ancilliſ nr̄iſ Fiunt autem iure genciū id eſt ex captiuitate. aut iure ciuili c̄ hō liber maior .xx. annis ad preciuꝫ parti cipandum ſeſe venundari paſſus eſt ¶ In ẜuoꝝ ꝯdici one nulla eſt dr̄a In liberiſ aūt multe dr̄ne ſunt. a̓ em̄ ingenui aūt liberte ni ſunt e rigenuE Ngenuus eſt iſ qui ſtatim
vt natus eſt liber eſt. ſiue ex duobus ingenuis mr̄i monio ꝯſtante editꝰ ē ſiue ex libertinis duobus ſiue ex altero libertīo ⁊ altero ingenuo. ¶ Sed et ſiquiſ ex matre naſcitur libera patre vero ẜuo ingenuus nihilominus naſcitur que admod̓ qui ex mr̄e libera et incerto patre natus eſt qm̄ vulgo ꝯceptus eſt. ¶ Sufficit̉ autem li beram fuiſſe matrem eo tempore quo naſcitur licꝫ ancilla conceperit. ¶ Et econtrario ſi libera ꝯcepe rit. deinde ancilla facta pa riat. placuit eum qui naſci tur liberum naſci ¶ Quia n̄ dꝫ calamitas matris ei nocere qui in vtero eſt ¶ Et ex his illud queſituꝫ ē
vt sͣ t. j. §. ius at̄. et iure ſcꝫ ciuili qn̄ maior. xxv. ānis vendit ſe ad p̄ciū ꝑticipand̓ vt. jͣ. §. ẜui. qͣi. d. qͥlibet liber eſt lib̓. nͥ fiat ſeruus iure gen. l̓ ciuili. et hͨ ꝟba ex qͣ liberi. ⁊cͣ. non oꝑtet ꝙ ſint de diffinicōe ſꝫ q̄ndaꝫ effcm̄ lib̓tatis demr̄ant u ¶ Conſtō .i. vnū de ſtatutis iurͣ gē. nā ⁊ alia ml̓ta ſtatuit ius gen. vt sͣ t. i. §. ius at̄. ſꝫ hodie dici pt̄ ẜuitꝰ de iure ei. formacōe naꝫ al̓ olim et al̓ hodie eſt h̓ptaſ vt. jͣ. de hiſ qͥ ſui l̓ ali. iur̓. §. pe. et fi. qͣre ē d̓ iur̓ gē. inuencōe. ſꝫ ci uili formacōe vt ff. d̓ iuſt. et iur̓. l. ius at̄ x¶ Qat̉aꝫ qꝛ d̓ iur̓ nat̉a li lib̓i naſcebant̉. ac. y ¶ dn̄io. aliqn̄ ſine do nimio vt. ff. d̓ re. di. I .i. §. i. ⁊ ff. ꝓ d̓relicto l. fi. et adde ff d̓ ſtip. ẜ. l. ꝙ ẜuꝰ a. ff. de li ber. c. ſuis vſufruc. z ¶ Conͣ nat̉aꝫ .i. ꝯtra ius naturale. cū eo iu re oēs liberi ſūt. vt. jͣ. de liberti. §. i. ⁊ gͣ t. i. .§. ius autem a ¶ Seruare. no ẜuū dici a ẜuādo ẜm pͥ. ſꝫ tabellio d̓r ẜuꝰ publi cus a ẜuiendo vt ff. d̓ adopcione I. nec es ⁊ l. n̄ al̓r. et ff. rē pup. ſal. fo. l. ij. qͥ tn̄ ẜuus n̄ pt̄ eſſe vt C. de tā bulis gn̓ali. li. x. b ¶ Capiuntur. ff. de ſta. ho. l. iiij. in fi. c ffiunt ex accidētid ſerui. Accur. d ¶ Ex ancillis. lꝫ pa trem libeꝝ hēant vt .jͣ. t. i. et C. de rei ven. l. ꝑtū Quid ſi ex aſſcripticio et lib̓a ℟º. ſeqͥt̉ ventreꝫ vt in aūt. ꝯ. q̄ aſſcripti. ⁊ li. mū. §. i. col. v. e Captiuitatē. q̄ occaſiōe belli ꝯtingūt qd̓ ē de iur̓gē. vt sͣ. t. ꝓ. §. ius at̄. tercius modus vt C. de aſſigͣcōe tollen f ¶ iure. ⁊ eſt. da. i. i. §. pe. ⁊ ē qͣrtꝰ vt ꝑ ingͣtitudīeꝫ r̓uo cacōis ī ẜuitutē vt ī autͣ. ut lib̓ti decet̓o. §. i. ī fi. ⁊. §. illd̓ ꝟo g ¶ Laior. in qͦ fc̄o ſunt qͣtuor neceſſaria ſcꝫ ꝙ ſit maior. xx an. vt h̓. et C de lib̓. ca. l. ſi per miniſteriū Itē ⁊ vt eo aīo p̄ cij capiat ꝑteꝫ vt h̓. et C. de lib̓. c. l n̄ iō It ē ⁊ ꝙ vere hēat ꝑteꝫ vt ff. qͥbꝰ adlib̓. ꝓcla. lꝫ. l. i. Item ꝙ vendat igranti cō dicōꝫ venditi. vt ff. de lib̓. ca. l. lib̓is. §. ſiqͥs ſciens. Item et quintum vt h̓ ſciat ꝯdicōꝫ ſuam vt ff. ſiqͥs ingenuꝰ eſſe di. l. ij. et ſiqͥd eoꝝ defuerit iure ꝯī ꝓuocat in inigenuitatē. al inpoterit prouocare in ingenuitatem. ec̄ ſi manumittat̉ vt ff. de ſta. ho. l. hō lib̓. et ff. de lib̓. c. l. c̄ pacto. niſi redde̓t preciuꝫ et dn̄s ſponte acciꝑet. nec ec̄ dn̄s acciꝑe ꝯpellit̉ p̄ cium. lꝫ qͥbaꝫ ꝯtradicant vt ff. ſi inge. eē di. l. ij. i. ℟º. et C. qn̄ lꝫ ab ep̄. di. l. i. et. jͣ. t. i. in fi. Sed nunqͥd hꝫ ī integ. re cū ſit minor. xxv. an. maior tn̄. xx. an. ℟º. n̄. qꝛ n̄ eſt mutāda tanta ſolennitas. et qꝛ n̄ eſt locus reſtōnū vbi res mutat ſta tum prorſus amittendo. vt ff. de mi. ſi ex cauſa. §. pamp̄. ⁊ ff. de in integ. reſt. l. diuus. Sed nunqͥd patri vel affini ꝑ mittitur reuocacio. vel per offm̄ iudicis vel per rei vendi. vtilem. cū ad eoꝝ ignominiam reſpiciat. vt ff. de rei ven. l. et de liber. ca. l. i. ij. iij. et. iiij. ℟. non vt ff. de capi. di. l.
tutelas. §. ſi libertate. lꝫ quidaui dixerunt ꝯtra. ar. dictaꝝ l. ſꝫ certe non mutauerat ſtatum ſꝫ mutare volebat. h ¶ Venūdari. i. ſi qͦlꝫ alio ti. paciat̉ ſe tͣnſferri ī aliū. qd̓ ē vni ſi aliqd̓ lucꝝ ſenciat vt ff. d̓ liber. ca. ſi vſufru. §. in ſū. et C. de liber. c. ſi miniſterium. et ff. de liber. ca. ſi vſufruc. i ¶ In ſeruoꝝ. nulla dr̄a. Sed videtur ꝯtra. nam quidam ſunt in dignitate. qͥ dam non vt. jͣ. de īiur. §. ſꝫ pena. et ff. d̓ vſu fruc. et ſiquid. §. i. jt ē quidam ordinarij. qͥ dam vicarij vt. jͣ. qͥ cuꝫ eo. §. cum autem̄ Iteꝫ alij veterani alij noui cij. vt ff. de edilic. e. l fi. et ff. de public. l. interdum. Sꝫ dic ꝙ nullus eſt magis ſer uus ꝙͣ alter. lꝫ qͦ ad actus et quo ad mili cias et ſimilia ſit dr̄a. lꝫ olim magis vnꝰ ꝙͣ alter eſſet ſeruus. vt C. de nu. iur. qui tol. l. vna. nam olim qui dam habebant dn̄iuꝫ in ſeruis. qͥdeꝫ plenū quidam ſemiplenum k ¶ Multe. quidam ponunt h̓ falſam no tam vt duo ſint mul ta. ar. ff. ad ſil̓. l. j. §. hoc ℟ p. Sed c̓te ībi ſunt tria appellata n̄ duo tm̄. dic gͦ ꝙ qua tuor ſūt differencie li beroꝝ hominum. vt ingenui et libertin. et latini et dediticij. vt h̓ ⁊. jͣ. t. i. de liber. .§. libertinoꝝ. ar. ff. vi bo. rap. l. iiij. §. i. ij. ℟º. pro prīa eſt in autͣde depoſitis. et de denūciacionibꝰ i cū et multa. ac. ¶ De ingenuis ℟ ca ¶ Egenuus qn̄qꝫ aliter. qꝛ per ſentenciam vt ff. de ſta. ho. l ingenuū Item ꝑ reſtōꝫ nataliū. vt ff. de reſt. natalium m ¶ Ex duobus. ſic ꝯſtrue ſiue ex matrimonio ſubaudi ꝯſtan te duobꝰ ingenuis editis. etcͣ. et ſic expone oīa ſeq̄n. capl̓a n ¶ Ex altero. ſic C. de oꝑi. liber. l. ꝙ ex tibera o ¶ Raicitur. ẜm ſe. p ¶ Fihilominus. qꝛ ven tris ſtatus ſꝑ ꝯſidexatur. vt hic et in autͣ. que ꝯſtitucō ex aſſcrip. §. i. coll. v. et C. de reiven. partuꝫ. niſi in caſu. vt C. de ſeruis fugi. l. fi. et niſi in murilegulo. vt. C. de mu rilegulis. l. qui cum patre. li. xi. et l. hij qui. et hͦ iure roͣno ſecus iure longobardoꝝ. qꝛ ſꝑ indeteriorem ꝑtem ſtatuſ ꝯtrahitur. niſi ſit matrimonium. aliud ſi concubinatus. nā tunc ſeruatur ius romanum. q¶ Libera puta meretrice. re faufficit ꝙͣtum ad ꝯdicionem. ſecus ꝙͣtum ad honores vt ff. de ſenato. l. filiam. et liberoſ. §. fi. et ſecus quo ad pa triam. vt ff. ad munic. l. aſſumpcio. §. filius vt ff. man. ſꝫ pro curatorem. §. pro ſocio. et l. id quod. §. ſi filiꝰ et ff. de neg. ge. ſed an vltro. s ¶ Calamitas qͣſi cadamitas. qꝛ iteꝝ fuit facta ancilla. t ¶ Ex his. hucuſqꝫ dixit qual̓r ꝯtingat nigenuitas. nunc qualiter perſeueret. u ¶ Lib̓aꝫ mr̄eꝫ. fa. ad hͦ C. ſi mā. ita fu. ali. vt ma. l. fi. ſi iux

ſi ancilla pregnans manu miſſa ſit. deinde ancilla fa cta peꝑit libeꝝ aūt ſeruuꝫ pareat. ⁊ marcellus ꝓbat libeꝝ naſci. ſufficit em̄ ei qͥ in vto eſt liberā mr̄eꝫ l̓ me dio tꝑe habuiſſe qd̓ ⁊ vni ē ¶ Cum at̄ ingenuus aliq̓s natus ſit n̄ officit ei in ẜui. tute fuiſſe ⁊ poſtea manu miſſum eſſe. Sepiſſime em̄ ꝯſtitutū eſt natalibꝰ non officere manumiſſionem. De tibertm Ibertini ſunt qui ex iuſta ẜuitute manu miſſi ſunt. ¶ Manumiſſio autem eſt dacio libertatiſ naꝫ qͣidiu aliquis ſſerui tute eſt. manu et poteſta teſu p̄poſitus eſt. et manu miſſus liberatur domini poteſtate. Que res a iure gencium origineꝫ aſſump ſit. vtputa cum iure natu rali omnes homines liberi ta manumiſſio cum ſerui tus eſſet incognita. ſed poſtquam iure gencium ſeruitus ingenuitateꝫ in uaſit ſecutum eſt bn̄ficiuꝫ manumiſſionis. Et c̄ vno ꝯī nomine omnes homines
appellarentur iuregenciū tria gn̓a eſſe hoīm ceperūt liberi et his ꝯtrarium ẜui. ⁊ tercium genus libertini qui deſierant eſſe ſerui Multis auteꝫ modis ma numiſſio procedit a̓ ex ſa cris ꝯſtōnibus in ſacro ſā ctis eccleſijs. aut vindc̄a ā̓ inter amicos. a̓ ꝑ epl̓am a̓ꝑ teſtam̄tū a̓ aliam quā libet voluntatē vltimam manumittūt̉. ¶ Sꝫ ⁊ alijs modis libertas ẜuo ꝯpetē pt̄. qui tam ex veteribus ꝙͣ ex noſtris ꝯſtōnibus in troducti ſunt. ¶ Seruiꝟo a dominis ſepe manumit ti ſolent adeo vt vel in tͣn ſitu manumittantur velu ti cū pretor aut preſes a̓ ꝓ conſul in balneum l̓ in the atꝝ eat. Libertinoꝝ aūt ſtatus triꝑtituſ antea fue rat. Naꝫ qui manumitte bant̉ mō maiorem ⁊ iuſtaꝫ naſcerentur. nec eſſet no.Ax. libertatem ꝯſequebantur ⁊ fiebant ciueſ romani mō minorem et latini ex lege iunia norbana fiebāt mō inferioreꝫ ⁊ fiebāt ex lege eliaſcencia dediticōꝝ nu̓o ¶ Sed dediticiorum qui dem peſſima ꝯdicio iaꝫ ex
b ¶ edio tꝑe. ff. de acqͥ. re. do. adeo. §. cū q̄ ſpectandꝫ c. Officit. nͥ pꝰ manumiſſiōꝫ tl̓em qͥnq̄nnio ſteterit vt ff. fi inge. eē di. l. ij. ſꝫ illd̓ hodie correctū evt h̓⁊ C. vbi cā ſta d ¶ In ſeruitute .i. in ſtatu ẜuili tus. l. fi. e ¶ Manumiſſum. ſcꝫ de facto. Accur. flo. f ¶ Ratalibus .i. ingenuitati. que probat̉ ꝑ natales. Erant at̄ natales ſcript̉e cū annis dn̄i ⁊ p̄coniza te q̄ dicebant lucium eſſe natū et ingenuū et deinceps ſic erat n̄ tūc ꝯtͣdiceret̉ vn̄ ⁊ in legendis ſct̄oꝝ inti tulat̉ nt̄itas ſct̄i nico lai qn̄ morit̉. qͣſi tūc naſcat̉ nunꝙͣ moritu rus. et ſcribt̉ geſta. in vita ſancti nicolai. Et ſcript̉a illa d̓r na talis eiꝰ ⁊ qd̓ fecerit in vita intitulat̉ tl̓is ſancti. l̓ dic ꝙ natale appellat̉ prīa nt̄itas q̄ eſt de iure naturali et oēꝫ hoīeꝫ dic eſſe li beꝝ. vn̄ d̓r ſeruꝰ iſte reſtituit̉ natalibus. .i. illi libertati quam hꝫ de iure nat̉ali. ff. d̓ nat. reſt. l. ij. ⁊ ff. d̓ ſta. ho. l. imꝑatores g ¶ Office̓. nͥ vendid̓it vt sͣ. t. i. §. pc. cūc em̄ n̄ redit in ſtatū pͥmū vt ff. de ſta. ho. hō li ber que eſt ꝯtͣ. ac. h De lib̓tinis ℟ ca. Ibertini ſunt ex iuſta. .i. vera. ſic econt vt. jͣ. t. i. §. ſemel Vel iuſta qꝛ adeo iu ſte ẜuier̄t dn̄o vt me ruer̄t mānumitti. V dic iuſta. qꝛ eſt d̓ iur̓ gen. vt sͣ. t. i. §. ſerui tus. et ff. de iuſ. ⁊ iur̓ l. manumiſſiones k ¶ Seruitute ⁊ huiꝰ manumiſſi filius eſt ī genuus vt sͣ t. i. ī pnͥ. licꝫ gramatici dic ant eum libertinum Sed et manumiſſum liber tinum dicunt. ac. l ¶ Lanuīſſio .i. detec cio ẜm ir. et ff. d̓ acqͥ. re. do. l. adeo. §. cum quis in fi. Vel dic ẜm pla. jo. et 4zo. quia dat libertatem. quam prius ille ſeruus non habebat al̓ non diceretur dari. vt. jͣ. de act. §. ſic itaqꝫ. Sed opponit̉ aut quam habebat ei dabat. et ſic illi quiden nulla rema net cum non habeat niſi vnam. aut quam non habebat. qd̓ eſt abſurdum. Sed dic ꝙͣdat quod non habebat. et hͦ ple rumqꝫ ꝯtingit ꝙ quis dat quod non hꝫ. vt. jͣ. qui ali. li. §. i. et ff. de vſufruc. l. ꝙ nr̄m. et ff de acqͥ. re. do. l. non nos. ac. m ¶ Et pro id eſt n ¶ Pt̄ati. ff. de iuſti. et iur. al̓ manumiſſiones ex hͦ.
o ¶ Que res. id eſt manumiſſio. ac. p Et cum tria gn̓a. ſꝫ erat vnum et addita ſunt tria. gͦ ſunt qͣtuor. ℟. non ſequitur nam ſi habeas tres filios et naſcat̉ hodie vnus incipis hr̄e quartum. et prius hēbas tres. gͦ vij. qd̓ fl̓m eſt. qꝛ qd̓ prīo erat ꝯputat̉ in ſeq̄ntē nu̓m. ac. q ¶ Sacris. ſcꝫ ſub aſpectu ppl̓i et antiſtitis. et int̓ueniēte qͣlicunqꝫ ſcript̉a vice actoꝝ vt C. de his qͥ in ec. manu. l. i. et. ij. r ¶ Vindicta .i. cauſa ꝯgnita coraꝫ p̄tore que iō d̓r dari vindi cta. qꝛ vindex quideꝫ ẜuus in vice illoꝝ pͥ mo ſic fuit manumiſ ſus. ff. de ori. iur. l. i. et. ij. §. inicium. vel vt qͥdam dicunt ẜm boe ciū. vindc̄a erat ꝟga p̄toris. qͣ ter ꝑcucie batur manumiſſus. et dicebat pretor ter. aio te libeꝝ. ar. C. ſi aduerſus lib̓. l. ij s ¶ Amicos. et in hͦ ci in ſe. c. neceſſarij ſunt v. teſtes vt C. d̓ lat̓. lib̓. l. i. §. ſanctimꝰ. ⁊ .§. ſꝫ ſiqͥs. acc. t ¶ Qualibꝫ vt in cōdi cillis vel in teſtō mi nus ſolēm. qd̓ vꝫ int̓ pr̄eꝫ et filios vt C. d̓ teſta. hac ꝯſultiſſima .§. ex imꝑfecto. ac. u Sꝫ alijs. p̄ter ſupͣ dictos. accur. x ¶ Qui tā. ſcꝫ modi. y Ex vet̓ibus ſcꝫ ex le gibꝰ imꝑatoꝝ vt C. ꝓ qͥ. ca. ẜ. ꝑ totum z Rr̄is. vt C. ꝯīa. de manū. l. fi. ⁊ in autͣ. d̓ man. pnͥ. §. ij. coll. iij. et in autͣ. de moͣ. §. ij. col. i. et in autͣ. d̓ moͣ. .§. i. col. ij. a ¶ Serui maūmitti. q. d. qn̄cunqꝫ ec̄ inui ti vt C. de teſt. ma. l. fi. §. ſi ꝟo qͥdeꝫ ſꝫ ſecꝰ ſit in filijs vt in autͣ. qͥ. mo. na. ef. ſui. §. ge neral̓r col. vj. b ¶ Tranſitu. .i. dū tͣn ſit ⁊ eſt rō. qꝛ ſine eo fieri poterat Cn̄ alid̓ eſt qn̄ manumiſſio n̄ poterat fieri ſine p̄tore vt. jͣ. t. i. §. ead̓ Itē aliud eſt in ꝯtencioſa iur̓dictiōe q̄ ſcꝫ reddit̉ in inuitum. vt ff. de ꝟ. ob. inter ſtipul. §. i. ⁊ C de dilac. a ꝓcedente Acc. videbatur non valere. quia c ¶ In balneuꝫ. tūc em̄/ pre gaudio cuilibet concederet d̓ In theatꝝ .i. in locum vbi hoīes ſtant advidendum. et id̓ multomagis. ſcꝫ alias qͦcunqꝫ vadat. Acc. e Lib̓tīoꝝ. id̓ erat d̓ ẜuis vt C. d̓ nu. iu. qͥritu tol. l. j. §. i. f ¶ Lōdo .i. aliqn̄ g ¶ Minorē i. mediā vt. jͣ. d̓ cap. di .§. i. et ff. de auro et ar. lega. l. qui laudem. ẜm jo.

multis tꝑibus in diſſuetu dinem abijt ſatinoꝝ vero nomen non frequentabat̉ Ideoqꝫ nr̄a pietas oīa au gere et in meliorem ſtatū reduce̓ deſiderans duabꝰ ꝯſtōnibus h̓ emendauit. ⁊ in priſtinum ſtatū reduxit ¶ Quia et a primis vrbiſ rome cunabilis. vna atqꝫ ſimplex libertas ꝯpetebat. id eſt eadem quam hēbat manumiſſor niſi ꝙ ſcꝫ liber tinus ſit qͥ manumittitur. lꝫ manumiſſor ingenuꝰ ſit ¶ Et dediticios quideꝫ ꝑ ꝯſtōem nr̄am expulimus. quam promulgauimus in ter noſtras deciſiones per quas ſuggerēte nobis tri buniano viro excelſo queſ tore nr̄o antiqui iuris al tricaciones placauimus. Latinos at̄ iulianos ⁊ oēꝫ que circa eos fuerat obẜ uanciam aliaꝯſtōe ꝑ eiuſd̓ queſtoris ſuggeſtionem correximus que inter im periales radiat ſanctōneſ ¶ Et oēs libertos nullo. nec etatis manumiſſi. nec domini manumiſſoris nec
manumiſſionis mō diſcri mine habito ſic̄ iam antea obſeruabatur ciuitate ro mana decorauimus. Mul tis modis additis ꝑ quoſ poſſit libertas ſeruis cum ciuitate romana que ſola eſt in preſenti preſtari. De qui et ex quibꝫ cauſis manu mitte̓ nō poſſūt On tn̄ cuiqꝫ volenti manumittere lꝫ. naꝫ is qui in fraudem credito ruꝫ manumittit nihil agit qꝛ lex eliaſcencia impedit libertatem. Licꝫ at dn̄o qui ſoluendo n̄ eſt in teſta mento ſeruum ſuū cū liber tate heredem inſtitue̓. vt liber fiat hereſqꝫ ei ſolus ⁊ neceſſarius ſi ei nemo aliꝰ ex eo teſtam̄to heres exti terit aūt qꝛ nemo he̓s ſcri ptus ſit aut qꝛ is qͥ ſcrip tus eſt. qualibet ex cauſa heres non extiterit. ¶ Id qꝫ eadem lege eliaſcencia prouiſum eſt ⁊ recte valde enim perſpiciendum erat vt egentes homines qui bus alius heres extituruſ non eſſet vel ſaltem ſeruū
.h Dediticioꝝ .i. vocabant̉ dediticij. et erant inducti hac l. elialcencia. q̄ et multa alia induxit. et erant hij toto tꝑe vite ſue ſerui. et tunc fiebant liberi cū moriebant̉. qd̓ ꝓde rat eis. qꝛ boͣ vt peculiū adn̄o occupabant̉. ſꝫ ī latinis ali fiebat vt colligit̉ h̓. et ex eo ꝙ minus hēbant dediticij qͣm latini. vt. jͣ. de ſucceſſ. liber. §. fi. Accur. i ¶ Pietas .i. nos qui ſumus pij. Accur. k ¶ Conſtōnibus. vt C. d̓ dedit. li. tol̓. ⁊ C de lati. li. tol. l. i. ¶ Competebat .ſ. ma numiſſiſ. ẜm hͦ noͣ tria tꝑa. in prīo et vltīo. ſcꝫ deinceps id̓ iuris eſt. ſꝫ in medio hͦ ius peſſimum fuit induc̄ tum. vt. jͣ. de ſucceſſi. liber. §. vlt. m ¶ Libertinus: ex qͦ ꝯtingit multiplex eſ fectus in pͥmis circa obſequiales operas. q̄ ſūt in faciendo. vt̓ in aſſurgendo et ẜui endo ſiue in n̄ faciēdo. vt de n̄ vocando ī ius que ip̄a nat̉a pr̄ono debent̉. ec̄ ſine impo ſicōe. et ſi vocauerit in ius pr̄onū ſine veīa punitur. in. l. aureis ff. de mͥ ius vo. l. pe. et vlt. qͥ aurei accipi untur qͥlibet ꝓ vno ſolido vt. jͣ. de pe. te. li. §. fi. ⁊ ex hiſ iuribꝰ ſumitur ar. ꝙ aureus ꝓ ſolido accipitur in iure nr̄o ex qͦ ꝓ eodeꝫ delicto tales ſnīe ꝓ mulgant̉ et eedem in telligunt̉ eſſe dande filio emancipato. vt C. de in ius vo. l. ve nia. et ff. de ꝯdi. inde ſimn̄ ſortē. §. libertus. Item reuocant̉ in ẜui tutem ꝓpter offenſaꝫ vt C. de libe. ⁊ eoꝝ li. l. ſi manumiſſus. et alia multa. ſꝫ hodie hͦ oīa tollunt̉ preter ea que ip̄a nata debent̉ vt in autͣ. vt liberi decetero. §. i. coll̓. vj. Tu dic vt no. in dicta. l. ſi manumiſſus. que eſt contra n ¶ Et dediticios. quod dixerat in gn̓e nūc per ſpecies po nit vel quod ꝯiūctim dixerat nunc diuidit o ¶ Altricacōes. qͣs n̄ hēmꝰ. ſꝫ qͣre n̄ erant ẜui ſicut illi qͥ pe nitꝰ ſūt ẜui c toto tꝑe vite ſue ẜuirecōge̓nt̉℟. ẜ jo. ꝙ erāt lib̓i lꝫ ẜuire coge̓nt vt C. ꝯīa. d̓ ma. l. i. §. ſin at̄ ꝓpͥetarius ꝑ Latīoſa iuliaoſ. i. ex l. iul̓. norbanͣ īductoſ vt sͣ e. §. lib̓tīo q ¶ Oēs. ſic ꝯſtrue ⁊ oēs lib̓tos donauimus .i. ho rum nor auimus ciuitate roͣna .i. plena lib̓tate vt sͣ e. §. lib̓tinoꝝ r ¶ Diſcrimīe .i. dr̄a hīta. nec etatis nec manumiſſi. vt ec̄ in fans poſſit manumitti. ȳmo ec̄ in ventre. cum ꝙͣtum ad hͦ
hēatur pro nato. vt ff. de ſta. ho. qͥ in vtero. nec dn̄i maū mittentis. dū tn̄ hēat. xx. an. vt. jͣ. t. i. §. ead̓. nec ī mō manu miſſi ſeu in teſtō. ſeu inter viuos qͦquomō. vt sͣ e. §. multis g ¶ Additis .ſ. a nobis eis qͦs habuimꝰ sͣ e. §. multiſ at̄. ⁊ ſūt additi. ix. primus ſi dn̄s egrotantem ẜuū ſuuꝫ deiecit. ſcd̓s ſi ancillaꝫ vēdiderit ne proſtituat̉ ⁊ ꝓſtituta fuerit. l̓ ſi vē ditor ſibi retinuerit manꝰ iniectōꝫ. ⁊ eam ad ip̄m reuertentem ꝑſtituit pꝰ ea. t̓cius ſi ẜui pileati defunci funus p̄ceſſer̄t. qͣrtus ſi ec̄ expreſſit eū velle eſſe latinū. quintus ſi ſub ꝯdictōe relicta li bertate heres an̄ ꝯdi ctionē manumiẜit. ſex tus ſi in iudicio lib̓ali a dn̄o ſuꝑatus fuerit et preciū ꝓ eo dn̄o ſo lutū fuerit. et ip̄e pꝰ ea recepit. ſeptimus ſi ancillā ſuā marita uerit alicui libero. oc tauus ſi coraꝫ actis fi lium noīauerit ſeruuꝫ ſuū. nonꝰ ſi inſtr̄a ſer uitutis reddiderit. et probant̉ hij modi. C de la. li. tol. l. vna. §. ſꝫ ſcīmꝰ vſqꝫ in fi. l. t Gola .ſ. lib̓taſ plēa u ¶ In pn̄ti. .i. ī ꝯſuetu on tn̄ cuiqꝫ dīe ¶ ꝙͣuiſ sͣ t. i. §. mul tis. et. §. fi. dc̄m ſit. qͣꝫ libꝫ maūmitte̓ poſſe. tn̄. ⁊cͣ. ſic. jͣ. d̓ exhr̓. li. in pnͥ. nā tūc eſſet lib̓ et heres. accur. y ¶ Fraudē. hͦ expone .jͣ. e. in fraudem z ¶ Manumittit .ſ. in teſto l̓ in vltīa volū tate ſcꝫ n̄ inſtituendo vt. jͣ. ꝓx. §. et. ff. qͥ ⁊ a quibus. l. ſi mortis a ¶ Agit .ſ. ut noceat creditoribꝰ vt. ff. qͥ ⁊ a quibꝰ. l. ſi mortis. ſi bi tn̄ nocet ſi velit re uocare vt C. de ſeru iſ pig. da. ma. l. ſi credi b ¶ Eliaſcencia. ſil̓is eſt rō. qꝛ lex vult. jͣ. de vſuc. §. furtiue. toribus. c ¶ Licet .i. licitum eſt. d ¶ Seruū. ſcꝫ vnū ⁊ n̄ pl̓es. vt ff. de hr̓. inſti. qͥ ſoluēdo et ec̄ in fraude creditoꝝ vt C. de nccͣ. ẜ. l. i. in pnͥ. nͥ ſpēaliter pigri datꝰ fuerit vt. ff. d̓ hr̓. inſti. pigͤri qͥ n̄ pt̄ fieri nccr̄iꝰ nͥ dn̄s creditori ſatiſfaciat. vt dc̄a. l. pignori ē SSolꝰ ⁊ ī caū ec̄ c̄ alio vt ff. d̓ hr̓. īſt. l. ſi is ⁊ l. ei qͥ ſoluēdo f ¶ Extiterit. qͦ vltimo caſu ſeruus ſubſtitutus eſt heres. g ¶ Accriꝰ qꝛ ſiue velit ſiue nolit cogit̉ eſſe hēres vt. jͣ. d̓ hr̓. h ¶ Eadeꝫ lege. ſcꝫ que prohibuit. eadeꝫ ex qͣ ⁊ dif. §. i. iuſta ca ꝯcedit. vt h̓ et. jͣ. e. §. eadem. i ¶ Et recte. ſcꝫ eſt prouiſum.

II
ſuum neceſſarium heredē haberent qui ſatiſfacturꝰ eſſꝫ creditoribus. aut hoc eo non faciente. credito res res hereditarias ſer ui nomine vendant. ne in iuria defunctus afficiatur Idemqꝫ iuris eſt. et ſi ſine libertate ſeruus heres in ſtitutus eſt. ¶ Quod nr̄a conſtitucio non ſolum in domino qui ſoluendo non eſt. ſed generaliter conſti tuit noua humanitatis ra cionē. vt ex ipſa ſcriptura inſtitucionis eciam liber tas ei competē videatur. cum non eſt veriſimile euꝫ quem heredem ſibi elegit ſi pretermiſerit libertatis dacionem ſeruuꝫ remane̓ voluiſſe. et neminem ſibi heredē fore ¶ In fraudem autem creditorum manu mittere videtur. qui vel iam eo tempore quo manu mittit ſoluendo non eſt. vel qui datis libertatibꝰ deſiturus eſt ſoluendo eſſe ¶ Preualuiſſe tamen vi detur. niſi animum quoqꝫ fraudādi manumiſſor ha buit non impediri liberta
tes. qͣmuis bona eius cre ditoribus non ſufficiant. Sepe enim de facultatibꝰ ſuis amplius qͣm in his eſt ſperant homines. IItaqꝫ tunc intelligimus impedi rilibertatem cum vtroqꝫ modo fraudantur credi tores. id eſt et conſilio ma numittentis. et ipſa re eo ꝙ bona non ſunt ſuffectu ra creditoribus ¶ Eadeꝫ lege eliaſcencia. domino minori. xx. annis. non alit̓ manumittere permittitur qͣm ſivindicta apud conci lium iuſta cauſa manumi ſſionis approbata fuerit manumiſſi ¶ Iuſte auteꝫ manumiſſionis cauſe ſunt hec veluti ſiquis patrem aut matrem. filium filiam ue. aut fratres ſorore ſue naturales aut pedagogi aut nutricem aut educa torem. aut alumnuꝫ alum namue. aut collactaneum manumittat. aut ſeruum procuratoris habēdigra cia aūt ancillam matrimo nij cauſa. dum tamen intra ſex menſes vxor ducatur. niſi iuſta cauſa impediat.
a ¶ Egentes. no ꝙ prodeſt pauꝑtas. qꝛ fauet pauꝑtati. ſic. ff. de tranſac. cum hij. §. ſi in annos. et. C. de ep̄i. ⁊ cle. ſiquis ad declinandum. §. penul. et. ff. de off. pre. illi. §. fi. Ar. contra. ff. de execū. tu. et cu. l. ſpadonem. §. fi. et ī autͣ. de teſti. §. i. et illud. pauper vbiqꝫ latet licet econtra dica tur. cantabat vacuus coram latrone viator. b ¶ Vel. pro ſaltem. c ¶ Haberent. ſic. ff. d̓ interro. act. l. et qꝛ in pnͥ. ſic. jͣ. d̓ bo. poſ. .§. per quos autem d ¶ Aut hͦ n̄ faciente id ē non ſatiſfaciente creditoribus. acc. e ¶ Eo ſeruo. nunc li berto facto. acc. f ¶ Serui. quondam ſꝫ modo liber eſt g ¶ Iniuria. quo ad famam. que ec̄ poſt morteꝫ quandoqꝫ dā natur. vt. ff. de acti. l. ex iudicioꝝ h ¶ Idemqꝫ libertate non ꝙ dicat inſtituo te ſine libertate quia tunc non eſſet heres vt ſtatim dicet in fi. huius. §. ſed preter miſit dacionem liber tatis. vt in fi. §. i ¶ Conſtitucio. vt C de neceſſ. ſer. hered. inſti. l. quidaꝫ in pnͥ. accur. k ¶ Scriptura. ſicut ex dacione tutele. vt .jͣ. qui da. tur. poſſ. in pnͥ. l ¶ Cum non. hec eſt noua racio. de qua p̄ dixi modo. ſed lex ip̄a antiqua fuit. vt. jͣ. de here. inſti. §. i. m ¶ Inſtitucionis. ar. ꝙ aliquo conceſſo. il lud conceditur. ſine quo illud eſſe non po teſt. vt ff. de iur̓. om. iud. l. ij. accur. n ¶ In fraudem. ſic. ff e. t. ſcꝫ qui et a quibꝰ ma. libe. non. fi. l. in fraudem o ¶ Soluendo. cum ⁊ ſciant ſe habere creditores. vt. jͣ. que ī frau. ⁊ l. oēs. §. luciꝰ p ¶ Non eſt. et nunc erit penes ſoluendo. q ¶ Preualuiſſe. nam quidam dicebant. ꝙ ſufficiebat ſoluſ euentus. alij dicebant ꝙ exigebatur vtrunqꝫ. ſcꝫ fraus et euentus. ⁊ iſta ſentencta preualuit. tamen ex predictis vi debatur ſufficere euentum ſolum. tn̄. etcͣ. r ¶ Impediri. hic diligenter attende. ꝙ ſi directa detur li bertas non ſolum inter viuos. ſed eciam in vltima volun tate duo neceſſaria ſunt ſcꝫ conſilium. hoc eſt fraus ⁊ euen tus. vt hic. et. ff. e. §. in fraudeꝫ. et C. e. l. i. In fidei ꝯmiſſa ria ſufficit euentus. vt. C. qui manu. non poſ. l. fi. et eſt raclo. quia facilius libertas de facto data ab heredereuoca tur ꝙͣ a defuncto vt ff. de fidei ꝯmiſ. liber. l. iiij. §. ſi in frau dem Alia racio notatur. C. e. l. in fraudem. in his aūt alie nacionibus que in fraudem creditorum fiunt. dic vt. jͣ. de act. ¶¶ Item ſiquis s Sepe. ℟. tacite obiectiōi. quomodo poteſt eſſe animꝰ bonus. cum ipſa veri tate fraudet eos. ℟º. ſepe enim. ⁊cͣ. Sꝫ ar. contra C. de reſcind. ven. l. qͥſquis. acc. t ¶ Cum vtroqꝫ frauſ ſcꝫ ⁊ euentus interue nit vt ſubicit et facit ad hoc. ff. qui et a qͥ. manū. li. l. ſi ī fraude u ¶ Conſilio. nota ꝙ tenetur de conſilio. ſꝫ contra. ff. man. l. ij. §. fi. ſed hͨ fuit fraus. et ideo fuit tale concili um obligatorium. qꝛ fraudulentum. acc. x ¶ Eadem. ſcꝫ de qͣ eſt habita mencio. vt sͣ. e. in pnͥ. y ¶ Miori. ſufficit gͣ ſi non ſit minor. xx. an nis eciam ſi nō ſit ma ior. vt qꝛ tetigit vl timum diem. xx. anni vt ff. de manu. l. i. ſic̄ in teſtō fauore ſui vt ff. de teſt. qua etate. z ¶ Vindicta. h̓ expo ne vt s. t. i. §. multis. a ¶ Concilium. id eſt apud locum illū. vbi habetur ſuper hͦ con ſilium .i. deliberacio. et ſic ponitur id qd̓ fit pro eo vbi fit. vt ff. de iuſti. et iure. l. penult. al̓s. §. fi. Vel dic apd̓ eos qui pre ſunt concilio. vt ſunt omnes habentes or dina i̓am iuriſdictōeꝫ eciam minimi magi ſtratus. cum hoc ſit de voluntaria iuriſdi ctione. vt. ff. de off. procon. et le. l. ij. et in autͣ. de defen. ci. §. nulla. coll. iij. b ¶ Iuſte autem cauſe. fa. ff. de manu. l. ſi minor cū. l. ſeq̄. c ¶ Patrem. Sed qualiter poteſt filius habere ſeruū. ſc licet patrem vel econtra. vel frater fratrem ſuum ſiue ſo rorem. ℟º. bene. vt quia inſtituit dominus filium ſerui ſui heredem vel filium ancille vel econtra. et ſic de alijs. quo caſu ſit inſtitutus heres. et liber. et dominus omnium bonorum quorum dominus fuerat teſtator. vt sͣ e. §. i. ⁊. ff de acqui. poſſ. cum heredes. Item poteſt eſſe vt ſi habeat quis filium ex ancilla ſua. nam eſt ſeruus et filius. vt C. cō munia. de ma. l. fi. et econtra ſi ſeruus habeat filium ex do mina. nam filius eſt et liber et dominus. cum ventrem ſeqͣt̉

I
Et ſeruus qui manumitti tur procuratoris habend y 4 gracia. non minor. xvij. an nis mānumittatur ¶ Se mel autem cauſa approba uo dari prohibebat. ideo retractetur ¶ Cum autē certus modus manumit tendi minoribus. xx. anniſ dominis per legem elia ſcenciam conſtitutus ſit. eueniebat vt qui. xiiij. an nos expleuerat. licꝫ teſta mentum facere poſſit et ī eo ſibi heredem inſtituere legataqꝫ relinquere poſſit tamen ſi adhuc̄ minor ſit .xx. annis libertatem ẜuo dare non poterat. quod non erat ferendū ſi is cui totorum ſuorum bonorū ī teſtamento diſpoſicio da ta erat vni ſeruo dare li bertatem non permitte batur. Quare non ſimilit̓ ei quēadmoduꝫ alias res ita et ſeruos ſuos in vlti ma voluntate diſponere quem admodum voluerit permittimus vt libertatē eis poſſit preſtare. Sed
cum libertas ineſtimabiliſ vendat quis ſe preci res ſit. et propter hoc an̄ viceſimum etatis annum antiquitas libertatem ſer ta ſiue vera ſit ſiue falſa n̄ Sa nos mediam quodammō. viam eligentes non aliter erhi. l. i. §. fi. Et quia minori viginti annis liber tatem in teſtamento dare ſeruo ſuo concedimus mͣſi decimum ſeptimum annuꝫ impleuerit et decimūmoc tauum annum attigerit. ¶ Cum enim antiquitas huius etati et pro alijs po ſtulare conceſſerit cur nō eciam ſui iudicij ſtabilitaſ ita eos adiuuare credat̉ vt et ad libertates dan das ſeruis ſuis poſſit per uenire De lege fuſia canina tollenda. V Ege fuſia canina cer tus modus conſtitu tus erat in ſeruis teſ tamento manumittendis quam quaſi libertates im pedientem ⁊ quodam mō inuidam tollendam eſſe cenſuimus cum ſatis fue rat inhumanum viuos qͥd̓
quo ad ſtātum. vt. C. de rel vendic. l. patum l. licet poſſit ip̄e et domina accuſari. vt C. de mū. queẜ. ꝓp̓. l. i. et. jͣ. de here. inſti. §. i c ¶ Naturales et lt̄imos. vel naturales tm̄ d Pedagogum ſcilicet qui ab inicio inſtruit pueros. a pe dos quod eſt puer et gogos quod eſt ducere. quaſi. d. du ctor ſiue gubernator e ¶ Alumnum. quem puerorum. vel quam alumnꝰ alu it vt differat a ſuꝑe riori. f ¶ Collactaneuꝫ. qui ſimul mecum lactauit quem fratreꝫ bonon̄. appellant g ¶ Ducatur. preſti to ſuper hoc ſacramē to. vt. ff. de ma. vin. ſi collactaneus. in fi. h ¶ Cauſa iuſta vt in firmitatiſ que tribuit dilacionem. vt ff. ſiqͥſ caut̓. l. ij. §. iij. et. iiij. et ff. de re iudi. l. que ſitum vel alia qualibꝫ iuſta vt ff. ex qui. ca. ma. lꝫ. l. i. in fi. i ¶ Decem et ſeptem an. Sed quomodo mi nor. vignnitiquinque anniſ poteſt eſſe pro curator. vt. C. de ꝓ cur. exigendi et. ff. d̓ procur. ſi minor. ℟. hoc ad negocia fuit non in iudicio eſſe po teſt. ſic al̓s eſt diffe rencia inter hos pro curatores. vt ff. man da. ſi procuratorem. .§. i. accurſius flo. k ¶ Approbata ſcilic manumiſſionis ⁊ apd̓ concilium. accur. l ¶ Siue falſa. quaſi diceret. ſi dixit filium licet non ſit. vel pa trem vel filiam. licet hec ita non ſint. ſcd̓m quoſdam quod repro bo. cum id quod falſū ſit nihil ſit. nec preſtet cauſam. vt ff. de. ver. ſig. paulus. et C. ſi ex falſis inſtrumentis per totum. et. ff. de excepci. rei iud. l. qui agnitis. Vnde dicit vera id eſt iuſta. falſa id eſt iniuſta. vt quia dixi eum ſocium meum fuiſſe in armis. l̓ ī ſcolis. qd̓ inducebaꝫ ꝓ iuſta cā ⁊ fuit tal̓ cā l̓ ſimilis aꝓp bata. licꝫ non debuerit approbari. ſic ff. del̓. j. ſi fideiuſſor .§. fi. et ff. de in integ. reſt. l. omnes. ſic econtra iuſta pro vera. vt sͣt. i. in pnͥ. m ¶ Retractetur. quia nihil facile immutandum eſt ex ſo lennibus. vt ff. de in integ. reſti. diuus. Sed contra. ff. de execū. tu. l. ſꝫ reprobari. i. ℟º. Sꝫ hoc fauore libertatis. il n ¶ Cum autem conſtitutus. nam cum dicit ſine cauſa non lud fauore ſanitatis. poſſe manumitti. ergo econtra cū cauſa valet manumiſſio
ſic. ff. de eden. ſiquis ex. §. pretor. et. §. prohibet. et. ff. de pactis iur̓gencium. §. pretor. et. §. dolo malo. Ac. o ¶ Teſtamentum. ſi eſt maſculus femina vero in. xij. vt ff de teſta. qua. etate. vt ff. de liber. le. aurelio. §. gayus p ¶ Sed cum libertas vſqꝫ nunc allegando. innuit ꝙ eodē tempore poſſit manumittere quo teſtari. nunc econt duas racioneſ conſiderans Et quia ineſtimabiliſ eſt libertas. tamen ſi um ad venditorem n̄ trāſit ȳmo penes em ptorem eundemqꝫ do minum remanet vnde ineſtiēſtimabilis. vt hic. et ff. de reg. iur̓. libertaſ. et. ff. de ta. antiquitas al̓r ſtatue bat cui eſt de ſeruien dum. vt. C. de teſta. .l. teſtamenta. quare viſis allegacionibus ſoluit mediam eligēs viam. ſic. jͣ. de reꝝ di. .§. cum ex aliena. licꝫ ſit ar. ꝯtra ff. d̓ neg. ge. neſennius. in fi. et .ff. de in rem. ꝟ. ſi ꝓ pr̄e. §. idemqꝫ. q ¶Mediam. nota me diam viaꝫ. ſic. ff. ſi ꝑs here. peta. l. antiqui Accur. floren. r ¶ Impleuerit. ſꝫ ho die ex quo teſtari po ſſunt et libertates re linquere poſſunt. vt in autͣ. vt ſpon. lar. col. ix. §. i. ꝙ exaudit. ſi in vltima volūtate velit quis libertateꝫ relinquere. quod pꝫ. ex verbo relinquere quod īdicta autͣ. po ſitum eſt quod ad mo rientes tm̄ ſpectat. ff. d̓ ta. exhi. l. i. §. fi. Sed quid ſi inter vi uos velit quis manu mittere. ℟n̄. non pt̄. niſi habeat. xx. annoſ vel niſi cauſa ꝯgnita cum nec liber iſte. nec autͣ. loquatur. niſi in vltima voluntate. vnde ſeruatur tenor eiuſdeꝫ legis eliaſcencie cum non ſit correctus vt. Cde ap. l. p̄cipīꝰ ī fi. s ¶ Antiquitas. vt ff. de poſtul. l. i. §. inicium. t ¶ Poſtulare .i. deſiderium amici ſui vel clientuli ſui coraꝫ iudicibus exponere. vt ff. de poſtul. l. j. §. i. non autem pro ſe poterit eſſe in iure. vt C. de aucͣ. pr̄an. l. clarum. et ē ra cio qꝛ qn̄ꝫ pro alio accedit ſibi imputētur qui tali ꝯmittit u ¶ Peruenire. interrogatiue legas. rn̄deas. non eſt racio cāꝫ ſuaꝫ. vt ff. de min̄. l. cū mandato quare ſit diuerſum. eſt gͦ et idem ius ſtatuendum. vt ff. d̓ ꝟ. ob. l. a ticio in fi. nam vbi eſt eadeꝫ rō ideꝫ ius ſtatuend̓ ē. vt ff. ad l. acqͥl. l. illd̓. et C. ad l. falci. l. vlt. ¶ De lege fuſia.

licenciam habere. totam ſuam familiam libertati donare. niſi alia cauſa im pediat libertatem. morien tibus autem adimere hu iuſcemodi licenciam. De hijs qui ſui vel alienī ¶Equitur de iure iuris ſunt. perſonarum alia diuiſio. Nam que daꝫ perſone ſui iuris ſunt quedam alieno iuri ſubie cte ſunt. ¶ Rurſus earum que alieno iuri ſunt ſubie cte. alie ſunt in poteſtate parentum. alie in poteſta te dominorum. ¶ Videa mus itaqꝫ de his que alie) no iuri ſubiecte ſunt. Naꝫ/ ſi cognouerimus que iſte perſone ſunt ſimul intelli gemus que ſui iuris ſunt
ac prius inſpiciamus de his que in poteſtate domi norum ſunt ¶ In poteſta te itaqꝫ dominorum ſunt ſerui que quidem poteſtaſ iuriſgenciū eſt. Nam apd̓ omnes pere que gentes animaduertere poſſumus dominis in ſeruos vite ne ciſqꝫ poteſtatem eſſe. et quodcunqꝫ per ſeruum ac quiritur id domino acqui ritur. ¶ Sed hoc tempo re nullis hominibus. qui ſub imperio noſtro ſunt. liceat ſine cauſa legibus cognita in ſeruos ſuos ſu pra modum ſeuire. Nam Lex conſtitucione diui. pij. anthonini. qui ſine cauſa ſeruum ſuum occiderit nō minus puniri iubetur. ꝙͣ ſi alienum ſeruum occiderit.
Ege fuſia. certus vt vltra duos vel tres forte n̄ poſſꝫ manumittere in vltima voluntate. vt. jͣ. e. in fi. caninam. forte a quodā qͥ camſ a ¶ Modus .i. numerus b ¶ Quam ſcꝫ fuſiam noīabatur inductam. vt in publ. d̓r vt. jͣ. de act. §. alie. nam canis ſeruabat naturam qui ſtat in palea. qui nec ſibi pt̄ habere paleam. nec alij permittit ac cipere. ſic nec ſibi po terat tenere ſeruos. qꝛ moriebantur vt. jͣ. de dona. §. ſiue falſa. nec libertatem pacie batur eis dari. Vnde merito camna d̓r. vt ſit cōſequens nomen rei. vt. jͣ. de donac. §. eſt et aliud c ¶ Impedientem. id eſt impedimentum af ferentem. d ¶ Inuidaꝫ. nota con tra inuidos. ſic C. de cādū. toll. in pn̄. e ¶ Familiam .i. omneſ ſeruos qui familia di cuntur. vt ff. de ver. ſig. pronunciacō. §. j. Accur. f ¶ Cauſa. vt fraus l̓ etas manumittentis. ( vt sͣ. e. t. in pnͥ. et. §. eadem g ¶ Morientibus. ſed qūo pt̄ aliqͥd adimi. cum nihil habeat. nā mors oīa abſtulit. vt in autͣ. de nup. §. de incepſ. col. iiij. ℟º dic morientibꝰ .i. ad mor tem tendentibus. qꝛ laborabat ī extremis vel quaſi vel ec̄ erat ſanus. ſed tīore mor tis hͨ faciebat. vt. ff. de donac. cā mor. l. iij. iiij. v. et vj. h ¶ Adimere. nota hic ar. ꝙ ea que fiunt inter viuos tra huntur ad voluntates vltīas. ſic econtra. ffd̓ pac. l. pactū i ¶ De his qui ſui vel alieni iuris ſunt. ℟ca. hic reſtringit primum membrum diuiſionis poſite. sͣ de iu. perſo. vt non ꝯprehendat quoſdam liberos homines filiuſfa. Item ſta tim cum dicit alieno iuri. ampliat ſecundum menibꝝ diuiſi onis. vt ꝯprehendat eciam quoſdam liberos. ſcꝫ filiuſfa. cum g fiat addicio et detractio dicte diuiſionis iam eſt de iure ci. hec diuiſio. vt ff. de iuſti. et iure. l. ius autem ciuile Aut ſuperior de iure perſonaꝝ fuit ẜm ius naturale ⁊ gē. et ibi diximꝰ ⁊ iō immutabile eſt vt sͣ de iu. na. et ci. §. pe. ¶Equitur diuiſio que eſt de iure ciuili. cum in ea ius gē Icium diſtinguatur. vt ff. de iuſt. et iur. ius ciuile. ſuꝑe rior autem quam habuimus. sͣ. de iur. perſo. i. ℟º eſt d̓ iur̓e gen. cū n̄ ſit ſeruitus iure nat̉ali. ꝯgnita vt sͣ de lib̓. §. i. ac. a Iuris. quedam neutro iure tenent̉. vt filij quoꝝ pr̄es ſunt capti ab hoſtibus. vt. jͣ. qui. mo. ius pa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibus. nam et alie quedam ſunt impendenti vt ff. de vſu fruc. ſꝫ ⁊ ſiquis interdum. §. i. et in aut. de non alienan. §. h̓ autem. col. i. et hoc ẜm quoſdam. Nos ꝯtra. Nam ſui iuris ſunt. cum em̄ pater ſit ſeruus hoſtium. et in eoꝝ poteſtate vt sͣ de iure perſo. §. ſerui. gͦ alium habere non poſſunt in poteſtate. vt ff. de acqui. re. do. homo liber. §. quicquid.
ff. de acqui. poſſ. l. cum heredēs. circa medium. et ff. ad. l. iul. de adul. l. ſic eueniet et preterea eorum racio vel ſnīa ē abſur. qͥ dicūt ꝙ hec diuiſio recipiat medium vt. C. de ſen. Mt̄ate. hͦ ꝟbū. v. modiſ accipit̉ vt ff. d̓ ꝟ. ſig. paſ. l. fi. .l. pt̄as. nam vt dicit a riſtoteles. ꝯtrarioꝝ eadem eſt ¶ Simul diſcipl̓ina. vt hic et. jͣ. de tutelis. i. ℟º. et ff. e. .j. et eſth̓ ar. ꝙ per noticiam vnius imme diatorum. peruenit̉ ad alterius noticiam et faciunt ad hunc. §. ff. de procur. l. poni pon̄. §. pe. et. ff. e. l. .i. et ff. de preto. ſti pul. l. i. §. ſtipulacio num iſtaꝝ. jͣ. de tutel̓ circa pnͥ. d ¶ Gentis .j. de iure gencium introducta. vt sͣ de iur. ꝑſona. §. ſeruitus. e ¶ Animaduertere. .i. in animo vertere. et cogitare. vt dixit catho. f Eſſe improprie po nitur pro fuiſſe vt ſta tim colligitur. vt ff. e. l. i. et erat eadē pr̄i in filium. vt colligit̉ ſcd̓m vnam lr̄am. ff. de lib̓. et poſtul. l. in ſuis. et. jͣ. d̓ noxa. §. fi. et. C. de pa. po. l. fi. g ¶ Domino. vel qͣſi domino vt fructuario et bone fidei poſſeſſ. quibus queritur ex duabus cauſis. vt. jͣ. per quas perſo. no. acqͥ. §. de his. hi Quodcunqꝫ. ſcilicꝫ iuſte ẜm quoſdam vt ff. de acqui. poſſ. ꝙ ſeruus in fi. Sed certe hoc eſſe non poteſt. nam ſi acquiritur. gͦ domino. qꝛ ſibi non. vt. jͣ. per quas perſo. no. acqͥ. §. Item ſerui. et. ff. de acqui. here. placet. quare dic ꝙ ſemper domino queri tur. eciam ſi per dolum vel mētum ſeruusᵈ acquirat vt ff. pro emptore. l. iij. §. celſus. et. §. pompon̄. et. §. ſi ſeruus. ſꝫ hoc ſolo inſpecto an queratur puta ſi ſeruus ſtipulet̉ oꝑe ras a liberto. vt. ff. de ſti. ẜ. l. antepenl̓. vel ſi aliud factuꝫ ſit in ſtipulacione. vt. jͣ. de ſti. ẜ. §. ſꝫ cum factum niſi in caſi bus. quod dic vt. jͣ. de ſtipula. ẜ. ſꝫ cum. nec ob. dicta lex. ꝙ ſeruus. qꝛ nunꝙͣdomino vt ſibi remaneat. nam tenetur red dere Sed nunquid libertas data a domino vel a lege quod fit interdum. vt C. de ſer. qui pro premio liber. ac. per to tum. et in autͣ. de mō. §. ij. domino queritur. ℟n̄. non. naꝫ lꝫ queratur ſeruo libero. tamen non poteſt dari libertas. vt. ff. de fidei com. liber. generaliter. §. ſi homini. tamen eoip̄o mnomento ſic fit liber vt dominum non habeat. et ſic hec oppoſicio eſt de puncto. ſic et alias vt hic vadit romaꝫ et h̓ facit murum. non eſt tamen verum eum iuiſſe l̓ opus feciſſe. licet ſit in vltimo momento perficiendi. Similis q̄ſ tio fit. ff. ꝙ mētus cauſa. l. extat. i ¶ Id domino vel quaſi domino. vt fructuario et bone fi. poſ. quibus queritur ex duabus cauſis vt. jͣ. per quas ꝑ no. acqui. §. de his

¶ Sed eciam maior aſpe ritas dominorum eiuſdeꝫ principiſ conſtitucione co hercetur Nam anthoninuſ ꝯſultꝰ a qͥbuſd̓ preſidibus prouinciarum de his ſer uis qui ad edem ſacram. vel ad ſtatuam principis. confugiunt precepit vt ſi de uicia dominorum. cogan tur ſeruos ſuos bonis con ditionibus vendere vt pre recte. expedit enim reipub F lice. ne ſua re quis male emiſſi verba ſunt hec. ¶ Dominorum quidem po teſtatem in ſuos ſeruos il libatam eſſe oportet. nec cuiquam hominum ius ſu um detrahi ſed dominoꝝ quidem inter eſt ne auxi lium contra ſeuiciam vel famem. vel intolerabilem iniuriam denegetur hijs qui iuſte deprecanturo
Ideoqꝫ cognoſce de que relis eorum qui ex familia iulij ſabini ad ſacram ſta tuam confugerunt et ſi vl̓ durius habitos qͣm equū eſt vel infami iniuria affec tos eſſe cognoueris venun dari iube. ita vt in poteſta Item dominorum non reuer intolerabilis videatur ſe. tantur Qui ſabinus ſi mee conſtitucioni fraudem fe cerit ſciat me hoc admiſ ſum aduerſus ſe ſeuerius cium dominis daretur et. executurum. De patria poteſtate. N poteſtate noſtra vtatur ¶ Cuius reſcripti ſunt liberi noſtri. qͦs ad helianum marcianum ex iuſtis nupcijs procrea. uimus ¶ Nupcie autem ſi ue matrimonium. eſt viri et mulieris coniunctio in diuiduam conſuetudineꝫ vite continens ¶ Ius at poteſtatis quod in liberoſ habemus proprium eſt ci uium romanorum. Nulli autem alij ſunt homines. qui talem in liberos habe ant poteſtatem. qualem
k ¶ Acquiritur. nota hic duos effectus dn̄ice poteſtatis. et eſt tercius vt non torqueatur in dominum niſi in caſibuſ vt C. de queſtionibus. l. i. et. l. ſeruos. l ¶ Sed et hoc licet .i. licitum eſt legibus. qꝛ ſi ſeruꝰ ſciat inſidias domino parari. et ip̄e auxilium non tulerit. ſuppli cium dꝫ preſtare quod mortem interpretamur. ſꝫ et ſi accu ſauerit eum criminali ter. excepto crimine maieſtatis. vt ſi dn̄m viderit periclitanteꝫ et eum non adiuuerū vel ſi immiſcuerit ſe uxori ſue l̓ alijſmodil m ¶ Cognita. vt ꝙ c̄ vxorē inuenerit l̓ ſil̓i delicto. quo caſu eciā occidere licet. vt. ff. de ver. ob. qui ſeruū ci. ff. del̓. j. quid gͦ. §. ſi he̓s. et ff. ad l. iul̓. de adul. marito. §. i. ſi autem al̓. deliquit. l̓ domino non obedie rit legitime eum cor rigere poteſt. non tn̄ vltra modum boni vi ri arbitrio ꝯprehen ſum vt C. de emen. ẜ. l. i. Sed nunquid ſine cauſa verberare pōt ℟. ſic modice ẜm jo. vt. C. de emen. ſer. l .j. Licet pla. dixit ꝙ non al̓r tenetur vende vel dare. vt. ff. ad. l. cor. de ficca. vt hic ſe quitur. et ff. e. t. l. i. n ¶ Conſtōe. cꝰ ꝟba ſunt. jͣ. e. §. fi. o ¶ Seruum alienum ſꝫ certe qui ſeruuꝫ ali enum occidit lege ac quilia tenetur. vt ff. ad. l. acquil̓. l. ij. in princi. ⁊. jͣ. ad l. acqͥ. in pͥnͥ. que actio hic habere locū non pt̄ cum non domino ymo ꝯtra dominum daret̉ quod eſſe non dꝫ. vt ff. ad l. acquil̓. Item mela. §. legis. Sꝫ dicꝙ hoc eſt ꝙͣtuꝫ ad criminalem penaꝫ. l. cornel. de ficca. vt. jͣ. de pu. iu. §. jtē lex. que pena tam in ſeruis ꝙͣ in liberis locum hꝫ. vt ff. ad l. cornel. de ficca. l. j. §. i. interd̓ ec̄ ciuiliter tenetur ſi alt̓iꝰ intereſt vt creditoris. vt ff. de pignor. ſeruuml̓ fructuarij vt ad l. acqͥ. ſꝫ ſi ꝓpͥetatis vt ff. de dolo. ſꝫ et eleganter. Ac. P ¶ Sed et maior .i. magna. vel maior ꝙ equum ſit q ¶ Conſultus. .i. interrogatus. ſic ff. de pact. Uteꝫ qꝛ. §. fi. Vnde illd̓ ꝯſulo te querens. tibi ꝯſulo ꝯſilium dans r ¶ Sacrā. ad que loca olim et hodie ꝯfugiunt. c̓ca qd̓ di ſtingue. vt diximus de man. principum. §. neqꝫ autͣ. col. iij. s ¶ Cogantur. nota hic ꝙ aliquis cogitur vendere rē ſuā bonis. ſcꝫ vt precium habeat. et ad dominum primum non reuertatur. vt. jͣ. prox. §. et. §. fi. in fi. t ¶ Gonis ꝯdicionibus. ne ſimili pena anterioꝝ afficiant̉. vel ne exponantur vel proſtituantur in eodem. vt. jͣ. ꝓxi.
u ¶ Recte expedit ſcꝫ precepit. ac. .§. et. §. fi. x ¶ Vtatur. qꝛ intereſt principis locupletes ſub ſe habe̓ ſubiectos. vt in autͣ. vt iudi. ſine quoquō. ſuffra. §. cogita cio. col. ij quod non ꝯtingeret ſi cui libero ſeruos ſuos li ceret occidere. Et nota ꝙ illud idem intereſt priuati pnͥci pal̓r et reipub. intereſt ſecundario vt sͣ diximus. de iuſt. et iur. in fi. ar. ꝯtra. ff. ſo. ma. etiam. §. licet. et l. ſi ꝯſtante. §. ſi ma ritus. ac. y ¶ Marcianum. pro conſulem virtutē. vt .ff. e. l. ij. z ¶ Dominorum hinc inde allegat et duas pro dn̄is raciones vl̓ dicta ponit. a ¶ Illibatam .i. non diminutam b ¶ Intereſt. id ē eis proderit vt ſeruos n̄ perdant. et ſic dene getur ſcꝫ a nobis vel dic intereſt .i. ad eos pertinet ne deneget̉ ſcꝫ a ſe dn̄is. cū forte vxor vel filij. vel alij domini familiares in ferant hͨ ſꝫ pͥma ꝟior c ¶ Imiuria quam pa ciuntur iure naturali inſpecto. non iure ci uili. vt. jͣ. de iniuri. §. ſeruus. d ¶ Denegetur. ſic. ff de off. prefec. vr. l. i. .§. ꝙ autem e ¶ Sacrā. ad q̄ loca olim et hodie ꝯfugi unt. circa quod diſtī gue vt diximꝰ ī autͣ. de man. pnͥ. §. neqꝫ at̄ col. iij. acc. f ¶ Infami. .i. infama ta ſeu magna iniuria. g ¶ Fraudem vel eui dentem qꝛ dn̄o n̄ obe dit l̓ callide dicens ſe n̄ eſſe iſtum qͥ fugit. h ¶ De patria pt̄ate. N pt̄ate. hͦ verbum multis modis ſumit̉ vt s t. ꝓx. dixīꝰ. §. i i ¶ Iuſtis. que ſunt iuſte d̓r. jͣ. t. ꝓx. k ¶ Nupcie. et dicuntur a nubendo .i. velando. qꝛ velate in cedere dn̄t. vt ait yſidorus. ſꝫ mr̄imoniuꝫ d̓r ideo qꝛ mulier nubit vt mater fiat. et hec duo nominalꝫ diuerſis rōnibus idem ſignant. Item ꝯiugium et ꝯnubium et ꝯſorcium. vt ff. de ritu nup. in eo iur̓. §. hoc caput. lꝫ h̓ vltimum qn̄qꝫ in ter ſeruos accipitur. vt C. de ſer. fug. l. fi. inter qͦs ꝓpͥe d̓r ꝯtubernium. vt C. de inceſt. nup. cum ancillis l ¶ Coniunctio aīoꝝ non corpoꝝ tm̄. vt ff. de reg. iur̓. l. nupcias. et illa ꝯiunctio aīoꝝ ſignat vnionem quē ꝯſiſtit inter deum et iuſtam aīam. Vnde apl̓s qui adheret d̓o vnꝰ ſpūs eſt cum eo. reliquum ſcꝫ ꝯiunctio corpoꝝ. deſignat ꝯformitatem que ꝯſiſtit in carne inter xp̄m et ſanctam ec cleſiam .i. humanum genus. vnde euangeliſta. verbū caro factum eſt et habitabit in nobis

III
nos habemus Qui ergo ex te et vxorē tua naſcit̉. in tua poteſtate eſt. Iteꝫ qui ex filio tuo ⁊ vxorē eꝰ naſcitur. id eſt nepos tuuſ et neptis eque in tua ſunt poteſtate et pronepos et proneptis. et deinceps ce teri. ¶ Qui tamen ex filia tua naſcuntur in poteſta te tua non erunt ſed in pa tris eorum. De nupcijs. Vſtas autem nupci. as inter ſe ciues ro mani contrahunt. qͥ ſcd̓m precepta legum cō eunt. maſculi quidem pu beres. femine autem viri potentes. ſiue patreſfami lias ſint. ſiue filijfamilias. dum tamen ſi filijfamilias ſint. et conſenſuꝫ habeant parentum quoꝝ in poteſ tate ſunt. Nam hoc fieri debere ⁊ ciuilis et natura lis racio ſuadet intantum vt iuſſus parentis prece dere debeat ¶ Vnde que ſitū eſt an furioſi filia mū bere. aut furioſi filius vxo rem ducere poſſit. cunque ſuper filio variebatur. nō ſtra proceſſit deciſio. qua permiſſum eſt ad exemplū
filie furioſi. filium quoque furioſi poſſe. et ſine patriſ interuentu matrimonium ſibi copulare ſcd̓m datum ex noſtra ꝯſtitucione mo dum. ¶ Ergo non omnes nobis vxores ducere licꝫ Nam a quarundam nup cijs abſtinenduꝫ eſt. inter eas enim perſonas que pa rentum liberorumue locū intra ſe obtinent contrahi nupcie non poſſunt veluti inter patrem et filiam vel auum et neptem. vel ma trem et filium. vel auiam et nepotem et vſqꝫ ad infi nitum Et ſi tales perſone inter ſe coierint nephari as atqꝫ inceſtas nupcias contraxiſſe dicuntur. Et hec adeo vera ſunt vt quamuis per adopcioneꝫ parentum liberorumue. loco ſibi eſſe ceperint. non poſſunt inter ſe matrimo nio iungi intantū vt eciaꝫ diſſoluta adopcione ideꝫ iuris maneat. Itaqꝫ eam que tibi per adopcionem filia vel neptis eſſe ceperit non poteris vxorem ducē quamuis eam emancipa ueris. ¶ Inter eas quoqꝫ perſonas que ex tͣnſuerſo
o ¶ Indiuiduam. quo ad affectionem. ſic sͣ de iuſt. et iur. in pnͥ. actu em̄ plerumqꝫ fit ſeꝑacio iur̓ tam veteri qͣm nouo ꝑmittente. vt C. de repu. ꝯſenſu. et in autͣ. de nup. §. ſi gͦ ⁊ in aūtͣ. vt liceat ma. et auie. §. qꝛ vero. col. viijSꝫ nunquid hanc affectionem hꝫ aliquis ad ꝯcubinam. Qn̄qꝫ certe ſic et ideo adicias huic diffinicioni diuini et humani juris ꝯī cacō vt ff. d̓ rit̓. nup. l. i. Diuini. qꝛ eiuſdeꝫ ſecte dn̄t eē vt n̄ ſit vnus xanus ⁊ alter iudeus. C. de iudeis. ne quis. Humani. qꝛ forum viri ſequitur uxor vt ff. ad inuīcip̄. l. fi. §. ij. ſꝫlecꝰ ē ī ꝯcu bīa l̓ qͣlꝫ mīꝰ lt̄ima ux ore vt. ff. admuīcip. l. ſi de iure. §. fi. lꝫ cō cubinatus iure per mittente fit. ff. de cō cubinis. l. in ꝯcubina tu in fi. neqꝫ valꝫ op poſicio de matre ad filium. qꝛ ibi non eſt talis ꝯſuetudo qualiſ ad vxorem. vt. j. t. i. .§. gͦ. et in autͣ. quō oꝑ. e. §. i. coll̓. i. et. §. ꝙͣta ibi. ſꝫ aut ſole. ⁊cͣ Accurſi. p ¶ Ius autem quod conſiſtit in ſeptem. pͥ mo qꝛ nec eſſit ate fa mis vendere pt̄ vel obligare vt C. d̓ pa. qui fi. diſ. l. ij. Scd̓o. qꝛ ab eo in ius vocari non pt̄. vt C. d̓ in ius vo. I. fi. Tercio quia nec cum eis agendo iudiciuꝫ hr̄e poſſumꝰ vt ff. de iudi. l. lis. qͣr to. qꝛ per eum acqui rimus. vt. jͣ. per quaſ ꝑſo. no. ac. §. i. Qnͥto qꝛ in iudico ꝯtra ali um ſine licēcia noſtra eſſe n̄ pt̄ vt C. de bo. queſi. l. fi. §. i. Sexto qꝛ eo inuito ſua bona aduenticia animīſtra mus. vt. jͣ. perquas ꝑ ſo. no. ac. §. i. Quidaꝫ tn̄ dixerunt ꝙ alimē ta adinuicem hͦ iure preſtantur qd̓ falſuꝫ eſt cum in emanci patis h̓ fit vt ff. de li ber. agnoſ. l. ſiquis. a liberis in pnͥ. Item ciuilis obligacio int̓ nos eſſe non pt̄ vt. jͣ. de inutili ſtipu. §. itē inutilis ē Et octauꝰ vt poſſim pete̓ filiaꝫ in meā pt̄ateꝫ circa quod diſtingue. ꝙ aut a nullo detinetur. aut ab aliqͦ ſi ab aliquo volenſ aut inuitus. primo caſu petam eum per offm̄ iudicis. de liber. exhiben. l. iij. §. hͦ autem. et preiudi ciali actione in remagam. vt. jͣ. de act. §. preiudiciales. non interdicto n̄ in caſu. vt ſi volo eum adire hereditatem in qͣ factus eſt heres. vt ff. de acqͥ. here. ſiquis mihi. §. iuſſum ⁊
Splura. ſcꝫ rei vendicacio de iure roͣnoꝝ. vt ff. de reiven. l. .j. §. i. in tercio locum hꝫ interdictum. Item actio in remd̓ iure qͥritū. vt. ff. de rei ven. l. i. §. i. et de li. exhib. l. i. ℟. i. q ¶ Romanoꝝ .i. oīm qui ſunt de rono imꝑio. alie ꝟo gētes q̄daꝫ vt ſeruos tenent filioſ vt ſclaui. alie vt prorſus abſolu tos vt francigene. ideo caute dicit. jͣ. talem qualem r ¶ Exvxore aliud ſi ex ꝯcūbina vt. jͣ. t. i. §. fi. vel inceſto coitu na tus. vt in autͣ. qͥ. mo. na. eff. le. col. iij. §. fi. s In tua. ſi tn̄ tu ſis tui iuris. non al̓. vt ff ad. l. iul. de adul. ſic eueniet t ¶ Non erunt. qꝛ qui naſcuntur famil. ſe quuntur. vt. jͣ. de le. ag. tu. §. i. et in hoc ſe quitur ꝯdicionem pa tris. vt ff. de ſta. ho. .l. cum lt̄ima. ¶ De nuꝑcijs. ℟ ca. Vſtas. ciues i. iberi hoīes. vt sͣ de liberti. §. fi. ſerui gͦ non faciunt matrimo nium ſꝫ ꝯtubernium. vt hic ⁊. C. de īceſtiſ nup. cum ancillis. et ī autͣ. de nupcijs. §. ſi vero ab inico. col. iiij ſꝫ aliud eſt iure cano num quod preualet. vt in autͣ. de eccīaſti. ti. §. i. col. ix. vbi d̓r. ꝙ canones ſunt ẜuan di pro legibus. ac. u ¶ Precepta. que ſūt .jͣ. e. t. per totū vt col ligemꝰ in magͣ glo. .jͣ. e. §. ſunt et alie. ac. x ¶ Puberes .i. maio reſ. xiiij. an. vt. jͣ. qui. mo. tu. fi. in pnͥ. y ¶ Potentes .i. maio res. xij. an. vt. jͣ. qui. mo. tuto. fi. i. ℟º. ſꝫ in ſponſalibus. vij. anni ſufficiunt vt ff d̓ ſpō. l. in ſponſalibus. Sꝫ nūquid hodie. xv. an ni ſunt neceſſarij ad matrimoniū vt ī autͣ. de tēp. non ſo. pec. §. gn̓al̓r. col. vij. ℟. lex illa ꝯſuetudinem. et frequenciaꝫ hoīmponit. Iteꝫ qͥd ſi aliqͥs ante (ꝙͣ iſtd̓ tp̄s) ſit inuentus ſufficiens ad matrimonium. videtur ꝙ nubere poſſit. vt. ff. qn̄ di. leg. ce. l. penl̓. quaſi felici duplomate vſus vt ff. deꝟ. ob. ꝯtinuus. §. cum ita. ſꝫ ꝯtradico. ȳmo. l. iul. de adulterio et ſtupro ꝯmiſſo poterit puniri. vt ff. de adul. inter liberos. j. ℟º. et eſt pro hoc. ff. de ꝯcubinis. l. .i. §. fi. ſi autem de facto intra dictum tp̄s vxorem quis ac ceperit tunc erit vxor cum ad etatem predictam ꝑuenerit.

gradu cognacionis iun guntur eſt quedam ſimiſ obſeruacio ſed non tanta Sane enim inter fratre ſororemue nupcie prohi bite ſunt. ſiue ab eodem pre ead̓qꝫ mr̄e nati fuerīt ſiue ex altero eoꝝ ¶ Sꝫ ſi quā per adopcionem ſo ror eſſe tibi ceperit. ꝙͣdiu quidem conſtat adopcio ſane inter te et eaꝫ nupcie conſiſtere non poſſunt Cum vero per emancipa cionem adopcio ſit diſſo luta poteris eam vxorem ducere. ¶ Sed et ſi tu emancipatus fueris nihil eſt impedimento nupcijs et ideo conſtat ſiquis ge nerum adoptare velit de bere eum ante filiam ſuaꝫ emancipare. et ſiquis velit nurum adoptare debere eum ante filium ſuuꝫ ema cipare. ¶ Fratris vero vl̓ ſororis filiam. vxorem du cere non licet. ſed nec nep tem fratris vel ſororis qͥs ducere poteſt. ꝙͣuis quar to gradu ſint. Cuius eniꝫ filiam vxorem ducere non
licet. neqꝫ eius neptem per mittitur ¶ Eius vero mu lieris quaꝫ pater tuus ado ptauit filiam. non videris mipediri vxorem ducere. quia neqꝫ naturali neque ciuili iure tibi coniungit̉. ¶ Duorum autem fratꝝ vel ſororum liberi. vel fra tris ⁊ ſororis coniungi po ſſunt. Item amitam licet adoptiuam ducere vxorē non licet. Item nec mater teram quia in loco paren tum habetur. Qua racio ne verum eſt. magnam quoqꝫ amitam ⁊ materte ram magnam prohiberi vxorem ducere. ¶ Affini tatis quoqꝫ veneracione. quarundam nupcijs abſti nere neceſſe eſt. vt ecce p̄ uignam aut nurum in vx. orem ducere non licet. qꝛ vtreqꝫ filie loco ſunt. ꝙ ita ſcilicet accipi debet ſi fuerit nurus aut preuig na tua. Nam ſi adhuc tua nurus eſt. id eſt ſi adhuc nupta eſt filio tuo alia ra cione vxorem eam ducere non poſſis. quia eadem
vt ff. de ritu nup. l. minorem. ac. ¶ Parentum. ſcꝫ qui ſunt iuris ſui cꝰcunqꝫ etatis ſint. ſic et ma. fa. ſꝫ filij et filiefamil̓. qui ſunt in pt̄ate cuiꝰ cunqꝫ etatis ſint vt ff. de his qui ſunt ſui iuris. l. nam ciuium. d ¶ In pt̄ate. gͦ de emancipatis videtur idem vt. C. e. l. vidue. ſꝫ illudꝯſilium eſt n̄ preceptuꝫ. ꝙ at̄ poſſit filiꝰ emā cipatꝰ d̓r. ff de ꝯtͣ. ta. l. ij. §. ſi emanci. et ff. e de ri. nup. l. filiꝰ emā cipa. ac. e ¶ Et ciuilis. quia ē in ptate d̓ iure ciuili roͣnoꝝ ut sͣ t. j. §. ius f ¶ Et nat̉alis. qꝛ pr̄. ut ff. d̓ iuſ. ⁊ iur. l. ij. g ¶ Debeat al̓ n̄ valꝫ vt ff. d̓ ſta. ho. l. pau lus. i. ℟. videtur at̄ ꝯſentire nͥ ꝯtradicat expreſſe vt ff. d̓ ſpō. l. in ſponſalibꝰ in fi. h ¶ Vn̄ q̄ſitū. qꝛ pr̄is ꝯſenſus exigitur ¶ Poſſit c̄ pr̄ n̄ poſſit ꝯſentire vt ff. de iur̓. co. l. ij. §. furioſus. k ¶ Super filio. nan de filia facile ꝯſenſuꝫ fuit. qꝛ forte calidi or ſanguis eſt in ea. vt in autͣ. de n̄ eli. §. cū g̓. cal. i. vl̓ verius ꝓpter fragilitatē ſex us. ar. jͣ. qui. ali. l. in pnͥ. ſꝫ prima n̄ placꝫ. l ¶ Deciſio. .i. ſnīa ve lex vt C. e. ſi furioſi. m Qua deciſione n ffurioſi. idēſi captꝰ fuerit ⁊ abfuit pater per trienniū. l̓ ſi neſci tur an viuat vel n̄. vt ff. e. l. ſi nepos. §. fi. ⁊ .l. ſi ita. o ¶ Scd̓m datum. ſcꝫ cuꝫ aucͣtate curatoriſ patris et dote ſꝫm qͣn titatem pr̄imonij pa tris data. vt C. e. l. ſi furioſi in fi. ſꝫ iure ca nonum ſufficit ꝯſēſus eoꝝ d̓ qͦꝝ mr̄imonio agitur. ſꝫ illud forte in alijs. n̄ in filijſfam. intelligitur. l̓ credo ꝙ hͦ corrigit̉ qꝛ honeſta res eſt ꝯtͣhe̓ mr̄imonium. ſic̄ ⁊ intͣre moͣſterium. vt in autͣ. de ſan. ep̄. § nunc autem. collacione. ix. p ¶ Ergo. quia ẜm precepta legum fiunt mr̄imonia gͦ. ⁊tͣ qꝛ Non omnes ſcꝫ mulieres r ¶ Quarundaꝫ ſcꝫ mulieꝝ. Inter eas ad infinitum. adeo vt ſi adam hodie viueret n̄ poſſet habere vxorem. ẜm jo. vt ff. de rit. nup. l. nupcie. t ¶ Idem iuris vt non pn̄t ꝯiungi. u ¶ Inter. ſꝫ non tanta ſcꝫ vſqꝫ ad gradum. vij. ẜm canoneſ vt. xxxv. q. iij. c. ꝑrogeniem. et c. de ꝯſang̓tate. et c. in co pulacione. et c. nulli. ſꝫ ẜm. l. vſqꝫ ad qͣrtuꝫ vt. jͣ. e. §. frat riſ idem hodie iure canonico. vt exͣ. de ꝯſan. ⁊ affi. c. vlt. ſꝫ tn̄
al̓e accipit̉ gͣdꝰ ẜm canones. ꝙͣ ẜm nos vt dices. jͣ.d̓ gͣdibꝰ. x ¶ Quādiu. ſic ff. de ꝟ. ob. ſi ſtipul. in fi. ſic. ff. de li. et po ſtu. ſiquis poſtu. in fi. y ¶ Diſſoluta. qꝛ ip̄a ē emancipata vt differat a ſeq̄nti caū z ¶ Geneꝝ .i. marituꝫ filie a ¶ Eū ſ. pr̄eꝫ b¶ An̄. i. prio c¶ Filiam. hͦ ideo. qꝛ emancipacōe facta deſinit eſſe agnata pr̄i. gͦ per pr̄em n̄ pt̄ fieri agnata tl̓i adop tiuo. vt ff. de adopc. l. qͥ in adopcōe hodie ꝟo n̄ deſinit. vt. jͣ. de leg. ag. ſuc. §. fi. ⁊ ita hͦ ꝯſiliū hodie n̄ valet d ¶ Nuꝝ. i. uxorem fi lij vt probatur. jͣ. e. § affinitatis. e ¶ Eum. ſcꝫ patrem. f ¶ Antea .i. primo g ¶ Fratris cꝰ ſꝫ oppo nitur filiaꝫ aui l̓ auie n̄ poſſum ducere. tn̄ neptem poſſum que eſt mihi ꝯſobrina. vt .jͣ. e. §. duoꝝ. ℟º. hāc regulam ſtricte intel ligi in eo caſu in quo loquitur. et in oī ſil̓i. ſcꝫ qn̄ ego et illa cꝰ filiā ducere n̄ poſſum ſumus in ſcd̓o gradu ad ſtipitem. et in po teſtate eiꝰdem. et ſic cꝰ ſcꝫ fr̄is vl̓ ſororis mee filiam. ⁊cͣ. et hͦ in naturalibus ſecus in adoptiuis. vt. jͣ. ꝓxi. .§. Accurſi. floren. h ¶ Eius. ſic ꝯſtrue. non videris impediri ducere vx. fi. e. i ¶ Ciuili iure. de na turali ꝯſtat. de ciuili ſic probo. illa filia ſo roris adoptiue n̄ eſt ī pt̄ate mr̄is vt. jͣ. d̓ hr̓. qua. et diff. §. qͣ de cā gͦ n̄ tranſit in pt̄ateꝫ illiꝰ qͥ adoptat mr̄eꝫ lꝫ mr̄ tranſeat. qꝛ illi tranſeunt cum alijs qͥ ſunt in pt̄ate vt. jͣ. t. i. .§. illud et ff. d̓ adop. ſi pr̄. At ip̄a mr̄ adop tata eſt mihi ꝯiuncta ꝑ agnacōꝫ ꝑ pr̄eꝫ in cꝰ pt̄ate eſt. ff. d̓ adop. l. qui adopt̓. k ¶ Duoꝝ. hͦ ẜm. l. vt hic. et C. e. celebrandis. ſecus iure canonum. l̓ dic hunc. §. loqui de adoptiuis. ſecꝰ ī nat̉alibꝰ l Itē amitā q̄ eſt ſoror pr̄is m ¶ Adoptiuā ab auo prno n ¶ Item materteram. no caute. qꝛ n̄ repetit adoptiuaꝫ ma terteraꝫ. ⁊cͣ. qꝛ matertera vel auunculus n̄ fit adopcōe vt h̓. et sͣ. e. §. eius. et ff. e. ſiqua. §. ſi qua. §. fi. alias. l. adopcio Sed ꝯtra videtur. ff. de ritu. nup. l. per adopcionem. §. fi. ℟º. illud intelligitur qn̄ adoptio in nepotem quaſi ex filia natum. vel in pronepotem ex nepote nato ex filia. qd̓ poſ ſum ſicut ſi nullum haberem filium. vt. jͣ. t. i. §. lꝫ. tūc em̄ ſo ror et frater eꝰ loco cꝰ filij facta eſt adopcio. eſt mr̄tera. ⁊

I
duobus nupta eſſe non pō teſt ¶ Item ſi adhuc pre uigna tua eſt. id eſt ſi ma ter eius tibi nupta eſt ideo eam vxorem ducere non poteris. quia duas vxoreſ eodem tempore non licet habere ¶ Socrum quoqꝫ et nouercam prohibitum eſt vxorem ducere. quia mr̄is loco ſunt. qd̓ et ip̄m diſſoluta demum affinita te procedit. alioquin ſi ad huc nouerca eſt. id eſt ſi adhuc patri tuo nupta e. communi iure impeditur tibi nubere. quia eadem duobus nupta eſſe non po teſt Item ſi adhuc ſocruſ eſt. id eſt ſi adhuc filia eiꝰ tibi nupta eſt. ideo impe diuntur tibi nupcie. quia duas vxores habere non potes. ¶ Mariti tamen fi lius ex alia vxorē. et vxo ris filia ex alio marito vel contra. matrimonium rec
te contrahunt licet habe ant fratrem ſororemue ex matrimonio poſtea con tracto natos. ¶ Et ſiqua vxor tua poſt diuorcium ex alio filiaꝫ procreauerit hec non eſt quidem preui gna tua. ſed iulianus ab huiuſcemodi nupcijs ab ſtinere debere ait. Nam conſtat nec ſponſam filij nurum eſſe. nec patris ſpō ſam nouercam eſſe. rectiuſ tamen ⁊ iure facturos eos qui huiuſcemodi nupcijs ſe abſtinuerunt. ¶ Illud certum eſt. ſeruiles quoqꝫ cognaciones nupcijs im pedimento eſſe ſi forte pa ter et filia. aut frater et ſordr manumiſſi fuerint. ¶ Sunt et alie perſone. que propter diuerſas ra ciones nupcias contrahe re prohibentur. quas in li libris digeſtorum. ſeu pandectarum exvet̓i iure
auunculus eſt. alij mihi filij ſunt vtꝫ. et ſic n̄ imitat̉ naturaꝫ qu al̓r nepoſex filia naturali et lt̄ima n̄ eſt in pt̄ate h̓ at̄ cū ſuis ꝯcor. loquit̉ qn̄ aliꝙͣ adopto in filiaꝫ. hec qͥdeꝫ n̄ erit mat extera filijs natis ex alia mea filia naturali et ſt̄ima. Sꝫ q̄ eſt rō diuerſitatis. ℟. qꝛ altero caſu ſcꝫ qn̄ adopto ī ne potem ex filia. eſt ꝯmod̓ matertere et auunculo. qꝛ maioreſ quid̓ parentes iꝑant minoribus qd̓ ſecus ē in aduerſo caſu. et ex hac pendꝫ alia. vt na turales et It̄imi ſint adoptiuo ubiecti. et eſt ridiculum. eꝯtͣrio caſu eſſet equum o ¶ Et magnaꝫ. magͣ matertera ſoror auie mr̄ne eſt. amita magͣ ſoror aui paterni eſt vt. jͣ. de gra. et affi. §. iij. et. iiij Sed quid d̓ fr̄e auimaterni. ℟. ē patruus magnꝰ vt C de ſucceſſorio edicto l. i. lꝫ pla. ꝯtra vt ibi no. Sed cum ſint in quarto caſu qͣre pro hibent̉. vt sͣ e. §. fr̄is ℟. qꝛ hee ꝑſone ſunt d̓ ſuperioribus tranſ uerſalibus. q̄ hn̄tur loco parentum vt ī hͦ .§. et qꝛ ip̄a ē in prīo gradu ſtipitis vt no s. §. ſꝫ nec nepotem. ⁊ ſic nō caute. qꝛ ordo tͣnſuerſaliū ſubdiuit̉ ī treſꝑteſ. sͣ. jͣ. et ex la tere. vt. jͣ. de gͣdi. §. ij iij. iiij. v. et. vj. et ma ior eſt abſtinēcia ver ſus ſuꝑiores vt h̓. et inferiores. vt sͣ e. §. fratris. ꝙͣ tranſuer ſaliū. vt gͣe. §. duoꝝ. Accurꝰ p ¶ Affuntatis. e aut affinitas regl̓aritas ꝑſonaꝝ ex nupcijs ꝯiunctaꝝ oī carens parentela ſang̓niſ vt ff. de gradi. n̄ facile. §. affines et. §. ſciend̓ eſt. ideo dicit ex nupcijs. qꝛ ſine nupcijs ꝯtrahi n̄ pt̄. ſꝫ ẜm canōes ec̄ ſine̓ nupcijs. ſꝫ cum vxor videat̉ affinis viro qͣre ꝑmittit̉ matri monio vti. ℟º. n̄ eſt. ſꝫ cā affinitatis q ¶ Quarundaꝫ mulierum r ¶ Preuignam. hec nomīa exponuntur ſtatim ꝓx. in ꝟ. ꝙ ita. ⁊cͣ. s ¶ Loco ſunt fa. ad hoc ff. ſo. ma. quia. t ¶ Accipi debet ſcꝫ hec prohibicio u ¶ Nurus eſt. que ꝯtineantur appellacōne iſtarum. dic vt ff. e. l. adoptiuus. §. videamus. x ¶ Qupta eſt ar. ſumitur h̓ et ex prox. ℟. ꝙ ſiquis hꝫ gn̓a le auxilium n̄ pt̄ petere ſpēciale. vt. ff. de min̄. l. in cauſe. ⁊ de ver. ob. doli. et ff. de eden. l. ꝙ ſunt. y ¶ Alia racione non ſolum ſupradicta z ¶ Lꝫ. ȳmo efficit̉ infamis. vt C. ad l. iul̓. de adul. l. eū qui a ¶ Socrum. que ſunt hec perſone. dic vt ff. e. t. de ritu nup .ſ. adoptiuus. §. nunc videamus. b ¶ Prohibitū. iure affinitatis ⁊ ad hͦ refert̉ ꝙ et ip̄m. etcͣ.
c ¶ Affinitate. hͨ lr̄a ſibi ꝯtraria videtur. nam ſi diſſoluta eſt affinitas. n̄ gͦ dn̄t nupcie rōe affinitatis ſeꝑari. ſꝫ dic di ſſoluta. ⁊cͣ .i. diſſoluto matrimonio. ꝓpter quod ꝯtingit af finitas. ſꝫ ip̄a affinitas non eſt diſſoluta d ¶ Nouerca ſic dicta. quaſinocens arcus. vel qꝛ noua eſt archa ſine fructu. et fa. ff. de inoff. teſ. l. iij. in fi. et l. iiij. e ¶ Non potes. al̓ nō poſſis ſcꝫ eodem tꝑe ſubaudi vt sͣ ꝓx. §. f ¶ Mariti. lꝫ inter ſe frater et ſoror ꝓhibe antur. vt sͣ e. §. inter eas qͦꝫ. ⁊cͣ. g ¶ Vel contra. id eſt econtrario h Hēant. illi mīores i ¶ Ex mr̄imonio. ma iorum. accur. k ¶ Poſtea. ſcꝫ poſt natiuitatem iſtoꝝ et ſic aduerbium poſt d̓ terminat dictōꝫ con tracto. Vel dic ꝙ de terminet verbū habe ant. ⁊ dic ꝯtracto ſcꝫ prius. nam qui ex eo mr̄imonio naſcuntur fr̄es ſunt ex ꝑte mr̄is illi qͥ natus eſt l̓ nata prius ex feīa id̓ dicas econtra ꝙ erit frater vel ſoror ex ꝑte pr̄is illi qui fuerat ex illo patre natꝰ. et tn̄ iſti nullo iure ſibiinuiceꝫ iuuguntur. viro em̄ ꝯgnati vxoris iūgun tur et n̄ alijs ꝯgnatiſ viri. Idem econtͣ. ꝙ ꝯgnati viri vxori iun guntur n̄ at̄ alijs ꝯg natis vxoris. vnde re probatur quorūdam opi. qui dixerunt ꝙ nullꝰ d̓ arborē ducit aliū nā in ea ꝯtinent̉ ꝯgnati viri ⁊ vxoris et tn̄ iunguntur vt h̓ d̓r. nec inter ſe an̄mr̄imoniū inter du os ꝯgnatos viri et vxoris ꝯtractus ſuccedt̉ vt Cꝯīa d̓ ſuc. amite. nec poſtea niſi ſicut facit vir vxori deficiente oī pa rentela. et excluſo fiſco vt C. vnde vir et vxor l. i. et ī autͣ. ibi ſignata. Accurſius. l ¶ Et ſi vxor non eſt preuigna. qꝛ illa eſt preuigna mea q̄ ex mea voxre eſt nata anteꝙͣ eſſet vxor. et femine ille eſt p̄ uignus qui ex marito natus fuit anteꝙͣ ſuus eſſet maritus. vt sͣ e. §. affinitatis et. §. ſocrum. ſed hec poſtea fuit nata. tn̄ dicit iulianus abſtinend̓ rōe honeſtatis vt ſubicit. et. ff e. l. ſiqua. §. ſi vxor. et l. ſi vxor. et l. ſꝑ. et ad hͦ inducit duo argumenta. nam. etcͣ. m ¶ Nurum eſſe. lꝫ ſit ſponſa tn̄ non eſt nuruſ an̄qͣ fiat vxor et econtra lꝫ ſit ſponſa patris. qꝛ vxor non eſt patris. ad hūc ideo non eſt filij nouerca. vt h̓ et ff. de ritu nup. ſiqua .§. i. et tn̄ lꝫ nulla ſit affinitas eſt abſtinend̓ vt ſubicit rec cius. etcͣ. a ſil̓i ꝯcludit in caſu ꝓpoſito primo in hͦ. §. n ffacturos. ſcꝫ ſcimꝰ o ¶ Illud ẜuiles .i. du durāt ẜui⁊cͣ p ¶ Cognacōes .i. ꝯſanguinitates que ſunt inter ſeruos. ⁊

L
collectarum enumerari ꝑ miſimus. ¶ Si aduerſus ea que diximus aliqui coi erint. nec vir. nec vxor nec nupcie. nec matrimonium nec dos intelligitur. ¶ Itaqꝫ hij qui ex eo coitu naſcuntur. in poteſtate patris non ſunt. ſed tales ſunt. quantum ad patriaꝫ poteſtatem pertinet. qua les ſunt hij. quos mater vulgo concepit. nam nec hij patrem habere intelli guntur. cuꝫ et is pater in certus eſt. Vnde ſolent fi filij ſpurij appellari. vel a greca voce ſpandoncon cepti. vel quaſi ſine patre filij. Sequitur ergo vt di ſſoluto tali coitu. nec do tis exactioni locus ſit ¶ Qui autem prohītas nup cias contrahunt. et alias penas paciuntur. que ſa cris conſtitucionibus con tinentur. ¶ Aliquando autem euenit vt liberi qui ſtatim vt nati ſunt in po teſtate parentum non fi ant. poſtea autem redigantur in poteſtatem pa tris. qualis eſt is qui dum naturalis fuerat. poſtea curie datus poteſtati pa tris ſubicitur. necnon is qͥ a muliere libera procrea tur. cuius matrimonium minime legibus interdic tum fuerat. ſed ad quam pater conſuetudinem ha buerat. poſtea ex noſtra conſtitucione dotalibus inſtrumentis compoſitis in poteſtate patris effici tur. Quod et alijs liberis qui ex eodem matrimo nio poſtea fuerint procre ati ſimiliter noſtra conſti tucio prohibuit. De adoytionibus On ſolum auteꝫ na turales liberi ſcd̓m ea que diximus in poteſta te noſtra ſunt verum eciā hij quos adoptamus ¶ Adopcio autem duo bus modis fit aut princi pali reſcripto aut imperio magiſtratus ¶ Impera toris auctoritate adopta re quis poteſt eos ea ſue.
impediunt nupcias inter eos. Item affinitates. vt hic. et .ff. e. adoptiuus. §. ſeruiles. Sed quō hoc cum nulla ꝯgna cio ſit inter eos. vt. jͣ. de ca. di. §. ꝙ autem. Sed illud in iure ſuccedendi. et in tutela vel hereditate d̓r. hic auteꝫ a iure ſanguinis. quod nullo iure ciuili tolli pt̄. vt hic et ff. d̓ re. juris. l. iura ſanguinis. et per ꝯſequens eſt in prohibicōe matrimonij. Sꝫ nōne et alia rōe inter eos matrimonium impe ditur qꝛ ſunt ſerui vt sͣ. e. §. i. ℟º. ⁊ C. de in ceſt. nup. cū ancillis . durante ẜuituteh̓ duo ſunt impedim̄ta et eis manumiſſis du rat hͦ vnū vt ſequit̉. f ¶ Manumiſſi fuerūt vel ambo et tūc vnuꝫ eſt impedimentū ſāg uinis vel vnus tm̄. et tunc duo ſunt q̄ impe diunt q̄ mō diximus. g ¶ Sunt et alie. enu mari pn̄t at enumera ri. xiiij modi. cum his quos ſcꝫ hͦ. t. hēmus. primus eſt rōne ſer uitutis. vt sͣ e. i. ℟º. q C. de inceſ. nup. l. cū ancillis Scd̓s eſt rōe etatis. vt mares mi nores. xiiij. an. femī minoreſ. xij. vt sͣ e. i. ℟. Tercio rōe ſang uinis. quod in tria di uiditur. aſcendentes deſcendentes ⁊colla terales. vtsͣ. e. §. gͦ ⁊ .§. inter eas. et. §. fr̄is et. §. eius. et. §. duoꝝ Quarto rōe adopcōiſ vt sͣ. e. §. gͦ. ⁊. §. inter eaſ. in fi. vtriuſqꝫ. qͥn to rōe affinitatis p̄ ſentis. preterite et future vt sͣ e. §. affini tatis et. §. ſocer. et. §. ſi vxor. Sexto racōe matrimonij nam ſi hꝫ vnam n̄ dꝫ hr̄e alterā eodem tꝑe al̓ eſt in famis vt sͣ. e. §. ſocrū in fi. et. §. affinitatis in fi. et C. ad l. iul. de adul. eum Spep timo ꝑ ſena. ꝯ. qd̓ vetat fieri matrimonium inter tu. ⁊ cū. et filios eoꝝ ad qͣndam pupillam vel ad ultam ſuam. l̓ pa tris. vt C de interdic. ma. inter tu. l. i. Octauꝰ per l. pap̄. et iul̓. ſcꝫ inter ſenatores et eoꝝ libertos et libertas l̓ al̓ vilis ꝯdicionis feminas. vt ff. de ritu nup. l. pap̄. et C. de uup. l. ſi libertam. quod capl̓m hodie correctum eſt. vt in aūt. vt li. de ce. §. ſiquis autem coll̓. vj. Nonus eſt vt inter preſidem et ſibi ſubiectam rōe iur̓dictionis. vt. C. d̓ nup. et ſiꝯtͣ. ⁊ C. ſi qͣcūqꝫ pͥ. po. l. i. Secimꝰ eſt ꝑ ꝯſtōeꝫ pnͥcipis vt cum ea quam quis de ſacro fonte leuauit vt C. de nup. nquis alump. in fi. Item ſeruātur de ip̄a ꝯmatre. lꝫ noſtro ſur cautum non reperiatur. Vndecimus eſt rōe honeſtatiſ vt sͣ e. §. ſi vxor. et ff. e. l. ſi qua. Eſt. xij. rōe ordinis annexi
vt cum clericis in ſacris ordinibus ꝯſtitutis vt in autͣ. quō oꝑ. ep̄. in. §. neqꝫ autem. et in autͣ. de ſan. ep̄. §. ſiquis. Eſt ⁊ terciuſdecimus. vt in moͣchis ꝯuerſis monialibus. lꝫ n̄ ſint in ſacris ordinibus ꝯſtituti. vt in autͣ. de mona. §. antepe. et in autͣ. de nup. §. per occaſionem. col. v. Eſt. xiiij. in mul ere rapta que ꝓp̓o nubet raptori. quod prohibet̉ vt ī autͣ. de rap. mul. que ꝓpͥo rap. nū. §. i. col. ix. h ¶ Diximus vt sͣ e. ꝑ totum. et ec adiecimꝰ in ꝓxi. §. i ¶ Itaqꝫ bn̄ infertur vt s. t. i. in pnͥ. kAd pt̄atem ꝓpter hunc caſum poſuit d̓ nupc. poſt ti. de pr̄ia pt̄ate. l ¶ Vulgo. ſcꝫ qͥ pr̄eꝫ demonſtrare n̄ pn̄t. l illicitum. vt ff. d̓ ſta. ho. vulgo. m ¶ Nec hij ſcꝫ vulgo ꝯcepti. vel dic hij de quibus loquitur. ſc illicite ꝯceptis n ¶ Incertus eſt. cui pater eſt ppl̓s pater eſt ſibi nullus. et oīs cui pater eſt ppl̓s nō Hꝫ ille pr̄em et ẜm hͦ dic. his ſcꝫ vulgo cō ceptis. vel dic his .ſ. inceſtuoſis. ⁊ tunc tu dic iuris fictione eſt ſ certus. acc. o ¶ Agreca ſpandon ſpandon grece d̓r la tine. ſine patre filij. p ¶ Quaſi ſine. iure ci uili inſpectō q ¶ Sequitur. bn̄ in fert. cum em̄ ſine mr̄i monio eſſe n̄ pt̄ .ſ. doſ vt vbi non eſt dos. ac cio dotis n̄ eſt. vt C. de dona. an̄ nup. l. fi ibi. ſicut em̄. ⁊cͣ. r ¶ Exactioni. ſcꝫ per actioneꝫ ex ſtipulatu L A que datur ex dote vt .jͣ. de act. §. fuerat Sꝫ . TeCſ. quid ſi per ꝯdicōꝫ ſi ne cā vel ob cāꝫ. quaſi ob cāꝫ datum fuerit. nec cauſa fuit ſe cuta. ℟n̄. p. ſic. ſiue ignorans ſiue ſciens dederit. vt ff. de ꝯd. ſine cā. l. fi. ẜm jo. dat̉ ꝯdicio igͦranter n̄ ſcient̓ danti vt C. d̓ ꝯd. ob ca. l. i. et ff. d̓ ꝯ. ob cāꝫ. §. fi. ⁊. l. ij. nec īmerito. c̄ turpiter danti nulla ſit repeticio. vt ff. de ꝯdi. ob tur. cau. l. ſi ob turpem accur. s ¶ Qui autem prohibitas. per aliquem de. xiiij. modis. lꝫ cy. has penas impoſuit tm̄ eis qui inceſtas nupcias faciūt l̓ nepharias. n̄ al̓ inutiles vt in autͣ. d̓ inceſ. nup. §. i. col. ij t ¶ Continent̉. vt eſt amiſſio bonoꝝ et infamie. C. de ſceſt. nup. l. qͥ ꝯtra. et l. ſiquis inceſt. hodie vero et ꝯfiſcacio bo noꝝ et exilium et cinguli ſiue dignitatis depoſicio ⁊ ꝟbe racio ſi vilis eſt imponitur vt in autͣ. de inceſ. nup. §. i. u ¶ Aliqn̄ parentum. hͦ mirabile ꝑ duo ꝓbat exempla

L
qui queue ſui iuris ſunt. q̄ ſpecies adopcionis dicitur arrogacio. Imperio ma giſtratꝰ adoptamus eos eaſue. qui queue in poteſta te parentum ſunt. ſiue pri mum gradum liberorum obtinent. qualis eſt filius filia. ſiue inferiorem. qual̓ eſt nepos neptis. pronepoſ proneptis. ¶ Sed hodie ex noſtra conſtitucione cū filiuſfamilias a patre na turali extranee perſone ī adopcionem datur. iura naturalis patris minime diſſoluuntur. nec quicqͣm ad patrem adoptiuum tranſit. nec in poteſtate eius eſt. licet ab inteſtatō iura ſucceſſionis ei a no bis tributa ſint. ¶ Si ve ro pater naturalis non ex traneo ſed auo filij ſui ma terno. vel ſi ipſe pater na turalis fuerit emancipa tus eciam auo vel proauo ſimilimodo paterno vl̓ ma terno filium ſuum dederit in adopcionem in hoc ca ſu. quia concurrunt in vnā
perſonam. et naturalia et adopcionis iura. manet ſtabile ius patris adopti ui. et naturali vinculo cō pulatum. et legitimo ado p̄cionis modo conſtrictuꝫ vt et in familia et in pote ſtate huiuſcemodi patris adoptiui ſit. ¶ Cum autē impubes per principale re ſcriptuꝫ arrogatur cauſa cognita arrogacio fieri ꝑ mittitur et exquiritur cau ſa arrogacionis an hone ſta ſit expediatqꝫ puppil lo. Et cum quibuſdam cō dicionibus arrogacio fit ideſt vt caueat arrogator perſone publice hoc eſt ta bellioni. ſi intra pubertate pupillus deceſſerit reſti tuturum ſe bona illis. qui ſi adopcio facta non eſſet ad ſucceſſionem eius ven turi eſſent. ¶ Item non alias emancipare eos po teſt arrogator. niſi cauſa cognita dignus emanci pacione fuerit et tunc ſua bona eis reddat. ¶ Sed et ſi decedens pater eum
x ¶ Raturales. ſcꝫ tm̄. y ¶ Curie. cū em̄ vult aliqͥs naturaleꝫ filium tm̄ qui in pt̄ate patris non eſt vt hͨ. et sͣ t. .i. ipnͥ. facere in pt̄ate detur in ſeruicio imꝑatoris l̓ pre fidis prouincie. nam in pt̄ate loco meriti patris. et efficit̉ lt̄imus loco meriti filij. vt h̓. et in aūtͣ. qͥ. mo. na. ef. ſui. §. ſi ¶Recn̄ is. nūc ponit̉ alid̓ exemplū qͥs igit̉ col. viij a ¶ Interdictum. nam aliam vxorem n̄ habi it tꝑe ꝯcūbinatus. al ꝯtͣ vt C. de ꝯcu. l. i. b ¶ Conſtōe vt Cde na. li. l. cum quis. c ¶ Inſtr̄is. ſꝫ nunquid ſine inſtr̄is eſt mr̄imo nium tale Dicūt qͥdā ꝙ non. vt pla. et al qn̄ decorati maximis dignitatibus faciunt matrimonium. vt in autͣ. vt li. ma. et auie .§. qꝛ vero legem du dum. col. viij. meliꝰ at̄ qui. mo. na. ef. le. § hͦ gͦ caſta. col. vj. Sꝫ dic ꝙ mr̄imoniū nūdo ꝯſenſu ꝑficitur ſine ſcriptura vt in autͣ. d̓ nup. §. nupcias. et ff. de re. iuris .l. nupciaſ Sed filij primogeni ti n̄ ſunt lt̄imi ſi dota lia inſtr̄a n̄ ſunt facta vt h̓ et fa. ad hͦ C. de na. li. l. cum quis ⁊. l. nupcias ⁊ l. imꝑator ⁊ l. fi. et in autͣ d̓ hr̄ que ab inte. defe. §. i. et in autͣ. de filijs. an̄ do. inſtru. natis. col. iij. et in autͣ. de inceſ. nup. §. fi. col. ij. et de trient. et ſemiſ. §. fi. d ¶ Conſtō. vt C. de na. li. l. nuper. ſꝫ ſi nō fecerit ſibi vxorem ad hūc hmōi naturales ſunt alendi a patre. Iteꝫ ſuccedt̓ ex teſtō in toto ſi pater vult Itimis n̄ exn̄tibus. vl̓ ꝑntibus iā defūctis alias liberi in vnam vncia in tm̄ ꝑmittunt naturales ſuccedere ſuꝑiores qn̄ ip ſi tm̄ ſuꝑſunt n̄ impediunt eos niſi in ſua lt̄imaq̄ ſuꝑ ioribus debet̉ ab inteſtato vero duas hn̄t vncias pr̄ne ſb̓e. c̄ mr̄e eoꝝ viriliter diuidendas. qn̄ n̄ ſunt aſcendentes nec deſcē dentes alunt et ip̄i patrem et hͦ in licite natis. ſꝫ ſi illicite nati ſunt non ymo oī bn̄ficio ſunt excluſi vt in autͣ. qͥ mo. na. eff. ſui. §. diſcretis. vſqꝫ in finem ꝯſtōnis. e De adopcionibus. ℟ ca. On ſolum et naturales ſubaudi et lt̄imi. qͣre diſtingue qꝛ filioꝝ alij ſunt naturales et lt̄imi. et ex lt̄imo mr̄i mono nati. vt hic et sͣ de pa. po. in pnͥ. Alij naturales tm̄ vt nati ex ꝯcubina. vt sͣ. t. i. §. fi. Alij lt̄imi tm̄ vt adoptiui de quibus h̓ t. loquitur. Alij nec naturales nec ſt̄imi iuris preſumpcione vt inceſtuoſi vel al̓ illicite nati. vt ī. autͣ. qͥ
bus mo. na. ef. ſui. §. fi. col. vij. Alij ſunt qui prius n̄ fuer̄t It̄imi. ſꝫ nunc ſunt .i. efficiuntur duobus modis vt in autͣ. q̄ mo. na. ef. ſui. §. i. et sͣ. t. i. in fi. f ¶ Adoptamus. ſcꝫ ī pt̄ate nr̄aſūt. et hͦ iure veteri. vt h̓ ⁊ ff. e. l. i. ſꝫ hodie diſtinguitur vt. jͣ. e. §. ſꝫ hodie. g ¶ Adopcio. eſt autem adopcio ẜm pla. et jo. legal̓ actio ad ſolaciū eoꝝ qͥ libe ros n̄ hn̄t pene .i. fe renat̉aꝫ mutās. ſꝫ c̓te et ab his qͥ lib̓oſ hn̄t fit adopcio vt ff. e. l. nec ei. §. preterea. et .jͣ. e. §. lꝫ qͣre pt̄ ſic ſim plicit̓ diffiniriAdop cio eſt lt̄imus actus ꝑ quem fit quiſ filius qͥ n̄ eſt pene naturā im mutas. et eſt hͨ ꝟitas vt. ff. e. l. i. et. jͣ. e. §. minor em̄ h¶ Reſcripto. hͦ eſt vl̓ an̄ ip̄m pnͥcipem. l̓ an̄ alium ingr̄atum dele gacionē facta ꝑ r̓pt̓. a pnͥcipe. vt C. e. l. ij. in fi. et l. arrogacōes Sed qͥd ſi imꝑator n̄ eſt. ℟º. n̄ pt̄ fieri. licꝫ imꝑiū ſꝑ ſit vt ī autͣ. quo op. ep. §. fi. et coll. i. i M Agr̄atus. ſcꝫ cuiuſ cunqꝫ ordinarij eē de fenſoris ciuitatis qui minimus eſt vt ī autͣ. de defen. ci. §. nulla. nec mirum cum ſit de uolūtaria iur̓dictōne vt. ff. de off. procon. et le. l. ij. ac. k ¶ Arrogacio. quia adoptator interro gatur an velit eū q̄ꝫ adoptat ſibi iuſtuꝫ fi lium eſſe ⁊ adoptatꝰ an id fieri paciat̉. vt ff. e. l. ij. vnde verſus Arrogo qͥ ſuus eſt. ſꝫ hꝫ meus eſſe neceſſe Pr̄is adopto ſuum. ſꝫ pr̄is ꝑmanet idem l ¶ Infi̓oreꝫ. .i. ſeq̄ntē mi Sed hodie ꝯſtōe. vt C. de adopc̄. cū in adoptiuis. ac. n ¶ Naturali et lt̄imo. o ¶ Tributa. .i. in predc̄a ꝯſtōe et fa. ad hunc. §. jͣ. de hr̄. q̄ abinteſt. §. aliquem. alias. §. inuenimus p ¶ Naturalis et ſt̄imus. q ¶ Si vero pr̄ materno. in cuius poteſtate priuſ non erat ſꝫ modo efficitur vt ſubicit. vt sͣ de pa. po. in fi. r ¶ Emancipatus. al̓ cum eſſet in pt̄ate quō adoptaret eū quem hꝫ. certe n̄ pt̄ plus eſſe ꝙͣ filius l̓ nepos. vt h̓. et ff. e ſi pr. §. qui duos. et intellige emancipacionis tꝑe filium n̄ eſſe ꝯceptum. qui nunc datue in adopcione. al̓ in poteſta te aui remanſiſſet. vt. jͣ. t. i. §. fi. s ¶ Sil̓imō. .i. ſil̓em faciās diſtinctōꝫ. nā mr̄no ꝓauo indi ſtincte. prno vero ẜ. ꝙ mō diſtinxit in auo dat̉ in adopcōꝫ

II
exheredauerit. vel viuus ſine iuſta cauſa eum eman cipauerit iubetur quar tam partem ei bonorum ſuorum relinquere. videli cet preter bona que ad pa trem adoptiuum tranſtu lit et quorum conmoduꝫ poſſe adoptare placet. Adopcio enim naturam imitatur. et pro monſtro eſt. vt maior ſit filius qͣm pater. ¶ Debet itaqꝫ is qui ſibi filium per adopci onem vel arrogacionem facit plena pubertate. id eſt. xviij. annis precedere neptis et proneptis vel de inceps adoptare. quāuis filium quis non habeat. Et tam filium alienum qͥs in locū nepotiſ adoptare
poteſt qͣm nepoteꝫ in loco filij. ¶ Sed ſiquis nepo tis loco adoptet vel quaſi ex eo filio quem habet iaꝫ adoptatum vel quaſi ex il lo quem naturalem in ſua poteſtate habet in eo ca ſu et filius conſentire de ei poſtea acquiſiuit. ¶ M bet. ne ei inuito ſuus hereſ norem natu maiorem non agnoſcatur. ¶ Sed ex cō trario ſi auus ex filio nepo tem det in adopcionem. non eſt neceſſe filium con ſentire. ¶ In plurimis autem cauſis aſſimilatur is qui adoptatus vel arro gatus eſt ei qui ex legiti mo matrimonio natus eſt et ideo ſiquis per impera ¶ Licet autem et in locuꝫ. atorem vel apud pretorem nepotis et pronepotis vl̓ ☞vel preſidem prouincie nō extraneum adoptauerit. poteſt eundem in adopci onem alij dare. ¶ Sed et illud vtriuſqꝫ adopcionis commune eſt. ꝙ et hij qui
a ¶ Concurrunt. ſꝫ ſi ego adoptem filium fr̄is mei. nunqͥd pt̄ati mee ſubicitur. ℟. ẜm jo. ꝙ n̄. et ꝙ h̓ d̓r nat̉alia. expo ne. .i. natū alia. qꝛ ab eo auo ꝯtrahit natiuitatem ⁊ ī origīeꝫ quod non eſt in filio fratris mei. ac. baſiura. vn̄ preferendus eſt ei in quē vna tm̄ ꝯcurrit. ⁊ ſic due rōes p̄ualent vni. vt in autͣ. de ꝯſan. et vt̓ fra. §. i. col̓. .vj. et C. de edic. di. adri tol. l. fi. niſi vna ſit melior duabus. vt colligit̉. ff. de inoff. teſt. naꝫ etſi. et ff. vn̄ liberi. l. ſcripto. d Cū at̄ reſcriptum. vt qꝛ ſui iuris eſt. vt sͣ. e. in pnͥ. c ¶ Cogͥta. que at̄ in cauſe ꝯgcōe vertunt̉ per ordinem ſcripta ſunt. ff. e. l. ſi pr̄. §. in arrogacōibus ⁊ l. ſe. vſqꝫ ad. §. fi. et q̄dam ec̄ h̓dn̄r in ꝑſoͣ imꝑ beris. q̄ et ibi dn̄r. d ¶ An honeſta .i. nō eo ꝓpoſito. vt eꝰ res deuoret vt ff. e. l. nec̄ ei. §. eorum. e¶ Vt caueat .i. ut cau cōꝫ promittat cū fide iuſſione tn̄ vt ff e. nec ei. §. fi. et. C. de ver. ſig. ſanctimus f ¶ Perſone qui ſeruꝰ publicus d̓r vt C. e. l ij. al̓ em̄ ſeruus purꝰ tabellio eſſe n̄ pt̄. vt C. de tabel. gn̓alit. li. x. ſꝫ certe iō ſic d̓ qꝛ publice ſeruit g ¶ Reſtitutuꝝ. al̓s venturi l̓ iure ſucceſ ſionis ex teſtō l̓ ab ī teſt. l̓. t. vl̓i. l̓ ſingl̓ri vt legatarijs. oībus em̄ ꝯſulit̉ hac caucōe pupillo decedente in pupillari etate. al̓ ſi pꝰ ea pupillaris ſubſtitucio euaneſcit vt h̓. et ff. e. n̄ al̓r. et l. his verbis. et. jͣ. de pup. ſub. §. i. Sꝫ nonne ſine hac caucione facta admittuntur sͣdicte ꝑſone ex teſtō ℟. n̄. cum teſtm̄ ſit ruptū mīma ca. di. ſcꝫ arrogacōe vt. jͣ. qͥ. mo. teſt. infir. §. n̄ tn̄. Item nunqͥd lt̄imi ſine hac cau cione admitterent̉. ℟. n̄. qꝛ pr̄ arrogator oīa iur̓ peculij oc cuparet vt ff. de caſtren. pec. l. ij. Hec tn̄ cautio omiſſa ꝓ facto habetur. ff. e. de ꝟbis in fi. vt et alias. C. de rei vx. act. l. vna. §. i. Sed qͣre lt̄imi n̄ ſtipl̓ant̉ eē vltra pupillarē etatem. cūet poſtea ſunt admittendi ad ſucceſſione ſi ado p̄cio facta n̄ eſſet. ℟º. illud eſt de fortuna. et aduenticium erat. vnde n̄ fuit ꝯſiderand̓. vt ff. qͥ et a qͥ. l. iul̓. potuiſſet em̄ teſtam̄tū feciſſe. vt sͣ quibus ex cau §. cū gͦ h ¶ Item cā. veluti ſi ita heres inſtituit̉ iſte adoptatus ſi emancipatus fuerit. et tunc qͣrtaꝫ ꝑdit quā dr̄et hr̄e de bo nis arrogantis. vt. jͣ. ꝓx. ℟º. et ff. e. ſiqͥs in fraudem pa. l. fi. ẜm qͦſdam. Vel dic ꝙ tunc n̄ ꝑdit qͣrtam. vt. jͣ. ꝓx. Kº. ꝓ batur. qd̓ cumiſto ꝯtinuat̉. et qd̓ dc̄a lege ꝯtinet intelli gitur qn̄ erat iuſta cā ꝯtra filium vt qꝛ prouocabat pr̄em ad iram. et intm̄ vt ec̄ exhereditari potuerit et bn̄ficiū collatum l̓ ꝯferend̓ reuocari. vt. C. de reuo. do. l. fi. ⁊ in autͣ. vt lib̓. dece. §. illud ꝟ. qͥbꝰ ec̄. col. vj. et ẜm hͦ intellige ꝓx. reſponſum quod ſequitur. i ¶ Sed ſi exhr̓dauerit vel preterijt. vt ff. e. ſi arrogator k ¶ Iubetur. no n̄ cauet ſe ſic relictuꝝ. tūc em̄ n̄ valeret. vt C. de muti. ſti. l. ex eo. et C. de moff. teſt. ſi qn̄. i. ℟. ſꝫ ei iu bet̉. p. l. vt ſic faciat ¶Bonoꝝ. qͥd gͦ ſi ali os filios ſex l̓ plures hēat. nunqͥd h̓ plꝰ qͣ alij hꝫ. ℟º. ſic ẜm bul. qͣſi deat imputari ei qͣre arrogauerit. Vel dic vtputo qͣrtaꝫ ſue ꝑtis ꝑ ꝯdi. ex. l diui pij petit vt h̓ et ff. e. ſiarrogator ⁊ ff. d̓ in of teſ. pap̄. §. ſiqͥs. al̓ ſiqͥd īpubes d̓ his ⁊ hͦ adinſtar naturalium et lt̄imoꝝ vt ff. de in off. teſt. pap̄. §. qm̄ ⁊ C. de mof. teſ. cū q̄ri tur. et l. ꝑntibus. ab ſurdum em̄ eſt hunc ſt̄imum plus iur̓ hr̄e ꝙͣ nat̉aleꝫ et ſt̄imum vt sͣ e. §. ſꝫ hodie. ī fi. m ¶ Cōmod̓. repete et p̄terea boͣ .ſ. aduē ticia ꝯmod̓ qͦꝝ filius arrogatus poſt arro gacōꝫ acquiſiuit pr̄i ſcꝫ vſufruc. nam et h̓ acquiſita reſtituit. n̄ dico vſūfructuꝫ ip̄m qͣꝫ dꝫ lucrari pr̄ vt C de bo. q̄ li. l. cū oꝑtꝫ .§. n̄ at̄. adinſtar mari ti in rebus dotalibus vt ff. famil. herc. l. ſi filia. §. i. et ſic hͦ ꝟbuꝫ p̄ter n̄ excludit. vt h̓ et ff. de pig. act. l. i. ī fi. et ff. d̓ ꝓcur. ſꝫ hec .§. pe. et fa. ff. d̓ vul. ſub. ſꝫ ſi pl̓eſ. §. in arrogato n ¶ Amorē natu. i. nat̄itate. ſic ff. de mīor. l. i. §. i. d ¶ Imitat̉. pleꝝqꝫ. qn̄ꝫ tn̄ n̄ vt. jͣ. e. §. ſꝫ ⁊ illd̓⁊. §. in pl̓imis. p ¶ Pro monſtro eſt. i. n̄ ẜm nat̉aꝫ. ſꝫ ꝯtra nat̉aꝫ vt et al̓ ff de ſta. ho. n̄ ſunt liberi. ¶ Maior ſcꝫ tꝑe n̄ ꝑſona r ¶ Ec̄ tot annis. .i. tot annos dꝫ hre plus adoptās ꝙͣ adop tatus. qͥ faciūt vnā plenā pubertate tanti tꝑis. Sꝫ nunqͥd qui plures adoptat dꝫ pl̓ibus vicibus p̄cede̓ in tanto tꝑe. ℟. n̄. vtputo cū ẜm nat̉aꝫ ec̄ in vno anno ex diu̓ſis feīs vel ec̄ vna poſſit hr̄e pl̓es filios. et in hͦ adopcio imitat̉ nat̉aꝫ vt h̓. Et noͣ pl̓ibus modis dici plenam pubertatem. naꝫ in terdum. xiiij. an. vt. jͣ. qͥ. mo. tu. fi. §. i. et sͣ. t. i. ℟. i. al̓ s. xv an. vt in autͣ. de tēp. n̄ ſo. pec. ſuꝑ dote. §. gn̓al̓r. col. vij. al xvij. ā. vt sͣ qͥ. mo. n̄ poſ. §. fi. ⁊ ff d̓poſ. l. i. §. puei̓cia īterdū s ¶ Xviij. an. vt hic. et ff. de alimen. le. l. mela. t ¶ Licet quis n̄ hēat. vel lꝫ vxorem n̄ hēat. quo caſu tn̄ ē ꝯtra naturam vt ff. e. l. qui vxorem uim loco. jtē nepotē ex vno qͣſi ex alt̓o natū vt ff. e. ſi pr̄. §. qͥ duos. n̄ at̄ loco fr̄is vt C. de hr̓. inſti. nec apud x ¶ Conſentire. ſꝫ vid̓r ꝙ ſic. nam leditur filius in duobꝰ et

L
generare non poſſunt. qͣ les ſunt ſpādones adop tare poſſunt. caſtrati em̄ non poſſunt. ¶ Femine quoqꝫ adoptare non poſ ſunt. quia nec naturales liberos in ſua poteſtate habent. ſed ex indulgen cia principum ad ſolaciuꝫ liberorum amiſſorum ado ptare poſſunt. ¶ Illud proprium eſt adopcionis illius. que per ſacrum ora culum fit ꝙ is qui liberos in poteſtate habet. ſi ſe ad arrogandum dederit non ſolum ipſe in poteſtate aī rogatoris ſubicitur. ſed eciam liberi eius in eiuſdē fiunt poteſtate tanquam nepotes Sic etenim diuꝰ auguſtus non ante tybe riuꝫ adoptauit qͣm is ger manicum adoptauit vt ꝓ tinus adopcione facta in cipiat germanicus augu ſti nepos eſſe ¶ Apud ca thonem bene ſcriptum re fert antiquitas ſerui. ſi a domino adoptati ſint. ex hocipſo poſſe liberari. Vnde et nos eruditi in no
ſtra conſtitucione eciam eum ſeruum quem domi nus actis interuenientibꝰ filium ſuum nominauerit liberum eſſe conſtituimus licet hoc ad ius filij acci piendum ei non ſufficit. Quibꝰ madig ius pre ſtatio coluitiū Ideamus nunc. ( quibus modis hij qui alieno iuri ſūt ſubditi eo iure liberan tur. et quidem quemad modum liberantur ſerui a poteſtate. ¶ Ex hijs intelligere poſſumus. que de ſeruis manumittendis ſūperius expoſuimus. ¶ Hij vero qui in poteſta te parentis ſunt mortuo eo ſui iuris fiunt. ſed hoc diſtinctionem recipit. Nā mortuo patre ſane omni modo filij filieue ſui iuris efficiuntur. Mortuo vero auo non omnimodo nepo tes nepteſqꝫ ſui iuris fiunt ſed ita ſi poſt mortem aui in poteſtate patris ſui re caſuri non ſunt. ¶ Itaqꝫ ſi moriente auo pater eoꝝ
in hr̓ditate ſiue in bonis que ad filium ſuuꝫ ꝓponebat exvo to tranſmitte̓ vt ff. vn̄ lib̓. l. ſcripto hr̄de. qd̓ n̄ fac̄. vt. jͣ. de hr̓. q̄ ab inteſt. de. §. at hij. et qꝛ in pt̄atem illius tͣnſit. qͣre in patris ſui naturalis pt̄atem n̄ redit iure iſto veteri vt sͣ e. i. ℟. Et ad primum rn̄deo ꝙ aliqͦ mō pt̄ euitare inſtitu endo eū Ad ſcd̓m dico ꝙ n̄ pt̄ eſtimari pria pt̄as vt ff. del̓. i filiuſfa. §. vulgarem. ſꝫ hodie vterqꝫ timor ceſſat. nam ⁊ ſuccedꝫ et in ſua pt̄ate recidꝫ vt C. de adop. cuꝫ in adoptiuis. et sͣ. e. §. ſꝫ hodie. y ¶ Conſentire. qd̓ n̄ eſt in alijs ꝯgnatis qͥ poſſent ſperare ſucce ſſiōꝫ vt ff. e. l. c̄ adop cio. et ſi qͥdem filiꝰ cō ſenciat. bn̄ eſt et reci dat nepos adoptiuū in pt̄atem ſuam. ſcꝫ filij mortuo pr̄e vt. ff .e. l. ſiquis nepotem. Si at̄n ꝯſenciat filiꝰ tunc agnaſcitur .i. ap propinquat̉. ſeu ag natus fit ei. i. auo. ſ̓ ne pos et ſuus efficit̉ heres. ec̄ filio inuito nec recidit in pt̄atem eꝰ ſiue dicas eū ſucce dere vt filium. lꝫ ſit fi lius. ſiue vt nepotem quaſi ex altero pͥmor tuo natum. quo caſu equalr̄ cū patruo ad mittit̉. vt. jͣ. de hr̓. ab inteſt. §. cū at̄. Alij di cunt hͦ totum eo inui to .i. filio īuito. ⁊ ag naſcitur .i. iuxta eum quaſi naſcitur quo ad ſucceſſionem. qd̓ ſatiſ in idem redit. Alij hͦ totum eo inuito. id ē auo īuito qͥ volūtate filij ꝓpoſuerat adop tare. nunc at̄ ꝯtͣ ſuum ꝓpoſituꝫ fac̄. et ſic d̓r inuitus rōe ꝓpoſiti pͥ mi. et ẜm iſtos h̓ ne pos īuito auo et filio adoptatus n̄ ſuccedit vna cuꝫ filio. ſꝫ demū eo mortuo prima verior eſt. Sed qͣre hic filius impediret mr̄imonium ſui filij. eciam auo volente et non impedit hunc ciuilē actum. vt ff. de ritu nup. l. or̄oe .§. i. ℟º. qꝛ mr̄imoniū ē vincl̓m mag̓ īdiuiduū vt sͣ d̓ pa. po. z ¶ In ph̓mis. qn̄ꝫ em̄ ꝯtͣ vt. jͣ. de hr̓. ab inteſ. §. mīmꝰ 7 1. ℟º ẜm azo. Item in eo ꝙ adoptiuus pr̄ n̄ tenet̉ euꝫ inſtitue̓ vt .jͣ. de hr̓. ab inteſ. §. aliꝙͣ. et ſi ea dra. a ¶ Exͣneum vt ſic tͣnſeat in ſuaꝫ pt̄atem. vt sͣ e. §. ſꝫ hodie b ¶ Vtriuſqꝫ. vna eſt quaꝝ hodie vocatur arrogacio. alia adopcio. vt sͣ. e. §. in pnͥ. c ¶ Non pn̄t caſtrati. qui oēs eunuchi vocantur. ſꝫ ab hoc gn̓e detrahit caſtratos. qꝛ gn̓are non pn̄t id eſt caſte ſic natos vt nunꝙͣ poterunt gn̓are.
d ¶ Spadones. quibus genitalia abſciſa ſunt cultello vel ſpata pn̄t adoptare. et eſt rō. qꝛ forcius impedim̄tū ē na ture ꝙͣ accidentis vt h̓. et ff. de poſtu. et liber. l. ſꝫ et qͣrtū .§. j. et. ij. et nota ꝙ vulgariter promiſcue appellantur ei femine n̄ pn̄t. ſꝫ ip̄e arrogari pn̄t. vt ff. e. nam femine fuHhn̄t. nota feminas n̄ hr̄e filios in pt̄ate. et fa. ad hoc. ff. d̓ſuis. et le. nulla. ⁊. jͣ de here. qͣ. ⁊ dif. §. exͣ nei ⁊ FXogͣ. ta. l. illd̓ .§. ad teſtam̄ta. ac. g¶. Sꝫ ex indulgēcia de nouo ꝯcedenda vt C. e. l. mulierem h ¶ Amiſſoꝝ. in acie pnͥcipis vt h̓ innuit. vt. jͣ. de execū. tu. §. ſꝫ et ſi in bello. ff. de in of. teſ. l. ſi ſuſpecte. §. fi. Sed nunqͥd ⁊ tunc hēbit in pt̄at evid̓r ꝙ ſic cū bn̄ficia ſint exte denda vt in autͣ. ꝯſt. que de dig̓. §. pe. ⁊ ff de ꝯſti. pͥn. l. fi. ſꝫ tn̄ ꝯtͣdico adinſtar. ſcꝫ naturaliuꝫ. nā nat̉am imitat̉ adopcio. vt sͣ e. imorem. et fa. ad hͦ. C. e. l. mulierem i ¶ Illd̓ ꝓpͥm oracl̓m. .i. per pͥncipem. vt d̓ eo qui ſui iur eſt. ⁊ iō tranſit ec̄ hodie in po teſtateꝫ arrogatoris vt sͣ e. in pnͥ. ideo ſic dc̄m. qꝛ oramus ſiue dep̄cam̉ eum vt in ta libꝰ preſtet aucͣtateꝫ kLiberi. oēs nati et naſcit̉ et ec reuerſi ab hoſtibus. vt. ff. e. ſi pr̄fa. in pnͥ. hic d̓ oꝑ. li. l. oꝑe. l ¶ Diuus. h̓ imꝑator volebat adoptare qn̄ dam noīe germanicū et hͨ germancus no luit ꝯſentire. vn̄ n̄ po terat procedere ado p̄cio vt. jͣ. t. j. §. ſꝫ ſi pr̄ et ff. e. l. in pn̄. Vnde auguſt. callide ſuaſit cuidam noīe tyberio vt illum germanicuꝫ adoptaret qd̓ fecit. et hunc tyberiū poſtea arrogauit. qͣre et ꝑ ꝯn̄s habuit germanicum loco nepotis mū Quā is tiberius n Vt ꝓtinuſ .i. ſtatī o ¶Fc̄a a pnͥcipe p ¶ Adoptati. ſcꝫ a dn̄o. ab exͣneo at̄ n̄ pt̄ eē libertus. vt ff e. ſi pater in fi. q ¶ Conſtōe. vt. C. de la. li. tol. l. vna. §. ſil̓i qͦꝫ mō. acc. r ¶ Actis .ij. coram iudice dicendo hec verba. veni hūc fili ẜmaꝫ. vel vtputo coram iudice agebatur. vt filius fieret adoptiuus. et inde fuit facta ſcriptura. non tn̄ res ꝑuenit ad ꝑfectōꝫ vt differat a ꝓx. caū ſuꝑiori. alid̓ ſi exͣ iudicium talia fierent vl̓ augerentur. vt C. de li. cā. l. p. et ſic colli ge ex hoc et ſuꝑiori verſu. ꝙ ſi id quod ago nonvꝫ vt ago

viuit. et in poteſtate pa tris ſui eſt tunc poſt obi tum auiin poteſtate pa tris ſui fiunt. Si vero is quo tempore auus mori tur. aut iam mortuus eſt. aut per emancipacionem exijt de poteſtate patris tunc hij qui in poteſtateꝫ eius cadere non poſſunt. ſui iuris fiunt. ¶ Cum at̄ is qui ob aliquod malefi cium in inſulam deporta tur ciuitatem amittit. ſe quitur vt qui eo modo ex numero ciuium romanoꝝ tollitur. perinde ac ſi eo mortuo deſinant liberi in poteſtate eius eſſe. ¶ Pa ri racione et ſi is qui in po
teſtate parentiſſit in inſu lam deportatus fuerit. de ſijt eſſe in poteſtate paren tis. ſed ſi ex indulgencia principis reſtituti fuerint per omnia priſtinuꝫ ſtatū recipiunt. ¶ Relegati au tem patres in inſulam. in poteſtate liberos retinēt econtrario liberi relegati in poteſtate parentum re manent. ¶ Pene ſeruus effectꝰ filios in poteſtate habere deſinit. ſerui autē pene efficiuntur qui in me tallis damnantur. et qui beſtijs ſubijciuntur. ¶ Fi liuſfamilias ſi militauerit vel ſi ſenator vel conſul fa ctus fuerit manet in pote
valet tn̄ vt valere pt̄. ſic. C. de la. li. tol. l. vna. §. ſil̓iqͣꝫ mō ar. ꝯtra. C. de iur̓. do. l. i. Ideamus. et quidem. quaſi dicat. quid ſit ꝯtra ſeruos de abſolucōe pt̄atis eoꝝ diximus sͣ de liber. §. i. ⁊. §. multiſ a ¶ Poteſtate ſunt ſubaudi dn̄ica. b ¶ Hij. parentis. ſtricte accipe pro his qui ſunt ſuꝑiores ex linea maſculīa nam femīe n̄ hn̄t in pt̄ate filios vt s t. i. §. feīe. gn̓alius accipitur. sͣ t. ij. §. i. ei Eoſcꝫ p̄nte. ac. d ¶ Diſtinctōꝫ. ſcꝫ ꝙ dixi morte ſuꝑioris. īferiores effici ſui iur̓ e ¶ Patri ſcꝫ fa. ſb̓au. ſupra qꝫ nullꝰ eſt ra cione pt̄atis. f ¶ Oīmō. i. gn̓al̓r. ꝯꝫ ita fiūt ſui iuriſ h Itadꝫ eoꝝ ſcꝫ nepo i ¶ In ptate. etatum n̄ exiuit. nam ſi exiuit et poſtea n̄ redijt. qꝛ eſt arrogatus n̄ reci deret filius in pt̄ate eꝰ vt. ff de adop. ſi pr̄ filiū ⁊ eſt rō vt ibi noͣ k ¶ Is ſcꝫ filius p̄dēs l ¶ Mortuus eſt ſcꝫ fi lius predēs. m ¶ Sui iuris. nͥ ī caū ti qn̄ ꝑdigͥtatē filiꝰ ſui iur̓ factus fuiſſet. ut ī autͣ. ꝯſt. q̄ d̓ dig̓. .§. iſtud. col. vj. n ¶ Cum at̄. dc̄m eſt. sͣ. qual̓r ſoluit̉ pa. po. morte nat̉ali. nūc ponit qn̄ morte ciuili o ¶ Deportatur. hic noͣ ꝙ hec ſnīa deportacionis vt vale at .i. ſtatum et ciuitatem perdat. non pt̄ dari niſi a qͣtuor iudicibus. ſcꝫ ab imꝑatore vel ab eo qui eius vice iudicat et a prefec. p. et prefe. vr. vt ff. de penis. l. ij. §. i. et del̓. iij. l. i. §. a prefectis. et ff. de inter. et rele. l. inter penas. §. .j. Item credo in ſenatoribus qui parem ſnīaꝫ. .i. parē hn̄t effectum pnͥcipi vel maiorem ꝙͣ predicti. vt ff. a qͥ. ap. n̄ li. l. i. §. i. ſi autem alias iudex talem ſentenciam det non valet nec mandatur execucioni niſi princeps approbet eam. l̓ mn ſulam ſiue locum aſſignet. vt ff. del̓. iij. l. i. §. ij. et. §. depor tatos. et ff. de iniuſt. r. l. ſiquis. §. eꝰ. Que autem ſunt deli cta quibus in mnſulam debeant deportari dicemus. jͣ. d̓ pu. iud. per totum t. ſꝫ relegare pt̄ quilibet qui hꝫ merum im perium. vt ff. de inter. et re. l. relegatoꝝ .i. ℟º. Et nota ꝙ primo de media. ſecundo de maxima. tercio de relegacione dicit. prima et vltima tollunt paternam pt̄atem. ſꝫ religio non ſic. cum ſtatus non eſt mutacio. nec ca. di. o ¶ Eo. id eſt per iſtam deportacionem in inſulam. p ¶ Si mortuo. nota deportatum mortuum. ſcꝫ ciuilit̓ ſic. ff. de ꝯtra. ta. l. i. §. filium. et ff. pro ſocio. l. vni. §. ſociētas q ¶ Pari. hic nota vbi eſt eadem vel nl̓is rō idem ius ꝯſti tuat̉. ſic. ff. de ver. ob. l. a ticio. in fi. et. jͣ. ꝙ cum eo qͥ in ali. po. §. iſtas. et ff. de edendo. l. quedam. §. nummularios ⁊. ff ad l. acqͥl. l. illd̓. Ar ꝯtͣ. ff. de col. bo. l. ſi quis. in fi. i. ℟º. r ¶ Pnͥcipis. al̓ pnͥcipali. ſꝫ nunquid per alium poterit re ſtitui. ℟n. non. niſi forte per ſenatorem qui pt̄ reſtituere ſtatum. vt ff. de poſt. l. i. §. de qua. et. §. anautem
s ¶ Statum. ſcꝫ ꝙͣtum ad honores vel ordines et ſimilia vt C. de ſen. paſt. l. i. §. et patriam pt̄atem. et hoc vult h̓ dice̓ Sed ꝯtradicunt. C. de ſen. paſ. l. in inſulam. et l. ſi pater. So. hic ſpecial̓r ad oīa fuit reſtitutus. ẜm. m. et ſic facias punctum ibi per oīa. hanc reprobo. qꝛ ſꝑ intelligit̉ ad oīa reſtitui. niſi ꝯtradixerit expreſſum. nam verbum reſtituo generale eſt vt ff. de vſur̓. videamus. §. et in fauiana. alij hͦ intel ligunt ad patrem re uertentē tm̄ referen dum. cui dꝫ reſtitui ī poteſtate. ſꝫ filio re ſtituto non ſic. qꝛ ſic noce̓t ei reſtituo ar. C. de le. et con. ꝙ fa uore. Sed hanc opi. reprobo. nam liber tus deportatus et re ſtitutus in libertatē recidit. vt ff. de iure pa. ſiue patroni. dic gͦ intereſſe vtꝝ prin ceps dicat hec verba reſtituo te. et tunc ad omnia reſtitutus vi deatur vt hic. an hec indulgeo tibi quo ca ſu de pena tm̄ remit tenda cogitaſſe vide atur. vt in ꝯtrarijs. ar. Cd̓ ſen. paſ. l. gn̓a li. et l. tutor. al̓s cum indulgencia. et C. de gn̓ali. abo. l. fi. t ¶ Relegati. retinēt nota dram inter hūc relegatum et depor tatuꝫ quo ad familiā vt hic et sͣ prox. §. jtē hic bona tenet ille non. vt ff. de interdic. rele. l. i. Item hic ciuitatē re tinet. ille non. vt ff de inter. et re. l. relegatoꝝ. §. ſnīaꝫ. et .§. ad tp̄s Item ꝙ hic ad tempus vel in ppetuum. ille autē tm̄ in ꝑpetuum deportatur. vt ff. de inter. et re. l. relegati et l. relegatoꝝ. §. hec dr̄a. ſꝫ in libertate non eſt dr̄a. nam vterqꝫ liber remanet. vt ff. de bo. dam. l. ſꝫ fi. Sed banni tos noſtri tꝑis quibus ꝯꝑamus. ℟º. ſi ꝓpter tantum male ficium. vt eciam cum ciuitate et bona ſua publicentur. vel de iure vel de ꝯſuetudine ciuitatum. tunc deportato ꝯꝑa bo. al̓s relegato. vt ar. ff. de bo. dam. l. i. non autem dico. ꝙ poſſit deportari a preſide de iure. vt sͣ. §. ꝓxi. diximus. nec relegari a defenſore ciuitatis cum ſitde īperio mero vt in autͣ. de defen. ci. §. nulla. in fi. §. ac. u ¶ Pene. i. ſupplicij. ſupplicium em̄ ſuus dn̄s eſt. non fiſcus. vnde ei nihil querit vt ff. de his qͥ pro n̄ ſcrip. ha. l. iij. ſed nouo iure nemo ingenuus fit ſeruus ex ſupplicio vt in autͣ. de nup. §. ꝙ autem. et. §. qꝛ vero. col. iiij. x ¶ In mētallis .i. in oꝑe mētalli ad fōdiendum metallum. l̓ eciam deportandum. et vt eciam ne fugerent ligabantur. et pondere quodam opprimebantur. ferro vel alio modo. Alij vero erant qui dicebantur damnari in oꝑe mētalli. et hij non tanto pond̓e opprimebant̉ ⁊ qui hinc fugiebant in mētallum ponebantur. Alij vero erant qui in miniſteriuꝫ vel in ſeruicium metal̓loꝝ ponebantur. et hoc ſi ꝑpetuo fi eret erat ſeruus. al̓. contra. vt ff. de penis. l. aut dam. §. in ter eos. et. §. quiſquis. et. §. in miniſterium. Sed quid ſi ꝓ uincia non habeat mētalla aliqua vel ferri vel ſil̓is ꝯdicōis

I
teſtate patris. mīlicia em̄ vel conſularis dignitas. de patris poteſtate filiuꝫ non liberat. ¶ Sed ex conſtitucione noſtra ſum ma patriciatus dignitas ilico imperialibus cōdi cillis preſtitis filium a pa triā poteſtate liberat. Quis eniꝫ paciatur patre quid̓ poſſe ꝑ emancipaci onis modum. poteſtatis ſue nexibus filium liberare Imperatoriam autem cel ſitudinem non valere eum quem ſibi elegit patrem ab aliena eximere poteſta te. ¶ Sed ſi ab hoſtibus captus fuerit parens qͣm uis ſeruus hoſtium fiat. tamenpendet ius libero rum propter ius poſtlimi iiij. Quia hij qui ab hoſti bus capti ſunt. ſi reuerſi fu erint. omnia priſtina iura recipiunt. idcirco reuerſꝰ eciam liberos habebit in poteſtate. quia poſtlimi nium fingit eum qui cap tus eſt in ciuitate ſemper fuiſſe. Si vero ibi deceſſe rit ex inde ex quo captus eſt pater. filius ſui iuris fu iſſe videtur. Ipſe quoqꝫ filius nepoſue ſi ab hoſti bus captus fuerit. ſimilit̓
dicimus propter ius po ſtliminij. ius quoqꝫ pote ſtatis parentis in ſuſpen ſo eſſe. ¶ Dictum eſt poſt liminium a limine et poſt. vnde eum qui ab hoſtibꝰ captus eſt. et in fines no ſtros poſtea peruenit po ſtliminio reuerſum recte dicimus. nam limina ſic cut in domo finem quen danfaciunt. ſic et imperij finem limen eſſe veteres voluerunt. Hinc et limes dictus eſt quaſi finis qui dam et terminus. ab eo poſtliminium dictum eſt. quia ad idem limen reuer tebatur quod amiſerat. Sed et ſi captus quis vi ctis hoſtibus recuperatur poſtliminio redijſſe exti matur. ¶ Preterea eman cipacione quoqꝫ deſinunt liberi in poteſtate eſſe pa rentum. ſed emancipacio antea quidem vel per anti quam legis obſeruacionē procedebat que per yma ginarias vendiciones. et intercedentes manumiſſi ones celebrabatur. vel ex imperiali reſcripto ¶ Ro ſtra autem prouidencia ⁊ hec in melius per conſtitu cionem reformauit. vt fi℟. in vicinam prounni ciam mittebantur. vt. ff. de penis. l. aut dam. §. eſt pena metalli. alij ſunt in opus publicum ppe tuo dati vel ad tp̄s qui ſunt ſil̓es relegatis. vt ff. de penis l. quidem. ſꝫ hmōi pene non ſunt in vſu hodie y ¶ Qui beſtijs. deducendis forte vel eciam vt ꝯmederet cū eis l̓alia beſtialia face̓t. d̓ hac pēa dic vt. ff. d̓ penis. l. qui vltimo not a z ¶ Filius militauerit .i. miles factuſ fuerit ad quod multa ſūt ne ceſſaria vt in autͣ. de man. pnͥ. §. fi. col. iij. diximus. l̓ dic milita uerit .i. in exercicio mi licie fuerit. z ¶ Non liberat. hoc iure iſtō. naꝫ nulla di gnitas prēter patri ciatum releuat filium a poteſtate patris. vt ſb̓ijcit. ſꝫ hodie. xij ſunt dignitates que liberant aliquem cu rialem a curiali ꝯdi dicione vt C. de cura. .I. fi. li. x. et ille here deꝫ liberant a patria po. vt in autͣ. d̓ ꝯſti. que de dig. §. i. et. §. gn̓aliter col. vj. vnde cum ibi ſit conſul cor rigit̉ qd̓ h̓ de eo d̓r. a ¶ Conſtōe vt C. de ꝯſul. l. fi. li. xij b ¶ Patriciatus. erat em̄ patriciꝰ quaſi pnͥ cipis pr̄. Vn̄ ſaluſtius O patres ꝯſcripti. nā ſcripta erant eoꝝ nō mina in aliquo loco in corona capitis eo rum vel alias c ¶ Iico. hoc eſt ſpe ciale in patricio ⁊ cō ſule thodie eciam vt ſola collacione l̓ da cione cōdicilloꝝ ⁊ di gnitatis ſcripte. vel per aliquod priuile gium fiat ſui iuris. et line admi inſtracione. In alijs. x. tunc demī cum ceperit admini ſtrare. vt in autͣ. ꝯſt. que de dig. §. i. que ē. C. de ep̄. cͣ. aut̓. ſꝫ dig nitas vt C. de cur. l. fi. Item in tercio ca ſu cum ordinat̉ ep̄us qui eſt eē vltͣ sͣdictos caſus vt in autͣ. ꝯſti. q̄ de dig. §. pa lam. coll̓. vj. d ¶ Liberat ſcꝫ digͥtas. d ¶ Quis em̄. q. d. ſi quilibet pater ec viliſſimus filiū ſuum emancipat qn̄ vult. vt. jͣ. e. §. admonendi. et. §. preterea. qͣli ter hoc imperatōꝫ non poterit facere vel dic̄ in caſu electi paticij. q. d. cum ip̄e pater patricij poſſit emantipare ⁊ ad hͦ ꝯpellitur cuma lapis et verberibus vt in autͣ. ꝯſti. que d̓
dig. i. ℟º. qu̓are ip̄e imperator. ⁊cͣ. e ¶ Elegit. quod raro fit vt C. de ꝯſul. l. fi. li. xij. ſꝫm. A f ¶ Si ab hoſtibus. hoſtes ſunt quibꝰ ppl̓s ro. bellu indixit vel ip̄i ppl̓o ro. vt ff. de capt. et poſtli. reu̓. l. hoſtes. g ¶ Tn̄ pendet. h̓ colligunt quidam qͦddam hoīmgenus eſſe inpendenti vt diximus. sͣ de his qͥ ſunt ſui l̓ ali. iur̓. §. .i. ſꝫ certe. ꝙ hic dicit pendet. vni eſt ꝓpter iuris fictionem. nam quo ad veritatem ſui iuris eſt filius. vt. ff. de teſta. lex cor. in fi. et ff. de liber. ⁊ poſt. l. vlt. et C. d̓ ſē. paſ. l. fi. ſꝫ ibi eſt qd̓ maxi me. ⁊cͣ. vt ad mac̄. l. i .§. i. nam pater ẜuus eſt hoſtium. vt sͣ de iur̓ ꝑſonaꝝ. §. ſerui g̓ alium in pt̄ate habe̓ n̄ pt̄. vt. ff. ad l. iul̓. de adul. l. ſic eueniet dic gͦ ꝙ nulla p̄t̓ita l̓ pn̄cia pendent. īſpee tꝰ ſtatu pn̄ti. ſꝫ fut̉a. vt jͣ. de ꝟzob. g. ꝯdi ciones h ¶ PPoſtſiminium: eſt aūt ius poſtliminium. ius amiſſe rei recupe rande ab exͣneo mori bus et legibus S̓ſtitu tum. vt colligitur ff de capt. et poſtli. l. poſtliminiū .i. ℟ S l ¶ Idcirco. qꝛ reuerſi oīa iura recuꝑant. Ꝙ k ¶ Captus. et reuer ſus vt ff. d̓ cap. retro ¶ Si ꝟo victis. jͣ. fi nes noſtros nec vltra deductos et ita imꝓ prie reuerſus d̓r po ſtli. vel dic captꝰ fu erit vltra fines. et tunc ec̄ d̓r rediſſe an̄ ꝙͣ ad limina redeat. qꝛ ſic recuperat ſtatī lꝫ imꝓpͥe ⁊ fa. ad hūc .§. ff. de cap. in bello .§. i. jtem ad idem. ff. de vi et vi. ar. l. qui poſſeſſionem. S m ¶¶ Preterea. n̄ ſolum sͣdictis modis. ſꝫ pre terea. ⁊cͣ. n ¶ Quod lib̓i. gn̓ale nomen ē ad oēs infe riores vt. jͣ. t. ij. §. fi. o ¶ Procedebat .i. ita demum ad effectum perducebatur. p ¶ Et ymaginarias .i. ficticias ſic. et ff. de re. iuris. l. ima ginaria. nam pr̄ vendebat filium pro vno nummo forte. ⁊ emptor eum manumittebat. vt h̓. et ff. de capt. l. liberos. .§. i. et C. e. l. fi. i. ℟. et facit ad hoc. jͣ. de teſta. 5. i. et ꝓpter hͦ dicebatur filius capite minui. ſꝫ cum hodie talia nō fiant vt ſequitur nunquid d̓r capite minui. ℟º. ſic quia ſtatum

II
ctione priſtina exploſa. re cta viā apud competen tes iudices vel magiſtra tus parentes intrent. et fi lios ſuos et filias vel nepo tes vel neptes. ac deincepſ ſua manu dimittant. et tunc ex edicto pretoris in huiuſcemodi filij vel filie vel nepotis vel neptis bo nis qui queue. a parente manumiſſus vel manumi ſſa fuerit. eadem iura pre ſtantur parenti que tribu unt̉ pr̄ono in bonis liberti Et preterea ſi impubes ſit filius vel filia vel ceteri. ip̄e parens ex manumiſſio ne tutelam eius nanciſtit̉. ¶ Ammonendi autem ſu mus liberum arbitrium eſſe ei qui filium. et ex eo nepōtem vel neptem in po teſtate habebit filium qui dem de poteſtate dimitte re. nepotem vero vel nep tem retinere. ⁊ econuerſo filium quideꝫ in poteſtate retinere. nepotem vel nep tem manumittere. eadem et de pronepote et prone pte dicta eſſe intelli gantur. vel omnes ſui iu ris efficere vel quoſdam retinere. ¶ Sed et ſi pater filium quem in poteſta te habet auo vel proauo naturali. ẜm noſtras con ſtituciones ſuper his ha bitas in adopcionem de derit. id eſt ſi hocipſum ac tis interuementibus apd̓ competenteꝫ iudicem ma nifeſtauerit preſente eo qͥ adoptatur et non contra dicente. necnon eo qͥ adop tat. ſoluitur quidem ius poteſtatis patris natura ſis. tranſit autem in huiuſ cemodi parentem adopti uum. in cuius ꝑſona adop cionem eſſe pleniſſimam antea diximus. ¶ Illud autem ſcire oportet. ꝙ ſi nurus tua ex filio tuo ꝯce perit et filium poſtea ema cipaueris vel in adopcio nem dederis. pregnante nurū tua. nihilominus qd̓ ex ea naſcitur in poteſta te tua naſcitur. ¶ Quod ſi poſt emancipacionem. vel ad opcionem concep tus fuerit patris ſui eman cipati vel aui adoptiui po teſtati ſubijcitur ¶ Et ꝙ neqꝫ naturales liberi neqꝫ adoptiui pene vllomodo pn̄t cogere parentes de pt̄ate ſua eos dimittere.
mutat ad minus. vt sͣ de ca. di. i. ℟. et. §. minima q ¶ Reſcripto. et hoc modo eciam ſine vendicione fiebat. vtputo. vt C. de emanci. li. l. fi. x ¶ Vt fictōe al̓ functōe .i. vſu. al̓ fictione. al̓ factione. g ¶ Exploſa .i. expulſa. ſic. jͣ. de fidei ꝯ. hr̄. §. ſꝫ qꝛ ſtipl̓acōis t. Recta via l̓ indirecta. uro. vel dic. i. recto iure u ¶ Vel mgr̄atus. qͦſ libet ec ſi n̄ hn̄t meꝝ īperiū l̓. mixtum vt in autͣ. d̓ defen. ci. §. nul la. et ec̄ exͣordinarios vt duo bonon̄. coram iudice mutinenſi vt ff de ma. vin. l. ec̄. §. fi. et C. de iud. l. vlt. al̓ penl̓. x ¶ Intrent. ſi iudex ē domo .i. vbicūqꝫ ſit dummodo non ſit in loco turpi. vt. ff. de iuſt. et iur̓. l. penul. ff de arbi. l. ſi cum dieſ. .§. penul. a ¶ Sua manu .i. dꝫ capere eum ꝑ manum et relaxare eum ꝑ ver ba ad hoc idonea. vl̓ dic manu .i. poteſta te. nam qn̄qꝫ et non capta manu emanci ꝑatur vt C. de eman. li. l. pe. b ¶ Et tunc .i. ex tunc nam priuſ occuparēt pater oīa iura pecu lij. vt. jͣ. quibus n̄ eſt per. fa. t. §. i. ⁊ ē ſil̓e ff. de ꝯdi. et de. l. iiij. in fi. et ff. ſi cer. pe. l. lecta. et ff. d̓ vul. ſb̓. in pupillari. §. i. c ¶ Ex edicto. ſcꝫ poſ to. ff. ſiquis a pa. fu. ma. l. i. in fi. i. ℟º. d ¶ In bonis acqui rendis vel acquiſitis vel a patre ſibi nunc collatis e ¶ MNanumiſſus. id ē emancipatus. imꝓpͥe em̄ ponitur. vt ff. qn̄ actio de pec. eſt an. l. .i. §. alienacio. f ¶ Patrono. pr̄onꝰ autem ſuccedit lib̓to in toto ab inteſtato filijs non extantibus ex teſtō in tercia ꝑte bonoꝝ liberti liberis exiſtentibꝰ in nich̓. lꝫ olim eſſet al̓r vt. jͣ. de ſuc. li. §. i. et. ij. et. §. ſꝫ nr̄a. ſic erit hic in patrē. ſꝫ hec ſil̓itudo aliqn̄ fallit. nam interduꝫ hꝫ totum pater. vt ſi filius turpem perſonam inſtituit. vt ff. ſi a pa. quis fu. ma. l. pr̄onus in pͥnͥ. Interdum nichil ex ſuc ceſſione vel alio mō in. vj. caſibus. vt qn̄ preciū emanci pacionis accepit pater a filio Item qn̄ filius eſt miles ⁊ hꝫ caſtrenſia vt ff. ſi a pa. quis fu. ma. l. i. §. ſi parens. et. §. eſt et alius. et ff. de te. mili. ſi a milite. §. fi. et l. ſeqͥn̄ Item filijs
alijs patris. lꝫ hr̓dibus n̄ datur. vt ff. ſi a pa. quis. fu. ma. l. i. §. fi. ſecus eſt in filijs patroni. Item qn̄ emancipauit co actus vt ff. ſi a pa. l. fi. Item caluiſiana non ita patri vt pa trono datur. vt ff. ſi a pa. quis fu. ma. l. non vſqꝫ. Item nec oꝑas vt a liberto pr̄onus hꝫ. vt ff. ſi a pa. quis fu. maū. l. pe. lꝫ hec predicta ſpecialia in pr̄ono vera n̄ ſint. vt coll̓r ex gn̓ali capite illius t. ſiquis a pa. l. i. i. et ij. ℟º. et in ſpēcialibꝰ caſibꝰ qͥ in illo. t. po nuntur. vt dictum eſt ſꝫ ẜm hoc ſꝑ videtur pr̄ amittere. cū ſꝑ p̄ mium emancipaconis hēat hodie vt. jͣ. ꝑ qͣs perſo. no. ac. §. hoc qͦꝫ et C. de bo. que li. cū oportet. §. pe. ſꝫ dic il lud legale n̄ ꝯuencio nale premium eſſe. et ideo licitum nec pu niendum. vt C. de ad mini. tu. l. ſanctimus ⁊ C. ad l. iul̓. d̓ adul̓. l. gratus g ¶ Ex manumiſſione .j. ex emancipacione h ¶ Canciſcit̉. ꝯcor. huic ꝟbo. jͣ. de legit. ꝑent̓. tu. ⁊. jͣ. de fidū. tu. in pnͥ. i ¶ Admonendi. libe rum eſſe. n̄ in caſibus vt. jͣ. e. in fi. et fac̄. ad hūc. §. ff. d̓ adop. li. k ¶ Hēbit vt sͣ de pa. po. §. qui igitur l ¶ Manumittere. id ē emancipare m ¶ Vel omnes. repe te liberum eſſe n ¶ Sed et. ꝯſtōnes. vt C. de adop. cuꝫ in adoptiuis. et ſupͣ de adopc. §. ſꝫ hodie. et .§. ſi vero o ¶ Patre pn̄te. niſi ſit infās vt C. d̓ emā. li. l. pe. ac. p ¶ Contradicēte. no paciaꝫ ꝯſenſui ꝯꝑari ſic qui tacet affirmat ſic ff. de pig. l. ſi fide iuſſor. §. pater. et. ff. ſo. ma. l. ij. §. fi. ar. ꝯtͣ ff. de adop. l. ij. §. i. et de procur̓. filiuſfa. §. j q ¶ Tranſit. gͦ n̄ tollitur patria pt̄as ſꝫ tͣnſfertur Ad quid gͦ hic caſus hͦ t. ponitur. ℟. qꝛ et ſi n̄ tollitur incōmutabi liter. tollitur tn̄ quō ad primum. idem dico in eo qui iudi catur in pt̄ate mea n̄ eſſe. nam n̄ efficitur ſui iuris. cum ſnīa non faciat ius. ȳmo remanet in pt̄ate. lꝫ qͦ ad me pro eman cipato hēatur. vt ff. de ꝯdi. inde. l. iul. in pnͥ. et l. vlt. v ¶ Diximus vt sͣ t. i. in pnͥ. §. ſi vero g ¶ Illud. R. §. tradit duo precepta vt de adop. §. ſꝫ hodie. t ¶ Ex filio. ſcꝫ naturali et lt̄imo. ſecus in lt̄imo tm̄. vt in

F
De tuteli S Ranſeamus nūc ad aliam diuiſionem. e perſonarum. Nam ex his perſonis que in poteſtate. non ſunt. quedam vel in tutela ſunt vel in curacio ne. quedam neutro iure te nentur. ¶ Videamus er go de his que in tutela vl̓ curacione ſunt. ita enim intelligemus ceteras per ſonas que neutro iure te nentur. ac prius diſpicia mus de his que intutela ſunt. ¶ Eſt autem tutela vt ſeruiꝰ diffiniuit ius atꝫ poteſtas in capite libero ad tuendum eum qui pro p̄ter etatem ſe defendere nequit. iure ciuili data ac permiſſa. ¶ Cutores aūt ſunt qui eam vim ac pote ſtatem habent. ex qua re ipſi nomen acceperunt Itaqꝫ appellantur tuto res quaſi tuitores atque defenſores. ſicut editui al̓ editicij dicuntur qui edes tuentur. ¶ Permiſſum ē itaqꝫ parentibus liberis. impuberibus quos in po teſtate habent teſtamen
to tutores dare. et hic in filios filiaſqꝫ procedit om nino. Nepotibus tamen. neptibuſqꝫ ita demum pa rentes poſſunt teſtamen to tutores dare ſi pꝰ mor tem eoruꝫ in poteſtate pa tris ſui non ſunt recaſuri ¶ Itaqꝫ ſi filius tuꝰ mor tis tue tempore in poteſta te tua ſit. nepotes ex eo n̄ poſſunt teſtamento tuo tutores habere. quamuis in poteſtate tua fuerint. ſcilicet quia mortuo te in poteſtatem patris ſui re caſuri ſunt ¶ Cum autem in compluribus alijs cau ſis poſtumi pro iam natis habentur. et in hac cauīa placuit. non minus poſtu mis ꝙͣ iam natis teſtamē to tutores dari poſſe ſi mō in ea cauſa ſint. vt ſi viuis parentibus naſcerentur ſui. et in poteſtate eorum fierent. ¶ Sed et ſi eman cipato filio tutor a patre datus fuerit teſtamento confirmandus eſt ex ſen tencia preſidis omnimodo id eſt ſine inquiſicione. C. Telto tutores deu poſadoptiuo. nam tunc filio emancipato ec̄ nepos ex eo eman cipatus videtur. ẜm quoſdam. vt ff. de ca. di. l. liberos. §. emancipati. et ff. de adop. l. ſꝫ eciam nepos. vel melius dic in eo idem qd̓ in naturali. vt in fi. hꝰ t. et. ff. de adepc. l. libeꝝ. et ff. de cap. ⁊. poſtli. re. l. ſi me. u ¶ Naſcitur. ſecus in ancilla pregnāte ma numiſſa l̓ alienata vt sͣ de inge. §. ſufficit ⁊ ff. de acqͥ. reꝝ do. g fi. ⁊ C. d̓ ꝓba. l. mr̄eꝫ x ¶ Et qd̓. hͦ eſt ẜm p ceptum. et repete ſci re oportet y ¶ Qat̉ales. ſubau. et It̄imi. nam nat̉ales tm̄ non ſunt in pt̄ate vt sͣ de nup. §. fi. z ¶ Pene vllo. h̓ nota talem regulaꝫ ꝙ nul lus filius pt̄ ꝯpellere pr̄eꝫ vt emancipet eū qd̓ fallit in. iiij. caſi bus. et ideo dic̄ pene vt ſi pr̄ agnouerit le gatum ſibi relictum. hac ꝯtemplacōe. vt liberos emancipare nam tunc ꝯpellit̉ ex ordinem emanciparo vt ff. d̓ ꝯg. le. l. ſi cui Item ſi filius adopta uit preuignum ſuum ꝯpellitur emancipa re eum eo pube̓ facto ſi probauerit ſibi nor expedire eſſe ī pt̄ate vt ff. de adop. l. non nunꝙͣ. et l. ſe. Idem in qͦlibꝫ adoptiuo vt ff. de min̄. l. iij. §. ſiqͥs minor. Item ſi filie peccandi nccītatem imponat vt C. d̓ ep̄i. au. l. ſi lenones. Iteꝫ ſi filium male et ꝯtra pietatem affecerit vt ff. ſi quiſa pa. l. fi. jti eꝯtͣ filius n̄ pt̄ ꝯpelli vt emancipetur vt in autͣ. qͥ. mo. na. ef. ſui. .§. gn̓al̓r. col. vij ¶ De tutelis℟ ca. Icranſeamus. aliam. nam diximus duas. vt sͣ e. de iur. ꝑſo. in pnͥ. ⁊ sͣ de his qui ſūt ſui iu. l̓ ali. ī pnͥ. a ¶ Ex his. nō gͦ ꝙ hic diſtinguit illud m̄bꝝ q̄dam ſui iurͣ ſunt. quod eſt oppoſitum. quedaꝫ alieno iuri ſubiecti ſunt. vt sͣ de his qui ſunt ſui iuris vel ali. b ¶ Nonſunt. qui gͦ in tutela vel cura ſunt ſui iur̓ ſunt. fili uſfa. gͦ non pt̄ hr̄e tu. vel cur. vt hic. et C. de cu. fu. l. fi. in pnͥ. Sed ꝯtra. C. de ſen. paſ. l. fi. §. i. qꝛ filius eꝰ qͥ eſt apud hoſtes eſt in tutela. et tn̄ n̄ eſt ſui iuris vt sͣ. t. j. §. ſi ab ho ſtibus. ſꝫ ibi vere non erat in pt̄ate ē̄ pr̄ deportatꝰ eſſet vt c ¶ Qeutro. nec tutela nec cura. iximꝰ sͣ t. j. §. cū aē d ¶ De his. de alijs autem dicet. jͣ. de cur.
e ¶ Ita em̄. qꝛ ꝯtrarloꝝ eadem eſt diſciplina. vt hic et sͣ. de his qui ſūt ſui vel ali. iuris. in pn̄. f ¶ Tutela. ſunt. de alijs dicet. jͣ. de cura. g ¶ Eſt autem tutela. vt ſeruius. nomen eſt iuriſco nſulti et facit ad hunc. §. ff. e. lj. h ¶ Pt̄as .i. violenta ptas. nam datur tu tor inuitus. cū em̄ nō ſit minus p̄ublicū vt .jͣ. de exec. tu. et eū. in pnͥ. gͦ inuitus datur. ut C. de cu. l. nullus. li. x. Item inuito dat̉ vt ff. de tu. et cū. da. ab his. necn̄. ff. de tu telis. l. ij. vnde ptꝫ ꝙ h̓ eſt alia pt̄as ꝙ pa tris in filium. et dn̄i in ſeruum cum illa ad ꝯmoduꝫ. vt. jͣ. ꝑ qͣs ꝑ ſo. no. ac. §. i. ⁊ sͣ d̓ hi qͥ ſunt ſui l̓ ali. iur̓. §. ij. hic vero ad onus. tenetur em̄ de dolo⁊ lata culpa. vt C. ar. tu. l. ij. Item per hoc ꝙ datur inuito dr̄t a curatore qui volenti datur. vt. jͣ. de cur. §. Item inuiti. et ff. e. l. .iij. §. ſi pupillus Vel dic vis ad cōgend̓. po teſtas ad imꝑandum i ¶ Libero. naꝫ niſi ſit liber pupillus nō pt̄ hr̄e tutorem cū ſi ſer uus ſit n̄ ſit ſui iuris. quod eſt ncc̄e vt sͣ. e. in pnͥ. Iteꝫ et ſi dubiꝰ eſt vt̄ hr̄e curatorem vt ff. de tu. et cu. da. ab. l. ei qͥ. ē tn̄ caſuſꝟ ſeruo dat̉ tutor vt ff. de tu. et cura. da. ab .l. ſi. īpuberi. i. ℟n̄. cui tn̄ legi ſignatur. ꝯtra. ff. ad tre. l. ſi r̓s aliena. §. ſi ſeruus. et l. cogi. §. fi. et his du abus eſt alia ꝯtra. ff e. t. i. l. mulier. §. n̄ eſt que legum ꝯtͣrietas ita ſoluit̉. cum lib̓tas fidei ꝯ. et hr̓ditas re linquit̉ abeod̓ p̄ſtanda poterit ſeruus cogere vt inſtitutꝰ hr̓ditatem adeat. et tunc dat̉ ec̄ ẜuo tutor vbi vero abvno hr̓ditas. et ab alio libertas relicta eſt. n̄ pt̄ niſi prius p̄ſti ta ei libertate. tunc em̄ coget alium hr̓dem hr̓ditatem adi re et ſibi reſtituere ẜm jo. k ¶ Ad tuendū. ꝓpter hͦ ec̄ remouet pa. po. q̄ n̄ ē ad tuend̓ ſꝫ ad gubernand̓. ꝓut vult vel ſibi ad acquirend̓ m ¶ Propter etatē. ad dr̄aꝫ curatoꝝ qͥ dant̉ furioſiſ ⁊ m̄te captis. qͥ ꝓpt̓ morbū ſe defēde̓ n̄ pn̄t vt. jͣ. d̓ cū. §. jtē furioſi n ¶ Cure ciuili. nota tutelaꝫ eſſe de iur̓ ciuili. lꝫ oēs fere con tractus ſint de iur̓ gen. vt sͣ de iur̓ na. §. ius at o ¶ Data. ſcꝫ a lege vel iudice. ac.

I
I Ari at̄ tutor pt̄ n̄ ſo lum paterfa. ſed et eciam filiuſfa. Sed ⁊ ſer uus ꝓpͥus teſtō cum liber tate recte tutor dari pt̄e Sed ſciend̓ eſt eum ⁊ ſine libertate tutorem datum tacite libertatem directaꝫ accepiſſe videri. et per hoc recte tutorem eſſe Plane ſi per errorem quaſi lib̓ tu tor datꝰ ſit alid̓ dicenduꝫ eſt. ¶ Seruus at̄ alienus pure inutil̓r teſtō datur tutor ſꝫ ita cū liber erit vti liter dat̉. ꝓp̓us at̄ ſeruus inutiliter eomodo datur tutor ¶ Furioſus ſ̓minor xxv. an. tutor teſtō datus tutor tunc erit cum ꝯpos m̄tis aut maior. xxv. an. fu erit factus. ¶Ad certum tp̄s vel ex certo tꝑe. l̓ ſub ꝯdicione. vel an̄ heredis inſtōꝫ poſſe dari tutorem non dubitatur. ¶ Certe
autem rei vel cauſe tutor dari non pt̄. qꝛ ꝑſone non cauſe vel rei datur. ¶ Si quis filiabus ſuis vel filijs tutores dederit ec poſtu me vel poſtumo dediſſe vi det̉. qꝛ filij vel filie appella cione ⁊ poſtumus ⁊ poſtu ma ꝯtinent̉ ¶ Qd̓ ſi nepo tes ſint an appellacione fi lioꝝ. et ip̄is tutores dati ſint. dicendum eſt vt ⁊ ip ſis qͦꝫ dati videantur ſi mō liberos dixerit. ¶ Ceteꝝ ſi filios dixerit n̄ ꝯtinebun tur. aliter em̄ filij. aliter nepotes appellantur. ¶ Plane ſi poſtumis dederit tam filij poſtumi ꝙͣ ceteri liberi ꝯtinentur e leginū tutela cimnato Vibus aūt teſto tutor datus non ſit his ex lege. xij. tabularuꝫ agnati ſunt tu tores qui vocantur lt̄imi.
pa Permiſſa ꝟo a teſtatorē d̓r vt. jͣ. e. §. ꝑmiſſuꝫ. l̓ dic data ꝑſone pͥncipal̓r ꝑmiſſa. ſcd̓ario rebꝰ vt. jͣ. t. i. §. c̓teci. jͣ. d̓ exe ¶ ¶ Tutores eā q̄ dicta eſt sͣ ꝓx. §. ci tij. qdatus r ¶ Ex qua re i. vi et pt̄ate s ¶ Defenſores. et ẜm hͦ curatores ſūt tutores. ẜm jo. ⁊ ple rūqꝫ ſic appellāt̉ vt ff. dele. iij. c̄ filio. §. i. et ff. d̓ mi. l. i. §. ij t¶ Qui edes. vt xͣ p̨̄fe ctꝰ vigilū. ⁊ qͣtē eo de nocte vadt̓ vt ff. d̓ of. p̄. vi. l. ij. §. ſciendum ¶¶ Permiſſuꝫ ē itaqꝫ. qꝛ qͥdaꝫ gnal̓r vidīꝰ d̓ tutelis. et oīs tutela eſt l̓ teſtāria l̓ datīa. l̓ lt̄ima. itaqꝫ prius d̓ teſtāria vtpute d̓ di gniore videamꝰ in hͦ t. et ſe. de lt̄ima at̄ di cet̉. jͣ. d̓ le. ag. tu. vſqꝫ ad t. d̓ attil. tu. d̓ dati ua d̓r. jͣ. de attil̓. tu. ꝑ x ¶ In pub̓ibꝰ uetōtū ec inuitis vt ff. de tu. muto. hͦ ec̄ p̄tori et ꝑ fidi lꝫ vt ff. d̓ tu. ⁊ cū. da. ab. n̄ tm̄. §. fi. y ¶ AIn pt̄ate. nat̉alibꝰ ec̄ dare p̄n̄t in his q̄ ſibi relinquūt vt Cd̓ ꝯfir. tu. l. fi. z ¶ Teſtō l̓ cōdicillis teſto firmatis vt ff. d teſt. ta. l. iij. a ¶ Tutoree ſꝫ n̄ cura toreſ vt. jͣ. d̓ cur̓. ī pnͥ. b Itaqꝫ filiꝰ lꝫ mileſ ſit teſtator. vt. ff. de teſta. tute. l. ij. ac. c ¶ Tua ſit ⁊ nunꝙͣ ex iuit filius. alioqn̄ nō recidit vt ff. de adop. l. ſi pr̄ ⁊ l. ſi filiꝰ ⁊ d̓ hͦ dixi sͣ. t. i. §. i. d ¶ Tutores. ſi auus emancipatus eſt vel mortuus tūc nepoteſ ex eo ſūt ſui iur̓ moꝝtuo auo vt sͣ. t. j. in fi. vn̄ ex teſto aui pn̄t hr̄e tu tor em̄. vt hic. innuitur. e In ppl̓ibus. vt quociens de ꝯmodo eoꝝ queritur. vt ff. de ſta. hō. qui vtero. n̄ ſi de ꝯmodo alioꝝ vt ff. de ꝟ. ſig. qd̓ dicimus. l̓ ſi de incōmodo mr̄is vt ff. de ſta. ho. l. īꝑator f ¶ Fierent. vt qꝛ ex vxorē naſciturus erat vel nurū. aliud ſi in ꝯcubina. niſi in his q̄ ſibi dimitte̓t. vt C. de ꝯfir. tu. l. fi. tales em̄ n̄ naſcerent̉ in pt̄ate. sͣ de nup. §. fi. g ¶ Sed ſi emancipato. ꝯfirmandꝰ n̄ gͦ valebat dacio per ſe cūn eſſet in p̄t̄ate vt sͣ e. §. ꝑ̄miſſum. ſꝫ nunqͥd h̓ tutor ꝯfir matus d̓r teſtam̄tarius qd̓ ſi eſſet p̄ferret̉ lt̄imo vt. jͣ. t. ij. in pij. Alij dicūt ꝙ pt̄ admitti. et fa. ꝓhͦ ff de ꝟ. ſig. l. lege. et in autͣ. d̓ defen. ci. §. ſi decēt̓o. et ita lt̄imꝰ tut or huic p̄fert̉ vt. jͣ. de attil. tu. in pͥnͥ. et iō gloſauit ꝑ. i. ſine in inqͥſicōe. n̄ ꝙ vellet eū ꝯfirmari. ſi alius eſſet lt̄imus. ſꝫ qm̄ q̄rit̉. an ſit lo cuplex vel n̄. ſꝫ ar. ꝯtra. ff. de cur. fur. ſi furioſo puberi. h ¶ Inqͥſicōe .i. qꝛ n̄ ſatiſdat. ſcꝫ rē pub. ſal. fo. ſt̄ locuplex nit vel n. hͦ em̄ n̄ queritur. vt ff. de ꝯfir. tu. l. i. Sed aliud in matre dante tutorem filio. ibi em̄ et ſin̄ ſatiſdētur. tn̄ et cuꝫ inqͥſicione dat̉ur. vt dc̄a l. d̓r. et. C. de ꝯfir. tu. l. i. Sed qͣre diuerſuꝫ in mr̄e dantē tutorem filio. ℟. in memoriā p̄cedē
tis pt̄atis vt ff. de qͣſti. l. vnius. §. ſeruꝰ. et ff. de cur. al̓d̓ tu telis. l. fi. et fa. ad hͦ. jͣ. de ſatiſda. tu. et cu. in pnͥ. et ff. de li. ag. l. i. §. iul. et C. de ep̄. audi. l. de creacionibus. Sed ar. ꝯtra. ff. in litem iuran. l. videams. a ¶ Qui teſtamento tutores dari poſſunt. ari aūt pr̄fa. niſi ſit mutus vel ſurdus. qꝛ tutor et loqͥ et audire dꝫ. vt ff. de tutel̓ l. i. §. pe. ⁊. §. fi. c ¶ Filluſfa. cū em̄ tu tela ſit ius publicum vt. jͣ. de exe. tu. in pnͥ. n̄ curat̉ iuſ pa. po. vt .ff. ad tre. nam ꝙ. i. ℟. ⁊ ff. de his qͥ ſunt ſui vel ali. iur̓ filiuſfa. qͦ caſu pr̄ de peculio tenet̉ niſi agnoſcat. Itūc em̄ .ſ. qn̄ agnouit inſolid̓ vt ff. de tutel̓ l. ſi filiꝰ ⁊ ff. d̓ admi. tuto. l. lucius ticius. d ¶ Teſtō. intelligas ſꝫ a ꝑſide tutor dari n̄ pt̄ ſeruus vt C. qͥ da. tu. poſ. l. inſeruili. e Et ſine libertate. n̄ expreſſo. hͦ ꝙ ſine li bertate det. ſi om iſit libertatis dacōꝫ vt sͣ qͥ maū. n̄ poſ. §. lꝫ. ī fi. et C. de neceſ. ſer. l. qͥ dam. §. illo. f ¶ Sirectaꝫ. ymo vi det̉ ꝙ fidei ꝯmiſſariā vt C. de fidei ꝯ. li. ⁊ ſi n̄ aſcripta ꝯtra. Sed certe h̓ teſtō hͦ fit ibi alia voluntatē. puta cōdicillis. l̓ ꝑ epl̓am Vel dic ꝙ ibi alienum credebat h̓ ſuum ſcie bat It̄ alia rōe n̄ vid̓r valere dacio. qꝛ ille ſolus datur tutor. qͥ teſtī hꝫ factōꝫ. vt ff. de teſta. tu. l. teſtō. al̓ incipit. ſiquidem℟º. illud intellige in paſſiua ſignificacōe in qͣ ec̄ ẜuus d̓r hr̄e teſtam̄ti factōꝫ vt. jͣ. de hr̓. quali. et dif. §. teſtamenti g ¶ Datus ſit ſcꝫ ꝓpͥus ſeruus. ſꝫ hͦ n̄ ſit veriſil̓e vt C. de reſcī. ven. ſ. qͥſquis. ſꝫ forte ex cā hr̓ditaria nouiter hēbat vt ff. de reg. iur. l. qui in alterius. et. jͣ. de vſucap. §. ꝙ at̄. h ¶ Dicend̓ eſt vt ſcꝫ neqꝫ liber neqꝫ tutor ſit. id̓ multomag̓ in alieno. vt ff. de fidei ꝯ. li. l. gn̓al̓r. §. ſiquis tutorem. et ff e. ſiquis tutorem. i ¶ Seruus inutil̓r. ſcꝫ vt ſtatim ſit. ſꝫ cum liber erit datus qꝛ directo n̄ erit liber. ſꝫ per fidei ꝯ. vt ff. de teſta. tu. l. ſi hr̓ditas. §. fi. et C. de fidei ꝯ. li. l. et ſi non aſcripta k ¶ Eomodo. nam n̄ erit tutor. inutilis em̄ d̓r ſtipulacō ꝓpt̓ inutilem adiectōꝫ. vt ff. de ſtip̄. ẜ. l. ſꝫ ſi ſibi. Vel al̓r muti liter. qꝛ pro non adiecta habet̉. vt et al̓. jͣ. de hr̓. inſti. §. im poſſibilis. Vel dic tercio ẜm p. non erit tutor nunc. ſꝫ odi cione extante hͦ non placet. qꝛ ſic non eſſet dr̄a inter ſuū et alienum. ſꝫ prima verior eſt. vt ff. de re. iur. l. actus l ¶ Datur ſcꝫ cum liber erit. in ffurioſꝰ ꝯpoſ. ſiue hͦ dc̄m fuerit a teſtatore ſiue n̄ vt ff. e ſi hr̓ditatiſ. §. furioſus ⁊ fa. ad hͦ ff. d̓ iud. c̄ furioſus. i. ℟º

I
¶ Sunt at̄ agnati ꝯgnati per virilis ſexus ꝯgnacōꝫ ꝯiuncti vel a patre ꝯgnati veluti frater ex eod̓ patre natus. fratris filius nepoſ ue ex eo. Item patruus ⁊ patrui filiꝰ. nepoſue ex eo. ¶ At qui per feminini ſex us ꝑſonas ꝯgnacōe iūgun tur agnatin ſunt. ſed al̓s ſunt nat̉ali iure cognati. Itaqꝫ amite tue filius nō eſt tibi agnatꝰ ſꝫ ꝯgnatꝰ et inuicem tu illi eodeꝫ iu re ꝯiungeris. qꝛ qui naſcū tur patris non matris fa miliaꝫ ſequunt̉ Quod at̄ lex ab inteſtatō vocat ad tutelam agnatos n̄. hanc habet ſignificacionem. ſi omnino non fecerit teſta mentum is qui poterat tu tores dare. ſꝫ ſi quantū ad tutelaꝫ pertinet inteſtatꝰ
deceſſerit. ꝙ tunc quoqꝫ accidere intelligitur. cum is qui datus eſt tutor viuo teſtatorē deceſſerit. Sed agnacionis quidem ius omnibus modis capitiſ di minucione plerumqꝫ peri mitur. Nam agnacio iuriſ ciuilis eſt nomen. ꝯgnacio nis vero ius non omnibui modis commutatur. quia ciuilis quidem racio. ciui lia quidem iura corrumpe re poteſt. naturalia vero De capitis Dimixiū St autem ca pitiſdiminucō D prioris ſtatus commutacio. Eaqꝫ tribus modis acci dit. Naꝫ aūt maxima ē ca pitis diminucio. aut mi norquaꝫ quidam mediaꝫ vocant. aut minima.
n ¶ Ad certuni tp̄s vſqꝫ ad paſca. o Ex c̓to. i. apaſcate ī antea vt ff. d̓ ac. et ob. l. obligacōnū p ¶ Vel an̄ hr̓dis. ꝯtra videbatur. jͣ. de le. §. ante. q Tutorē. a teſtatore. n̄ a iudice vt ff. de re. iur. l. actus r ¶ Certe at̄ rei .ſ. rei affrice l̓ ſiriace vtiſr dat̉. vt. ff. e. l. in g ¶ Cauſe ſcꝫ c̓te. vt ad rei ven. ſꝫ videt̉ ꝯtra. C. be teſtō in litem da. tu. l. ad li tem. ſꝫ ibi tutor pro curatore ponit̉r. Iteꝫ videt̉ ꝯtͣ. ff. de tutel̓ l. ſi tn̄. al̓ ſi teſtō. Sꝫ ibi vniuerſitati rerū dat̉. non rei certe. t ¶ Perſone ſcꝫ pupil li pͥncipal̓r. vt eum in ſtruat bonis moribꝰ et ec̄ ſallaria preſtet mgr̄is eius vt ff. d̓ ad mi. tu. cum plures. §. in primis. ⁊ C. d̓ ali. preſ. l. fi. ad hͦ em̄ pn̄ cipal̓r datur. ſcd̓ario at̄ rebus datur. vt. jͣ. de execu. tu. §. datus. ſꝫ in curatore econtra naꝫ pnͥcipalit̓ rebus. ſcd̓ario perſone dat̉. vt C. de nup. l. incō pulandis u ¶ Poſtumo .ſ. filio x ¶ Siquis qꝛ filij. hͦ dictio filij ꝯprehen dit poſtumum et po ſtumam. cum maſculi num poſſit concipere femininum. Sed hec dictio filie non ꝯpre hendit vtrumqꝫ. ⁊ ſic nec poſtumium. cum femminum n̄ ꝯcipiat maſculinū. vt ff. del̓. .ij. ſi ita aſcrip. et. ff. del̓. iij. qͥ diuos. et l. ẜuis legatis Item noͣ appellacione natoꝝ et non natiꝯtinē tur. cum de eoꝝ ꝯmodo tractetur. vt. ff. de ſta. ho. qui in vtero. et sͣ. t. i. §. cum autem. et facit ff. de teſta. tu. l. ſiqͥs ita. §. i. et l. ꝙ ſi. y ¶ Si filios ſcꝫ dixerit z ¶ Continebunt̉ ſcꝫ nepōtes a ¶ Appellantur ab oībus in uſu vel ꝯſuetudinē. ſꝫ ẜm ꝟaꝫ. ſignificacionem verbi. qꝛ filius d̓r a filos. quod eſt amor. eciam nepos d̓r filius. et eciam quilibet quem aliqͥs diligit paterna dilectione. vt ff. de ꝟ. ſig. l. lib̓oꝝ. §. ſꝫ et papini ānus. que videtur contra. b ¶ Quam ceteri. ec̄ nati ẜm quoſdam. quod falſum eſt. vt ff. de ver. ſig. nomen. Dic gͦ ceteri ſcꝫ ex filijs naſcituri. ꝙ ſi poſtumi ſunt per l. vell̓. vt ff. d̓ iniuſ. r. teſ. l. poſtumoꝝ ⁊. jͣ. d̓ exhr̓. li. §. poſtumi. et ff. d̓ lib̓. et poſtu. l. gallꝰ. i. ℟º Vibus ſcꝫ pupillis. ¶ De lt̄ima ag. tu. ℟ ca xij. ta. quos ip̄a lex vocat verbis et ſnīa. et ſi gerāt eoꝝ periculo agitur vt. ff. e. l. ſſtimos al̓ auteꝫ qn̄qꝫ ex ſnīa legis dantur non ex verbis. vt. jͣ. t. ij. et iij d ¶ Agnati ſunt. ſi ſint maiores. xxv. an. vt. jͣ. de fidu. tu. in fi. ⁊ miores. lxx. an. al̓ excuſant̉ vt. jͣ. d̓ execu. tu. §. jt̄ maioreſ f ¶ Cognati. nomen gͦ ꝯgnacō is gn̓ale eſt. agnacionis no men ſpeciale. nam omnis agnatus eſt ꝯgnatus. ſꝫ non ꝯuer titur vt hic. et. jͣ. de leg. ag. ſuc. i. ℟. et ff. e. l. ſunt aūt.
¶ Ex eodem filio fratris I h ¶ Patruus. repete ſi fuerit natus eodem patre tuo. aliqqͥn eſt ꝯgnatus. vt C. de leg. hr̄. l. fi. §. ſꝫ nec. et. §. cum autem. acc. i ¶ Agnati. eciaꝫ ſi maſculus interueniat. vtputa ſi ſint duo fratres vterim. filius vnius filij fratris ſui n̄ erit agnatꝰ. ſꝫ ꝯgnatus. inſpecto feminino ſexu. ꝓpter qd̓ adinuicē ſūt ꝯgnati. ẜm jo. k ¶ Itaqꝫ amite. ſed ip̄a amita eſt tibi ag nata. qꝛ per patrem tuum tibi ꝯiungitur l ¶Iure .ſ. agnacōis m ¶ Familiaim. i. ag nacionem. ſꝫ et alias multas habeat ſigni ficationes hic dicto famil. vt. ff. de ver. ſig. l. pronunciacō. §. familie. et fac̄. C. de ver. ſig. l. fi. et sͣ de pa. po. §. fi. n ¶ Qd̓ autem. ſigni ficacionem ſcꝫ tm̄. o ¶ Si omnino vel ali ud ꝯtīgat qd̓ tantūd̓ valeat qd̓ diximus. jͣ. de here. ab inteſta .i. ℟º. et fac̄. ff. qd̓ cꝰqꝫ vniu̓ſi. l. i. §. et qͥdem. p ¶ Sed agnacionis quidem ius. nota di ligenter hunc. §. eſt autem ius agnacōis ⁊ ius ꝯgnacionis ſiue ꝯgnatoꝝ agnati em̄ hn̄t ius prerogatiuū ad ꝯgnatos et prefe runtur in hr̓ditatibꝰ agnatoꝝ motuorum vt. jͣ. de le. ag. ſuc. i. ℟º. Item preferunt̉ in tutelis agnatoruꝫ paruuloꝝ. vt sͣ. e. t. .i. ℟ n̄. his autem deficientibus in hereditatibus ⁊ tutelis ꝯgnati ſuo iure admittuntur. inter quos eē agnati vocant̉ qui deſierunt eſſe in iure agnatorum et deſierunt habere vim agnatoꝝ. vt per. l. ca. di. vt. jͣ. de hr. ab inteſ. §. admo nendi. illud autem ius prerogatiuum quod hn̄t agnati. qꝛ vltra iura ꝯīa habent per. l. xij. ta. facile perdt̄. q ¶ Vt oībus mod̓is .i. per oēꝫ vt per maximaꝫ l̓ ꝑ mediaꝫ de quibus duabꝰ n̄ eſt dubium. c̄ et iura ꝯgnacōis ꝑdant̉. vt. jͣ. t. i. §. ꝙ at̄. jt̄ per mīmam tollit̉ ius agnacōis vt h̓ d̓r. et ff. de ca. di. tut elas. niſi in duobus caſibus tm̄. vt inter fratres. lꝫ alter emancipetur vt C. de leg. tu. lt̄imos. §. fi. vnde locꝰ eſt iudicio tute. qꝛ finita eſt ca. di. inter fratres lꝫ alter emancipetur vt C. de le. tu. l. iiij. jt̄ inter patreꝫ et filium. vt. jͣ. de leg. ag. ſuc. §. fi. et ꝓpter hos duos caſus qͥ de minima cap. di. excipiuntur. dicit hic plerumqꝫ. ac iura ꝯgnationis non commutantur omnibus modis. quia non tolluntur mīma ca. di. et eſt rō vt ſubicit s ¶ aꝫ pro qꝛ. agͣcio eſt nomē iuris .ſ. ciuil̓ .i. a lege. xij. ta. eſt inducta hͨ prioritas agnatoꝝ. ſꝫ ius ꝯgͣcōis eſt nat̉ale nomen. nā rōne ſangͥnis hͦ nomen impoſitum eſt. c̄ vnuꝫ ius ciuile pt̄ per aiiud facile tolli vt h̓. et ff. de re. iur̓. l. nihil ē t ¶ Nat̉alia .i. iuraꝯgͣcōis ſic dc̄a. qꝛ ea qͥs ꝯſequitur ꝑ na tiuītatē vt sͣde adop. §. ſꝫ hodie. in fi. §. n̄ ſic d̓ facile tollit̉

I
¶ Maxima capitis dimi nūcio eſt cum aliquis ſiml̓ et ciuitatem et libertateꝫ amittit. quod accidit in hiſqui ſerui pene efficiuūt̉ atrocitate ſentencie. vel libertis vt ingratis circa patronos condemnatis vl̓ qui ſe ad precium partici pandum venundari paſſi ſunt. ¶ Uinor ſiue media capitis diminucio eſt cuꝫ ciuitas quidem amittitur libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua ⁊ ignis interdictus fuerit vel ei qui in inſulam depor tatus eſt. ¶ Minima capi tis diminūcio eſt cum ciui tas retinetur. et libertas
ſed ſtatus hominis com mutatur. quod accidit in in his qui cum ſui iuris fu erint ceperunt alieno iuri ſubijecti eſſe vel econtra. veluti ſi filiuſfamilias apa tre emancipatus fuerit. et eſt capite diminutus. ¶ Seruus autem manumiſ ſus capite non minuitur. ¶ fit per acti. ingrat. quia nulluꝫ caput habuit ¶ Quibus autem digni tas magis qͣm ſtatus per mutatur capite non minui tur. et id̓o a ſenatu motos capite minui non conſtat ¶ Quod autem dictum ē manere cognacionis ius. eciam poſt capitiſdiminū cionem hoc ita eſt. ſi minia ¶ Vtiqꝫ .i. certe non tolluntur. cum ſint immutabilia hͨ iu ra. vt s de iur̓ na. §. ſꝫ naturalia Item nec ea que naturalem equitatem hn̄t vt ff. de ca. di. eas ⁊. l. legatum. Item nota qꝛ ⁊ ꝯgnacio eſt ciuilis tm̄ vt per adopcionē vt ff. d̓ adop. I. qͥ in adopc. Item naturalis tm̄ vt ad filios naturales. jtē naturalis et ciuilis. vt ad eos qui ſt̓imi ſunt. et de hac qui legittimi ſunt intelli gitur hic. vt ff. d̓ gͣ. non facile. §. i. Itē noͣ qꝛ iure ciuili hic .ſ. tu tela. et hereditas tri bus modis deferunt̉ vt ex verbis et ſnīa le gis. xij. tabulaꝝ vt ī agnatis. Item ex ſen tencia tm̄. vt de legi timis pa. tu. et. jͣ. de fi de tu. Item ex alijs le gibus veteribus vel nouis vt ff. de ca. di. l. tutelas. quam qui dam mediam voca nunquid gͦ hec oīa fa cile perduntur ꝑ oē ca di. ℟º. ſic in duobꝰ primis tm̄. non in ter cio vt h̓. et in l. tute las Item quero an fu turas tutelas acqui rendas et hr̓ditates tm̄ tollat an ec̄ pretͣ tas adimat. ℟. fut̉as tm̄ vt ff. vnde liberi. l finali. quid em̄ pote rit deriuare lex defe rens hereditatem. vel tutelam de futu ra ca. di. vt C. de te ſta. l. iubemus in fi. certe nullomodo. vt. ff. manda. l. fide iuſſor. .i. ℟º. hodie vero iſtam differenciaꝫ agnacionis que rere non oportet. cum agnati ante ꝯgnatos nihil habeant vt in autͣ. de here. que ab inteſt. de. §. ab his. col. ix. Iteꝫ ꝙ lꝫ predc̄a iuraꝯgͣcōis tollant̉ maxīa et media. ca. di. ip̄a conſanguinitas tamen non tollitur. vt. ff. de reg. iuris. l. iura ſanguinis. ac. De capitis diminucione. ℟ca. ſt autem. ſtatus. hic ſtatus ꝯſiſtit in tribus. in liber tate. ciuitate et familia. cum enim primum. id eſt li I. bertatem quis perdit per conſequens et duo vlti ma perd̓it. et tunc magnani ca. di. paciatur. cum vero ẜm perdit. per ꝯſequens perdit et vltimum. ſed non primum et tunc dicitur media capitis diminucio. Cum vero vltimū perditur non perduntur duo prima. et tu nc minimam ca. di pacietur. vt. jͣ. §. i. ij. et. iij. et. ff. e. l. fi. ẜm p. dixit ſtatuꝫ hominis. id eſt ꝯdicionē in qua plurimum quis pt̄ h ¶ Commutacio. non ergo accipitur hic ad litteram vt di catur capitis diminūcio quando caput abſcinditur. ſꝫ qn̄ do ſtatus mutatur. vt caput ſtatus dicatur. vt. ff. ad ter cul. l. i. §. capitis. Sed videtur hec diffinicio non ꝯuertiē uo diffinito. nam morte patris filius mutat ſtatum. qꝛ fit ſui iuris vt sͣ qui. mo. ius pa. po. ſol. §. i. non tamen dicitur ca minui. vt ff. ad mac̄. ſi filiuſfa. §. fi. Sed dic ſubaudiri h̓ facto hominis interueniente. vt emancipacione vel de portacionē patris vel ſimilimodo vel eciam quaſi facto. qd̓ dico propter filios arrogati. quia vna cum patre mutant ſtatum. vt ff. e. l. liberos. et sͣ de adop. §. penui. ar. ꝯtra in
autͣ. ꝯſti. que de dig. §. palam. vbi non ab homine ſed a le ze quis efficitur ſui iuris. ac moriente patre non interueīt factum hominis ȳmo magis dei. Quid̓ ſi interficiatur pat̓ Kº. idem. qꝛ mors ſꝑ dei diſpoſicōe aduenit c. ¶ Media ſic. ff. de auro et ar. le. qui lancē. etsͣ de lib̓tinis .§. libertinoꝝ d ¶ Maxima atrocitate. eſt aut atrox et dura hec ſnīa. lꝫ iuſte fera tur. vt sͣ qui. mo. ius pa. po. ſol. §. pene at̄ ſꝫ hodie ꝓpter hꝰ pe nas nemo ingenuus fit ſeruus. vt in antͣ. de nup. §. ſi vero. col. iiij. et. §. ꝙ at̄ prius. e ¶ Libertis ſcꝫ ꝯdem natis vt ſubicit. ⁊ ꝙ dicit ingratis. al̓ eſt ingrati .i. ingratitu dinis. que reuocacio vt dicunt quidam vt C. d̓ li. et eoꝝ li. l. fi. al̓ penl̓. vel ꝑ vtilem rei ven. ẜm alios ad inſtar donacionis cā mortis q̄ reuocat̉ ut ff. de dona. cā mō r. ſi mortis cā res. ē l. ſe. vel quod eſt verius. actio eſt exͣordinaria per quam offm̄ iudi cis imploratur vt C. de liber. et eoꝝ li. l. ij. et fit hec reuocacō ꝓpter omnem offen ſam ec̄ leuem vt C. de li. et eoꝝ li. l. ij. n̄ at̄. fit ꝓpter omiſſionem obſequij vt C. de li. ca. ſolo. niſi in ca ſuvt cum denegat alimenta. vt ff. de lib̓. agnoſcendis l. ali menta. §. imꝑatoris. nam tunc et occcidere velle videtur eum. vt ff. de li. ag. necare. et hoc niſi remiſerit ius patro natus. tunc em̄ ex his ſolum reuocatur cauſis ex quibus et donatum. vt in autͣ. vt li. dece. §. illud. coll. vj. et hec vera ſunt cum quis ex voluntate ꝓp̓a manumittit. vt C. de li. et eoꝝ li. l. ij. ſꝫ d̓r quis non reuocare. vt C. de li. et eoꝝ li. l. .i. Sed quid ſi manus in patronum iniecit. ℟º. damnatur in metallum. ſi vero conuicia dixerit mittitur in exilium vt ff. de iure pa. l. i. q̄ cauſe ſunt iurate vt C. d̓ reuo. do. l. vlt̓ f ¶ Paſſi ſunt. h̓ multa ſunt nccr̄ia. vt sͣ de iure ꝑſo. §. p. z ¶ Interdictus. hanc penam in vſu non habemus. ſꝫ eius loco ſuccedit deportacio. vt ff. ad l. iul. repe. l. iij. ſꝫ inſtar excōmmuincatorum habebant quibus talia denegantur. Sed videtur hunc eciam fieri ſeruum. lꝫ hic denegetur vt vt ff. de var̓. ꝯg. l. ꝯgnacionum. in fi. ꝯtra. ſꝫ perditur li bertas vt ibi dicitur. vt non poſſit facere teſtamentū cui ſic eſt interdictum. vt ff. de iniuſt. r. te. ſiquis filio. §. eius. h ¶ In inſulam. ſecus ſi in metallum. vt sͣ quib. mo. ius p̓a. non ꝙ fuerit vere ſeruus. po. ſoluitur. §. pene. in caſu tn̄ eciam libertatem perdit dā natus in in in inſulam. vt C. vt nemo pri. l. ij. §. cum auteꝫ i ¶ Subiecti eſſe vt in arrogatis k ¶ Vel ꝯtra. al̓s eſt in littera ſi filius a patre emancipa tus fuerit eſt capite minutus. et ſecundum hoc eſt ex poſicio huius verbi. vel contra. al̓s vero hoc totum de eſt. et tunc idem ſubintelligo. alij dicunt quando ſui iurs

II
ma capitis diminucio in terueniat. manet enim ꝯg nacio. ¶ Nam ſi maxima capitis diminucio inter currat. ius quoqꝫ cogna cionis perit. vtputa ſerui tute alicuius cognati. et nec quidem ſi manumiſſuſ fuerit recipit cognacionē ſed et ſi in inſulam depor tatus quis ſit. cognacio ſoluitur. ¶ Cum autem ad agnatos tuteſa perti neat. non ſimul ad omnes pertinet. ſed ad eos tantū qui proximiores gradu ſunt. et ſi plures eiuſdem gradus ſunt ad omnes ꝑ tinet. veluti ſi plures fra tres ſunt qui vnum gͣdum obtinent. ideo pariter ad tutelam vocantur.
De legitima patrono rum tutela X eadem lege duodecim tabularum liber torum et libertarum tute la ad patronos liberoſqꝫ eorum pertinet. que et ip ſa legitima tutela vocat̉ non quia nominatim in ea lege de hac tutela cauea tur. ſed quia perinde ac cepta eſt per interpretaci onem ac ſi verbis legis in troducta eſſet. eo enim ip ſo quo hereditates liber torum libertarumqꝫ ſi inte ſtati deceſſiſſent. iuſſerat lex ad patronos liberoſue eorum pertinere credide runt veteres voluiſſe le gem eciam tutelas ad eoſ
non eſt tranſferatur in poteſtatem alterius. puta aui mr̄ni vel eciam paterni. vt sͣ de adop. §. ſꝫ hodie. qui caſus eſt cō uerſus illi. quando qui ſui iuris eſt in arrogacionem datur Sed quare filiuſfamilias dicitur cum emancipatur. capite miniui. ℟. ꝓpter ymaginariam vendicionem que fiebat. vt sͣ. qui. mo. ius pa. po. ſol. §. preterea in prͥ. Sed cum hodie non fiat hic vendicio vtin e. §. ꝯtinetur. vi detur ꝙ hodie n̄ mi nuatur capite. ſꝫ c̓te illa ſola non erat rō. ymo et alia. qꝛ mutat familiam. vt. ff. e. li beros. in pnͥ. g ¶ Seruus non mi nuitur. id eſt eius ſtatus non mutatur. cum primo nulluꝫ ha buerit ſtatum vt hic et. ff. e. l. liberos. in fi. et l. ſequenti. Sed ꝯtra eſt. C. de bonis preſcrip. l. i. Sꝫ dic. ꝙ ibi crimine capita li ſeruus accuſatur .i. tali ꝙ eſſet al̓s in li berto capitale Item quid ſi quandoqꝫ ha buit caput. quia fuit liber et nunc ſeruus ē et manumittatur. ℟. idem qꝛ pn̄s tempus ꝯſidero. h ¶ Quibus autem. dixi aliquem: aliquo de tribus modis capi te minui. vt sͣ e. ī pnͥ. autem pro ſed h ¶ Conſtat. vt ff. d̓ ſena. l. iij. et hoc ſi fu erit reſtitutus propter turpitudinem. non poteſt iudica re vel teſtimonium dicere. vt. ff. ad l. iul. repe. l. eadem. §. .i. et ff. de ſena. l. ij. i ¶ Quod autem. dictum eſt. sͣ. t. prox. §. fi. k ¶ Cognacionis .i. ius ſuccedendi. et ad tutelam vocandi perit. ſꝫ ip̄a conſanguinitas non perit. vt. ff. de reg. iuris. l. iura ſanguinis. cum ſit de iure naturali. vt sͣ de iur. na. §. penul. ꝯtra. et sͣ de nup. illud. Sed qualiter ꝯgnatis de fertur. ȳmo agnatis vt sͣt. i. in pnͥ. ℟n̄d̓. poſt agnatos vt .jͣ. de here ab. int̓. §. admonendi. l ¶ Cognacio. id eſt ius ꝯgnacionis a pretore introductū ex quo ad bo. poſ. vocantur. vnde ꝯgnati. m ¶ Sed ſi manumiſſus. aliud ſi reſtitutus. ẜm jo. vt. ff. ad tercl̓. l. i. §. qͥ motis cā. ⁊ C. de ſē. paſ. l. i. ꝯtͣ ⁊ ff. d̓. ꝯt. ta. l. i. et l. ij. Item contra eſt in eo ꝙ hic dicit tolli ius ꝯgna cōiſ per maxīaꝫ ca. di. ff. de rebus du. ſi cognatiſ. ſꝫ aliud in legato in quo vertitur ius naturale. vt ff. e. l. legatum. vl̓ ibi loquitur de ꝯgnacione iuris ciuilis. que per adopcio nem conſtituitur. vt ff. de adop. l. qui in adop. hic vero de naturali cognacione. vt ff. de gra. ꝯg. non facile. §. i. et ſic ibi de minima ca. di. lo. Item contra. jͣ. de ſeruili cogna. in fi. i. ℟. So. hic loquitur in his qui primo fuerunt liberi. et poſtea erui. quod eorum delicto contingit. vnde non debent habere commodum. vt ff. ſo. ma. ſi ab hoſtibus. §. .i. et ff. de mun. l. pap̄. §. exuli. ibi indignum. ⁊cͣ. licet ibi dem. illa racio corrigatur. id eſt non ſemper fuerunt ẜui.
vel illa noua corrigit iſtam. nam ex greca conſtitucione. illa eſt extracta vt dicitur ibi n ¶ Sed et ſi in inſulam. hic ponit exemplum de media. ſed sͣ poſuit exemplum de maxima. o ¶ Cognacio. id eſt ius cognacionis. vt sͣ prox. §. diximus p ¶ Cum autem pertineat. vt sͣ. t. i. i. ℟º. q ¶ Gradu. facit ad hunc. §. ff. dele. iij. l. ſi pl̓es. et. jͣ. de legit. ag. ſuc. §. ſi plures. et ff. de ſepu. viola. l. iij .§. ſi ad plures. hodie vero hic. §. corrigit̉. qꝛ equaliter tā ad ag natos qͣm ꝯgnatos. defertur tutela ſicut hereditas. vt in autͣ. de hr̓. ab inteſt. §. ex his. colla. ix. ac. r ¶ Si plures. alias iſti duo verſiculi de ſunt. ſi plures ſunt qͥ vnum gradum obti nent. ideoqꝫ pariter ad tutelam vocantur ſꝫ ego habeo. acc. De legitima patro norum tutela. ℟ ca. X eadem ſcꝫ per interp̄ Utacionem nō ex ver̓bis ei us. vt ſubijcit. ff. de le. tu. l. tutela. i. ℟n̄. u ¶ Libertorum. id ē impuberum. x ¶ Ad patronos. qͦ cunqꝫ modo manumit tentes. niſi libertas detur a lege. vt ff. do le. tu. l. tutela. vſqꝫ ad. §. fi. y ¶ Que et ipſa. quaſi diceret. non ſolum alie quedam legi time ſunt. ſed et iſta z ¶ Legitima. ſcilicet ex mente. l. non ex verbis. non tamen ſatiſdant niſi eorum perſone ſint vulgares. aut minus ho neſte. vt aut modus tutele. vt quia ſit magna tutela minis aut perſona quia non honeſta. aut cauſa admittat. id eſt recipiat ſatiſdacionem. vt ſupra. ff. e. i. legitimos. §. i. et .ij. licet alij legitimi indiſtincte ſatiſdent. vt. jͣ. de ſatiſdac. tu. §. primo. a ¶ Interpretacionem ſcꝫ iuriſconſultorum b ¶ Lex. ſcꝫ duodecim. ta. vt. jͣ. de ſucce. le. ag. i. ℟º c ¶ Veteres. id eſt ſapientes d ¶ Legem ſcꝫ eandem. xij. tabularum. e ¶ Vocat ſcꝫ lex. xij. ta. vt. jͣ. de legit. ag. ſuc. §. i. f ¶ Iuſſit vt sͣ de le. ag. tu. §. i. i. ℟º. et ſic notabis hic ꝙ vbi eſt eadem equitas. idem ius debet ſtatui. ſic ff. ad l. acqui. l. illud. et ff. de furt. l. i. §. i. g ¶ Plerumqꝫ. quare hoc dicit ſtatim ſubijcit. et facit ad hanc regulam. ff. de reg. iuris. l. ẜm naturam. et. jͣ. de con trahend. emp. §. cum autem. et C. de fur. l. fi. §. ſed cum in ſecunda. et C. de caduc̓. toll. l. i. §. ij. alias. in pro non ſcrip to pro non ſcripto. et ff. de peri. et commo. rei ven. l. id qd̓ h ¶ Tutor. et ita apud alium eſt hereditas. et apud aliū eſt tutela ſcilicet agnatum vel cognatum. vt hic et. ff. de le. tu. k. i. §. i. jtem minor vigintiquinqꝫ annis manumittēs

I
pertinere. cum ⁊ agnatoſ quos ad heteditatem lex vocat eoſdem et tutores eſſe iuſſit. Quia plerumqꝫ vbi ſucceſſionis eſt emolu mentum. ibi et tutele onꝰ eſſe debet. Ideoqꝫ autem diximus plerumqꝫ quia ſi a femina impubes manu mittatur. ipſa ad heredi tatem vocatur. cum alius eſt tutor. De legittima parentum tutela. Xemplo patro E norum recepta e alia tutela. que ⁊ ip̄a legitima vocatur. Nā ſiquis filium aut filiam. ne potem aut neptem ex filio et deinceps impuberes emancipauerit legitimus eorum tutor erit. De fiduciaria tutela. St et alia tutela que fiduciaria ap C pellatur. Nam ſi pater filium vel filiam. ne potem vel neptem. vel de inceps impuberes manu miſerit legitimam eorum
tutelam nanciſcitur. Quo defuncto ſi liberi vi rilis ſexus eius exiſtant. fiduciarij tutores filioruꝫ ſuorum vel fratris vel ſo ris vel ceterorum efficiun tur. ¶ At quī patrono le gitimo tutorē mortuo. li beri quoqꝫ eius legitimi ſunt tutores. Quoniam fi lius quidem defuncti ſi nō eſſet aviuo patre emanci patus. poſt obitum eius ſui iuris efficeretur. nec in fratrum poteſtatem reci deret. ideoqꝫ nec in tute lam. libertus auten ſi ſer uus manſiſſet vtiqꝫ eodem iure apud liberos domini poſt mortem eius futurus eſſet. Ita tamen hij ad tu telam vocantur. ſi perfec te ſint etatiſ ꝙ noſtra con ſtitucio in omnibus tute lis et curacionibus obſer uari gn̓aliter precepit De attiliano tutore vel de eo qui ex iulia et ticia dabatur lege.
ſuccedet in hereditate vt patronus. non tamen erit tutor. vt. jͣ. de fidu. tu. in fi. et C. de legit. tu. l. vlt. §. fi. ac xemplo recepta. ſcilicet per interpretacionem iuriſconſultorum vt ſuperius cum deſinebat eſſe agnatus niſi ꝯtracta fiducia emancipet qd̓ hodie ſemper preſumitur. vt. jͣ. de legit. ag. ſuc. §. fi. vn de hodia eſt ſemper legitimus. i ¶ Tutor erit. ſcilicꝫ qui emancipauit. et ſi ipſe maior eſt. vi ginti quinqꝫ annis. vt jͣ. t. i. in fi. et facit ad hoc sͣ. t. i. quibus mo. ius pa. po. ſoluit̉ .§. et preterea ſi impͥu bes. et. jͣ. t. i. i. ℟º. ac. De fiduciaria tutela. ℟ca. St et alia tutela. id eſt alio no Inime vora ij Appellatur. d dicetur. jͣ. in. §. quō de functo. m ¶ Impuberes. naꝫ ſi puberes non erit eorum curator legi timus. vt. ff. de excu. tu camiſſis. §. lucius. Ar. contra. in autͣ. vt hij qui ob. p. §. i. col. vj. jo. n ¶ Manumiſerit. di eſt emancipauerit vt .ff. quando act. de pecul. eſt an. l. i. §. i. et facit ſupra. t. i. et ff. e. tutela. §. fi. et. l. ſeq̄n. o ¶ Quo. ſcilicet pa trefamilias. qui erat tutor filiorum et ne potum. p ¶ Si liberi. qui r e manſerunt in poteſta te patris. idem puto et ſi filij fuerunt emā cipati. Si autem tam impuberes qͣm puberes remanſerunt in poteſtate. ipſo iure recidunt in poteſtatem ſui patris illi qui filij ſunt ſed fratres recident intutelam fiduciariam ſemper vt sͣ quibꝰ modis ius pa. p. ſoluitur. §. i. et sͣ de tutelis. §. permiſſum. q ¶ ftiliorum ſuoꝝ ſcꝫ nepotum defuncti r ¶ Sororis. ſed certe frater videtur eſſe legitimus. vt. C de excepe. l. aduerſus. que eſt contra. ſed certe qui fiducia rius eſt legitimus eſt per interpretacionem. licet aliud nō men habeat ſcilicet fiduciarius. ⁊ illum reſpectum habuit ibi vt ſt̄imum fiduciarium appellaret. s ¶ Atqꝫ. pro certe. al̓s at quin. et tunc dic at pro ſꝫ et quī pro certe. et eſt oppmnio. quare filij patronorum ſunt legi timi. vt ſupra de le. pa. tu. i. ℟º. et iſti filij non ſic. ad quod reſpondet quoniam filius. ⁊cetera. ſed hec racio non te net niſi inter fratres. qui non debent recidere in poteſtatem fratrum ſuorum. ſed filij. id eſt nepotes erant recaſuri in poteſtatem. ergo in tutelam legitimam. Sed rn̄deo non recidunt filij iure hereditario in poteſtatem. ſed iure paternitatis et filiacionis. at ſeruus ſi non eſſet manumi ſſus iure hereditario erat futurus ſeruus apud filios do mini. et niſi eſſent heredes non eſſent domini ſed filius. et ſi non ſit heres pa tris. tamen filium in poteſtate habet. vt sͣ quibus mō. ius pa. po. ſoluitur. §. primo Erat et alia racio iu ri veteri. quia eman cipacione tollebatur ius agnacionis mini ma capitis diminucō eciam inter patrem et filium. niſi eſſet emancipatus contra cta fiducia. eciam ne dum inter fratres vt C. de legit. tuto. l. iiij et sͣ de legit. ag. tur. .§. fi. ſed hodie corri gitur. vt dicta .l. C. et. jͣ. de le. ag. ſuc. §. fi. dicunt quidaꝫ vt azo hodie fiduciariam eſ ſe legitimam ex ver bis et ſentencia. l. xij. tabularuꝫ. exquo hec ſcd̓a rō ceſſat Sed po teſt dici contra. quia remanet prima. accur ſius floren. t ¶ Recideret. dicunt quidam ꝙ ſi non eſſet emancipatus nō erat futurus in poteſtate patris. et ſicut erat patris. et ideo eman ciꝑatus non ita erit apud fratrem ſicut erat apud patrem. primo in ſimili tutela Io. u ¶ Nec in tutelam. id eſt legitimam. ſed fiduciariam. libertuſ enim eſt in poteſta te filij patroni iure he reditario. filiuſ in poteſtate iur̓ patrie poteſtatis. ac. flo. x ¶ Si perfecte. id eſt vigintiquinqꝫ an. nam quociens fit niencio de etate perfecta vel de maiore vigͣintiqumqꝫ an. intelligitur. vt de his qui veniaꝫ eta. impe. l. fi. et ff. del̓. iij. cum filio. §. fi. y ¶ Conſtitutio. vt. C. de legit. tutel. l. fi. z ¶ Precepit. vt ſint perfecte etatis. et eſt racio. vt. jͣ. de execū. tur. §. minores. xxv. an. ¶ De attiliano tutore. id eſt de eo tutore qui dabatur per legem factam ab attilio. vt in textu exponitur Icui nullus. ſcilicet ex teſtamento. nam quamdiu teſtamentaria tutela ſupereſt non eſt locus alij. Item nec legitima. nam nec datiua tunc locum ha bet. vt. C. qui dare tutorem poſſunt. l. ſi ſororis. z ¶ Et maiore. id eſt duobus. erant enim tres. vt ar. C. de

L
I cui nullus om nino tutor datus fuerat ei dabatur quidem in vrbe romana a Epretore vrbano et maio re parte tribunorum ple bis tutor ex lege attilia. In prouincijs vero a pre ſidibus prouinciarum ex lege iulia et ticiā. ¶ Sed et ſi teſtamento tutor ſub condicione aūt die certo datus fuerat quamdiu cō dicio aūt dies pendebat. ex hijſdem legibus tutor dari poterat. ¶ Item ſi pure datuſ fuerat. qͣidiu ex teſtamento nemohereſ exiſtat. tamdiū̓ ex eiſdem legibus. tutor petendus erat. qui deſinebat eſſe tu tor ſi condicio exiſteret a̓ dies veniret aut heres ex iſteret. ¶ Ab hoſtibus quoqꝫ tutore capto ex hiſ legibus tutor petebatur qui deſinebat eſſe tutor. ſi is qui captus erat in ciui tatem reuerſus fuerat. nā reuerſus recipiebat tute. lam iure poſtliminij.
¶ Sed exhis legibus tu tores piſſillis deſierunt da ri. poſtea qͣmprimo conſu les pupillis vtriuſqꝫ ſexus tutores ex inquiſicione da re ceperunt. deinde pre tores ex conſtitucionibꝰ. Nam in ſupraſcriptis le gibus. neqꝫ de caucione a tutoribus exigenda. rem ſaluam pupillis fore. neqꝫ de compelledis tutoribus. ad tutele amminiſtracio nem quicquam cauebat̉. Sed hoc iure vtimur vt romē quidem prefectus vrbis vel pretor ſecunduꝫ ſuam iuriſdictionem. in prouincijs aūt preſides ex inquificione tutores crea rent. vel magiſtratus iuſ ſu preſidum ſi non ſint ma gne pupilli facultates ¶ Nos autem per conſti tucionem noſtram. ⁊ hu iuſmodi difficultatem ho minum reſecantes. nec ex pectata iuſſione preſidum diſpoſuimus ſi facultates pupilli vel adulti vſqꝫ ad quingentos ſolidos valeoffi. pre. l. ij. et ff. de orig. iuris. l. ij. §. hijſdem temporibꝰ g ¶ Die certo. vt a paſca in antea ſis tutor. h ¶ Poterat. et hodie datur. vt ff. de teſta. tuto. l. ſiquis ſub condicione. i ¶ It̓ nemo. nā et ſi vnus de pluribus heredibus adierit. valet tutela. vt ff. de teſta. tuto. l. ſi nemo Idem in liber tate teſtamento reli cta. vt ff. de teſt. ma nu. l. teſtamento. k ¶ Erat. al̓ extiterat Sed quid ſi nulluſ fu it inſtitutus cum pu pillo. ſed tantum pu pillus eſt heres. Po teſt diciꝙ auctoritͣte iudicis adeat. vt C. d̓ iur̓ deli. l. ſi infanti et ex tunc valebit tu tel a. et incipit tutor a dminiſtrare. l¶ Deſinebat. id eſt ille qui ſic erat datus in ſubſidium. define bat cum teſtamenta rius venit vt ſubicit m ¶ Condicio. hic tu tor tacite vſqꝫ ad di em vel condicionem exiſtentem datus ex preſſe non poteſt. vt ff. de regul̓. iuris l. actus. n ¶ Ab hoſtibꝰ pete bat̉. nec erat locus le gitimē. vt ff. de le. tu te. l. j. §. ſi apud. o ¶ Qui deſinit. id eſt iſte talis qui erat da tus in ſubſidium p ¶ Poſtliminij. quo iure eciam omnia alia recuperat. vt sͣ qui mo. ius pa. po. ſol. § ſi ab hoſtibus. nec de adminiſtratis. interī tenetur hic reuerſus vt ar. ff. ſiqͥs cauc̄. l. iiij. §. jtem ſiquis q ¶ Legibus. ſcilicet attilia. iulia et ticia vt ſͣ e. t. in pnͥ. r ¶ Poſtea qͣm. nunc recitat nouum ius. nam quatuor ſunt iura que hoc titulo notari poſſunt. s ¶ Primum. alias qͣmprimum. t ¶ Ex inquiſicione. ſcilicet inquirendo facultates eoꝝ. an ſint pares oneri adiuncto. vt. jͣ. de execū. tu. §. ſed propter Item bona conuerſacio requiritur. vt et al̓s in patre arro gatore. vt. ff. de adop. l. nec ei. §. eorum. et sͣ. de adopc. §. cum autem. Accur. u ¶ Nam ſupra. bene dico ꝙ deſierunt per has leges tuto res dari poſteaqͣm conſules dederunt ex inquiſicione. et bonum fuit ꝓpter duas raciones quas ponit. naꝫ ꝓ qꝛ. ⁊cͣ. x ¶ Fore hanc caucionem preſtant tu. et cu. vt ff. rem pu. ſaluam fore. l. n̄ quaſi. §. i. et l. ſꝫ et ſi ad ſpēꝫ. pͥ ¶ De compellendis. id eſt captis pignoribus. vt. jͣ. de ſatiſd̓ac. tu. §. pe. ¶ Sed hoc iure vtimū. hic eſt tercium ius quod erat tꝑe iuſtimani. et hodie eſt quartum additum. quod eſt infra proximo. §. a ¶ Prefectus. ad prefectum cogniciones criminales. ad pretorem ciuilia negocia veniebant. vt ptꝫ. ff de off. pre. vr. per totum t. et. ff de off. pre. p̄. ꝑ totū ti. ſed tutelam dabit vt erqꝫ vt hic. q Iuriſdictionem. prefecti vrbis eſt iu riſdictio vſqꝫ ad c. mi liaria. ſꝫ pretoris ro me tm̄ vt ff. de of. p̄. vr. l. i. §. cum vrbem. et in ſum. de off. pre. ro. dabunt gͦ eum ⁊ ei qui eſt de ſua iuriſdi ctione. vt ſtatim in p̄ fidē notabis c ¶ Crearent. ſcꝫ eum qui eſt de ſua iuriſdi ctione dabit. vt ff. de tu. ⁊ cu. da. l. ius dan di. Si vero ibi non in ueniebantur ydonei. ecim in alio loco q̄ret et preſidi nunciabit. vt ff. e. l. diuus Item ei qui ſit de ſua iuriſ dictione vel racione originis. vl̓ racione poſſeſſionis. vel raci one domicilij. vt ff. e. l. i. §. vlt. et l. diuus. ſi autiem in altero hoꝝ trium locoꝝ non in uenitur. ſꝫ in quarto loco reducendus eſt ad alterum locum de his tribus. et ibi tu. accipiat vt C. qui pe. tu. vel cu. l. i. d ¶ Iuſſu gͦ delegat̉ Sed ꝯtra. ff. de tu. ⁊ cu. da. nec mandante ſꝫ ibi mandatum ē ꝙ non importat nccīta tem h̓ iuſſus qui im portat vt ff. ꝙ iuſſu. .l. i. §. i. et ff. man. l. i. Vel ibi erant magne facultates pupilli. hic parue. ſꝫ c̓te et ſi ſint parue adhuc videt̉ idem. nam dacio tutele eſt mix ti imperij. vt ff. de tutelis mutus. §. tutoris dacio vbi d̓r ꝙ tutoris dacio illi ſoli ꝯpetit cui nominatim hoc dedit. l̓ lex vel ſenatuſconſul. vel princeps. gͦ non pt̄ delegari. vt ff. de offi. eius cui man. eſt iur̓. l. i. i. ℟. Sed dic ꝙ non poteſt delegari n̄ hn̄ti iuriſdictionem. ſꝫ hn̄ti ſic vt ff. e. l. ius dan di vt hic. Sed que ſunt magne facultates. ℟º. qͥnquagīta aurei. vt. C. de defen. ci. l. i. vel. x. aureoꝝ. vt in autͣ. d̓ de fen. ci. §. et iudicare. col. iij. vel verius vſqꝫ ad quingentos ſolidos. ſi ſint parue. ſi vltra ſint magne vt. jͣ. ꝓx. §. ac. e ¶ Nos autem ꝯſtōꝫ. quam non habemus f ¶ Iuſſione .i. delegacione ſiue precepto. naꝫ in hͦ differt a mandato. qꝛ mandatū ex voluntate eſt. ſꝫ iuſſus nccītatis.

ant defenſores ciuitatum vnacum eiuidem ciuitatis religioſiſſimo antiſtite vel alias perſonas publicaſ .i. mgr̄atus vel iuridicū alex andrine ciuitatis tutores vel curatores creare legi tima cautela. ẜm eiuſdem ꝯſtōis normam preſtanda viꝫ eoꝝ periculo qui eam accipiunt ¶ Impube̓s at̄ A in tutela eſſe naturali iuri ꝯueniens ē vt is qͥ perfecte etatis n̄ ſit alterius tutela regat̉ ¶ Cum ergo pupil loꝝ. pupillaꝝqꝫ tutores. negocia gerunt poſt pu bertatem tutele iudicio G racionem reddent. De autori tutou Vctoritas autem tutoris in quibuſdā cauſis neceſſaria pupillis eſt. in quibuſdam non eſt neceſſarria vt ecce ſiquid dari ſibi ſtipuletur. nō eſt
nccͣria tutoris aucͣtas. qd̓ ſi alijs promittant pupilli nccͣria eſt tutoris aucͣtas. nanqꝫ placuit meliorē qui demꝯdicōꝫ eis licere face re. eciam ſine tutoris auto ritate. deteriorem vero nō aliter qͣm tutoris aucͣtate ¶ Vnde in his cauſis ex qͥ bus mutue obligaciones naſcunt̉ vt in empcōibus vendicōibus. locacōibus ꝯductōibus. mādati. d̓po ſiti. ſi tutoris aucͣtas n̄ int̓ ueniat. ip̄i quidem qui cū his ꝯtrahunt obligantur ad inuicem pupilli non ob ligantur. ¶ Neqꝫ tn̄ here ditatem adire neqꝫ bono rum poſſeſſioneꝫ pete̓ neqꝫ hereditateꝫ ex fideiomiſſo ſuſciꝑe aliter poſſunt. niſi tutoris aucͣtate. ꝙͣuis illiſ lucroſa ſit nec vllum dam num habeant. ¶ Tutor aūt ſtatim in ip̄o negocō
vt ff. qd̓ iuſſu. l. i. §. ij. et. ff. man. l. i. g ¶ Solidos. i. aureos. vt. jͣ. de pe. te. li. §. fi. quoꝝ. lxx. et duo faciunt libram auri. vt C. de ſuſcep. et ar. quociens h ¶ Vna. j. ſil̓ Vel alias. hͦ qn̄ exͣ ciuitatem vt ī municipio. nam ingr̄atus municipalis dabit. ac. k Alexandrīe. hͦ qn̄ tutor datur in ciuitate alexandrina l ¶ Periculo .ſ. tabel lionū ⁊ alioꝝ. n̄ vero ip̄oꝝ maloꝝ iudicū qͥ hn̄t pt̄atē dandi vt. jͣ. de ſatiſda. tu. l̓ cū. §. pe. et. §. fi. qͥ ſunt con tra. ac. m ¶ Qui eam ſcꝫ ſatiſ dacionem n ¶ Impube̓s. h̓. §. eſt gnalis ad oēs t. p̄ce dentes t. de tutelis oCIuri .i. equitati. p Gerunt. al̓ eger̄t. .i. geſſer̄t. q¶ Pub̓tateꝫ. ſꝫ et an̄ ſi finita tutela fuerit priꝰ vt ff. de tu. ⁊ ra. diſ. l. niſi finita. al̓s niſi ſit finita tutela. n̄ naſcitur actio tute le. ſꝫ alie actiones na te ſūt ſꝫ n̄ exercentur. ut ff. d̓ tutel̓ ⁊ ra. diſ. .l. ſi tutor. §. fi. et l. ſꝫ n̄ dantur r ¶ Iudicio .i. actōe tu tele q̄ dat̉ in ſimpluꝫ et ꝓpt̓ dolū ⁊ culpam latam et leueꝫ. Eſt et alla actio qͣ tutor te net̉ .ſ. de rōnibus diſ trahendis. ſic em̄ no nimat̉ vt ff. deatͣ. ⁊cͣ. 7 tutelis. l. ij. et dat̉ in duplū ⁊ ꝓpter dolum et in duplo ꝯtinet̉ rei ꝑſecucio. prior tn̄ ꝯtͣ tutorem. et ꝯtra here des. poſterior ꝯtra tutorem tm̄ vt ff. de tu. et ra diſ. l. i. §. pe. ⁊ l. ij. jt̓ vna intenta alt̓a denegat̉. lꝫ plꝰ ſit ī eace ꝯtͣ. ſe cus in act. tutele ⁊ furti vt ff. d̓ tu. ⁊ ra. diſ. l. i. §. in tutela. De auctoritate tutorum Vcͣtas. vt C. de ꝯtͣhen. et ꝯſti. ſti. l. neqꝫ s Accr̄ia. in duobꝰ caſibꝰ obligat̉ pupillꝰ ſine tutoriſ aucͣtate vt ff. de act. et ob. furioſus vbi ſcꝫ ex re actio veīt. t ¶ Promittant. qꝛ tunc eſt ꝟ iſil̓e ꝙ male agat. et fa. adh .j. qui. ali. lꝫ. l̓ n̄. §. nunc admonendi. et. §. ſꝫ eꝯtͣrio. et. jͣ. de ī utili ſti. §. pupillus. et. ff. de acqͥ. re. do. pupillus. et ff. de pact. ꝯtra iu. jdem de muliere ſuꝑ dote paciſcente vt ff. d̓ pac. dotali. l. de die. id̓ in alim̄tario tͣnſigēte vt C. de tͣnſa. l. cū hij. §. qͥd gͦ. jt̄ fa. C. de ꝯtͣ. et ꝯſti. ſti. l. neqꝫ. u ¶ Vendicōibꝰ. ſi tn̄ pupillꝰ petāt rē exvendicōe r̓pellit̉ excepcō doli mali. nͥ p̄ciū dare velit vt ff. d̓ 2 ei ven. l. ſi id qd̓ x ¶ Depoſitiſ. pupillꝰ tn̄ doli capax tenet̉ de 2§. vlt. ī fi. poſiti. ſiqͥd doli ꝯmiſit l̓ locuplecior fc̄s ſit vt ff. depoſiti. l .i. §. in pupillūj. et ſic noͣ ꝙ ꝯtͣctus claudicat qn̄ꝫ vt h̓. et y. Obligant̉ ff. d̓ act. emp. iul̓. §. ſiqͥs a pupillo Ar. ꝯtͣ ff. de arbi. l. litigatores. §. pe. et fi. et in autͣ. de n̄ eli. l. i. §. proſpeximus. jt̓ hͦ eſt vni n̄ locuplecior ſit pupillꝰ al̓ excipitur ſi agat. et ꝯtra euꝫ pot̓it agivt C. d̓ admi. tu. ſi mino ris ⁊. C ꝓ ep̄. l. fi. ff. e. l. v. §. i. et d̓ reſcin. vēd. ſi id qd̓. §. fi. z ¶ Neqꝫ hr̓ditatem que ex teſtō l̓ ab inteſtato defert̉. ſcꝫ iur̓ ciuili vt ff. de hr̓. pe. l. i. ij. et iij. et hr̓ditas eſt ſucceſſio ī vinu̓ſum ius qd̓ habuit defunctus tꝑe mortis ſue. deducto ere alieno vt ff. de ver. ſig. l. nihil a ¶ Bonoꝝ poſ ſeſſionem ex teſto. vt ẜm tabl̓as l̓ ab int eſ tato vt vnde liberi et ſil̓es q̄ ſunt oēs de iur̓ pretorio vt. jͣ. de bo. poſ. §. qͦs auteꝫ. ⁊ eſt bonoꝝ poſſeſſio iuſ ꝑ ſeq̄ndi retinēdiqꝫ pri monij qd̓ cꝰcūqꝫ fue rit c̄ his morit̉ vt ff. d̓ bo. poſ. l. iij. §. bono rum. hͦ tn̄ in bo. poſ. fallit in caſu c̄ pupil n̄ habꝫ tutorem. tunc enim pretor aulus ctoritatē tutoris pt̄ ſupple̓ vt C. qͥ admit. ad bo. poſ. l. bonoꝝ id̓ in hr̓ditate vt C. d̓ iu. deli. ſi infāti. in fi. b ¶ Ex fidei ꝯmiſſo vt ꝑ ſe. ꝯ. tre. vt. jͣ. de fi dei ꝯ. hr̓. §. ſꝫ qꝛ. jdem dico. et ſi boͣ velit re ciꝑe cā ſeruandaꝝ li bertatum. c̄ et ibi po ſſit timere damnum. qꝛ eſt ſucceſſio in vni uerſum ius vt. jͣ. ꝑ qͣs p. no. acqͥ. §. fi. c ¶ Tutoris .i. admini ſtratoris cui adnini ſtracōſit ꝯceſſa ī teſta mento. alioqͥn non vꝫ nam. et ſi ab eo qui tu telam n̄ gerit. ſciens alium gere̓ emā. dn̄s n̄ efficiar vt ff. e. l. iiij Item nunqͥd curatō ris ſufficit aucͣtas ad eand̓ hr̓ditate l̓ bo. po. delatā pupil lo. ℟. n̄. vt ff. de ap. cum in vna. §. tutor. vſqꝫ in fi. legis. d¶ Lucroſa ſit .i. lꝫ apparet lucroſa nͨ occaſiōe ſucroſe adeat damnoſaꝫ. Lucroſa. qꝛ adeundo on̄at̉ legatis et fidei ꝯmiſ ſis et alijs on̄ibus. et ita obligat̉. ſꝫ n̄ pt̄ obligari ſine tuto ris aucͣtate vt sͣ e. in pnͥ. l̓ ſi obiciat̉ ceſſante ca. ⁊cͣ. hͦ raro accidit ꝙ hr̓ditas n̄ ſit oneroſa. et ad ea q̄ freq̄ncius acci dunt adaptantur iura. vt ff. de le. et ſe. cum n̄ ad ea e ¶ Qeqꝫ vllū. eſt alia rō ec̄ ſi ſit lucroſa. qꝛ litibꝰ et ſūptibꝰ vexaret vt ff. de min̄. l. mīoribꝰ xxv. a. ⁊ his eiſd̓ ec̄ rōibus nec ī iudicijs ciuilibꝰ l̓ crimīalibꝰ pt̄ eē ſine tutoris aucͣtate vt C. adu̓ſus rē iud. l. et c̄ mīores. ⁊ C. d̓ aucͣ. p̄. claꝝ. nͥ in iiij. caſibus vt in poſſeſſionē mom̄taria vt C. ſi ꝑ vī vel alic mo. l. i. et C. qͥ legit. ꝑ. mom̄tarie. jt̉ in violato thoro mīor ſine curatorē accuſat. vt ff. de adul. ſꝫ maritus. §. lex. ſꝫ hͦ in adulto. jtē ſi veniā etatiſ īpetrat vt C. d̓ his qͥ ve. e. ī. l. ij. jt int̓dē̄o de li. ho. exhi. vt ff. de li. ho. exh. ꝙ ⁊ lex. §. ſꝫ ſi ml̓r fMHabeant. qꝛ forte ſubeſt es alienum latens g ¶ Tutor at̄ fieri .i. probare et laudare qd̓ fit ꝑ pupillū h Eſtiauerit. al̓ filius n̄ pt̄ adire hr̓ditatē. vt ff. e. Ii. at. ſine volūtate pr̄is vt C. de bo. q̄ li. l. fi. §. pe. n̄ em̄ ꝯpellitͣ

pn̄s. dꝫ actor fieri. ſi hoc pupillo prodeſſe eſtimaue rit. poſt vero tp̄us. vel per nuncium aut epl̓am int̓po ſita auctoritas nihil agit ¶ Si at̄ inter tutorē pu pillumue iudicium agend̓ ſit. qꝛ ipſe tutor in re ſuaꝫ actor eſſe non poteſt. non pretorius tutor vt olī ꝯſti tuitur. ſꝫ curator in locuꝫ V eius datur. quo curatore I interueniente iudicium ꝑ agitur ⁊ eo peracto cura tor eſſe deſinit. Quihꝰ moīs tiuteſa ſin Vpilli pupilleqꝫ cum puberes eſſe ceperint a tutela liberantur. ¶ Pubertate aut veteres quidem n̄ ſolū ex annis. ſꝫ eciam ex habi tu corporis in maſculis ex timari volebat. ¶ Noſtra at maieſtas dignum eſſe caſtitate nr̄oꝝ tꝑm bn̄ pu tauit. qd̓ in feminis eciaꝫ antiq̓s īpudicū eſſe viſū eſt .i. inſpectionē habitudi nis corporis. hoc eciaꝫ ex habitu in maſcl̓os extede̓
Et ideo ſancta ꝯſtōe ꝓmul gata pubertatem in maſ culis poſt. xiiij. annum cō pletuꝫ ilico iniciuꝫ accipe̓ diſpoſuimus antiquitatiſ normaꝫ in femininis ꝑſoīs bn̄ poſitaꝫ ſuo ordine re linqͣntes vt poſt. xij. ānos ꝯpletos viri potentes eſſe credantur ¶ Iteꝫ finitur tutela ſi arrogati ſint ad hūc impuberes vel depor tati ¶ Item ſi in ẜuituteꝫ pupillus redigatur. vel ſi ab hoſtibus captꝰ fuerit. ¶ Sed et ſi vſqꝫ ad certā ꝯdicōeꝫ datus ſit tutor in teſtamento eque euenit vt deſinat eſſe tutor exigēte ꝯdicione. ¶ Similimodo finitur tutela mortē pupil loꝝ vel tutoꝝ. ¶ Sed et capitiſdiminucōe tutoriſ ꝑ quaꝫ libertas vel ciuitas eius amittitur. oīs tutela perit. ¶ Minima at̄ capi tiſ diminucōe tutoris velu ti ſi ſe in adpcōꝫ ded̓it le gitīa tm̄ tutela perit cet̓e n̄ pereūt ¶ Sꝫ pupilli ⁊ pu pille capitis diminūco. lꝫ
primo. qꝛ eſt iniquū. ſcd̓o qꝛ tenet̉ pupillo damnum reſar tire tutor. vt ff. e. ſi tutor. b ¶ Pꝰ tp̄s ſcꝫ n̄ modicū. al̓ vꝫ aucͣtas vt ff. de acqͥ. hr̓. ſiqͥs mihi. §. iuſſum. q̄ eſt ꝯtͣ. et eſt rō. qꝛ vident̉ ineſſe que in cō tinenti fiunt. vt ff. ſi cer. pe. l. lecta. c ¶ Per epl̓aꝫ. noͣ. caute et redde ſingl̓a ſingl̓is nā dixerat duo. ſcꝫ ſtatim ad qd̓ refert̉ poſt tp̄s. etcͣ. Itē in ip̄o negō pn̄s ad qd̓ refertur hͦ per epl̓aꝫ. qꝛ int̓ abn̄tes mittitur. vt. jͣ. de ob. ex ꝯſenſu. §. fi. Idem ⁊ ſi aliomō inutilit̓ auc torizetur. vt ff. e. l. i. .§. fi. et l. ij. ſcꝫ ſi inui tus detinet̉ d ¶ Si inter iudiciuꝫ ſcꝫ rei ven. vel alt̓ius ꝑſonalis vel realis act. tutele vl̓ neg. g̓. q̄ ꝯtͣ tutorem erit dā da q̄ durāte of. n̄ dat̉ vt ff. de tu. ⁊ ra. diſ. non. §. fi. et l. ſi c̄ ad h uc. ⁊ id̓ in vtili gn̓a. li. negg̓. q̄ dat̉ ꝯt cū ratoreꝫ adultis vt ff. de admi. tu. l. cū cura tore ⁊ C. de admi. tu. l. ij. et l. rōnes. ſꝫ c̓te nec alij vident̉ interī poſſe intendi. vt ff. d̓ tu. et ra. diſ. l. ſꝫ n̄ dan tur. ſꝫ illud intellige vt ipemēt exerceat n̄ dant̉. ſꝫ ꝑ procurem ſic vt hic d̓r. jt̄ nunqͥd hͨ correcta ſūt hodie ꝑ autͣ. vt in autͣ. vt hij qͥ ob. per re. mi. §. .i. col. vj. cum nullus creditor vl̓ debitor poſſit eſſe tutor l̓ cu rator. ℟. ſic. nͥ in tu tore teſtamentario. ī qͦ poteritad hūc ho die h̓. §. loqui. cum fi des ralis tutoris ab ip̄o teſtatorē ſit com probata. vt. jͣ. de ſa tiſdā. tu. uel. cu. §. i. ⁊ C. d̓ ep̄a. auc. d̓ creacionibus. l̓ id̓ in eo qd̓ in alijs vt in p̄. autͣ. p̄diximꝰ. ſꝫ magiſcredo ꝯtͣriū vt dixi in autͣ. vt hij qui o b. ꝑ. re. §. i. jt̓ et circa reales actōes hūc. §. hodie facimꝰ loqͥ. cū in eis n̄ ſit obligacio vn̄ ceſſat actio. vt. jͣ. d̓ act. §. i. e ¶ In rem ſuam. et pupilli que ſua d̓r. vt cū bn̄ admīſtrat vt rr. de furt. l. interdum. §. qui tutelam f ¶ Actor. fa. ad hͦ ff. de ꝟ. fig. l. qd̓ dicimꝰ ⁊ C. ne qͥs ius ī ſua cā. l. vna. et C. de teſtibꝰ l. oībꝰ ⁊ ff. e. l. v̓. i. ℟. ar. ꝯtͣ C. de fidei ꝯ. l. fi. ibi iudex. etcͣ. ne ſequeret̉ inconuenienſ ut in eod̓ negō eſſet actor et reꝰ. nam olim in tali caſu daba tur tutor pretorius. quod hodie n̄ eſt vt h̓ d̓r. g Sꝫ curator. C. d̓ in litē dan. cū. l. i. h Et eo .ſ. iudicō ¶ Quibus modis tutela finiatur ℟ ca. Hic vidend̓ eſt quibꝰ modis tutela finiat̉. Octo modos po
nit. pubertate. arrogacōe et ſeruitute. ꝯdicōe. morte. ca pitis diminucōe. ſi ad certū tp̄us datus ſit. ſic et ſi finitur tp̄s. ſuſpicione. excuſacione. Vpilli pupilli ſūt qͥ d̓ pt̄ate pr̄is īpube̓s exier̄t l̓ mor te vel emancipacōe vt ff. de ꝟ. ſig. l. pupillus. j. ℟ lꝫ imꝓpͥe dicat̉ aliqn̄ pupillꝰ qͥ eſt ī pt̄ate vt ff. d̓ ꝟ. ob. l. fi. §. ſi pupillus. h ¶ Hītu .i. aſpectōe vtꝝ hr̄et barbā vnā l̓ alteraꝫ. vt. jͣ. innuit et fa. ff. d̓ min̄. l. mīor xxv. an. l̓ adito p̄ſide ex aſpectu corꝑis ⁊cͣ. Et noͣ pro opi. M. o ẜm ꝯſcīaꝫ dicebat iu dicem debe̓ iudicare et fa. ff. de fer̓. l. ij. in fi. et ff. fin̄. reg. l. ſiin rupcō e. §. fi i ¶ Hoc ec̄ ſcꝫ ꝙ ſit iu dicand̓ impudicū ke ꝯſtōe vt. C qn̄ tu. l̓cu. eſſe deſi. l. fi. le Credant̉. fa ad hͦ sͣ de nup. i. ℟º. m ¶ It finit̉. impube̓ſ .i. in pupillari etate. adhuc exn̄tes vt h̓. et .ff. de adop. nec ei. §. eoꝝ et hͦ c̄ ꝯſenſu oīm tutoꝝ. vt C. de aūc. preſtan. l. fi. n At ſi redigat̉ ex in gͣtitudīe ſi ſit doli ca pax. n̄ at̄ ex vēdicōe vt. jͣ. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. .§. pe. qꝛ n̄ niſi ſit ma ior. xx. an. pt̄ ꝑ ven dicōꝫ fieri ſeruus vt sͣ de iur̓ ꝑſo. §. pe. Conͣ ē C de inoff. teſt. l. ſi qͥs. §. fi. ſꝫ ibi dicit de eo qui doli capax nō eſt o. ¶ Sꝫ ſi vſqꝫ ad certā .i. ſpecificatā. vt qn̄ tūc erit ꝯſul p ¶ Teſtō. no ꝙ dix ī teſto. nā a lege vel a iudice n̄ ſic vt ff. d̓ re. iuris. l. actus q ¶ Morte naturali. nam de ciuili iaꝫ dixit sͣ prox. ſcꝫ vbi dixit de deportato et ſeruo facto per ingratitudinem. quia mors oīa ſoluit nēdū tutelam. vt in autͣ. de nup. §. deinceps. r ¶ Sed et capitis lib̓tas. et tunc maxīa g Ciuitas ⁊ tūc media vt sͣ de ca. di. §. maxīa. et. §. minor. t ¶ Oīs .i. teſtam̄taria vel datiua. u ¶ Si in adopcione ſꝫ emancipacione filij lt̄ima tutela non finitur. qꝛ filluſfa. ſt̄imus tutor eſſe n̄ pt̄. cum ſcꝫ pater eū precedat. vt sͣ de ca. di. §. fi. niſi in caſu vt cum manumittit ſeruum maternum delatum ſibi. vt sͣ de leg. pa. tu. §. ſꝫ for te. et tunc differtur cum ſui iuris erit. vt ff. famil. herciſc. ſi maritus. x ¶ Legitima. Sed quare hec legitima tm̄ perit. ℟º. quia agnacio perit mīma capitis diminucōe vt sͣ de leg. ag. tu.

I
mīma ſit oēs tutelas tollit ¶ Preterea qui ad certū tp̄s teſtō dant̉ tutores. fi nito eo deponūt tutelaꝫ ¶ Deſinūt at̄ tutores eſſe q̄ l̓ remouent̉ a tutela ob id ꝙ ſuſpecti viſi ſunt vl̓ qͥ ex iuſta ca ſe excuſant ⁊ onuſ admīſtrāde tutele d̓ponūt ẜm ea q̄ inferiꝰ ꝓponemus Iitoribi is Aſculi quid̓ puberes et femine viri poten tes vſqꝫ ad. xxv. annuꝫ cō pletum curatores accipi unt. qui licet puberes ſint adhuc tamen huiꝰ etatis ꝙ ſunt. vt ſua negocia tu eri non poſſunt. Dantur autem curatores ab eiſdē mgr̄atibus. a qͥbꝰ ⁊ tuto res. ¶ Sꝫ curator teſtō n̄ datur. ſꝫ datus ꝯfirmatur decreto pretoris l̓p̄ſidis. ¶ It̄ inuiti adoleſcenteſ curatores non accipiunt. pret̓ꝙͣ in liteꝫ. curator em̄
et ad certaꝫ caꝫ dari pōt. ¶ Furioſi qͦꝫ ⁊ prodigi. lꝫ maiores. xxv. annis ſint tn̄ in curacione ſunt agnatō rū ex lege. xij. tabulaꝝ. ſꝫ ſolent rome prefecti vrbis ſpretores ⁊ in ꝓuincijs pre fides ex inquiſicōe eis da re curatores ¶ Sed ⁊ m̄te captis et ſurdis et mutis et qui ꝑpetuo morbo labo rant qꝛ rebus ſuis ſuꝑeſſe n̄ pn̄t curatores dādi ſūt. ¶ Interdum at̄ ⁊ pupilli curatores accipiūt vtpu ta ſi legitimus tutor n̄ ſit ydoneus. qm̄ hn̄ti tutoreꝫ tutor dari non pōt. ¶ Iteꝫ ſi teſtō tutor datuſ l̓ a pre tore. a̓ a preſide idoneus n̄ ſit ad adminiſtracioneꝫ n̄ tn̄ fraudulēter negocia adminiſtret. ſolet ei cura tor adiūgi ¶ It̄ loco tu toꝝ qͥ n̄ in perpetuū. ſꝫ ad tp̄us a tutela excuſantur ſolent curatoreſdari Qd̓
.§. fi. ⁊ lt̓ima int̓ agͣtos tm̄ ꝯſiſtit vt sͣ de le. ag. tu. i. ℟. y. ¶Cet̓e. ſcꝫ teſtam̄taria et datiua. ẜm M. z ¶ Licet minima vt qꝛ detur in arrogacione vt sͣ e. §. i. a Ad c̓tu. id̓ ſi ad inc̓tū tp̄s .ſ. ad ꝯdicōꝫ vt sͣ e. §. ſꝫ etſi. q̄ cō dicio ad eſſe ⁊ ad n̄ eſſe ſe hr̄e pt̄ vt. jͣ. d̓ ꝟ. ob. §. ꝯdiciones. b ¶ Deſinunt. in ꝑpetuū vt qꝛ mutus. qd̓ dic vt ff. de min̄. l. vni. §. ex facto. nam ſi ad tꝑs non deſinunt eſſe tutoreſ vt. jͣ. de ex cuſac̄. tuto. ⁊ cura. §. qui reipub. c ¶ Suſpecti. vt. jͣ. de ſuſpec. tu. pertotū ⁊ noͣ ꝙ eiſdeꝫ modis fi nit̉ cura ſi qͦs habeāt pupilli curatores. et eod̓ tꝑe vt C. qn̄ tu. l cu. eſſe de. l. i. adulto rū ꝟo curatores tūc finiunt̉ cū virilem vi gorē ꝯpleuerit mīor ſcꝫ. xxv. an. vt. ff. de min̄. l. i. ī fi. ⁊. jͣ. ti. i. i. ℟º. nͥ ad certaꝫ cāꝫ vl̓ ſpēꝫ fuerint dati. naꝫ et tunc finito negō. finit̉ negociū vt sͣ t. i .§. fi. jt̓ curatores ali oꝝ vt. jͣ. t. i. §. furioſi. et. §. alioꝝ et. §. et mē te captiſ. tūc deſinūt qn̄ ſanam m̄tem pre dc̄e ꝑſōe r̓ceper̄t vt ff d̓ tu. fu. l. j. §. i. ⁊. §. fi. ¶ De curatoribꝰ ℟ ca Aſculi. xxv. an. nͥ Fimpetrēt a pnͥca pe veniam etatis. ma ſculi in. xx. an. feīe in xviij. vt C. d̓ his qui ve. eta. imp. l. i. et. ij. e ¶ Dant̉ at̄. mgr̄ati bus .i. a p̄tore pſide. proconſule. prefecto egipti. vt ff. de tu. et cu. l. i. jt̄ a prefecto vr bis et a defen. ci. vel iuridico alexandrie vt sͣ de attil. tu. §. pe. al̓ fi. et in autͣ. de defe. ci. §. nulla. col. iij. et ff. de of. pre. vr. l. i. §. ſolent f ¶ Sed datus de facto g ¶ Pretoris ſcꝫ in vrbe h ¶ Preſidis in prouincia i ¶ Item accipiunt. ſe cꝰ in tutore. vt ff. de tu. et cu. da. l. necnon. et de tutelis. l. ij ut diximus sͣ de tutelis. §. eſt at̄. It̓ vid̓r ꝯtra ff. de min̄. l. i. in fi. ſꝫ ꝙ ibi dicit n̄ ꝯmitti eis adultis res ſuas bn̄ gerenti bus an. xxv. an. vni ē vt ſint rata q̄ fiūt ꝑ eos. ꝯmittunt̉ tn̄ vt hic ſꝫ reſtituunt̉. vt ibi et. jͣ. de act. §. ſiquis agens. k ¶ In litem. tunc em̄ cogit̉. ſꝫ pupillus in litē n̄ cogit̉ vt ff. de tutelis. l. qui hꝫ. §. ſi pupillus. quod expone vt ibi l ¶ Curator. q. d. n̄ dubites de hͦ. lꝫ alid̓ ſit in tutore vt sͣ qͥ tu. da. po. §. certe in furioſi. nō hos duos acciꝑe curatorē a lege. alij oēs ſūt datiui vt cautē h̓ coll̓r⁊. jͣ. ꝓx. §. ⁊ C. de ep̄a. audi. l. de crea n ¶ ¶ Sed ſolent ſcꝫ agnatis deficientibus vel 7acōibꝰ. ac. non abilibus ꝯſtitutis. vt C. de cu. fu. l. fi. §. ſin at̄ o ¶ Inqͥficōe. et hͦ rōe furoris l̓dem̄cie. n̄ iſte ꝑſone ſint mi nores. xxv. an. et tunc rōe etatis tu. vel cū. accipiūt vt ff. d̓
tutel̓ qͥ hꝫ. §. ꝙ at̉. jt̄ niſi ſit in pͥt̄ate vt C. de cu. fu. l. fi. §. i. p ¶ Dandi ſunt .ſ. ab hijs qͦs modo in ſuꝑiori. §. diximus. qt Interdum ydoneus vel rōne pauꝑtatis. vel qꝛ non eſt ī duſtrioſus vt decet. fidelis tn̄ eſt et diligens. al̓ repelle retur prorſus. vt. jͣ. de ſuſpect. tu. §. pe. et fi. et C. de ſuſpe. tu. l. pietatiſ. bn̄ dico tu. et n̄ cū. qꝛ etcͣ r ¶ Dari n̄ pt̄. fallit hͨ regl̓a in caſibuſ ſex vt ſi detur tutor loco tu toris ſurdi. vel muti. l̓ furioſi vt ff. de tute lis l. pe. ſt et ſi hꝫ tu torem roe reꝝ vnus prouincie. pot̓it hr̄e alium rōe reꝝ. quas hꝫ in alia. vt ff. de ex cu. tu. l. ꝓpter litem. al̓s. l. lꝫ. §. fi. et C. in qͥ. cau. tu. ha. da. tu. I fi. jtem et mr̄ an̄qͣ nu bat tutrix exn̄s. aliuꝫ petit tutorem dari. vt in autͣ. de nup. §. ſi vero tutelam. ſꝫ rō ē qꝛ abire nūc ſperat̉. vt C. ꝯīa del. l. fi. §. ij it̉ et qn̄ ad tp̄s eſt re legatus vel excuſatꝰ vel remotus. nam in terim tutor datur vt C. in q. cau. tu. ha. l. pe. jtem ſiqͥs tutor ſit apud hoſtes n̄ vt ſer uus. ſꝫ vt legatus. et tranſfuga. alius dat̉. vt. ff. de tutelis. l. ſi qͥs tutor. jt̄ ſi reipub. ca abſit pt̄ alius dari vt ff. de tutelis l. q̄ſi tū. ⁊ ff. de ſuſpec. tu. .ſ. tutor. §. ſiqͥs abfu turus. ſꝫ ẜm p. in his oībus caſibꝰ tutor ꝓ curatore accipitur ⁊ hec regula n̄ fallit. ſꝫ cū lr̄a in oībus sͣdc̄is legibus de tutore fa ciat mencionem ab ea n̄ diſcedamus. vt ff. del. iij. n̄ al̓r. ⁊. ff de exer. l. i. §. igit̉ Sꝫ q̄ eſt rō cū vbiqꝫ dari poſſit curator hn̄ti curatorem l̓ tutorem. ſꝫ n̄ tutor pt̄ dari hn̄ti tutorem ℟º. ꝙ tutor qui prius dabat̉ hēbat plenam pt̄atem vt. jͣ. t. .ij. §. datus. et sͣ de tutelis. §. i. et ita ꝙ alium ſecū in eadem plenitudinē admitte̓ n̄ pt̄. ſꝫ n̄ ſic in curatore qui rebꝰ dat̉ vt C. de nup. l. in cōpuland̓. vn̄ tutor aucͣtorizatur hr̓dita tem adeundo. quod in curatore pupilli n̄ eſt. vt. ff. de ap. l. in vna. §. tutor. ſꝫ nonne toͣ die inuenimus vnum pupillū plureſ hr̄e tutores vt C. de admi. tu. l. ij. ℟. illud eſt qn̄ ſil̓ dant̉. nā q̄dam fiunt ſil̓ bene que n̄ valent ſi fiant ſeꝑatim. vt duoꝝ reoꝝ obligacio vt. jͣ. de duobꝰ reis ſti. §. i. acc. s ¶ Tt ſi teſtō poſuit exemplū de ſt̄imo n̄ de datīo et teſta m̄tario minus ydoneo. ac t ¶ Ydoneus .i. ſufficiēs uoſt̉ ad tꝑs excuſat̉. nā aliqͥs qn̄ꝫ in ꝑpetuū qn̄ꝫ ad tp̄s. vt pꝫ ꝑ multa exempla. jͣ. de execū. tu. et cū. §. i. ⁊ qͣſi ꝑ totū t. x ¶ Curatores. vel ectutores. vt sͣ ꝓx. §. dixi. ſcꝫ prout iu dici videbitur. vt C. in qͥ. cau. tu. ha. l. i. et. ij. Sed quid ſi tutor pupillo non ſit. andari poſſit curator. ℟º. ſic vt ar

I
ſitutor aduerſa valitudīe vel alia neceſſitate impedi tur. quo minꝰ negocia pi pilli adminiſtrare poſſit. ⁊ pupillꝰ ſabſit vel infans ſit qꝫ velit auctoreꝫ ꝑiculo ip. ſius tutoris p̄tor l̓ qͥ ꝓuin cie p̄erit decreto ꝯſtituet De ſatiſdacione tutoꝝ vel curatoꝝ. E tn̄ pupillorum. pupillarumue. et eoꝝ. qui queue in curacōe ſūt negocia a cu ratoribus tutoribuſue ꝯſu manturl̓ diminuant̉ curet p̄tor vt tutores ⁊ curatoēſ eo noīe ſatiſdent. Sed hͦ n̄ eſt in ꝑpetuū Nā tutoreſ teſtō dati. ſatiſdare non cogunt̉. qꝛ fides eorum. ⁊ diligenciā ab ip̄o teſtato re probata eſt ¶ Item ex inqͥſicōe tutores l̓ curato res dati ſatiſdacioni non onant̉. qꝛ idonei elc̄i ſunt. Sꝫ ſi ex teſtō l̓ inquiſicione duo pl̓eſue dati fue rint tutores. pt̄ vnus offer re ſatiſdacōꝫ de indemnita te pupilli vel adoleſcētis ⁊ ꝯtutori ſuo velꝯcuratori preferri vt ſolus adminiſ tret. ⁊ contutor ſatis offe rens p̄ponat̉ ei vt ⁊ ip̄e ſo lus adminiſtret. ¶ Itaqꝫ per ſe n̄ pt̄ petere ſatiſdā cionem aꝯtutore ſuo l̓ con curatorē. ſꝫ offerre dꝫ vt electōeꝫ ꝯcuratori det. vel ꝯtutori ſuo vtꝝ velit ſatis accipere vel ſatiſdare Qd̓ ſi nemo eoꝝ ſatis offerat. ſiquidem aſſcriptū fuerit. a teſtatorē quis gerat il le gexere dꝫ. Qd̓ ſi n̄ fuerit aſſcriptū. quem maior ꝑs elegerit ip̄e gerere dꝫ. vt edcō p̄toris cauet̉. ¶ Sin at̄ ipſi tutores diſſenſerīt circa eligendum eum vel eos qͥ gerere dn̄t. pretor ꝑtes ſuas interponere dꝫ ¶ Idem ⁊ in pluribus ex oL
a ꝯtrario ſenſu ſumit̉. vt. ff. de tu. et cu. da. ab. l. curator. qd̓ ē validū vt ff. de of. eius. cui man. eſt iur̓. l. j. §. i. ac. at Quid adu̓ſa .i. infirmitate q̄ valitudine ⁊ ſanitati ꝯtͣria ē b. Vccītate vt qꝛ longo tꝑe abfuturus eſt l̓ ſua maiora ne gocia hꝫ ꝑtractare vel alias ſil̓es nccītates vt ff. de ꝓcur. l. filiuſfa. §. fi. et l. ſe. et l. poſt litem. et l. ſe. vſqꝫ ad l. q̄ oīa et nͥ hꝰ neceſſitas ſit n̄ pt̄ ẜm quoſdam vt C. qͥ dari. cu. vel tu. l curatorem̄. et l. cura tor. ymo certe et ſi q̄ cunqꝫ alia ſit iuſta qͦ qͦ mō. ut ff. de admni. tu. decreto. et hͨ ead̓ ſunt in curatore vt. C de ap. ſi actor. c ¶ Abſit. ſi em̄ pn̄s ſit et hꝫ intellectum. ec̄ ꝓcur̓eꝫ c̄ aucͣtate tu toris face̓ pt̄ vt C. de ꝓcur̓. l. neqꝫ Abſit. .i. in ſex m̄ſibus d elit .ſ. p̄tor vel p̄ ſes vt ſeqͥtur ⁊ ꝙ hic d̓r actor. al̓ adiutor d̓r vt ff. d̓tutel̓ l. ſolꝫ al̓ curator vt ff. d̓ tu. et cu. da. ab. his. l. in oēꝫ. al̓ ꝓcur̓. vt C. de procur̓. l. neqꝫ. et noͣ h̓ varia noīa eoꝝ qui alioꝝ facta agūt vt actor. vt hic dc̄m eſt It̄ tutor qui dat̉ pu pillis sͣ de tutelis. §. eſt aūt Itē curator qͥ datur adultis l̓ furio ſis vel ſil̓ibus vt sͣ e. ī pnͥ. et. §. furioſi ⁊. §. ſꝫ ⁊ m̄te captis. jt̄ ꝓcu rator qͥ aliena gerit negocia cū mandato vt ff. de ꝓcur. l. i. jtē ne gocioꝝ geſtoꝝ. qͥ ſine mādato gerit. vt .jͣ. de obli. exqͣſi ꝯtͣct. .§. i. Item yco nomus cui res eccleſiaſtica gubernanda mandatur ab ep̄ocū con ſenſu fratꝝ vt C. de ſacro. ſ. l. iubemus. et C. de ep̄. et cl̓i. l oēs. §. hͦ proculdubio. et nihilomius d̓r ypocriſarius vt ī autͣ. quō oꝑ. ep̄. §. n̄ al̓r. et. §. neqꝫ at̄. et. §. ſi vero vt p̄ẜtim It̓ findicus qui ſic grece d̓r. latine ſingl̓oꝝ cāꝫ dicens vt ff. de mū. et ho. l. muneꝝ. §. defenſores. qn̄qꝫ tn̄ actor et ſin dicus pro eodem ponitur. vt ff. ꝙ cꝰqꝫ vniuer. l. al̓. ij. §. qͥ bus. et. §. pe. et l. iteꝫ eoꝝ. §. actori. facit ad hͦ C. de aucͣt. tu. vel cura. ꝑ totum. vel eciam dic ꝙ dr̄nt. vt et ibi nota. ſcꝫ in dicta l. ꝙ cꝰqꝫ vniuer. ⁊cͣ. De ſatiſdacione tutoꝝ vel curatoꝝ ℟ c. Etn̄ diximus dandos tutores et curatores rōe etatis ne tn̄. etcͣ. f Conſumantur. in totū g ¶ Diminuantur. pro parte. h ¶ Pretor. ſic et pref. vr. et preſes prouincie vt sͣt. j. §. ij. i ¶ Satiſdent. rem pub. ſal. fo. vt diximus sͣ de tutelis. §. i. uel cū fideiuſſore vt ff. rem pub. ſal. fo. l. non qͣſi in pnͥ. et ff de preto. ſti. l. pretorie. et ff. qui ſatiſda. co. l. i. k ¶ Perpetuū .i. gn̓ale. ſic C. d̓ eden. l. edita. al̓ ꝓ tꝑe po
nitur. vt ff. pro ſocio. l. i. et. jͣ. de ꝟ. ob. §. at fiquis. l ¶ Aporobata id̓ in curatoribus in teſto datis. ſꝫ curato res n̄dentur in teſtō regulariter. tn̄ ſi dati fuerint ꝯfirmā tur decretō pretoris vel preſidis vt sͣ t. prox. §. ij. et tunc liberant̉ a ſatiſdando vt tutores. vt h̓. et ff. de ꝯfirma. tu. l. ſi filio. et l. in ꝯfirmando. et l. ſe. et l. vtilitatem. ſecus in dato a mr̄e. vt ff. d̓ cō firmand̓. tu. l. i. ad fi. legis. al̓ C. e. r. l. i. ſꝫ qͣre ſecꝰ ℟º. qꝛ firmū eſt ꝯſiliū patris et n̄ mr̄is. vt ar. jͣ. qui ali. lꝫ in fi. i. ℟. et. jͣ. de ī iurijs. §. i. et qd̓ dicit in teſto. id̓ et in tuto ribus et in cōdicillis dat is dicam. vt ff. de teſt. tu. l. iiij. al̓ l. iij. ⁊ fa. ad hͦ C. d̓ ep̄. au di. de creacōibus. niuit̉ ex inqͥſicōe .i. da ti a iudice c inqͥſicōe. vt sͣ. de attill. tu. §. j. ſe h̓ iur̓ d̓r n Ydonei .i. preſūp cionē iur. ꝯtra quā n̄ admittit̉ ꝓ bō in ꝯtͣri um. ſꝫ ſi ꝯtra apparet tenebit̉ ille qͥ dedit. vt. jͣ. e. §. ſciend̓. ſꝫ hoc fallit in curatore furi oſi qͥ ſatiſdat. ſi n̄ ha beat ydoneaꝫ ſub̓am lꝫ ſit ē inqͥſicōe datus vt. C. de cur. fu. l. fi. et. §. ſiqͥdeꝫ. et. §. ſi ꝟ o n̄ talis. jt̄ dn̄t iurare iſti oēs bn̄ age̓ .i. non p̄termitte̓ vtilia ⁊ nō face̓ inutilia vt ī autͣ. vt hij qui ob. reſ. ꝑ. mi. §. fi. coll. vj. Si gͦ n̄ teſtārij. nec datiui ſatiſdant. qͥ er̄t illi qͥ ſatiſdant. ℟º. lt̄imi. n̄ in caſu. ſcꝫ patronus pro liberto. vt ff. de tutelis. l. lt̄imos. §. i. Item datiui. qn̄ non fiunt cū inquiſici cione vt C. de auc. pre. l. fi. et niſi ſatiſdent non adminiſtnt vt C. detu. vel cū. qui ſat̓. non de. l. i. et fi. et ẜm hoc ſun quatuor genera tutoꝝ ſcꝫ teſtamentarij. item legitimi. jte datiui cum inquiſicione. item datiui ſine inqͥſicōe vt dc̄m ē. o Sed ſi ex teſtō. duo ponit ⁊ vnū tm̄ nunc ꝓſequit̉. ſcꝫ d̓ teſtario. ſꝫ in fi. §. dicit de alio. item hec ead̓ in curatoribꝰ pl̓ibus locuꝫ hn̄t vt ff. de admi. tu. l. iij. §. quod ī tutoribꝰ it̄ qͥd in lt̄imis ℟. id̓ cum ſit ead̓ rō. ne deterius negocia ꝑ pl̓es exerceant̉ vt ff. de admi. tu. l. ſi pl̓es. §. apparet igitur p ¶ Itaqꝫ. vel ſatiſdare. ſic. jͣ. de inuti. ſtip. §. alteri. in fi. q ¶ Aſſcriptum ſcꝫ in teſtō. vel al̓r apparet eꝰ volūtas eui denter. qꝛ dixit in ſat̓dacione quis preferri dꝫ r ¶ Vt edicto. quod ſi non fuerit aſſcriptuꝫ quemmaior ꝑſ elegerit ille gerere dꝫ g ¶ Naior dummodo omnes velint per vnū admīſtrare. al̓ em̄ n̄ ꝯpellerentur. ſꝫ omnes gerere pn̄t ſi velint. vt ff. de admi. tu. l. ſi plures. §. fi. et l. vl̓ in ꝑtes Et noͣ h̓ ar. ꝙ ſtat̉ maiori ꝑte ſic. ff. de pact. l. iur̓gen. §. vlt. ⁊ l. maīorē. et. l.

II
inqͥſicione datis ꝯprobād̓ eſt vt maior ꝑs eligere po ſſit per quem adminiſtra cio fiet. ¶ Sciend̓ autem eſt n̄ ſolum tutores l̓ cura tores pupillis vl̓ adultis. ceteriſqꝫ perſonis ex ad miniſtracione reꝝ teneri. ſꝫ ec̄ in eos qͥ ſatiſdacionē accipiunt ſubſidiariaꝫ ac cionē eſſe q̄ vltimū eis p̄ſi diuꝫ poſſit afferre Subſiº diaria aūt actio datur in eos qui vel omnino a tuto ribus ſatiſdare n̄ curaue rint. aut non idonee paſſi eſſent caueri. que quidem ta ex prudentum rn̄ſis. qͣꝫ ex ꝯſtōibus imperialibus in heredes eoꝝ extendit̉. ¶ Quibus conſtitucōibus et illud exprimitur vt niſi caueant tutores ⁊ curato C
res pignoribus captis co herceantur ¶ Neqꝫ autem prefectus vrbis neqꝫ p̄tor neqꝫ preſes ꝓuincie. neqꝫ qͥſqͣꝫ alius cui tutores da di ius eſt hac actōe tene bit̉. ſꝫ hij tm̄ modo qͥ ſatiſ dacionem exigere ſolent. De extulacionibꝰ DI Afoι Xcuſantur autem tutores l̓ curatores varijs ex cauẜ. pleꝝqꝫ ꝓpt̓ liberos. ſiue in pt̄ate ſua ſint ſiue emancipati ¶ Si em̄ tres liberos ſuꝑſtites romē q̓s hēat vl̓ in ytalia iiij. l̓ in prouincijs. v. a tu tela vel cura pn̄t excuſari exemplo ceteroꝝ muneꝝ Nam ⁊ tutelam et curam placuit publicum munus eſſe ¶ Sꝫ adoptiui liberi
p̄cedente. §. fi. et ff. de teſt. l. iij. §. ij. ibi. al̓ nu̓s teſtium. ⁊cͣ Ar. ꝯtra. ff. de ſer. ruſ. p. l. fundum. et. ff. ꝯīa p̄. l. fi. t Vt edicto pretoris. ſcꝫ quod n̄ hēmus. acc. u ¶ Partes ſuas .i. ſe et officiales ſuos ⁊ milites iuſticie. Sꝫ cur n̄ ꝯmittit̉ fortune vt al̓. C ꝯīa del̓. l. fi. i. ℟. et. jͣ. del̓. §. adopcōnis. ℟º. n̄ ita alterius factū .ſ. pupilli pn̄t fortune ꝯmitte̓. vt ſuū ꝓpͥm⁊ ꝯcor. huic. ff. del̓. j. hꝰ. §. fi. et ff. de vſu fruc. l. ſi cꝰ. §. ſꝫ inter duos. Ar. ꝯtͣ in e. ti. qͦciens ſi duobuſ x ¶ Id̓ et in pl̓ibus. id̓ et ꝑ oīa vt sͣ. nͥ qꝛ h̓ a teſtatore non potuit ſcribi qͥs gerēt. cum nihil dixit de tutela. nam n̄ darent̉ ex inqͥ ſicōe ſi eſſent teſtārij vt sͣ de attil. tu. i. ℟ y Sciend̓ ceteriſqꝫ vi furioſis ⁊ m̄te captis vt sͣ t. i. §. furioſi ⁊. §. ſꝫ et mente captis. ꝫ Accipiūt īferiores. ut mgr̄atus. qd̓ dic vt diximus. jͣ. e. §. neqꝫ at̄ a ¶ Subſidiariam ſcꝫ tutele vtilis ꝯtͣ eum. qui male dederit tu torem. l̓ vtilis negg̓. qn̄ malū curatorem. nam ead̓ vtilis in ma giſtratuꝫ dat̉ q̄ in ad miniſtratorē directa datur. et vſure veni unt vt in prima vt ff. de mgr̄a. ꝯ. l. fi. ⁊ C. e. l. p. Subſidiaria at̄ d̓r penal̓ aptitudine vt l. acqͥ. actio d̓r pe nalis aptitudine vt. jͣ. ad l. acqͥ. §. is at̄. nam nec illa ſꝑ penalis eſt. nec h̓ ſꝑ in ſubſi diuindatur. qꝛ qn̄qꝫ agitur anteꝙͣ ꝯueniantur oēs tuto res. vt colligitur ex his que dicuntur in hac glo. circa fi. Quare ad hoꝝ euidenciam diſtingue. aut fuit vnus tu. vel cu. aut plures. primo caſu ꝯuenitur prius tu. vel cū. et pꝰ ea igr̄atus vt h̓. ſi vero plures. tunc aut oēs geſſer̄t tute lam aut curā. aut nullus aūt alter tm̄. primo caſu oēs ꝯue munt̉ an̄ mgr̄atum vt ff. de admi. tu. lucius. §. pe. et de ma giſt. ꝯ. l. duo. in ſcd̓o id̓ vt. ff. de admi. tu. ſi pl̓es. in tercio ſubdiſtingue aut fuit diuiſa tutele admīſtracio ꝑ iudicēl̓ teſtatorem. aut n̄. prīo caſu pro ſua geſtione qͥlibꝫ tenet̉ ⁊ n̄ ꝓ alt̓ius. et poſtea mgr̄atꝰ in ſubfidiū vt ff. d̓ admi. tu. lu cius. §. pe. et C. d̓ diui. tu. l. ij Sꝫ tn̄ in. iiij. caſibus vnꝰ ꝓ al teriꝰ ꝑte tenet̉. tn̄ pꝰmgr̄atuꝫ .ſ. ſi tutorē vt ſuſpectū r̄mo uendun remouit l̓ tarde remouit. l̓ remouēdo iura pupil ſi prodidit l̓ n̄ exegit ſatiſdacōꝫ. rē pub. ſal. fo. c̄ vide̓t euꝫ nſoluēdo vt ī dc̄a l. C. de diui. tu. l. ij. ⁊ ff. d̓ admi. tu. luciꝰ .§. pe. jn ſcd̓o caſuꝯuenit̉ prīo gerēs. ſcd̓o ingr̄atꝰ. tercio n̄ gerens. nͥ in dc̄is. iiij. caſibus vbi ꝯuenit̉ ec̄ qui n̄ geſſit an̄ ingratū vt C. de diui. tu. l. ij. et ff. de admi. tu. l. ec⁊i l. emi lius. in fi. et l. tutores tres. b ¶tͣ eis .ſ. pupill̓ ⁊ ſil̓ibꝰ. c ¶ Subſidiaria. idoneē. adu̓biū eſt. et fa. ad hͦ ff. de magi giſtra. ꝯ. l. i. §. ſciend̓. et. §. exigere d ¶ Que qͥd̓ .ſ. tutele actō ſb̓ fidiaria l̓ neg. g̓. vt dixīꝰ. ac.
e ¶ n̄ſis. vt ff. de mgr̄a. ꝯ. l. i. §. ſciend̓ eſt. et l. ꝙ ad hr̓deꝫ f ¶ Ex ꝯſtōibꝰ vt C. de mgr̄a. ꝯ. l. ij. ⁊ ī alijs grecis ꝯſtōibꝰ ſꝫ al̓r hr̄s tenet̉. qꝛ de dolo ⁊ lata culpa tm̄. al̓r defunctꝰ qͥ ec̄ de leui culpa tenet̉. ff. de mgr̄a. ꝯ. l. n̄ ſil̓r. acc. g QQuibꝰ ꝯſtōibꝰ .ſ. grecis h ¶ Caueat .ſ. rē pu. ſal. fore i ¶ Coherceāt̉. fa. ad hͦ. ff. de admi. tu. l. i. i. ℟º. ⁊ ff. dedā. infec. l. iiij. §. iij. et ff. de lib̓. ag. ſiqͥs ali. §. ſi qͥs ex his. et C. de ſu ſpec. tu. l. iij. et ff. de ventre inſpiciē. l. i. § quid gͦ. ac. k ¶ Neqꝫ vrb̓ ſcꝫ roͣne ꝑ excelſenciā. vt sͣ de iur̓ na. §. ſꝫ quociens. it̉ fa. ad hunc. §. ff. de mgr̄a. ꝯ. l. i. Sed ꝯtͣ eſt ff. de admi. tur. l. emilius. ſꝫ diſtingue tria gn̓a iudicū. qͥdaꝫ pn̄t dare tutorē. et n̄ exige̓ ſatiſda. de qͥbꝰ h̓ loqͥtur Alij et dare et exige̓. de qͥbus ibi dic̄ Alij exige̓ et n̄ da re vt tabelliones ⁊ ali qͥs miles iuſticie. cui tl̓ia ꝯmittant̉. et iſti tenent̉ in ſubſidium. ut sͣ de attil. tu. §. pe. et C. de mgr̄a. ꝯ. l. fi. At extīatores pr̄imo nij pupilloꝝ. ꝓpter qͦꝝ prauaꝫ extīacōꝫ meliores fideiſſores accepti ſunt vt ff. de ma. ꝯ. l. i. §. diuus. qͥ erant dandi pro rei qͣ litate. vt ff. de in ius uo. l. i ⁊ qͥ ſatiſda. co. l ſi vero. §. i. l ¶ Solent. al̓ debēt ſꝫ iſti n̄ dn̄t nec ſolent. vt diximus. acc. m ¶ De excuſa cionibus tu. et cū. nūc dic̄. qd̓ sͣ qͥ. mo. tute. fi. §. fi. ꝓmiſit Sicuſant̉. lib̓os ſuꝑſtites ⁊ incolūes vt ff. d̓ va. mū. l. ij n̄ Emācipati. nͥ pr̄ filio emācipato curator petat̉ tūc em̄ n̄ excuſat a cura emancipati. vt ff. e. amiciſſimos. §. fi. l̓ dic ꝙ lꝫ faciat ꝯtͣ ſtiml̓os nat̉ales tn̄ pt̄ bn̄ vt ibi innuitur. o ¶ Rome. hͦ eſt in ciuitate roͣna. et vſqꝫ ad centū miliariū vt ff. de of. p̄. vr. l. i. alias. iij. §. cum vrbem. p n ꝓuincijs. v. ſꝫ nūqͥd ille ꝓuincie q̄ al̓ hn̄t ius ci. italie te hco hebt̄ ℟º. non. qꝛ illd̓ ꝓpt̓ t̓buta ꝯcedit̉ eis vt ff. de q MMuneꝝ .i. oneꝝ ciuiliū vt decurionatꝰ ⁊cenſ. l. i. ⁊ l. fi. ſecus ſi primonij ſit onus. vt ff. de va. mū. l. ſextū. §. nu̓s. ⁊ .§. q̄ pr̄imonioꝝ. et l. his on̄ibus. i. ℟. et C. qͥ mili. n̄ poſ. l. .i. li. x. jt ſecus in on̄ibus. vt ff. de va. mū. l. in on̄ibus. jt̄ ſe cꝰin on̄ibꝰ q̄ honori inherēt vt C. deva. mū. l. ſextū. §. nu̓ſ r ¶ Aunꝰ publicū. aucͣtate. naꝫ dat̉ inuitus vt C. de cur̓. l. nullus. li. x. Munus. ff. de ꝟ. fig. l. ſi pupillus. §. munus. ſꝫ ꝯtra. ff. e. athlete. §. tutela. Sed n̄ eſt publicum munus. vt ibi d̓r vtilitate lꝫ aucͣtate. ſic vt h̓ d̓r. ſꝫ vtilitatē publicū ē ſcd̓ario. qꝛ expedit reipub etcͣ vt sͣ de his q̄ ſūt ſui l̓ al. iu. .§. fi. ſt̄ꝯtra. ff. e. ſpadonē. §. qͥaccepit. et l. n̄ tm̄. §. non oīa. Sꝫ lꝫ ibi gn̓aliter remiſſinoem publicoꝝ muneꝝ habuit. tn̄ ex gn̓ali remiſſionē n̄ ꝯtinet̉ tutela vel cura fauorē pu pilloꝝ. et adultoꝝ. ſicut et alias. de gn̓ali dicto quedam

L
n̄ ꝓſunt. in adopcōꝫ at̄ da ti nat̉ali pr̄i proſunt Itē nepōtes ex filioꝓſunt vt ī locū pr̄is ſuccedat ex filia nepōtes n̄ proſunt ¶ Filij at̄ ſuperſtiteſ tm̄ ad tutele. vel cure muneris excuſaci onem proſunt. defuncti at̄ non proſunt. ¶ Sed ſi in bello amiſſi ſunt queſitū ē an proſint ⁊ ꝯſtat eos ſoloſ ꝓdeſſe qͥ in acie amittunt̉ ¶ Hij em̄ qui pro repub. ceciderunt. in perpetuum ꝑ gl̓iam viuere intelligun tur ¶ Et diuus marcus in ſemeſtribus reſcripſit euꝫ qui res fiſci adminiſtrat a tutela vel cura ꝙͣdiu admi niſtrat excuſari poſſe. ¶ Iteꝫ hij qui reipub. cā abſunt a tutela et cura ex cuſantur. et ſi fuerint tuto res vel curatores dati. ſi reipub. cauſa abeſſe cepe rint a tutela ⁊ cura excuſat̉
quatinus reipub. cauſa ab ſunt. et interea curator lo co eoꝝ datur. qui ſi reu̓ſi fuerint recipiunt onus tu tele. naꝫ nec anni hn̄t va cacionem. vt papinianus rn̄ſorum. li. v. ſcripſit. Nā hic ſpacium hn̄t ad nouas tutelas vocati. Et qui po teſtatem aliꝙͣ hn̄t ſe excu ſare poſſunt vt diuꝰ mar cus reſcripſit. ſꝫ ſuſceptaꝫ tutelam deſerere non pn̄t Item ꝓpter lite quaꝫ cū pupillo vel ad ulto tutor l̓ curator habz excuſari ne mo pt̄ niſi forte de om̄ibuſ bonis. vel de hereditate ꝯtrouerſiafiat. ¶ It̄ tria onera tutele n̄ affectate l̓ cure preſtant vacacionē ꝙͣdiu adminiſtrantur. vt tn̄ pluriū pupilloꝝ tutela l̓ cura eorundem bonoꝝ veluti fratꝝ ꝓ vna ꝯputet̉ Sed ꝓpter paupertatem
exciplunt̉ vt ff. del. iij. l. vxoreꝫ. §. feliciſſimo. et ff. d̓ ꝓcut̓. pōp. i. ℟. et ff. de li. le. l. aurelio. §. gayus a ¶ Non proſunt. et hoc dico ad excuſacionem. b ¶ Proſunt. ſcꝫ pr̄i adoptiuo. vt h̓. et ff. de va. mū. l. ſextū .§. adoptiui. maxime hodie. cū nihil ad patrem adopti uꝫ tranſeat vt sͣ de adop. §. ſꝫ hodie. ac. c ¶ Pat̉ali. lꝫ adopti uo n̄ proſint vt sͣ ꝓx. .i. ℟. ⁊ ẜm hͦ ibi pun cta dari. Vel dic ī ado p̄cione nat̉ali patri. .i. auo vel proauo d ¶ Proſunt ſcꝫ arro gāti ctͣnſeāt in fami liā eꝰ vt sͣd̓ adop. §. ſꝫ hodie. ī fi. §. ⁊. §. ſe. ⁊ ẜ hͦ fiet m̄cio illiꝰ nō uiiuris. et pūctab̓ ibi naturali patri. ac. e ¶tͣ nepotes patriſ apparet ꝙ eo mortuo tm̄ ꝓſunt. eo at̄ viuo n̄ ꝓſunt vt h̓. cum dic̄ et in locū pr̄is. C. de his qͥ nu̓o li. l. ij. et C de his qui nu̓o. li. l. iiij. li. x. Sed nunquid oēs loco vnius ꝯpu tant̉. ℟. qͥdam ꝙ nō Sed ꝯtradicūt lege exp̄ſſe. nā loco vnius nu̓ant̉ qͦtcunqꝫ ſunt. vt in greca lege. ff. e l. ij. §. quotcunqꝫ. naꝫ et in ſucceſſione loco vnius ꝯputantur. vt .jͣ. de hr̄. q̄ ab inteſt. .§. cum filius. f ¶ Nō ꝓſūt. qꝛ n̄ ſūt in pt̄ate ſua. vt sͣ de pa. po. §. fi. hͨ rō n̄ eſt boͣ vt sͣ e. in pͥnͥ. dicit em̄ de emancipatō vn̄ dicas n̄ ꝓſūt auo mr̄ no. qꝛ alij ꝓſunt vt C de mili. l. v. et l. fi. h ¶ Defuncti id̓ et in n̄ natiſ g ¶ Superſtites .i. viui lꝫ ꝯceptis. qꝛ quo ad hunc caſumn̄ ſunt pro natis. vt ff. e. l. ij. §. qui autem in ventre i ¶ Qui in acie. ſcꝫ pnͥcipis. vt sͣ. de adop. §. feminam. kPer gl̓iaꝫ. nō mortuūviue̓ ꝑ gl̓iaꝫ vt ff. ad l. acqͥ. l. qua actione. §. ſiquis in colluctacionē. Et econtͣ qͥs fingit̉ mor tuus. qui viuit per vituperium vt deportati. vt de ꝯtͣ. ta. l. i. §. i. et. §. pe. in fi. et ff. de dona. inter vi. et vx. l. cū h̓. §. ſi donator. al̓. §. ſi ſeruus. vbi ſeruus vū it⁊ ꝓ mortuo repu tat̉ qͦ ad ius ciuile. ff. de re. iur. qd̓ attinet. et l. ẜuitute. l ¶ Et in ſemeſtribꝰ .i. in ſex m̄ſibꝰ qͥbꝰ dabāt oꝑaꝫ ſtudio naꝫ alijs ſex m̄ſibus dabant oꝑaꝫ imꝑatores bello ⁊ ſtudio vt ff. de ori. iur. l. ij. §. ex his. in pͥnͥ. vltime carte Vel dic ꝙ nouē erant libri in illis ſex m̄ſibus ꝯpoſiti. qd̓ in id̓ recidit. in Adminiſtrat. qͥ d̓r ꝓcur̓ fiſci. et fa. ad hūc. §. sͣ de curat̉. n ¶ It qui abſunt vel abfuturi ſunt. vt ff. j. §. jt̄ in locum de procur. l. filiuſfamiliaſ. §. fi. Ac. o ¶ Excuſant̉. hͦ primum. ℟º. loquit̉ qn̄ eo exn̄te in abn̄cia reipub. cā fuit datꝰ tutor l̓ curator. qͦ caſu ꝑpetue excuſat̉ ſi p. xx. annos militauerat. l̓ ꝯpleuerat milicie ſpaciū. et nō
ignominioſe ſubmiſſus eſt. al̓ qui. jͣ. qͣnq̄nnium miſſus eſt. puta qꝛ infirmus nullā hꝫ excuſacōꝫ. qͥ pꝰ. v. annos hꝫ an num. qͥ pꝰ octo an. hꝫ bienniū. qͥ poſt. xij. hꝫ trienniū. qui pꝰ. xvj. hꝫ qͣdriennium. qͥ pꝰ xx. excuſacōꝫ ꝑpetuā hꝫ. vt di ctum eſt. et ff. e. ſꝫ et ſi milit es. §. i. ij. iij. iiij. et. v. et. §. qͣm ꝙͣ vſqꝫ ad. §. quam quidam in neceſſarios. acc. flo. p ¶ Excuſāt̉. ſi hͦ poſ tulauernnt ⁊ pͥus aliū actorē l̓ curatorē pe cierint al̓s n̄. vt. C. ſi tutor reip̄ū. cā. l. i. ⁊ ff. de admi. tu. tuto. res. §. qui ſe. q ¶ St̄ateꝫ vt qꝛ ſit p̄ fectus vigilū vel ano ne vt ff. e l. admīſtnͣ tes ⁊ ſil̓eſ. qͥ pt̄ates vocant̉. vt C. de mō mul. l. eos. ſecus ſi ſit circa latus pnͥcipis. ceptā em̄ n̄ ꝯpleuit. ut ff. e. l. iur̓ꝑitoſ. ac. r ¶ Sed acceptam vt sͣ. ꝓx. §. ac. 2 ¶ It ꝓpter litē. niſi forte ȳmo. et ſine for te. l̓ ec ſi d̓ maiori ꝑte bonoꝝ pupilli ſit cā ut ff. e. l. ꝑ litē. i. ℟º. et fac̄. C. e. ſi vt alle gas. et sͣ de au. tu. §. fi. et C. qui da. tuto. I. creditoris. ſꝫ hodie n̄ pt̄ creditor l̓ debi tor eē tutor vt ī autͣ. ut. hij qͥ ob. p. §. i. col. g ¶ ꝯr̓ditate ſcꝫ .i. ip̄i pupillo a pr̄e de lata. l̓ a qͦcūqꝫ n̄ curo ꝓpter mag̓tudīeꝫ em̄ litiſ poīt de hr̓ditate t ¶ It tria onera. nō dicit onera. quatuor em̄ poſſꝫ hr̄e tutelas que ſibi excuſacōꝫ nō darent ſi ſint leues. l̓ leuiſſime. vt h̓. It̄ noͣ ꝙ d̓r tria onera. tres em̄ poſſet hr̄e. et tn̄ pro vna ꝯputant̉. puta fratꝝ vt ſequit̉. non em̄ nu̓s pupilloꝝ pl̓es tutelas facit. ſꝫ pr̄imonioꝝ ſeꝑacio. vt ff. e. tria. et l. ſi is. jt̓ ꝙ dic̄ n̄ affectate. nō nā ſi dediſſet oꝑam et ſic affectaſſet eas hr̄e. ar. ff. ſiqͥs cauc̄. l. ij. §. fi. n̄ ꝓdeſſet qꝛ n̄ viderent̉ oneroſe. et vt alias. qͥ data oꝑa reipub. ca abeſt. vt ff. ex qͥ. cau. ma. l. et qͥ data. et fa. ff. ſiqͥs caue. l. ij .§. ſi tn̄. et ff ad l. cornel. de fal. l. vxori. §. i. it̄ hͨ tria onerat domo vna eſſe ſufficit. vt ſi pr̄ vel filiꝰ gerat oēs excuſent̉ ſꝫ n̄ ꝯputent̉. nec ad aliū tutorem teneant̉ vt ff. e. l. diximꝰ .§. fi. et ff. de ritu nup. ſiqͥs tutor. it honerarius hͦ noīe non ꝯputat̉ vt ff. e. l. ſpadone. §. ſi ciuitatis. et l. ſiqͥs tutor. ac. u ¶ Imꝑarem. id eſt ſi non habeat tantum in bonis quan tum et pupillus cui datur tutor. vt hic. et ff. e. l. pauper tas. alias autem dicitur pauper. qui non habet quinqua gnnita aureos in bonis. vt. ff. de accuſa. nonnulli. Vel dic verius eum eſſe hic pauperemet imparem oneri qui ſic la boribus eſt implicitus ꝓpter pauꝑtatē vt tutele ſuꝑ eſſe n̄ poſſit c̄ forte in agro toͣ die eſſe oporteat. nec em̄ placꝫ pͥ ma expoſicio cū hͦ munus magis obſeqͥo ꝑſone ꝙͣ in aliqua

II
excuſacōneꝫ tribui tā di ui fratres ꝙͣ per ſediuus marcꝰ reſcripſit. ſi quis im pare ſe oneri imuncto poſ ſit docere. ¶ Item ꝓpter ad uerſam valitudineꝫ ꝓpter qua nec ſuis qͥdem nego cijs int̓eſſe pt̄ excuſacio lo cum hꝫ. ¶ Similit̓ eū qͥ lr̄aſ neſcit eſſe excuſandum di uꝰ pius reſcripſit. qͣmuis et imꝑiti lr̄arum poſſunt ad admīſtracionem nego ciorum ſufficere. ¶ Item ſi ꝓpter inimiciciā aliqueꝫ teſtō tutoreꝫ pr̄ dederit h̓ ipſuꝫ p̄ſtat ei excuſa̓coneꝫ Sicut ꝑ ꝯtrariū non excu ſant̉. qui ſe tutelam pr̄i pupilloꝝ admīſtraturos ꝓmiſerant. ¶ Non eſſe āt admittēdā excuſacōꝫ eiꝰ qͥ h̓ ſolo vtit̉ ꝙ ignotꝰ pa tri pupillorum ſit diui fra tres reſcripſerunt. ¶ Itē propter inimicicias quas quis cum patre pupillo rū vel adultorum exercuit ſi capitales fuerint nec re conciliacio int̓uenit atu tela vel cura ſolēt excuſae̓ ¶ Item is qui ſtatus ſui ꝯtrou̓ſiam a pupilloꝝ pr̄e paſſus eſt excuſat̉ a tutela ¶ Item maior ſeptuagīta anis a tutela et cura ſe p̄t excuſare. ¶ Minor auteꝫ xxv. annis olim quideꝫ ex cuſabatur. a nr̄a aūt ꝯſtō ne ꝓhibent̉ ad tutela vel cura aſpirare adeo vt nec excuſacione opus fiat. qͣ ꝯ ſtōne cauet̉. vt nec pupil lus ad legittimā tutelā vo cet̉ nec adultus cum erat in ciuile eos qui alieno au xilio in rebus ſuis admini ſtrādis egere noſcuntur et ſub alijs reguntur alio rū tutelā vel cura ſubire. Ide ⁊ in milite obſeruād̓ eſt vt nec volēs ad tutele onus admittat̉. ¶ Item romē. grāmatici. rethoēs et medici. et qui in patria ſua hanc arte exercent. et ītra numeꝝ ſunt a tutela et cura habent vacacōne ¶ Qui aūt vult ſe excuſa re ſi pl̓es habeat excuſaci ones ⁊ de quibuſdā nō ꝓ bauerit alijs vti intra te pora ꝯſtitutan̄ ꝓhibetur ¶ Qui autem excuſare ſe
erogacōne ꝯſiſtat. vn̄ pauꝑtas talis n̄ nocꝫ. dūmodo poſ ſit ſuꝑeſſe tutele. vt. ff. de mū. ⁊ ho. cura. §. inops. ⁊. jͣ. t. i. x ¶ doce̓. id eſt probare. accur. florentinus. .§. fi. y ¶ Ite ꝓpt̓ adu̓ſaꝫ. vt ſi ē ſurdꝰ vel mutꝰ. vel ꝑpetua vali tudine detētus. vt. C. qͥ mor. l. i. qͥ morbꝫ ꝓut durauerit ex cuſat. ſꝫ furor nō excuſat. ſꝫ interim curator dat̉ ẜm jo. vt .ff. e. l. n̄ ſoluꝫ. §. fi. ⁊ ſe. duabus. l. vſqꝫ ad .§. ſūt aūt. Sꝫ quidā ex ſupͣdictis etiam ſi velnit non admittūt̉ vt ſurdus et mutꝰ vt ff. de tute. l. i. §. pen. et. §ͦ. fi. quare dic. ꝙ qͣntum ad eos imꝓpe ponitur excuſacō. vt .jͣ. e. §. minores. z ¶ Neſciret. hͦ ſi ſim plices ſunt vel rudes aliud ſi ſint ſagacēs ī negocijs. tūc em̄ non excuſant̉ vt ſubicit. ꝙͣuis ⁊cͣ. vt. ff. e. at lethe. §. penul. et fi. Et noͣ lr̄atum ad aliqͣ admitti ad q̄ non red pitur illr̄atus. vt. C. de poſtu. l. ij. et ī aūt de iud̓. §. i. et notatur melioris ꝯdicōis eſſe ſapiēs ꝙͣ ſtultus. ac. a iitē ſi ꝓpt̓. vt quia ſic dixit. ideo eum do tutorē vt d̓bitis ſuꝑ ponat̉. et a pupillo vexet̉. Et nota ꝙ tri bus caſibꝫ excuſat in micicia. vt ſi ideo de dit vt dictū ē. vt hic itē et qn̄ int̓ueīt pꝰ teſtm̄. jtē ẜm qͦſdam etiā qn̄ ante teſtm̄. ſꝫ tn̄ fuit capitale cer tamen. in qͣrto caū n̄ vt ſi ante teſtm̄ facta fuit ⁊ nō capitalis. qꝛ videtur remiſiſſe ex quo in teſtō dedit tutorē. vt. ff. e. atle the. §. dat remiſſionē ꝓut ē ibi in lr̄a prius vt. jͣ. e. §. inimicicie. b ¶ Promiſerant. licꝫ alias hn̄t excuſacōeꝫ vt h̓. ⁊. ff. de tutel̓. t. ex ſnīa. ī fi. et hͦ vbi ꝓmiſit l̓ ſic ſe ia ctauit. Quid āt ſi īteſtō ſe tutorē ſcpͥſit. ℟n. non erit tutor niſi vel euident̓ idoneus appareat. vel pr̄ eū ꝯfirmau̓it. vt indicta. l. ex ſnīa. et. ff. ad. l. corne. fal. vxori. §. i. Accur. c ¶ Ignotus. ſꝫ is excuſat̉ qͥ ibi domiciliū non hꝫ vbi datus eſt. vt. ff. e. l. fi. in fi ccapitales accipe. vel qꝛ accuſabat d ¶ Si capitales eū de aliqͦ crimīe qd̓ īge̓bat penā capi tis .i. ſtatꝰ. vel qꝛ īfidiabat̉ mortī ip̄iꝰ ẜ. a3o. Et noͣ h̓ fieri aliqͥd rōne inimicicie qd̓ n̄ fieret alias. ſic ff. de arbi. n̄ di ſtīguemiꝰ. §. cū qͥdā. ⁊. l. lꝫ āt. et. ff. de lib̓. ca. ſi ꝑit̓. nā ini micꝰ iudex eē nō pt̄. vt. ff. de ꝓcu. l. filiuſfa. et. l. vl̓ exilio e ¶ A tutela. l̓ datīa vel l̓ima. ſi āt teſtāria. dic. vt. sͣ. ī gloͣ
vt qꝛ. ⁊cͣ. f ¶ It ⁊ pupilloꝝ. vt qꝛ pr̄ pupilloꝝ qn̄ꝫ di xit hūc quē dat mō tutorē ſuū ẜuū fuiſſe. l̓ lib̓tū. iſte eī ſūt qōnes de ſtatu. vt. jͣ. de act̓. §. p̄iudiciales. et eſt rō qꝛ mor tis accuſacōnū hͨ qō ſil̓at̉. vt. ff. ꝙ me. cā. iſti. §. i. jdeꝫ ē ecō tra. ſed hic mouet queſtionē ſtatus ipſis pupillis. vt. ff. e. atlethe. §. amplius. Accurſius. florentiuns. g ¶ Item ſeptuagin ta. ſcꝫ iā cōpletis. vt .ff. de iure. īmuni. l. iij. et ad tre. qͥ filiū et filiā. §. i. alias n̄ eſſet maior. vt. ff. de mīo. .l. iiij. §. minorem. ſed in alio ꝑſonali publi co munere ſtatuitur tempꝰ. lv. al̓. lx. āno rū. vt. C. qͥ etate. l. fi li. x. Et noͣ rōne ſene ctutis aliqͣ fieri. que alias n̄ fieret. vt hic. et. ff. de iure. īmu. l. ſꝑ. i. ℟n. et. C. d̓ po ſtu. prouidendum h ¶ Fiat. ſed in larga ſignificacōne. etiam qui ꝓhibent̉ excuſā tur. vt. ff. de poſtu. .l. i. §. penul. ⁊. jͣ. e. §. penul. et fi. et fa. ad hͦ. ff. de re. iur̓. l. eius eſt nolle. accur. i ¶ Conſtōne. C. d̓ le gi. tu. l. fi. et fac̄. sͣ. de fidū. tute. §. fi. ac. k ¶ Subire. facit ad hoc ī aut̓. de ſan. ep̄i. §. i. et. ff. de edē. l. ſi vnꝰ ex ar. §. p. alias l ¶ Idē ⁊ ī milite fi. id ē ī milicia exn̄te. ſe cus in veterano. qd̓ dic vt diximꝰ. sͣ. e. §. Item qui reipublice Ad hoc autē ꝙ aliqͥs ſit miles. vj. ſūt nccͣia vt diximus in aut̓. de man. prin. §. fi. m ¶ Volēs. ⁊ ita ip̄o iure non tenet dacio. vt h̓. et. C. qͥ da. tu. poſ. l. militū. niſi a ꝯ militōne det̉. vt. ff. .e. ꝓpter magīſtratū .§. fi. Aliud in celeſti milite. vt īcl̓ico. qͥ admittit̉ vſqꝫ ad qͣrtuꝫ gͣdū. vt in autͣ. d̓ ſan. ep̄i. §. p̄ſb̓ros. quā hēs. C. d̓ ep̄i. et cle. ſuꝑ. l. gn̓alit̓ n ¶ Itē romē grāmatici .i. mgr̄i de gͣmatica. ⁊ idē dicas de ſeq̄nti bꝫ. et adiuge his ſophiſtas .i. dialeticos. ita vt oēs qui docent triuiū excuſent̉ vt hic. et. ff. e. ſi duas. §. i. et hͦ ſi doceat romē vbi ē coīs pat̓a. vt. ff. ad munic̄. roma. ⁊ h̓. Itē ſi in pat̓a ſua. vt h̓ ſubic̄. jtē oꝑtꝫ ꝙ ſit intra numerūʳ. Habebat em̄ q̄libꝫ ciuitas nu̓m ẜm qͣntitatē. et ſophiſtas et grāmaticos et dialeticos. rethores ⁊ phiſicos ſiue me dicos. ita tn̄ ꝙ nulla vltͣ. x. hr̄et qͥbꝫ hāc īmuītateꝫ darꝫ vt .ff. e. ſi duas. §. fi. Sꝫ aliud vid̓r ī his qͥ docēt qͣdruuiū. vt muſicā ⁊ aſtronomīa. ⁊ geomēt̓aꝫ ⁊ ariſmet̓ca. nā n̄ vidēt̉

volunt non appellāt. ſꝫ in tra. l. dies ꝯtinuos ex qͦ cō gnouerūt ſe eē tutores vl̓ cuatores datos ſe excuſa re debent cuiꝰ cūqꝫ gn̓is ſint .i. qͣlitercunqꝫ dati fu erint tutores. ſi intͣ centeſi. mum lapidem ſunt. ab eo loco vbi tutores dati ſunt Si ꝟo vltͣ cēteſimū lapid̓ hītāt dinumeracōe facta .xx. miliuꝫ diurnoꝝ ⁊ āpli us. xxx. dieꝝ qd̓ tn̄ vt dice bat ſceuola. ſic dꝫ ꝯputari ne minus ſint ꝙͣ. l. dies ¶ Datus auteꝫ tutor. ad v niuerſum patrimoniuꝫ da tꝰ eſſe credit̉. ¶ Qui tute lam alicuiꝰ geſſit inuitus curator eiuſdem fieri non
compellit̉. intm̄ vt lꝫ pr̄ qͥ teſto tutorem dederit. ad iecerit ſe eundeꝫ curatorē dare. tn̄ iuituꝫ eum curam ſuſciꝑe nō cogēduꝫ. diuꝰ ſeuerꝰ et āthoninꝰ reſcri pſerūt. ¶ Iteꝫ reſcp̓ſerūt marituꝫ vxori ſue curatō rem datuꝫ excuſare ſe poſ ſe lꝫ ſe īmiſceat. Si quis āt falẜallegacōibꝫ excuſa cioneꝫ tutele meruerit nō eſt lib̓atꝰ onere tutele. Et curotonibꝰ De ſuſpectis tutoribus. Cienduꝫ ē ſupeſ cti crime ex lege .xij. tabulaꝝ deſcendere. Datum eſt autem ius re mouēdi tutores ſuſpectoſ
hr̄e excuſacōꝫ. vt. ff. e. geomet̉. Quid de legum doctorſbꝫ non excuſanc̉ niſi rome vt. ff. e. ſꝫ re ꝓbari. §. fi. et. §. penl̓. vel inſi ī ꝯſiliū pnͥcipis ſint aſſumpti. vt. C. e. iur̓ꝑitos. vl tra nu̓m aūt vel exͣ pr̄iaꝫ ſuā nemo excuſat̉. vel ni ſi ſint ml̓ tū diſciplinati. vt. ff. e. ſꝫ re ꝓbari. §. āplius. jtē ph̓os qͥ do cent ī nat̉alibꝫ ꝯſtat excuſaconē hre. vt. ff. e. ſꝫ reprobari §. i. a ¶ Intra tꝑa dūmō ī inicō oēs ꝓpo ſuerit ẜ qͦſdam. alias non pt̄. vt. ff. e. ſcire oportꝫ. §. ſcire āt. vel qd̓ verius eſt ẜm jo. dic ꝙ illud qd̓ ibi dic̄ ꝙ ſil̓is ē ei qui ſe non excuſauit. ſcꝫ ꝙ om̄s pͥus nō ꝓpoſuit. veꝝ eſt qͦ ad nō noīatas. qꝛ oꝑtet ꝙ adhuc ꝓ ponat ſi n̄ ē lapſū te pꝰ. vt h̓. ⁊. ff. e. ꝓpt̓ litē. §. i. et. ff. d̓ excep. nemo. et. ff. de tͣnſac. hi. §. ſi p̄tor. cōtͣ. C de iof. teſ. cōtra ma. Sꝫ ibi ab inicō duas ꝓpone̓ nō potuit. qͥa ſibi eſſet ꝯtrariꝰ. b ¶ Tꝑa. et q̄ ſt̄ iſta tꝑa hēs. jͣ. ꝓxi. §. c ¶ Qui at appellant. Sꝫ ꝯtͣ. ff. d̓ ap. cū in vna. §. tutor. Sꝫ ibi appellatū fuit ab ip̄a ſnīa lata ꝯtra excuſa cōꝫ. ſꝫ ab ipſa dacōne appellari nō pt̄. vt h̓. et. ff. qn̄ ap. ſit. l. i. §. ſi quis tut or. ſꝫ ī alijs muneribꝫ ꝯtͣ. qꝛ a dacōne appellat̉. vt. C. de ap. l. hi qͦ. et .C. de tēp. ⁊ re. l. i. et. C. d̓ decur̓. l. ij. li. x. ꝯtineāt̉ iſti d ¶ Intra. l. dies. ita tn̄ ꝙ. jͣ. iiij. menſes. . l. dies. lꝫ ꝯgno uerit ſe forte dat̉ c̓ca finē. iiij. mēſiū vt. ff. e. qͥnqͣgīta. ar. eiꝰ qd̓ ē. ff. ad. l. jul̓. de adl̓. l. mariti. §. pͣ. ⁊ hͦ ẜ. qͦſdā. Vel dic ꝙ hi. iiij. mēſes currūt a die cogͣcōis. ſic̄ ī qͥnͥqͣginta. et hͦ qͣntū ad curſū cāe. ſꝫ iniciū ē vſqꝫ ad. l. dies. et ſic paꝝ vl tra mēſes duos pt̄ hͨ cā durare poſt. l. dies. ⁊ ſic intelligit pdc̄a. l. qͥnqͣginta. Et ꝙ ibi dic̄ in fi. a die noīacōis ītra. ſb̓ audi ⁊ ꝯgnacōis. alias vno regl̓arit̓ termīo durāt lites vt .C. de iudi. ꝓperandū. in pnͥ. īdubio p̄ſumet̉ eū ſcie̓ vl̓ e ¶ Cognouerūt. Sꝫ nūqͥd ignorare ſp. ℟ n. vid̓r ꝙ ſꝑ ſcie̓ p̄ſumat̉. ec̄ ex die noīacōis ſaltē ex tc̄ qn̄ ad eū noticia veīre potuit. nͥ ꝓbꝫ ſe ignoraſſe. vt. C. de ꝑi. tu. l. ſi tutor Sꝫ tn̄ ꝯtͣdico .ſ. vt p̄ſumat̉ ſꝑ eū igraſſe. nͥ ꝓbet̉ eius ſcīa. vt. ff. de admī. tu. h̓ āt. et. C. qͥ mili. nō poſ. ſuꝑ ẜuis. li. xij. et. ff. de ꝓbae̓. verius. Nec ob. p̄. l. ſi tutor. qꝛ ibi publice erat not̉. vn̄ nec iſte tuto r potuit igrare. vt. ff. d̓ iur̓. ⁊ fa. ig. regl̓a. Vel ꝙ dic̄ ibi id qd̓ liquidū ꝓbacōnibꝫ on̄dit .ſ. eo ꝙ non probetur contra vel alit̓. vt ibi ſolet dici. ⁊cͣ. f ¶ Excuſare .ſ. dādo iniciū excuſacōni. vt mō diximꝰ. ⁊ re digēdo eā in ſcpͥtis ꝑ libellū. vt. ff. e. ſcie̓ oꝑtꝫ. nō tn̄ ſolus libellꝰ h̓ ſuffic̄ niſi et ꝓbꝫ excuſacōꝫ q̄ ibi ꝯtinet̉. vt. ff. e. g ¶ dati fuer̄t. ſiue a teſtatore. ſiue a lege ſi .l. excuſari ue a iudice. j. ti. i. §. ij. Accurſius. florentinus. h ¶ Lapide .i. miliariū. lapidibꝫ em̄ ſignabantur miliaria. i ¶ Viginti milium. vt pro vno quoqꝫ die viginti miliaria computentur. vt. ff. ſi quis caucōnibus. l. i. Accurſius.
k ¶ Qui cām. repete. debēt ſe excuſare intͣ illos. xxx. dies. l ¶ Dieꝝ .ſ. dꝫ dari terminꝰ infra quē ſe excuſent. Vel dic excuſare ſe debēt. ueas ne fallaris ī hac ꝯputacōe. ſi ei m. ¶ Cōputari. ca ꝑ centū miliaria abeſt. l̓ minꝰ. tm̄ hꝫ dies quinqͣginta. ſi aūt abeſt vltͣ etiā ꝑ vnū miliariū hꝫ ꝓ qͥbuſſibꝫ. xx. miliar̓ vnā diē. ⁊ ſic ꝓ centū miliaribꝫ hꝫ qnͥqꝫ dies. cū qnͥquies. xx. faciāt centū. Itē for te ꝑ vnū diē. qꝛ vltͣ eſt ꝑ miliariū vnū vl̓ parum plus. It̄. xxx. dies habꝫ. et ſic habꝫ xxxvj. dies. et ita eſt in deteriori cōdicōne qͥ remocōr ē. ſꝫ tn̄ vt ſubic̄. ita ē facienda ꝯputacō. ne ſint mi nus qͣm. l. dies. et ſic apparet ꝙ niſi ꝑ xvj. dietas vel plus fit. ſic vltra ceteſimū mi liariū nō ꝓdeſt adie ctio. xxx. dieꝝ. vt h̓. et. ff. e. ſcire. §. aliud aūt. n ¶ Datꝰ pr̄i ſnoniū. fac. ff. e. ꝓpt̓ litē. §. fi. Sꝫ ꝯtͣ. .sͣ. qͥ da. tuto. poſ. §. certe. Solue vt ibi. accur. o ¶ Qui tutelā. ꝯpel litur. qͣſi ſufficiat ei tantum ẜuiſſe. vt. C. de neg̓g̓. tutor. p ¶ No cogēdum. fa ad hͦ. C. e. t. curator. Sꝫ ꝯtra ē ad hūc. §. .C. e. lib̓tos. §. fi. Sꝫ ſpeciale eſt in liber to. vt non excuſetur licet tutor fuerit. Accurſius. q ¶ Item. maritū. idem de ſponſo. vt. ff. e. l. i. §. fi. r Sue curatorē. ſꝫ ꝓcurator p̄t eſſe. vt. C. d̓ ꝓcur̓. l. ma ritꝰ. iō at n̄ ponit̉ h̓ tutorē. qꝛ aliqͣ vxor nō ē pupilla. vt .sͣ. de nupc̓. ī pnͥ. ac. Iprie ponit̉ nā et ſi vellet n̄ admitte̓ s ¶ Excuſare. impro; tur. vt. C. qͥ da. tu. poſ. l. maritꝰ. et ē ro. qꝛ ꝓpt̓ affectū oīa ſibi remittit. Et hͨ ſūt ꝟa niſi datuſ ſit curator poſtꝙͣ fuit ſponſus vel maritus. ſi ꝟo pͥus fuit tutor vel curator. n̄ poſſꝫ pꝰ ea eē maritus. vt. C. d̓ int̓dic. ma. ꝑ totū ti. It h̓ maritꝰ qͥ poſt mr̄imoniū fuit datꝰ cura tor igͦrās forte aliū debꝫ pete̓ ſb̓ſtitui. vt. C. e. āpliſſimi ⁊ t ¶ Immiſceat. ſꝫ ſi aliꝰ ſcꝫ de p̄dictis q̄ excuſacōeꝫ. C. l. lꝫ hn̄t ſe īmiſcuit. nō poſſꝫ ſe excuſare. vt. C. ſi ex fal. alle. l. ij v ¶ Si qͥs falẜ. vbi ꝟitas fuit mutata. nā fl̓mnihil aliud eſt ꝙͣ īmutacō ꝟitatis. vt ī aut̓. de fi. īſtru. ī pͥnͥ. col. vj. acͣ. x ¶ One̓. ȳmo ex tꝑe donacōis tenet̉. vt. C. ſi ex fal. alſe. l. .i. in fi. et fac̄ ad hūc. §. ff. de re iud̓. diuꝰ. et de excepc̓. qui agnitis. et. C. ſi ex fal. in. ꝑ tot̉ ti. Quid ē ſi eſt iniuſta excu ſacio. lꝫ n̄ fl̓a vel gͣcioſa. Rn̄deri pt̄ adhuc idē vt nō tene at in mīore p̄iudiciū. vt. C. ſi ex fal. alle. l. i. Quid ſi ignorā tiā. ℟. idē. vt. C. ſi ex fal. alle. l. vl. lꝫ alias ſnīa gr̄oſa tene at. vt. ff. ad tre. ẜuo īuito cū p̄tor. y ¶ De ſuſpectis tuto. ¶ Ciēdū. ſuſpecti. id ē huius crimis accuſacō .ſ. de ſu ſpecto. Vel ſimpliciꝰ crimen ſuſpecti. i. ſuſpicōnis. 3 ¶ Ex lege. Ex quo ē legittimū crimē nūqͥd īſcri bet qͥ accuſabit. ℟. pt̄ dici ꝙ ſic. vt. ff. depͥua. delic. l. fi. et d̓ mū. ⁊ ho. ℟pto. §. ſiqͥs. alij ꝯtͣ. vt. ff. e l. iij. §. pͣ. Sꝫ iᵈ pt̄ ītelligi qn̄ ſine accuſatōe̓ res ꝓcedit. aliud ē ſi cū accuſatōe̓

romē p̄tori ⁊ in ꝓuincijs p̄ fidibꝫ eaꝝ ⁊ legato ꝓcon ſulis. ¶ Oſtendimꝰ qui poſ ſunt d̓ ſuſpecto ꝯgnoſcere nūc videamꝰ qui ſuſpecti fieri pn̄t. Et omnes equid̓ tutores pn̄t fieri ſuſpecti fi ue ſint teſtārij ſiue non ſiue alt̓iꝰ gn̓is tutores. qͣre et ſi limus fuerit tutor accu ſari poterit. Quid ſi pr̄o nus. Adhuc idē erit dicē duꝫ dūmodo meminerimꝰ fami patroni ꝑcendū eſſe licꝫ vt ſuſpectꝰ remotꝰ fu erit. ¶ Conſequēs eſt vt vi deamꝰ qui pn̄t ſuſpectum poſtulare. Et ſcienduꝫ eſt quaſi publicā eſſe hāc acti onem hoc eſt omnibꝫ pa tere. qṅymo ⁊ mulieres ad mittuntur ex reſcripto di uoꝝ ſeueri et anthonini ſꝫ hee ſole q̄ pietatis neceſſi tudine ducte ad hoc ꝓce dunt. vtputa mr̄ nutrixqꝫ
et auia pn̄t. pot̄ ⁊ ſoror. ſꝫ et ſi qua alia mulier fuerit cuiꝰ pretor ꝑpēſam pieta tem intellexerit non ſexus verecūdiā egrediētis. ſed pietate ꝓd̓uctā n̄ ꝯtinere iniuria pupilloꝝ admittit ea ad accuſacōꝫ. Impu beres n̄ pn̄t tutores ſuos ſuſpectos poſtulare. pube res aūt curatores ſuos ex cōſilio nccͣrioꝝ ſuſpectos pn̄t argue̓. ⁊ ita diuus ſe uerus ⁊ anthoninꝰ reſcri pſerūt. ¶ Suſpectus autē eſt qui non ex fide tutelaꝫ gerit. lꝫ ſoluēdo ſit vt juli anus qͦꝫ reſcripſit. ¶ Sed anteꝙͣ incipiat tutelāge re̓ tutor poſſe eum qͣſi ſu ſpectum remoueri. idē ju lianꝰ ſcripſit ⁊ ẜm eum cō ſtitutum eſt. ¶ Suſpectꝰ autem remotus ſiquidem remotus obdolum famo ſus eſt ſi ob culpam non
vt dictū ē. sͣ. Sꝫ q̄ erit h̓ pena talionis. cū accuſator nō ſit tutor vt r̓moueat̉. ℟. īfamia. vt. jͣ. e. §. ſuſpectꝰ. jtē qꝛ qn̄ꝫ erat puniēdus vltra remocōnē. vt. jͣ. e. §. ſi quis preſens. a ¶ Rome. ſic ī aut̓. de defen. ciui. §. non habente. coll̓. iij. b ¶ Pretori. et illi cui a p̄tore mādata ē iur̓dictio. vi. ff. e. .l. i. §. ij. ſꝫ diēt qͥdā qͣntū ad ꝯgnicōꝫ. n̄ qͣntū ad remocōeꝫ et dicunt tm̄ eē ſpēa le in legato a ꝓcon ſule vt ipſe poſſit re mouere. non ſic in le gato a preſide. ſed ꝯ gnoſcere tantum pt̄. c ¶ Preſidibꝫ. ſub hͦ vocabulo ꝯtinet̉ pro ꝯſul vt. ff. d̓ of. p̄. l. i d ¶ Et legato .i. dele gato a ꝓconſule. ſed h̓ n̄ hꝫ ordīariaꝫ iur̓ dictionē gͦ remouere n̄ pt̄. vt. ff. ad tͣpill̓. .l. i. §. ſuſpecti. qͥ ē cō tra. Sꝫ dicūt qͥdā no men preſidis ibi gn̓a le eſſe vt. jͣ. del̓. vt ſic oēꝫ delegatū comp̄ hēdat. vt. ff. d̓ of. p. .l. i. ſꝫ veriꝰ ē in hͦ le gato duo eē ſpēalia. vnū ē vt de hͦ crimīe poſſit ꝯgnoſce̓ ⁊ dif finire. vt h̓. ⁊. ff. e. l. .j. §. j. et. §. cui āt ⁊. ff de of. eiꝰ cui mā. eſt iur̓dic. l. ꝯgnicō. jteꝫ et aliud vt de oī c̓mi ne ꝯgnoſcat. lꝫ nō ꝓ nūciet. vt. ff. de offi. ꝓcō. ſolēt. reſtatg vt ꝑ aliū delegat̉ hͨ fieri non poſſit niſi ꝑ iſtum et pretoris. vt sͣ. proxi. dixi. e ¶ Oſtēdimus. vt. sͣ ꝓx. ci. ff. d̓ fuſpec. tu. .l. i. §. oſtendimus ¶ Tutores .i. omīs gn̓is tutores. ſiue ſint teſtārij ſiue datī. non aūt oēs .i. boni et mali. qꝛ boni ec̄ ſi pauꝑes ſint n̄ remouent̉. vt. jͣ. e. §. vlti. Ponit gͦ gn̓a ſingl̓oꝝ tutoꝝ. et n̄ ſingl̓a ſub gn̓ibꝫ poſita ſeu ſingl̓a gn̓m. ſic ⁊ alias. jͣ. qͥ mo. tu. īfir. §. ſꝫ et capt. et jͣ. de fideiuſ. ī pnͥ. et. ff. de pecu. qͣntū boīs. §. peculiū. et. ff. d̓ iuſti. et iu. l. i. §. ius nat̉ale. Sꝫ nūqͥd eadē ẜuat̉ ī qͦlibꝫ alio curatore. puta furioſi vel ꝓdigi. ℟. ſic. vt. ff. e. l. iij. §. nō g ¶ Alterius. puta datiui. tm̄. et. §. ſed et quis h ¶ Dicendū .ſ. vt poſſit accuſari ⁊ remoueri. ſꝫ certe ymo videt̉ debe̓ curator adiūgi tā pr̄ono ꝙͣ cuilibꝫ l̓imo. n̄ aūt remoueri. vt. ff. e. l. ſi tutor q̄ ē huic ꝯtͣ. ℟º. illd̓ ē ꝯſiliuꝫ. n̄ p̄ceptū. ſic et al̓. ff. de nup. l. vidue. cū ꝯdēnatꝰ ob do i ¶ Parcendum. Sꝫ qͣliter ꝑcetur lū ſtatī ſit īfamis. vt .jͣ. e. §. ſuſpectꝰ āt. ℟. qꝛ ca n̄ expͥmit̉ ī ſnīa. vt. ff. e. hee. in k ¶ Cōſeq̄ns. publicā. iō dic̄ qͣi. qꝛ n̄ cuilibꝫ pnͥ. i. ℟. ac. idiſtincte de ea accuſare ꝑmittit̉. vt ſtatiꝫ ꝓbat̉. publica āt d̓r qͣi populicā .i. cuilibꝫ de ppl̓o ꝯpetēs. vt. jͣ. de publi. l ¶ Procedūt. ec̄ īpudice. et fa. ad hͦ. C. e. pie iud̓. §. i. ac. tatis. §. fi. et. ff. e. l. fi. et. ff. e. l. i. §. ꝯn̄s. et. ff. de ꝓcu. l. f. mīs ſꝫ ꝯtͣ. ff. d̓ re. iur̓. l. ij. cū ſuis ꝯͣ. So. hͦ ē ſpēale. jt̄ ī eo ꝙ
dic̄ mr̄eꝫ admitti ē ꝯtra. ff. de ī litē iur̓. videamꝰ. §. ſꝫ nec. ſꝫ certe ſi iurae̓t ī litē ꝓ filio plꝰ mr̄i ꝯmittit̉. qꝛ qͣi eēt iudex ꝙͣ ſi filij noīe accuſarꝫ. cū mag̓ ſit iudicis arbit̓o vtꝝ ſit ſu ſpectꝰ iudicādꝰ vel non. ſꝫ n̄ ſic ſacr̄m ē in arbitrio iudicis. maxime iure nouo. ẜm ꝙ refrenat̉ ẜm qͦſbam poſtꝙͣ eſt pre ſtituꝫ. vt in aut̓. de iud̓. §. oꝑtꝫ. col. vj. vel lꝫ poſtea taxet̉ raro vel parum mi nuit de eo ꝙ iurauit. m ¶ Perpenſam. id ē magnam. o ¶ Egrediētiſ. qd̓ fe cit calphurnia. vt. ff de poſtu. l. i. §. ſexum o ¶ Continere. ſubau di poſſe. p ¶ Eam .ſ. feminam. q ¶ Impuberes neceſ ſarioꝝ .ſ. parentū et fa. ff. de ī litē iur̓. l. vi deamꝰ. §. adoleſcens r ¶ Suſpectus. ſic. jͣ. .e. §. nouiſſime. s ¶ Ex fide .ſ. bona t ¶ Remoueri. qꝛ for te ī alijs tutelis male ſit ꝟſatus. vt. ff. e. l. iij. §. ſi auteꝫ. et dic re moueri. ſꝫ non accuſa ri. vt. ff. e. l. hee. ī fi. q̄ huic ē ꝯtra. vel ibi non pn̄t accuſari ſu ſpecti ex verbis. l. xij ta. ſꝫ ex ſnīa ſic vt hic dicit̉. vel dic ꝙ ante ꝙͣ gerat ex dolo tant̉ accuſatur ſuſpectus. vt. C. e. l. iij. ꝓculpa non. et qd̓ d̓r in dicta .l. hee. hoc veꝝ eſt qn̄ ob ignauiā fece rūt .i. admīſtrauerūt Qꝰ ꝙͣ ꝟo ceꝑit gere̓ et ꝓpt̓ dolū ⁊ ꝓpt̓ cul pa pt̄ accuſati ſuſpe ctꝰ. vt. jͣ. ꝓx. §. v ¶ Suſpectꝰ. ob do lū expreſſuꝫ ī ſnīa puta ſic remoueo te qꝛ ī dolo tl̓i fuiſti. xij Famoſus. excepto pr̄ono. vt. e. §. oſtēdimꝰ. ī fi. §. et. ff. .e. l. i. §. oſtendimꝰ. Sꝫ qͥd ſi remouet̉ ſimplicit̓ non exp̄ſſo dolo vel culpa. videt̉ ꝙ ſꝑ remaneat ītegre fame. vt. ff. e. .l. iij. ī fi. ⁊. l. hee. §. qͥd gͦ. pt̄ tn̄ diſtīgui vtꝝ accuſatꝰ fu̓it ob dolū an ob culpā. aut ob vtꝝqꝫ. ī pͥmo ſit famoſus. ī ſe cundo n̄ eq̄. ī tercō intelligit̉ ſꝑ ob culpam niſi in cōtrariuꝫ probetur. pene enim non ſunt augende. ſed demoliēde. vt .ff. de penis. l. penul. et ff. de excep. rei iud̓. l. ſi ex teſt. et ff. de li. et poſtu. l. cum quidam. et. ff. e. l. iiij. i. ij. ⁊. iij. ℟. y ¶ Ob culpā .ſ. leuem vel leuiſſimā. ſecꝰ ſi ꝓpter latam. qͥa tūc videt̉ īfamis. vt. ff. e. l. impuberibꝫ. §. ſi fraus. ⁊ eſt rō qꝛ dolo ꝯꝑat̉. vt. ff. ſi mēſor. fal. mo. dixerit. l. i. §. hͨ actio. et. ff. de p̄car̓. l. iiij. §. eā qͦꝫ. ff. depoīti. l. qd̓ verna. nͥ ī duo bꝫ caſibꝫ. Primꝰ ī crimībꝫ publicis. vt. ff. ad. l. cor. d̓ ficc̄. .l. ī lege. Scd̓s ī ſacr̄i delacōe ī litē. vt. ff. de in litē iur̓. l. in actōibꝫ. §. ſꝫ iudex. ī fi. His eī caſibꝫ lata culpa dolon̄ ꝯꝑat̉ vel dic ẜm azo. et de lata ec̄ ītelligi. vt ſic̄ in ꝑdicōe ꝑſone dolo nō ꝯꝑat̉ vt dictū ē. ſic ī ꝑdicōe fame nō fiat infamis nec ob. dicta. i. ff. e. impuberibꝫ. qꝛ de dolo ītelligit̉. vt. jͣ.

eque ¶ Si quis aūt ſuſpe ctus poſtulatur. quo ad ꝯ gnicio eiꝰ finiat̉. int̓dicit̉ ei admīſtracio vt papinia no viſum eſt. ſꝫ ſi ſuſpecti ꝯgnicio ſuſcepta fuit. po ſteaqꝫ tutor vel curator d̓ ceſſerit extinguit̉ ſuſpecti ꝯgnicio. ¶ Si quis tutor copiā ſui non faciat vt ali menta pupillo decernant̉ cauet̉ in epl̓a diuorum ſe ueri ⁊ authonini. vt in poſ ſeſſionē bonoꝝ eius pupil lus mittat̉. ⁊ q̄ mora dete riora futura ſunt dato cū ratore diſtrahi iubent̉. er go vt ſuſpectꝰ remoueri poterit qui nō preſtat ali menta. Sꝫ ſi quis pn̄s ne gat ꝓpter inopiā alimēta poſſe decerni. ſi hoc ꝑ mē daciuꝫ dicat. remittendū eū eſſe ad p̄fectuꝫ vrb̓ puī enduꝫ placuit. ſicut ille re mittit̉ qui data pecuīa mī ſterium tutele acquiſierit vel redemerit. Libertus
qͦꝫ ſi fraudulenter tutelaꝫ filioꝝ vel nepotum proni geſſiſſe ꝓbetur. ad p̄fectū vrbis remittit̉ puniendꝰ. ¶ Nouiſſime autē ſciēduꝫ eſt eos qui fraudulenter tutelam vel curā admini ſtrāt etiam ſi ſatis offerat remouedos eſſe a tutela. qꝛ ſatiſdacō tutoris ꝓpoſi tuꝫ maliuolū nō mutat. ſꝫ diuciꝰ craſſandi in re fai liari facultatem preſtat. ¶ Suſpectuꝫ em̄ euꝫ pu tamꝰ qui moribus talis e vt ſuſpectus ſit. ¶ Em̄ue ro tutor vel curator ꝙͣuis pauꝑ ſit fidelis tamen ⁊ di liges remouēdꝰ nē quaſi ſuſpectꝰ. Explicit liber pͥmus. Incipit ſcd̓s de Rerum diuiſione. Vꝑiore libro d̓ iure ꝑſonaꝝ ex poſuimꝰ. modo videamꝰ de re bus q̄ vel in noſtro pr̄imo nio. vel extra pr̄imonium
ſtatī dicā in glo. jͣ. et non ſil̓iter. in fi. dānatꝰ ob culpaꝫ a ¶ Nō eque .i. non ſil̓r ſit famoſus. leueꝫ. ſic̄ ille qͥ remo uet̉ ob dolū. fit tn̄ īfamis de facto. ſic̄ ⁊ alias qͥs fit famoſꝰ de facto ſolo. vt in ꝯdicōibꝫ ex turpi cā deſcēdētibꝫ. vt. ff. de act̓. ⁊ ob. l. ceſſat. jtē nit̓dictis ex famoſa ſil̓i cā veniēti bꝫ. vt. ff. de vi ⁊ vi ar. l. neqꝫ vn̄ vi. Sꝫ videt̉ ꝙ ec̄ ex cl̓pa leui quis ſit infamis. vt. ff. d̓ his qͥ no. īfa. .l. liberoꝝ. §. notat̉. q̄ eſt huic ꝯtra. in eo ꝙ dicit ibi ignorāciā iur̓ nō excuſare ab in famia. Sꝫ c̓te pōt̄ di ci ꝙ iue̓ ignorātia ſit lata culpa. qd̓ ſic ꝓ bo qꝛ oēs debēt ſcire iura. exceptis paucis ſcꝫ ml̓ribꝫ mīoribꝫ et militibꝫ. vt. ff. de iur̓ et fac. ig̉. l. regula. et .C. del̓. ⁊ ꝯ. l. leges. et. C. de iur̓. ⁊ fa. igͦ. .l. ꝯſtōnes. gͦ ſi quis ignorat eſt inculpa lata. cū culpa lata ſit id igrare qd̓ oēs ſci unt. vt. ff. de ꝟ. ſi. l. late culpe. nō ē gͦ mi rū ſi ē infamis. vt. ff. e. l. impuberibꝫ. §. fi. Vel veriꝰ ẜm azo. la ta culpa nō infamat ꝑ ſnīaꝫ dānatā. ſꝫ ip̄o fc̄o ſic. ſi ē tale factuꝫ vt ī dc̄a. l. liberoꝝ. F notat̉. et ſic ſūt tres caſus vbi lata culpa nō ꝯꝑat̉ dolo. vnus hic. duo in glo. ſuꝑ ori. ſcꝫ leuem ⁊cͣ. b ¶ Si quis aūt. int̓ dicit̉. ar. vt donec p̄ latꝰ accuſatur ꝙ de beat admīſtrare ecc̄ia ſtica bona et fa. ad hͦ .C. de ſen. paſ. l. fi. ⁊ ff. e. impuberibꝫ. C. e. l. eū quē vt ſuſpe. et. ff. d̓ ſol̓. ꝙ ſi forte .§. i. c ¶ Quoad. i. donec. d¶j Suſpecta. id eſt incepta. e ¶ Deceſſerit. accuſacōe pēdente. zremoueat̉ intēdit̉. ſꝫ f ¶ Extinguūtur. qꝛ non niſi vt ab eat ex quo mortuus eſt vere remotus ē. et qd̓ h̓ dicit̉. ſi tut ela mortē tutoris finia tur. id eſt ſi quocūqꝫ alio mō finitatutela ſit. vt. ff. e. l. p. g ¶ Decernant̉. ꝑ iudicē. ac. onē. ſꝫ ⁊ mulcta īdici pot̓it h ¶ Si quis tutor. vt ī poſſeſſi vt. ff. de ar. l. n̄ diſtīgue mꝰ. §. ſi arbit̓. et fa. ff. e. īpuberibꝫ. §. fi. 7e. ſꝫ tn̄ ſb̓audit̉. i ¶ Eius. alias ē tutoris in textu. al̓ n̄ vt. ff. e. l. īpub̓ibꝫ ſꝫ alij dicūt eiꝰ .ſ. pupilli. vt ita admīſtracō tutori auferat̉ k ¶ Mittat̉. cā cuſtodie. n̄ vt ex eis alat̉. ſꝫ vt cautū ſit pu pillo ſi male geſſit tutor. ſꝫ d̓ ſuo vt. ff. vbi pu. edu. l. fi. ī fi l ¶ Si quis pn̄s tutor. gat alimēta poſſe decerni .i. dari m ¶ Decerni. puta ſi ne ⁊ qd̓ ſeqͥt̉. ſi hͦ ꝑ mēdaciū ⁊cͣ. ſit n ¶ Medaciū. qd̓ ſi n̄ dicat ꝑ mēdaciū. ymo verū d̓ rn̄ſiōe. dicat. nūqͥd d̓ ſuo ale̓ tenet. ℟. n̄. vt. ff. ꝟ̓ pu. edu. l. ij. §. fi. o ¶ Remittendū. ſꝫ n̄ remouendū. vt. ff. e. l. tutor. §. tutor
p ¶ Placuit. hͦ ideo qꝛ maior pena imponet̉ ꝙͣ remocio. vt .ff. de of. p̄. vr. l. i. §. jtē ſolēt. exͣ ordinē. vt. ff. de tute. q ¶ Remittit̉ .ſ. pumiendum . l. ī eos. Et noͣ h̓ ar. ꝯtͣ eos doctores qͥ pecuiadata ſibi acqͥrūt ſcolareſ. vt. ff. de of. p̄. vr̄. l. i. §. jt̄ ſolēt. ⁊ ī aut̓. vt ea q̄ dicūt̉ īſinuata. §. i. coll̓ v. r ¶ Remittūtur. ob hͦ ec̄ mgr̄atꝰ accuſari pt̄. vt. C. d̓ lib̓. et eoꝝ lib̓. lib̓ti. ⁊ fꝫ C. e. l. i. et. ij. al̓. ff. e. s ¶ Nouiſſi lib̓tus mē .i. ī vltima ꝑte hꝰ ti. fic. ff de inſti. l. no uiſſime. nam ⁊ ibi in vltima ꝑte tractatuſ ſui vulpianus ponit nouiſſime. accur. t ¶ Craſſandi .i. aīan di ad delinq̄ndū. ſic ff. d̓ pen̄. l. capitaliū .§. craſſatores. inde craſſor riſ. i. intor ad v ¶ Preſtat. malū fac. ff. e. l. ſuſpectus. et. l. qꝛ ſatiſdacō. et fa. vt ar. ad qōeꝫ ta Iē. ſi emi libꝝ. et an̄ ꝙͣ ſoluā preciū cōꝑe riā alienū vel vicōfū ꝙ nō tenear ſolue̓ p̄ cui. qꝛ expedit pociꝰ non ſoluere ꝙͣ caucō nem de reddēdo ī cāꝫ euictōnis vel vicij re ciꝑe. quibus cōſonat ff. de ꝯpenſat̓. l. ij. alias. iij. pͣ. lex dicit. ꝙ non dꝫ quis ſe cō mitte̓ fragilitati cau cōis. ff. ad tre. l. cogi .§. idē q̄rit. ⁊. C. ī qͥ. ca. int̓. re. l. fi. ⁊. C. vt vnicuiqꝫ liceat. l. x ¶ Suſpe. ij. al̓. i. ctū. naꝫ tutorē ſuſpe ctū non facultates ꝑ ue ſꝫ fraudulenta vel callida ꝯu̓ſacō in re bus pupillaribꝫ cō mendat. heres vero ſolis facultatibus ꝑ uis ſuſpectus habet̉ creditoribus vt h̓. ⁊. ff. de pͥuil̓. credi .l. ſi creditoe̓s. y ¶ Remouēdꝰ n̄ eſt. ymo videt̉ ꝙ ſic. vt .C. de tu. ⁊ cu. qͥ ſatis n̄ da. l. ij. q̄ ē huic ꝯtͣ. So. ibi n̄ r̓pel lit̉ ꝓpt̓ pauꝑtatē. ſꝫ qꝛ n̄ ſat̓dabat. h̓ āt ſat̓dedit. poſſꝫ tn̄ iſte ſe excuſae̓ qd̓ dic vt dixi. sͣ. t. i. §. ſꝫ ⁊ ꝓpt̓ pauꝑtate. eſt tn̄ huic curator adiūgēdꝰ. vt. sͣ. de cur̓. §. int̓dū. ⁊. C. e. l. pietatis. ⁊. C. de ꝑi. tu. l. i. ℟ica. Ex qͦ dc̄m ē d̓ ꝑſonis. z ¶ De reꝝ diuiſione. ſeqͥtur de rebꝫ vt ꝓmiſit. sͣ. d̓ iur. na. ge. et ci. §. fi. de qͥbꝫ dic̄ vſqꝫ ad ti. d̓ ob. Et ī hͦ medio d̓r qͣlit̓ acquirūtur res iur̓ nat̉ali. vt. §. ſingl̓oꝝ. vſqꝫ ad. t. d̓ vſuca. Itē qͣlit̓ iure ciuili. vt ab inde ī antea. Itē qͣliter uit̓ ſingulari viqꝫ ad ti. de teſtam̄tis. Itē qͣliter ꝑ vniuerſita tem. vt ex teſtō vel inteſtato. vel ſil̓i mō. vt a ti. de teſta. vſqꝫ ad ti. de obligacōnibus. Accurſius. Vꝑiore de iur̓ ꝑſonaꝝ. ab illo. t. d̓ iu. ꝑ. vſqꝫ ad a ¶ Modo. ſic̄ ꝓmiſimꝰ. sͣ. d̓ iure na. §. fi. hūc b ¶ Primonio. ſcꝫ aptitudīe. apte enim ſūt eſſe in

nr̄m habent̉. Quedā em̄ naturali iure cōia ſunt oī um. quedam publica que dam vniu̓ſitatis. q̄dā nul liꝰ pl̓aqꝫ ſingl̓oꝝ q̄ ex va rijs cauẜ cuiqꝫ acqͥrunt̉. ſic̄ ex ſubiectis apparebit ¶ Et qͥdē nat̉ali iure cōia ſunt oīm hͨ aer aqͣ ꝓfluēs. et mare. ⁊ ꝑ hͦ littora mar̓. ¶ Nemo igit̉ ad litꝰ mar̓ accede̓ ꝓhibet̉ dū tn̄ vill̓ ab alijs edificatis ⁊ monū mētis ⁊ edificijs ſe abſtine at. qꝛ n̄ ſunt iur̓gētiū cōia ſꝫ edificāciū ſic̄ ⁊ mare. ¶ Flumma autem omnia et portus publica ſunt. ¶ Ideoqꝫ ius piſcandi om nibus cōe eſt. in portu flu minibꝫqꝫ. Eſt at litꝰ ma
ris qͣtenus hybernus flu ctus maximꝰ excurrit. Ri paꝝ qͦꝫ vſus publicus et portus iure gētium ē ſic̄ ip̄ius flumis. ¶ Itaqꝫ na ues ad eas ripas applicae̓ funes arboribus ibi natis religare onus aliquod in his reponere cuilibꝫ libe rū ē ſicut ꝑ ip̄m flumē naui gare. Sꝫ ꝓprietas earuꝫ illoꝝ ē qͦrū p̄dijs adheret qua de cā arbores in eiſdē nate eorū ſunt. Litorum qͦꝫ vſus publicus iure gē tium eſt ſicut et ipſius ma ris ⁊ ob id quibuſſibet li berū eſt caſam mibi po nere. in qͣ ſe recipiāt ſic̄ re cia ficcare ⁊ ex mari dedu ce̓. ꝓprietas autem eorum
pr̄imonio vt res ꝓ detelicto hīta. vt ſint ī prīmonio vt c ¶ Vel exͣ .ſ. aptitudīe. qꝛ n̄ ſt̄ apte ſūt res ſacre vel r̓li gioīe. vt. jͣ. e. §. nulliꝰ. int̓dū tn̄ dicte res ſunt in patrimonio vt ſi ab hoſtibus capte ſint. vt. ff. de religi. l. cum loca. d ¶ Habent̉. talis diuiſio h̓ ſumit̉. Reꝝ em̄ alie ſūt ī pr̄imo mo. alie exͣ. q̄ vid̓r īſufficiēs. nā alie ſūt nec in patrimonio. nec exͣ. vt ẜuitutes vt ff. de vſufruc. le. l. i. ꝯtra. ſꝫ ℟n. qd̓ dic̄ h̓ pueris. loquitur ſim plicit̓. nam quedā ꝓ docēdis pueris dicū tur q̄ alias nō dicerē tur. vt. ff. d̓ ac. ⁊ ob. .l obligacōnum. ī fi. qd̓ nō ē ꝟiſil̓e ꝙ ꝓpt̓ pueros male loquat̉. vn̄ non plac̓ꝫ. Alij di cūt h̓ de corporalibꝫ rebꝫ tm̄ loqͥ qd̓ ē fal ſū. qd̓ colligit̉ ex con tinuacōe huiꝰ. t. ad qͣ tuor ſequentes. Nos dicimꝰ ſeruitutes eē in bonis. cū eaꝝ noīe agamꝰ ⁊ excipiamus vt. ff. d̓ acqͥ. reꝝ do. rem. ⁊. l. ſtatuas. qd̓ āt īdicta. l. d̓r eas nō eſſe in bonis vel extͣ. dicit ideo qꝛ ꝑ ſe nō cenſent̉. vt eſt poſſeſ ſio tigni ī domo poſi ti. qꝛ nō intelligit̉ ti gnū dū durat domuſ ꝑ ſe. vt. ff. d̓ vſuc̄. eū qui. e ¶ Quedaꝫ. h̓ fit alia diuiſio. f ¶ Cōia ſunt. nō tn̄ agit̉ coī. di. ẜ. pla. h ¶ Oīm .ſ. vſu n̄ ꝓp̓etate. vt d̓r. jͣ. e. §. h Quedā. p. i. qͣi populica .ſ. oīmppl̓oꝝ vt. sͣ. t. i. ⁊ qd .§. ꝯn̄s. ⁊. jͣ. e. §. flumīa. alias dicit̉ publicū qd̓ ē huiꝰ ppl̓i. l̓ illiꝰ tm̄. vt campus marciꝰ. vt. C. de ſacroſāc. l. fi. et h̓ d̓r i ¶ Vniuerſitatis. jͣ. e. §. vniuerſitatis. mag̓ vniu̓ſitatis. k ¶ Nulliꝰ. vt. jͣ. e. §. nulliꝰ. ſūt ſingl̓oꝝ. nec enim ad ſu l ¶ Et que varijs. ſcilicet q̄ ꝑiora refertur. accur. m ¶ Et ſubiectis. jͣ. e. §. ſingl̓oꝝ. vſqꝫ ad finem ti. n ¶ Et quidē. nat̉ali iur̓. .i. iur̓gē. qd̓ ē nat̉ali rōe inductuꝫ. vt. ff. de iuſti. et iur̓. oēs. §. qd̓ ꝟo. de qͦ h̓ loqͥtur. vt jͣ. e. §. ſingl̓oꝝ. et ī fi. huiꝰ. §. nam iure nat̉ali pͥmeuo etiā alia eſ ſent cōia. non tn̄ agit̉ coī. di. ẜ. pla. niſi poſtꝙͣ fc̄a fu̓it oc cupacio. Et ꝙ dicit oīm ſcꝫ vſu nō ꝓpͥetate. vt predixi. o ¶ Profluēs. id eſt de celo cadens. 3. §. ſi qͥs prohibeat. p ¶ Et mare ſic. ff. de iniur̓. l. īiur: aꝝ? criſ. ar. jͣ. v. §. ſi tn̄ q ¶ Et ꝑ hoc. i. ꝑ ꝯn̄s. cū ſit acceſſiona ſꝫ ꝯtͣ. ff. ne qͥd ī lo. pu. litora. vbi d̓r. litora eē ppl̓i roni. Sꝫ illud ē veꝝ qͦ ad iur̓dictōꝫ. ve̓ tn̄ ſūt coīa. vt h̓. ſic. C. d̓ qͣdri. p̄. l. bn̄ a ze none ſecꝰ ī ripa flumīs. q̄ n̄ ē publica. lꝫ flum̄ ſit publicuꝫ. vt. jͣ. e. §. al̓ ripaꝝ. l. ſꝫ ꝓp̓etas. ⁊ pt̄ eē rō. qꝛ īundacō fluis raro veīt. et iō eē pt̄ vtilitas in ꝓpͥetate ripe. at mare aſſi due mundat̉. vn̄ ꝑ ꝑuula momēta eſſꝫ vtilitas. nō gͦ ꝓprie tas q̄rit̉. vt. C. de bo. q̄ li. l. fi. §. fi. ſigͥficacōes. d̓r ei ca q Villis. ab alio ip̄i poītis. hꝫ duas. ſal̓ īſula q̄daꝫ in qͣ nō hītat̉. ſꝫ vel recia ponunt̉. vl̓ ꝓpt̓ aquā ibi ꝯfugit̉. vel fructꝰ reponunt̉. vt h̓. ⁊. ff. de vſufr. arboribꝫ. ī pri. ſi ꝟo ibi hītaret̉. eēt p̄diū vrbanū. vt. jͣ. de ẜ. ruſ. p̄. jt dicit̉ villa
ogregacō hoīm. tis. Quid ſit monumentū habet̉. ff. de r ¶ Et monumen religioẜ. l. ij. §. monumentum. accur. s ¶ Edificijs. ſ. alijs. ⁊de iure gentiū. ſic̄ ⁊ mare. ȳmo eo t Iurgentiū .i. cōia rū qui edificauerūt. vt. ff. e. l. tm̄ v ¶ Sicut mare. h̓ ꝯtinua qd̓ ē. jͣ. ſtatim. eſt autem. ⁊cͣ. ac. x ¶ Flumina āt oīa .ſ. ꝑpetua. vt padus ⁊ renū. quedam em̄ ſūt pͥuata. vt foſſata ī agris poīta. q̄ qn̄d currūt. qn̄ꝫ n̄. vt. ff de flu. et ne qͥd ī flu. .l. i. et. ij. et. ff. e. ne mo. in fi. accur. y ¶ Oībus. nec qͥ fu̓it pͥmo logo tꝑe piſca tus aliū ſuꝑueniēteꝫ ppelle̓ pt̄. vt. ff. d̓ vſu cap̄. l. fi. nͥ forte. xxx an. vt de diu̓. tēp. ⁊ p̄ſcpͥ. ſi qͥſqͣꝫ. vel ẜ jo. ītelligo hac legeꝫ ſi quiſqͣꝫ qn̄ erat in poſ ſeſſionē. piſcandi. z ¶ Cōmune. i. in coī omibꝫ ptꝫ. non āt eſt cōe. ymo publicum. a ¶ Eſt autē litus. vt .ff. de ꝟ. ſig̓. l. litus. b ¶ Hyb̓nus .i. hye malis. q. d. ꝙͣtūcūqꝫ mare aliqͦ tēꝑe plus extēditur in hyeme. vel eſtate. tantum eſt litus eius. accur. ¶¶ Excurrit. h̓ ꝯtinua qd̓ eſt. jͣ. e. §. litorum. d ¶ Ripaꝝ .i. flumīs e ¶ Gētiū .i. d̓ iurgē. vel id eſt omnibꝫ gē tibus publice patet. f ¶ Eaꝝ. i. ripaꝝ. g ¶ Illorum id eſt hominū quoꝝ. ⁊cͣ h ¶ Adherēt. Sꝫ quid ſi via publica ē in medio int̓ flumē et agꝝ. ℟n. idē qd̓ hic. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. l. marcius. i ¶ In eiſdē. ſ. ripis. ac. Itor vult ligare. dn̄s vult īcide̓. k ¶ Eoꝝ. Sꝫ qͥd ſi piſcaꝝ videt̉ dn̄s p̄ferēdꝰ. vt sͣ. d̓ hiſ qͥ ſūt ſui vl̓ alie. iur̓. ī fi. ibi. nec cuiꝙͣ. ⁊cͣ. et. C. de iudeis ne mo. et. ff. ſo. ma. etiam. §. licet. Sꝫ ꝯtra credo. vt. ff. de vſu et ha. l. fi. et de vſufruc. ſi cuiꝰ. §. jtem nerua eſt. accur. l ¶ Litorum. ſcilicet maris. vt ſequitur. m ¶ Publicis. s. e. §. et qͥdem. ibi. ⁊ ꝑ h̓. ⁊cͣ. ꝯtra. So. dixit plato oīa coīā eē publica. et ecōtra .ſ. rōne qͦꝝdā vſuū. vt ecce tā mare ꝙͣ flumīa et litora et ripe in vſu oīm aīmātiuꝫ ſūt et in bibēdo. et ī abluēdo et ꝯmorādo et ſil̓ia qͥqꝫ exigit natura. ſꝫ ius piſcādi qd̓ ī his ē ſolū ꝯpetit homībꝫet recia ſiccādi. et q̄dā ſil̓ia. portꝰ tn̄ dixit eſſe publicos. nō coēs. Sꝫ jo. dicit nulla coīa eſſe publica. vel cōtra. ea em̄ deinde ſunt coīa. q̄ cū ſūt in vſu oīm aīantiū. occupātiū ceduntur vt lapilli et gēme et litora maris. jͣ. e. §. tē lapilli. et. ff. e. itē lapilli. ſꝫ publica nō ſolū n̄ ꝯcedunt̉ occupāti. ymo īt̓di cta ꝓponunt̉ qͥd ī eis fiat. vt. ff. ne qͥd ī lo. pū. et de flu. et d̓ alijs ti. pͣ. qūo pt̄ eſſe ꝙ ait. p. cū ī diuiſione. sͣ. poīta velut due ſpēs oppoīte ponūtur. coīa et publica. vt. sͣ. e. in pnͥ. et qd̓ dic̄ h̓ publicꝰ .i. coīs vel publicꝰ qͦ ad vſū. cōe qͦ ad ꝓ n ¶ Et iur̓gentium. id eſt de iure gentium. prietatem o ¶ Maris. ſcilicet eſt. et protherō. .i. ordo cōuerſus. p ¶ Sicut recia. yſtherō vt. ff. e. riparum. Accur. o ¶ Eorum. ſcilicet litorum. Accurſius. florentinus.

litoꝝ pt̄ intelligi nullius eſſe. ſꝫ eiuſdē iuris eē cuiꝰ ⁊ mare. ⁊ que ſubiacēt ma ri vt terra vel harena. ¶ Vniuerſitatis āt ſunt nō ſinguloꝝ. veluti q̄ in ciui tatibꝫ ſunt vt theatra ſta dia ⁊ ſimilia. ⁊ ſi qua alia ſunt ꝯmuīa ciuitatū Nul lius āt ſunt res ſacre et re ligioſe ⁊ ſcē. qd̓ em̄ diuini iuris eſt id nulliꝰ in bonis eſt. Sacre res ſunt q̄ rite ꝑ pontifices deo conſecra te ſunt. veluti edes ſacre ⁊ dona q̄ rite ad miniſteriuꝫ dei dedicata ſunt. qͥ etiā ꝑ nr̄am ꝯſtōnem alienari et obligari ꝓhibuimus. exce pta cā redempcōis capti uoꝝ. ¶ Si quis aūt aucͣte ſua qͣſi ſacͣꝝ ſibi ꝯſtituerit ſacrū non eſt. ſed ꝓphanū ¶Locus autē in quo ede̓s ſacre ſunt edificate. ec̄ di rupto edificō. locus ſacer manet adhuc. vt papima nus ſcp̓ſit. ¶ Religioſum aūt locum vnuſquiſqꝫ ſua volūtate fac̄. duꝫ mortuuꝫ infert in locum ſuum. ¶ In cōem at locuꝫ puruꝫ inuito ſocio inferre non licet. ¶ In cōe vero ſepulcrum etiaꝫ inuitus cet̓is licet in ferre. Item ſi alienꝰ vſuſ fructꝰ ē. ꝓprietariū placet niſi conſenciēte vſufructu ario locum religioſum nō facere. ¶ In alienum locuꝫ ꝯſenciente dn̄o licꝫ īferre et licet poſtea ratum non habuerit ꝙͣ illatus ē mor tuus. tamen ſine conſenſu eius locus religioſus fit ¶ Sancte res qͦꝫ veluti mu ri ⁊ porte ciuitatis quodā modo diuini iuris ſunt. et iō nulliꝰ in boīs ſunt. jd̓o aūt muros ſcōs dicimus. qꝛ pena capitis cōſtituta ſit in eos qui aliqͥd in mu ros ſanctos d̓liq̄runt. id̓o et leguꝫ eas ꝑtes quibus pena ꝯſtituimꝰ adu̓ſꝰ eos qui ꝯtra legem fecerint ſā ctiones vocamꝰ. ¶ Singu loꝝ aūt hominum multis modis res fiūt. ¶ Quarū dam em̄ reruꝫ dn̄ium nan ciſcimur iure naturali. qd̓ ſic̄ diximus appellatur iuſ gentiuꝫ. quarundā ꝟo iu re ciuili. Cōmodiꝰ ē itaqꝫ
a ¶Nullius .ſ. hoīs ſingl̓aris. oīm aūt ſunt. ⁊ ſic differt ab illo. §. nullius. jͣ. ſtatim poſito. qn̄qꝫ dicunt̉ .i. vniꝰ ppl̓i. b ¶ Vniu̓ſitatis. q̄ ec̄ publice vt. C. de ſacroſā. ec. l. fi. ī pnͥ. ſꝫ al̓r accipit̉. sͣ. e. §. flumīa. nā loqͥt̉ ibi de illo qd̓ ē pub c ¶ Incītatibꝫ. et ciuitatū ſūt. accur. licū omniū ppl̓oꝝ d ¶ Theatra. a theorādo. .i. inſpiciēdo vt in arena ꝟoneſi. e ¶ Stadia. ſtadiū ē octaua ꝑs miliarij quā hercules curre bat vno anhelitu vt legitur in hiſtorijs. f ¶ Sil̓ia. que ſūt ad delc̄acōꝫ ppl̓i. vt late vie ⁊ picture ī pala g ¶ Sꝫ ſi qͣ. al̓ cio. ſi q. ncc̄itatis cā fc̄a. vt curia cōis. palaci nauigium. et ſunt ſupͣ dc̄a vniu̓ſitatis dn̄io. et vſu. ſꝫ pla. dixit vſu tm̄ eſſe vniuerſitatis alia ſunt q̄ dn̄io ⁊ fru ctu effecta ſūt vniu̓ſi tatis nō vſu. vt fūdi ciuitatis et ẜui. vt. fl de in ius vo. ſed ſi hac .§. qui manumittit̉. ⁊ de ꝟ. ſig̓. l. inter pub licam. ⁊ de ꝯtra. ēpꝰ .l. ſed celſus. §. i. ac. h ¶ Nullius aut res ſcꝫ hoīs vl̓ hoīm. nec pt̄ eſſe. ſꝫ ſunt in boni dei cenſura ſiue diſpō ne. et ſic nō ob. ꝙ poſ ſet dici de cōibꝫ ⁊ pu blicis rebꝫ vniuerſi tatū q̄ vident̉ nulliꝰ eſſe. qꝛ eſſe pn̄t ⁊ ſūt hoīm. lꝫ nō hoīs ſin gl̓aris. Itē ꝯtra. jͣ. e. .§. fere. So. vt ibi. i ¶ Pōtifices .i. pͣpas et ep̄os. Sꝫ nūqͥd im ꝑator d̓dicare pt̄. vi det̉ ꝙ ſic. vt. ff. e. l. ſacra. §. i. vbi dedicat id ē ptātē dedicandi dat. nā olim imꝑato res erāt ſac̓dotes. vt ī canonibꝫ d̓r. vel dic dedicat alij. i. ep̄o. mittēdo ſine reqͥſicōe vl̓ ꝯcedit .ſ. reqͥſitus k ¶ Edes ſacrē. hic locꝰ dicit̉ ſacer vt h̓ et ſcūs. vt. C. d̓ ſa croſāc. ec. l. i. Itē religioſꝰ. vt ī aut̓. vt religioſe domus. l ¶ Et donaria. id eſt thurribula. et cruces et calices. m ¶ Que etiā .ſ. donaria. nō aūt referas ad edes ſacras. nā ille nullo mō pn̄t alienari. vt in aut̓. de ali. ⁊ ēphi. §. et qꝛ n ¶ Cōſtōeꝫ. vt. C. de ſacroſāc. ec. l. ſcīmus. ꝯgnouimꝰ o ¶ Excepta nā hoīm aīe qͥbuſlibet rebꝫ p̄ponēde ſunt. vt Crde ſacroſāc. ec. l. ſcīmꝰ. in fi. Itē ꝓpt̓ debitū ſi qd̓ hꝫ ec cleſia. vt ī aut̓. de ali. ⁊ emphi. §. et hͦ etiā ſuꝑ his. coll̓. ij. Itē ꝓpt̓ alimenta pauperum. vt. xij. q. ij. c. auꝝ hꝫ ecc̄ia. p ¶ Prophanū. i. nō ſacꝝ. zſacer ſi ab hoſtibꝫ capiat̉ vt q ¶ Remanet. deſinit tn̄ eē aͣ. de inuti. ſtipu. §. i. et. ff. d̓
a ¶ Sancte qͦꝫ muri. ſcꝫ ciuitatis romane. quid de ciuitate alia vel caſtro. ℟ºn. nec ibi qͥcꝙͣ facere licꝫ ſine aucͣte preſidis. vt. ff. e. ſacͣ. §. muros vel forte vniu̓ſitati lꝫ nō pͥuato. vt. C. de oꝑibꝫ pub. oēs. b ¶ Sanctos .i. firmos. a ſāctiotis. nō calce vel lapidibus ſꝫ lege firmati. vt ſequit̉. vel rūpendo. ſic̄ fec̄ remꝰ frat̓ c ¶ Deliq̄rūt .ſ. tͣnſcēdēdos romuli. vt h̓. et. ff. e. l. fi. Vn̄ Lucanus. fraterno primi maduere ſanguine muri. d ¶ Conſtituimus. vt. C. dele. et con. l. non dubium. e ¶ Sanctōes. īſtricta ſigͥficacōe. qn̄ꝫ ponit̉ ſargiꝰ ꝓ qͣli bet imꝑiali lege. vt. C. de no. C. fa. ibi colligētes ꝟo ⁊cͣ. qn̄ꝫ largiſſime ꝓ collectōe tociꝰ iur̓ ciuilis. vt ī ꝓhe. ff. in f ¶ Singl̓oꝝ. diximꝰ. ſꝫ vbi. ℟. sͣ. d̓ iur̓. na. §. i. ibi qd̓ pn. ꝟo nat̉ali. vel. sͣ. de iur̓. na. §. ſꝫ naturalia. vel meliꝰ. sͣ. e. §.
religi. cū loca. §. ſꝫ ſacramētariꝰ. Itē locus eſſe religioſus deſinit qn̄ ea remouent̉ que talem euꝫ reddebant. vt. ff. e. ſacre. §. illud. et de religi. l. antepenul. in fi. accur. r ¶ Religioſum. vnuſquiſqꝫ. aliud ī ſacro. vt. sͣ. e. §. ſacre g ¶ Mortuū .ſ. tot̉. vel ſaltē caput cuiꝰ ymagīe ꝯgnoſcim̉. vt. ff. de relig̓. l. cū ī diuerſis. Quid ſi ꝑticl̓arit̓ caput eſt in diuerẜ locis. ℟º.n. illū eſſe religioſum vbi ē maior ꝑs. vt ar. jͣ. de vul. ſubſti. §. ſꝫ ſi ex di ſparibꝫ. ſi aūt equali ter neuter. ẜm jo t ¶ In cōe vero. inui tis. hoc fauore religi onis iam facte. alias cōtra. vt. sͣ. ꝓx. §. et ff. cōi. di. l. ſabinus. v ¶ Inferre non licꝫ extraneos. Nam ipſe ſocius recte ibi ſepe liri poteſt etiam ſine cōſenſu ceteroꝝ. m xime cū nō eſt aliꝰ lo cus in quo ſepeliret̉. vt. ff d̓ reli. ⁊ ſump. fu. l. ſi plures. x ¶ Item vſufructus ſcꝫ loci puri. ar. l. ff. d̓ vſu. ⁊ ha. l. fi. ac. y ¶ Propͥetariū. nj cō ſenciat fructuarius. vel niſi teſtatorem qͥ vſumfructuꝫ legaui velit ſepelire. vt. ff. de r̓li. l. ij. §. ſi vſumfr. z ¶ Cōſēciente. Quid ſi pͥmo conſenſit. poſt penituit an̄ illacōnē ℟ n̄. ſufficit ſemel vo luiſſe. vt. ff. de aqua. plu. ar. l. in diem.

II
a vetuſtiore iure inciꝑe pa lā eſt aūt vetuſtiꝰ eſſe ius naturale. qd̓ cum ip̄o gn̓e humano reꝝ natura ꝓdi dit. Ciuilia aūt iura cepe rūt eſſe cū ciuitates cōdi et mngr̄atus creari ⁊ legeſ ſcribi ceperūt. Fere igit̉ beſtie volucres ⁊ piſces. ⁊ omnia animalia que ī ma ri celo terrā naſcunt̉ ſimul atqꝫ ab aliquo capta fue rint iure gentium ſtatī illi us eſſe incipiūt. ¶ Qd̓ em̄ antea nullius eſt id natu rali rōne occupanti conce dit̉. ¶ Nec intereſt feras beſtias et volucres vtruꝫ ſuo fundo quis capiat an alieno. Plane qui in alie num fundum ingreditur. venādi a̓ aucupādi gr̄a pt̄ a dn̄o ſi id p̄uiderit ꝓhibe ri ne ingrediat̉. Quidqd̓ autē eoꝝ ceꝑis eouſqꝫ tu um eſſe intelligitur donec tua cuſtodia coherceat̉. Cū ꝟo euaſerit tuā cu ſtodiā ⁊ in libertatē ſe re ceꝑit tuū eſſe deſinit ⁊ rur ſus occupātis fit. Natu ralē aūt libertatē reciꝑe ī telligit̉. cū vel ocl̓os tuos effugerit. vel ita ſit ī ꝯſpe ctu tuo vt difficilis ſit eiꝰ ꝑſecuco. ¶IIllud queſituꝫ eſt an ſi fera beſtīa ita vul nerata ſit vt capi poſſit. ſtatim tua eſſe intelligat̉. et quibuſdā placuit ſtatī eſſe tua ⁊ eouſqꝫ tuā vide
ri donec eā ꝑſeq̄ris. Quod ſi deſieris ꝑſequi deſinere eſſe tuā ⁊ rurſus fieri occu pantis. alij putauerūt nō aliter tuā eē ꝙͣ ſi ceꝑis. ſꝫ poſteriorē ſnīam nos ꝯfir mamus qꝛ multa accidere ſolēt vt eam non capias. ¶ Apiū qͦꝫ naturā fera ē. itaqꝫ q̄ in arbore tua cōſe derint. anteꝙͣ a te alueo ꝯ cludantur non magis tue intelliguntur eſſe ꝙͣ volu cres q̄ in arbore tua nidū fecerūt. Iōqꝫ ſi alius eas incluſerit. is eaꝝ dn̄s erit. fauos qͦꝫ ſi quos effecerint eximere qͥlibꝫ pt̄. ¶ Plane integra re prius ꝙͣ eximā tur. ſi preuideris ingredi entem fundum tuū pot̓is eū iureꝓhibe̓ ne īgrediat̉ ¶ Examē qͦꝫ quod ex alueo tuo euolauit eouſqꝫ intel ligitur eſſe tuū donec in ꝯ ſpectu tuo eſt. nec difficil̓ ꝑſecucō eius eſt. alioquin occupantis fit. ¶ Pauonū qͦꝫ et colūbarū fera nat̉a eſt. nec ad re ꝑtinꝫ qꝛ ex ꝯ ſuetudine euolare ⁊ reuo lare ſolēt. Nā ⁊ apes ideꝫ faciūt. quarū ꝯſtat feram eſſe natura. ¶ Ceruos qͦꝫ quidam ita māſuetos hn̄t vt in filua ire. ⁊ redire ſole ant quorū et ip̄orū feram eſſe naturā nemo negat. ¶ In his aūt aīalibꝫ q̄ ex conſue̓tudine abire ⁊ re dire ſolent talis r̄gula cōet quidē. vſucapione. arrogacōe. ſucceſſiōe. deportaci ture. vtē one. moͣchacōne. de qͥbꝫ īcipiet dice̓. jͣ. d̓ v h. Detuſtiore. ſic. ff. de iur̓. īmu. l. ſꝑ i ¶ Nat̉a. id ſucap̄. ēdeꝰ k ¶ Prodidit. id ē ſtatī cū ꝓcreauit deꝰ gentes ſtatī fuit ¶ Celo. i. ae ius gē re. m e̓. qꝛ a vetu ſtiori īcipied̓ ē gͦ ⁊cͣ. n ¶ Simul atꝫ .i. ſtatī poſt. ⁊cͣ. Sꝫ nūquid res ſacre ꝯceduntur occuꝑanti. vt. sͣ. e. § nullius. ℟. res d̓r in nullius bonis. vj. vel .vij. modis. Natura. vt h̓. facto. vt. jͣ. e. § penl̓. Itē tꝑe. vt. ff. d̓ acqͥ. re. do. l. nunꝙͣ .§. theſaurus ⁊ ī his t̓bꝫ locū hꝫ hec regū la. niſi ꝙ in theſauro de equitate dimidiuꝫ dn̄o ſoli reſtituit̉. vt jͣ. e. §. theſauros. Itē cēſura. vt. sͣ. e. §. nu lius. Itē caſu. vt ī he̓ ditate iacēte. q̄ viceꝫ dn̄e repn̄tat. vt. jͣ. de ſtipu. ẜ. ī pnͥ. Itē cuſ pa hoīs. vt ẜuū egro tātē. vt. C. d̓ lati. lib̓ tol. l. i. §. ſanctimus. tiā in hͦ. Itē iur̓ natu ralis ꝯſtōne. vt liber hō. vt. ff. de ꝟ. obli. int̓ ſtipu. §. ſacram. o ¶ec inteſt. quo ad acquirendū dominii p ¶ Plane venādi. a liud ſi cā requirēdi fu gitiuū meū. vt. C. d̓ ẜ fug̓. l. ij. vel glandis colligēde cā. vt. ff. d̓ glā. le. l. i. vel vt rec piā pecuniā quaꝫ ibi abſcōdi. vt. ff. ad exi theſaurus. vel ſi vīde miā quā emi tolle̓ me venditor ꝓhibeat vi ff. de ac. ēp̄. qͥ pēdē. q ¶ Ingrediat̉. Quid ſi pꝰ ꝓhibicōꝫ. ℟n̄. nō facit ſuū. vt. C. d̓ rei vē. ſi fundū. et. l. certū. et fa. jͣ. e. §. pla ne. ꝯtrariū noͣt glo ff. de ẜ. ruſ. p̄. l. diuꝰ et hoc eſt verius. ac. r ¶ Quidqͥd lib̓tateꝫ. id ē laxitatē. vt ſtatī ſeqͥtur. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. nat̉alē. et. l. po. ac. g ¶ Nat̉alē. difficilis. i. impoſſibilis. ſic. ff. ꝓſoc̓. .l. de illo. Econtra. ff. de his qui deiece. vel effude. l. ij t ¶ Perſecucō. ſic. ff. de acqui. poſ. l. iij. §. nerua. accur.
v ¶ Illud. ſic. ff. de acqui. reꝝ do naturalem. §. illud. x ¶ Capi. ꝯſiderata nat̉a homīs ⁊ aīalis nō diuina poſſibi p ¶ Poſſit. ſic. ff. d̓ ac. litate. ſꝫ nec oīno facultatē ꝯſid̓o. re. do. natalē. §. illud Sed poſterioreꝫ ſic. ff. e. in laqueum. a ¶ Accide̓. lꝫ eī ꝓbe tur vnū .i. eū vulnera tū nō tn̄ ſequit̉ vt cā pi poſſit. vt. C. de ꝓ ba. l. neqꝫ naturales. b ¶ Capīas. noͣ ꝙ in ſpicit quod euenire pt̄. ſic. ff. loc̄. ſi qͥs do mū. §. idē q̄rit ſi ſūp tus. vt. ff. ad tre. luci us. §. penult̓. ⁊ ad. l. fal. l. in qͣntitate. §. magͣ. et. ff. ex qͥbꝫ cā ma. ſꝫ et ſi ꝑ pͥ. §. ſi fe rie. et. ff. d̓ ẜ. ruſ. p̄. qͥ ſella. §. ij. et de dā. in fec. qͥ boͣ. §. int̓. ar. tn̄ ꝯtra. ff. de pecu. l. eo tꝑe. i. ℟. c piū ꝯcor. ff. de acqͥ. reruꝫ do. l. nat̉alē §. apiū. da Fera. i. n̄ māſueta e ¶ Alueo. vas eſt v bi apes manēt. qn̄qꝫ ꝓ loco vn̄ flumē cur rit ponit̉. vt. jͣ. e. §. in ſula. f ¶ Incluſerit qd̓ bul. facere noluit dicens magis timeo. ſcādalū ꝙͣfutuꝝ iudi ciū. vt no. ff. de acqͥ. reꝝ do. l. in laqueū. g ¶ Dn̄s erit. nec fur ti tenet̉. vt. ff. d̓ fur. ſi apes. h ¶ Integͣ id eſt anteꝙͣ intret i ¶ Preuideris. Quid ſi fu̓it ingreſſus. an pot̓it retine̓ eū vt det qd̓ acceꝑit cū hō qͥli bꝫ poſſit ꝓhibere ne qͥs intret fundū ſuū. Vn. cū dn̄s factꝰ ſit ꝑ occupacōꝫ n̄ video qꝛe d̓ſinat eē dn̄s ar. huiꝰ. §. qͥ tm̄ p̄uidēti k ¶ Examē. i. cōſulit. vniu̓ſitas apiū. al̓ ꝓ ꝓbacōe ponit̉. al̓ ꝓ iudicō. vt. C. d̓ aduo diu̓. iudi. l. neminē. ⁊ forte ẜuatur aliud de ꝯſuetudīe in hͦ. §. ⁊ in ſuꝑ ioribus duobus. l ¶ Pauonū. fera. i. n̄ prorſus domeſtica vl̓ manſueta. accur. me Nec adrē. i. n̄ obſtat his q̄ diximꝰ. n ¶ Quaꝝ .ſ. apiū ¶ Ip̄oꝝ .ſ. ſingl̓oꝝ in o ¶ Ceruos. qͦꝝ .ſ. c̓uoꝝ ī gn̓e. q ¶ Tal̓ regl̓a. h̓ noͣ tria gn̓a aīaliū. manſueta. vt ſpecie

I
ꝓbata eſt. vt eouſqꝫ tua eſſe ītelligantur donec aī mū reuertēdi habeat. naꝫ ſi aīm reu̓tēdi deſierīt hr̄e etiā tua eſſe deſinūt. ⁊ fiūt occupātiū. Reutēdi autē aīm vident̉ deſine̓ hr̄e te s cū rentēdi ꝯſuetudinē de ſeruerūt. ¶ Gallinaꝝ qͦꝫ ⁊ anſerum non eſt fera na tura. id̓oqꝫ ex eo poſſumꝰ intellige̓ ꝙ alie ſunt galli ne qͣs feras vocamꝰ ¶ Iteꝫ alij ſunt anſeres qͦs feras vocamus. jdeoqꝫ ſi anſereſ tui aut galline tue aliquo mō turbati tͣbateqꝫ euola uerint. licꝫ ꝯſpectū tuū ef fugerint. qͦcuꝫ tn̄ loco ſint tui tueve eē intelligunt̉. ⁊ qͥ lucrādi aīo ea animalia d̓tinet furtuꝫ ꝯmitte̓ intel ligit̉. ¶ Itē ea q̄ ab hoſti. bꝫ capimꝰ iure gētiuꝫ ſta tiꝫ nr̄a fiūt ad̓o qdē vt et lib̓i homines in ẜuitutem nr̄aꝫ deducāt̉. qͥ tn̄ ſi euaſe rint a nr̄a ptāte ⁊ ad ſuos reu̓ſi fuerint. pͥſtinū ſtatuꝫ recipiūt. ¶ Itē lapilli et geme ⁊ cet̓a q̄ in littorē in
ueniunt̉ iure naturali ſta tim inuētoris fiunt. ¶ Itͣ ea q̄ ex aīalibꝫ dn̄io tuo ſb̓ iectis nata ſūt. eodeꝫ iure tibi acquirunt̉. ¶ Pret̓ea qd̓ ꝑ alluuioneꝫ agro tuo flumē adiecit iur̓gētiuꝫ ti bi acquirit̉. Eſt autē allu uio incremētuꝫ lates. ꝑ al luuionē autē id videt̉ adi ci. qd̓ ita paulatiꝫ adicit̉. vt intelligi nō poſſit. ꝙͣtū quoqͦ momento temporis adicit̉. ¶ Qd̓ ſi vis flumīs de tuo p̄dio aliqua ꝑte ex traxerit. ⁊ vicino p̄dio ap pulerit palā eſt eam tuā ꝑ manere. Plane ſi longiori tꝑe fundo vicini tui heẜit arboreſqꝫ quas ſecuꝫ tra xerit in eum fundum radi ces egerint ex eo tꝑe vide tur vicini fundo acquiſitē eſſe. Inſula q̄ in mari na ta eſt qd̓ raro accidit. oc cupatis fit. nullius em̄ eſſe credit̉. At inſula in flumi ne nata qd̓ freq̄nter acci dit ſi quidē mediā ꝑte flu minis teneat. cōis eſt eo rum qͥ ab vtͣqꝫ ꝑte flumis
galline ī quibꝫ hꝫ locū hec regula. vt vbicūqꝫ ſint. dn̄i eē intelligūtur. vt. jͣ. ꝓx. §. jtē fera ꝓrſus. ⁊ ī his hꝫ locū alia regl̓a. qꝛ occupāti ꝯcedunt̉. vt. s. e. §. fe̓. ⁊. §. illud. ⁊. §. a piū. et. §. examē. Iteꝫ fera nō nat̉alit̓ ſꝫ acci dētalit̓ māſueta. ⁊ in hiſobtinꝫ h̓ pn̄s r̓gū la. ⁊ fa. ad hͦ. ff. e. na turalē. ꝑ totū vſꝫ ad a ¶ Hefier̄t. noͣ .§. fi exteriorā iudicāt ani mi ſecreta interiora. et facit. ff. de edil̓. l. ſi tamen §. ij. b ¶ Gallmaꝝ .ſ. oīm vt ſtatim inuit vl̓ dic ſingl̓oꝝ in ſpecie. c ¶ Feras. l̓ faſianos. d ¶ Anſeres. ſcilicet domēſtici. e ¶ Gal me. domeſtice f ¶ Turbati. vt ꝑ vul pem vel per miluum. g ¶ Qui lucrandi. ſcꝫ vt heat penas vel o ua. alias em̄ nō ꝯmit tit̉ furtum n̄ lucrādi animus interueniat. vt. ff. de furt̓. l. i. §. fi Sꝫ nūqͥd dolꝰ fit ī v no oūo. ℟. ſic. ſed de dolo nō agit̉ in re mi nori duobus aureis. vt. ff. de dolo. ſi oleū .§. fi. ⁊. l. ſe. Sed qͣre nō agit̉ de dolo cū a git̉ furti vth̓ ℟. furt̉ fit pleꝝqꝫ et iō fre quētius puniendū. ẜ jo. vt. ff. de peīs. aut fc̄a. §. fi. Et noͣ ex hoc .§. ꝙ q̄libꝫ actō etiaꝫ ꝓ vno nūmo dat̉. vt .ff. de dam. infect. ſi ꝓp̓etariꝰ. in fi. i. ℟. et. ff. de ꝯiūgē. cū e mā. li. l. i. §. illd̓. ſꝫ fal lit ī caſibꝫ. ecce ei cō modo tibi ẜuuꝫ. et tu eū alis. nō repetis al me expēſas modicas. vt. ff. ꝯmo. in rebꝫ. §. pn̄t. et. ff. de ī pē. in re. do. fac. l. ⁊ an̄ oīa. et excepta actōe doli vt dc̄m ē Itē exciꝑe qd̓ ē. ff. de dam. infec. ex damni. in pnͥ. ac. h. ¶ Itē ab hoſtibꝫ. vt quibus populus romanus bellum in dixit. vel ipſi populo romano. vt. ff. de capt̓. hoſtes. ⁊. ff. de ꝟ. ſig̓. hoſtes. et. l. quos nos hoſtes. i ¶ Si euaſerint. et aīo ⁊ corꝑe. vt. ff. de capt̓. l. nͥl. in piͥ. k j Recipiūt. iure poſtliminj. vt. sͣ. qͥbꝫ mo. ius pa. po. oſ .§. ſi ab hoſtibꝫ. p̄cōſi. et q̄ ſit int̓ eos lapillos ⁊ gēmās l ¶ Itē lapilli .ſ. differencia. ⁊ margaritas dic. vt. ff. de auro et ar. le. l. i. et. l. ſi non ſint. §. fi. m ¶ Inueniūtur. q̄ tn̄ nō ſūt alicuiꝰ. alias ꝯtͣ. jͣ. e. §. fi. n ¶ Naturali. id eſt gentium. vt. sͣ. e. §. ſingulorum. o ¶ Inuētoris. ita demū ſi occupat ſiue app̄hēdat. n̄ al̓. ẜm azo. nā ī ſuꝑiori. §. ⁊ ī alijs p̄cedētibꝫ d̓ his q̄ ꝑ occupacōꝫ q̄runt̉ tractat̉. vn̄ qd̓ idē ꝓſequit̉ hic vicinitas ſcripture
inuit. vt. ff. de teſtamētis. l. he̓des. §. ſꝫ et ſi notā. ⁊. ff. dei .j. ſi ẜuus pl̓iū. §. fi. ⁊ aduerbiū ſil̓itudinis. sͣ. qd̓ eſt in pnͥ. .§. aꝑte dat ītellige̓ aliud eſſe in theſauro cuiꝰ tractatꝰ ē valde ad hoc ſeꝑatꝰ vt. jͣ. e. §. theſauros. ⁊ ideo pͥmum videnti ⁊ inueniēti et non occu ꝑanti queritur. p ¶ Itē ea. nunc mu tat ſtilū et materiaꝫ et dicit de his q̄ acqͥ runt̉ ꝑ acceſſionē di ſcretam. ⁊ in ſequēti .§. p̄terea dicet de ac ceſſione concreta. q ¶ Ex aīalibus. fem gn̓is ſiue rōnabilibꝰ vt ex ancillis. vt. sͣ. d̓ iur̓ ꝑ. §. ẜui. ſiue irrō nabilibus. vt. ff. de rei ven. l. ſi fru. §. idē c. C. de rei vē. §. ideꝫ ſcribit. r ¶ Dominio tuo. vel quaſi. vt ſi bona fide poſſideſ aīal irrōnale vt. ff. de acqui. reruꝫ do. l. bone fi. §. fi. nno ita ī rōnali. vt. jͣ. e. §. in pecud̓. et eſt racio vt ibi. accur. g ¶ Eodē. ſ. gentium. t ¶ Mdiecit. ponendo iuxta tuum predium. v ¶ Applicau̓it. alias appulerit. .i. appoſue rit vt ſubic̄ puta cru ſtam terre forte vi neate et in arborate. x ¶ Incrementum. id eſt augmentum. y ¶ Intellige̓. lꝫ tota die ibi figas intuituꝫ et hoc ꝓpter imbecil litatē naturalis viſ qͥ tā ſubtilia ꝑpende̓ n̄ pt̄. vt ī cucurbita ptꝫ que cito creſcit. tam̄ ꝑcipi non poteſt qͣn tum creſcit quoqͦ mo mento tꝑis. ſꝫ ī quodā gn̓e agroꝝ ceſſat ius alluuionis. vt in agris militibꝫ aſſignatis a pnͥcipe. qͥ limitati dicunt. vt ff. e. l. in agris. que ſit rō diuerſitatis. dic. vt. e. l. in fi. z ¶ Longiori. j. logo. ſcꝫ tāto vt faciāt radices vt ſequit̉. vel etiā ipſa terra appoſita vnitatē alteri t̓re fec̓it cui appo nit̉. vt. ff. d̓ dā. īfec. l. hͦ āpliꝰ. §. ita demū. Sꝫ quō ſcit̉ qꝛ h̓ vnicō erit facta. ℟n. ꝑ ruſticos qui talia ſciunt. vt ī aut de non alie. aut ꝑmū. §. ꝙ autem dictum eſt. coll̓. ij. a ¶ Acquiſitē. vtilis tn̄ rei vē. pͥori dn̄o dat̉. ẜm. M. vt. ff. de rei ven. ſi frumentū. §. de arbore. ſꝫ nos ꝯtra. ſꝫ ī fcm ad extimacōꝫ damni. vt. ff. de rei vē. l. in rē. §. jtē. ſꝫ rei ve̓. nō datur. vt. ff. de dam. infec. hͦ amplius. §. alphenus. b ¶ Inſula. d̓r locꝰ vndiqꝫ circūdatꝰ aqͣ. vt h̓. et. ff. e. l. a deo. §. inſula. et. l. inſula. alias qn̄qꝫ ꝓ domo ī mari poſita qͥ ī ſalo .i. ī ſalſo poīta ē ẜm yſid̓. Itē qn̄qꝫ ꝓ qͣlibꝫ domo vi .ff. de eo ꝙ certo loco da. l. iij. §. ſi qͥs inſula. It̓ noͣ diligēt̓

II
ꝓpr ripaꝫ predia poſſidēt ꝓ mō latitudinis cuiuſqꝫ fundi que latitudo ꝓpe ri pāſit. Qd̓ ſi alteri ꝑti ꝓxi mior ſit. eoꝝ ē tm̄ q̄ ab ea ꝑte ꝓpē ripa p̄dia poſſidēt ¶ Qd̓ ſi in aliqua ꝑte di uiſum flumē ſit. deinde intͣ vnitum agrū alicuiꝰ ī for mā inſule redegerit. eiuſd̓ ꝑmaneat is ager cuius et fuerat. Qd̓ ſi naturali al ueo in vniuerſuꝫ derelicto ad aliā ꝑtē fluere ceperit. prior quidē alueus eorum eſt qui ꝓpe eiꝰ rip̄am p̄dia poſſident. ꝓ modo ſcꝫ lati tudinis cuiꝰqꝫ agri q̄ lati tudo ꝓpē ripam eſt. No uꝰ aūt alueꝰ eius iuris eē incipit. cuiꝰ ⁊ ipſum flum̄ id eſt publicum. Qd̓ ſi pꝰ aliqd̓ tempꝰ ad prioreꝫ al ueum reu̓ſum fuerit flumē rurſus nouꝰ alueus eoruꝫ eſſe incipit qui ꝓperipam eius p̄dia poſſidet.. Alia ſane cauſa eſt ſi cuiꝰ totꝰ ager inundatꝰ fuit. neqꝫ iundato agri vl̓ fundi ſpe ciem ꝯmutat. ⁊ ob id ſi re ceſſerit aqua. palam ē euꝫ fundū eius manere cuiꝰ et fuit. ¶ Cū ex aliena materia ſpecies aliqua facta ſit ab aliquo queri ſolet. quiſ eoꝝ naturali rōne dn̄s ſit vtꝝ is qui fecerit. an poti us ille qui mat̉ie dn̄s ſuit. vt ecce ſi quis ex alienis v uis aut oliuis. aut ſpicis. vinū aūt oleū aut frumētū fecerit. aut ex alieno auro vel argēto vel ere vas ali qd̓ fecerit vel ex alieno vi no vel melle miſcuerit mul ſuꝫ vel ex medicam̄tis alie nis. emplaſtrū aūt colliriū ꝯpoſuerit. vel ex aliena la na veſtimentuꝫ fecerit vel ex alienis tabulis nauem vel armariū vel ſubſelliuꝫ fabricau̓it. Et poſt multa ſabinianorū ⁊ ꝓculianorū ambiguitatē placuit me dia ſma exiſtimantiū. ſi ea ſpeciēs ad rudē materiaꝫ reduci poſſit. eū videri do minū eē qͥ mat̓ie dn̄s fuit. ſi nō poſſit r̓duci. eū pociꝰ ītelligi dn̄m qui fec̓it vt ec ce vas ꝯflatū pt̄ ad rudeꝫ mat̉iaꝫ eris vel argēti vel auri reduci. vinū aūt ⁊ ole um aut frumentū ad vuaſ vl̓ oliuas vl̓ ſpicas reuerti nō pt̄ at nec mulſum qͥdeꝫ ad vinū et mel reſolui pt̄.
.vj. In. vſqꝫ ad. §. alia ſane. ⁊cͣ. Creditur. antea. īflumīe. id ē in medio flumīs. a q̄ freq̄nciꝰ accidūt d e ¶ Qd̓ freq̄nter. ſꝫ oppoīt̉. nā ad ea pociꝰ iura adaptā tur. vt. ff. de le. ⁊ ſe. cō. nā ad ea. ℟. ꝙ illd̓ ꝟbū pociꝰ ſo lucōꝫ īduc̄ nā bn̄ īfert̉ pociꝰ gͦ ad alia. corda ⁊ pūcto po f Aediā ꝑtē .ſ. qd̓ pot̓it ſciri accepta ſito ī medio inter vtꝝqꝫ agꝝ. et tūc fi eſt ex vna ꝑte tm̄ alij cedat. alias ẜ ꝙ pun ctū extēdit̉. vt coll̓r. .ff. e. int̓ eos. et. l. ſe. Ex his pꝫ ꝙ ꝓ diui ſo poſſidet inſulā. et hn̄t dominium circū dantes flumen. vt. ff ē pro regione. g ¶ Latitudinis. exi ſtentis ab vna ꝑte cū pl̓es ſint ex vna ꝑte et vnius fundus lati or eſt ꝙͣ fundus alte rius. ⁊ in hͦ tm̄ frōtē agri ꝯſidero. vt. ff. e inſula. in princi. h ¶ Parte .ſ. ſuꝑiori. i nfra. id eſt in in feriori parte. k ¶ Ynitū. .i. in flumi ne coadunatum. et h̓ ſit pūctuꝫ. vel dic vni cum agꝝ. ⁊cͣ. ⁊ tunc puncta ibi. Infra eo dem. ⁊cͣ. l¶ Alueꝰ a quo ſic vltimo receſ ſit flumen. m ¶ Incipit. quantuꝫ ad ſtricta rōnem. naꝫ de equitate vix obti net .i. non obtinet. vt .ff. e. l. adeo §. inſula ī fi. Et noͣ h̓ ꝙ flumīa vicē iudicū tenent. et dant et auferūt domi nia. vt hic. et. ff. e. er go. §. alluuio. n ¶ Alia ſane. ſpēꝫ. i. facie fundi. Sꝫ ꝯtra. ff. de flu. et ne qͥd in flu. pu. §. ſi foſſa. ī fi. .§. So. ibi totū occu pauit hic partem. vl̓ hic eodē impetu r̓ceſ ſit quo veīt. ibi nō. ſꝫ diu cooꝑtum tenuit. o ¶ Mane̓. fuit gͦ cō uenies ec̄ tc̄ tꝑis qn̄ aqͣ īundabat. Sꝫ ꝯtͣ. .ff. qͥbꝫ mō. vſufruc. amit. l. ſi ag̓. So. ibi ī ꝓp̓e dic̄ amitti .ſ. qͣntū ad ꝯmodū fruēdi. vel h̓ inundauit ꝓpt̓ impetū aqͣruꝫ ibi. vt face̓t alueū. vt ꝓbat̉ p̄di. ti. l. qͥd tam̄. §. ager. ⁊ hͨ vera ſūt qͣntū ad ꝓprietatē. ſꝫ poſſeſſio indubitant̓ tꝑe in undacōis amittit̉. vt. ff. de acqͥ. poſ. l. iij. §. labeo. ⁊. l. qͥ vni uerſas. l. ij. ⁊. l. pō. i. ℟.n. tn̄ aqua recedēte etiā poſſeſſio r̓ ſtituenda eſt. vt. ff. de itinere actuqꝫ pͥ. l. i. §. ſed ſi quis. p ¶ Cū facta. facta aūt ītelligit̉ etiā cepta licet non ꝑfecta rō huiꝰ ē. qꝛ q̄ in oꝑe inſunt ineſſe vident̉. ff. ſi c̓. pe. in. j.
lecta. vt. ff. de au. ⁊ ar. l. et ſi nō fuit. §. quid ergo. accur. q ¶ Ab aliquo .ſ. bona fide. vt. ff. ad exhi. de eo. §. ſi qͥs ex viuis. et ſuo noīe. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. adeo. §. cū qͥs ī pr. et. l. qͥdqͥd. §. ij. Itē ⁊ terciū ſcꝫ qd̓ nō poſſit redire ad pͥorē materiā. ẜm jo. vt in fi. huiꝰ. §. Quid ſi duo ſpecificauerūt vnus hoͣ fide. alius mala fide. ℟º.n. cōis eſt dn̄i ⁊ ſpecificā tis bona fide. nō aūt mala fidē. vt. ff. qͥbꝫ ad li. ꝓcla. nō licet. ſi duo. a3. Eodem mō q̄ ro et ſoluo ea que ſe quūtur. Quid ſi ex di uerſoꝝ materijs ſpēꝫ fec̄. ⁊ in vnaꝫ habuit bonam fidem et in ali animalā. Item qͥd ſi ī materiā vnius ꝑtim bonā ꝑtī malā fid̓ ha bu̓it Item quid ſi ꝑ tim ſuo nomine ꝑtim noīe dn̄i ſpecificātis r ¶ Qat̉ali. i. iur̓. gen. s fecerit. id eſt de texerit quo ad ſpicas vt. ff. e. l. adeo. §. cuꝫ qͥs. ī fi. ſic. sͣ. de lib̓ti. .§. i. t ¶ Mulſum. i. nectar ſiue ſtalladiaꝫ v ¶ Colliriū. id ē vn̄ gentum ad oculos x ¶ Et pꝰ ſabinioruꝫ id ē ſabi ⁊ ſuoꝝ fau toꝝ qͥ dixerūt ſpēm cede̓ dn̄o materie. ſed ꝓculus cū ſuis ſeqͣci bus ecōtra .ſ. vt ſpe cificāti tm̄ cedat. vt ff. e. l. adeo. §. cū qͥs y ¶ Placuit. nobis. z ¶ Media. q̄ nec vni ī totū nec alt̓i cōcor dat vel diſcordat. ſꝫ diſtinguit vt ſequit̉ et noͣ medium ſeruā dum. ſic. sͣ. qͥ manu. n̄ poſ. §. penul. ar. ꝯtra .ff. d̓ neg̓g̓. l. neſc̓mꝰ a Fecerit. ſed ⁊ alia duo interuenerūt q̄ ī pnͥci. huius. §. dixi mus. ¶ Et ſpicas. ⁊ ita ap paret. ꝙ frumentum cedit ſpecificanti Sꝫ ꝯtra. ff. e. l. adeo. §. cuꝫ qͥs. in fi. §. So. hͦ poſuit gr̄a exempli. hoc ꝓ pueris. ẜm. p. Quedā em̄ gr̄a docēdi dicunt̉. q̄ aliaſ nō dicerent̉. vt. ff. de act̓. ⁊ ob. l. obligacōnū ſb̓a. §. fi. vl̓ dic ẜm azo. illā ꝑ iſtam corrigi. Itē dic ẜm azo. ad hec oīa exempla in quibꝫ iam dicit̉ ſpēꝫ ſpecificāti cede̓ eſt cōtra regulā q̄ dicit. qd̓ ex re mea ē vel naſcit̉ meū ē. vt. ff. ad ex hi. de eo. §. ſi qͥ s. ī fi. et de rei vē. ſolū. §. meū. So. illa regl̓a locū hꝫ in. v. caſibꝫ .ſ. vbi dn̄s ſpecificauit. Itē vbi alius ē mādatō. Itē vbi ſine mādato ſꝫ ratū hꝫ. Itē vbi alius mala fide ⁊ ſuo noīe. Itē ſi boͣ fidē ſꝫ res pt̄ ad pͥorē mat̓iā r̓dūci

II
QQd̓ ſi ꝑtim ex ſua mat̓ia. ꝑtim ex aliena ſpeciem ali quā fecerit quis veluti ex ſuo vino et alieno melle mulſuꝫ miſcuit aut ſuis et alienis medicamentis en plaſtꝝ aūt colliriū aūt ex aliena et ſua lana veſtime tum fecerit. dubitādū n̄ ē hoc caū eū eſſe dn̄m qui fe cerit cū nō ſoluꝫ oꝑa ſuaꝫ dederit ſꝫ ꝑtem eiuſdē ma terie p̄ſtitit ¶ Si tam̄ alie nam purpura veſtimento ſuo quis intexuit. lꝫ p̄cioſi or ſit purpura acceſſionis vice cedit veſtimēto. et qͥ dn̄s fuit purpure. adu̓ſus eum qui ſurripuithꝫ furti actōnem ⁊ ꝯdicōnem. ſiue ipſe fur ſit qui veſtimentū fecit ſiue alius. Nam extin cte res lꝫ vedicari nō poſ ſint. cōdici tam̄ a furibꝫ ⁊ a quibuſdā alijs poſſeſſori bꝫ poſſunt. Si duoꝝ ma terie ex voluntate dn̄oruꝫ cōfuſe ſint. totū id corpus qd̓ ex cōfuſione fit. vt̓uſqꝫ cōe eſt. veluti ſi qͥ vina ſua cōfuderint aut maſſas ar genti vel auri cōflauerint Sꝫ ſi diuerſe materie ſint et ob id ꝓpria ſpecies fc̄a
ſit. forte ex vino et melle mulſum. aut ex auro ⁊ ar gēto electꝝ idē iuris e. nā et hoc caſu ꝯmune eē ſpēꝫ non dubitatur. ¶Qd̓ ſi for tuitu et non voluntate do minoꝝ ꝯfuſe fuerint. vl̓ di uerſe materie vel q̄ eiuſdē generis ſunt idē iuris eſſe placuit. ¶ Qd̓ ſi frumētuꝫ ticij frumento tuo mixtuꝫ fuerit. ſiquidē fuit ex volū tate vr̄a cōe eſt. qꝛ ſingl̓a eoꝝ corꝑa. id ē ſingl̓agͣ na q̄ cuiꝰqꝫ ꝓpria fuerint ex ꝯſenſu vr̄o cōicata ſunt Qd̓ ſi cau mixtū fuerit vel ticius id miſcuerit ſine tua volūtate non vid̓r cōe eſſe qꝛ ſingl̓a corꝑa in ſua ſb̓a durāt. Sed nec mag̓ iſtis caſibꝫ cōe ſit frumētum ꝙͣ greges ītelligūtur cōes. ſi pecora ticij tuis pecori bus mixta fuerit. Sꝫ ſi ab alt̓utro vr̄m totū id frum̄ tū retineat̉. in rem quideꝫ actō ꝓ mō frumēti cuiꝰ cū qꝫ ꝯpetit. arbitrio āt iudi cis ꝯtinetur vt ipſe eſtimꝫ qͣle cuiuſcūqꝫ frumētū fue rit. ¶ Cū in ſuo ſolo aliquis domuꝫ ex aliena mat̓ia edi ficauerit. ipſe intelligitur
quoꝝ nullus eſt h̓. Itē ſi hͨ vera ſūt ꝙ ſpecificāti cedāt. Cō tra ē regl̓a q̄ dic̄. neminē cū alteriꝰ iactura fieri locupletō rē. vt. ff. de ꝯdi. īde. nā nat̉a. ℟n. lꝫ fiat ſua ſpēs qͦ ad do miniū. tn̄ actōe īfactū tenet̉ ad eſtimacōꝫ. vt. ff. de rei vē. .l. in rē. §. jtē ſi quecūqꝫ. et. ff. de dona. inter vi. ⁊ vxo. l. ſi mulier. §. i. et. l. ſcilicet. a ¶ Ex aliena. id ē materia. b ¶ Et alieno .ſ. lana. c ¶ Aliena. h̓ incipit dice̓ de acceſſiōe q̄ fit hūana natura oꝑāte d ¶ dominū. ſꝫ ſi poſ ſit reduci ad pͥorē ma teriam. fit cōis hīta rōne materiaꝝ. ⁊ nō cedit ſpecificanti. vt .ff. e. l. qͥdqͥd. §. fi. in fi. jdē forte erit ⁊ qr̄ mala fide fecit lꝫ r̓dū ci nō poſſit. vt. ff. ad exhiben. l. de deo. §. ſi quis. accur. e ¶ Si tam̄ purpurā vt manica vl̓ gironē ſi aūt ip̄iꝰ fili puta in tela. tūc alia rōne eſt dn̄s factus purpure ſcꝫ iure ſpecificacōis vt. sͣ. ꝓx. §. ⁊ p̄cedē ti. h̓ aut aliqͥd vult a dice̓ ſupͣdictis ſcꝫ de acquiſicōne iur̓ acceſ ſionis. Ne gͦ nihil o ꝑetur adiungit hoc quod nūc dixi. vt. ff. del̓. i. ſi qn̄. in prin. f ¶ Precōſior. nō p̄c oſius accede̓ viliori. ſic. ff. de contrahen emp. ſi īempcōe. ꝯtͣ .ff. de col. edic. l. iu ſtiſſime. ſꝫ ibi ſpēale ī hoīe. ſꝫ ꝯtͣ. jͣ. d̓ fideiuſ .§. fideiuſſores. So. vt ibi. Itē loqͥtur h̓. .§. qn̄ d̓cā purpura gͣ cia ordinādi veſtim̄ti fuit appoſita ſinauteꝫ ecōtra vt veſtim̄tum ſeruiret purpure. vt forte eā ſeruaret. tūc cedit veſtimētuꝫ pur pure. vt īduabꝫ legi bus ꝯtrarijs. vt. ff. d̓ vſuca. l. reꝝ mixt̉a. .§. qͥd g. et. ff. d̓ au. ⁊ ar. le. l. et ſi non ſint. .§. ꝑueniamus. Si āt neutꝝ cā alterius apponat̉. tūc neutꝝ alteri cedit. et vtꝝ qꝫ poſſidetur. vt. ff. de vſuc̄. l. reꝝ mixtura. §. quid ergo. g ¶ Surripuit. ſi ſb̓ripuit. al̓ iſtis actōibꝫ famoẜ n̄ tenet̉. h ¶ Et ꝯdicōꝫ. ſcꝫ furtiuam vel ſine cauſa. vt. ff. de condi. ſine cā ꝑ totū. i ¶ Siue ip̄e .ſ. fur. nam forte erat ſartor k ¶ Extincte. qͣntum ad dn̄ium qd̓ ꝑdidit dn̄s eius. et idēo qͣntū ad eū extinctū ē qͣndiuē intexta et purpura extincta. nec pt̄ vēdicari. ſꝫ agi pt̄ ad exhi. vt exhibeat̉ et poſt ven dicetur. vt. ff. ad exhi. l. gēma. et. ff. de rei ven. l. ī rē actō
l¶poſſeſſoribꝫ. veluti a p̄donibꝫ ⁊ a malefidei poſ. vt iſte fuit. vt h̓. ⁊. jͣ. de ac. §. ſic itaqꝫ. et. ff. vſufr. q̄ꝫ admod̓ ca. j m ¶ Si duoꝝ. acquirit̉ dn̄iū nō ſolū ſpecifica fi. in fi. cione. vt. s. e. §. cū ex aliena. ⁊ §. ꝙ ſi. ſꝫ acceſſiōe. vt. sͣ. e. g ſi tn̄. ſꝫ ec̄ ꝯfuſiōe. vt h̓. It ī mixtione. vt. jͣ. ꝓx. §. qd̓ ſi frum̄ n ¶ Dn̄oꝝ. bn̄ dicit dn̄oꝝ volūtate. nā ſi vnus dn̄s tum. fecit. inde ſpēꝫ. i. ml̓ ſum vel vas ex argen to meo et tuo. ſua eſt iure ſpecificacōnis. n̄ cōis. vt. sͣ. e. §. cuꝫ ex aliena. ⁊. ff. d̓ rei vē. .l. ſi frumentū. §. j. o ¶ Confuſe. id eſt ſi mul fuſe. p ¶ Electꝝ. genus ē vaſis vel ſpecies me talli. et ad hͦ eſt. ff. d̓ au. et ar. le. l. pedicu Iis. §. neracius. q ¶ Iem iuris vt ſit cōmune vt ſubicit. r ¶ Placuit. ſcꝫ vt ſit cōe. nͥ̄ ſeꝑari poſſit veluti ex ere meo vel plumbo vel argento tuo ſpēs fc̄a ſit quibꝰ caſibꝫ ſeꝑari pt̄ et qͥ libꝫ vendicat ſuū. vt ff. de rei vē. ſi frum̄/ tū. §. ſꝫ ſi plūbuꝫ. a. ff de acquir̓. re do. l. la cus. ⁊. l. ſtagna. §. fi. g ¶ Qd̓ ſi frumentum diximus qn̄ cōfūdun tur ita vt ſeꝑari non poſſint. nunc vidend̓ eſt qn̄ ſingl̓a corꝑa ī ſua ſb̓a durant qͦ caū dicuntur īmiſceri. t ¶ Cōicata. et ideo locum habet cōi. di. actō vt. ff. de rei vē. .l. ſi frumentū. ij. ℟. v ¶ Sb̓ſtācia durāt ſꝫ nūqͥd idē ſi d̓ nr̄a vo lūtate fuiſſent immi xta. videt̉ eniꝫ ꝙ ſic. nr̄a em̄ ꝯtēplacō vel volūtas n̄ pt̄ mutare ſb̓am gͣnoꝝ quin ſꝑ diſcreta ⁊ diuiſa ſint a ſeinuicem. quod vi det̉ eſſe ꝯtra. §. p̄ce dentē. ſꝫ ℟n̄. non eſt miꝝ. alias em̄ ſil̓e re pimꝰ. nōne tꝑs cōti nuū eſt ſui nat̉a cū tꝑs ſit mēſura motus pͥmi mobilis qͥ mo tꝰ ē vniformis et ꝯtinuꝰ. vt dic̄ ariſtoteles ī. viij. ph̓icoꝝ et tn̄ ꝑtes ī ip̄a ꝯtēplacōe diſtingͥmꝰ et aſſigͣmꝰ dicētes. ꝙ qd̓dam pn̄s. qd̓dam preteritū. qd̓dam furtū ſit in gͣnis frumēti. ꝙ licꝫ eoꝝ corꝑa ſint diſcreta in ſuis t̓mīs coia ea poſſumꝰ face̓ ita ꝙ aliqͣ n̄ ſit ꝑticula ī tuo gͣno quā tu n̄ cōi ces mihi. nulla ī meo quā ego nō cōicem. ꝙ nō eſſꝫ deficiē te nr̄a voluntate. ſi mihi tempore diſtincto generent̉ hec diuerſitates noſtra ſignificacōne vel reſpectu deficiente.

T
dn̄s edificij. qꝛ om̄e qd̓ ī eo edificatur ſolo. ſolo cedit Nec tamen ideo is qui ma terie dn̄s fuerat deſinit eē dn̄s eius. ſꝫ tātiſꝑ neqꝫ vē dicare eam quis p̄t. neqꝫ ad exhibēdū de ea re age̓ ꝓpter legē. xij. tabularum qua cauet̉. ne quis tignuꝫ alienū edibꝫ ſuis iniūctuꝫ exime̓ cogatur. ſꝫ duplum ꝓ eo p̄ſtet ꝑ actōꝫ que vo catur de tigno iniuncto. Appellacōne autē tigni oīs materia ſignificat̉ ex qua edificia fiūt. Qd̓ ideo ꝓuiſum ē. ne edificiū reſcī di neceſſe ſit. Qd̓ ſi aliqͣ ex ca diruptuꝫ ſit edificiū po terit materie dn̄s ſi nō fue rit duplū iā cōſecutꝰ. tūc eā poterit vēdicare. et ad
exhibenduꝫ age̓ de ea re. Et ex diuerſo ſi quis ī ali eno ſolo ex ſua materia do mum edificauerit. illiꝰ ſit domus cuiꝰ ſolū eſt. Sed hoc caſu mat̓ie dn̄s ꝓprie tate eius amittit. qꝛ volū tate eius intelligitur eſſe alienata. vtiqꝫ ſi nō igno rabat ſe in alieno ſolo edi ficare. ⁊ iō licꝫ dirupta ſit domꝰ. materia tn̄ vedica re non pt̄. ¶ Certe illd̓ cō ſtat. ſi in poſſeſſione ꝯſtitu to edificatore. ſoli dominꝰ petāt domum ſuā eſſe. nec ſoluat p̄ciū mat̓ie ⁊ merce des fabrorum. poſſe eūcō ſtat ꝑ excepcionē doli ma li repelli. vtiqꝫ ſi bone fid̓i poſſeſſor fuerit qui edifica uit. Nāſciēti alienū ſolum
r ¶ Lirta. ꝙ fit ꝑ errorē qͦ caſu dn̄iū nō trāſit. vt. ff. e. l. ſi ꝑcurator. vel vt melius paſcant̉. et fac̄. jͣ. e. ad. l. acqͥl̓ in pnͥ. vbi dic̄ gregatī paſcit̉. Sꝫ ꝯtra. ff. d̓ ſol̓. ſi alieni. So. ibi ſpēale ē in pecuianu̓ata. vt ibi d̓r. vt. ff. ſi cer. pe. ſingu y ¶ Promodo i. menſura. laria. z¶ Frumentū. nōdum boͣ fide ꝯſumptū. tūc eī in fc̄m actō daret. vt. ff. ad. l. ac quil. qui occidit. §. ſi quis alienum vinuꝫ a ¶ Arbitrio .i. ꝙ cui libꝫ tm̄ trumētū e̓ſti tuat̉ qͣntum fuit ſuū. qn̄ nō apparet ꝙ fu̓it ſuū. et hͨ ꝓpt̓ impoſſi bilē diſcrecōꝫ. vt. ff de vſufruc. l. fructua riū. §. ſi vinarijs. ſi āt apparet ꝙ cuiuſqꝫ fi erit. hoc iudex extimꝫ vt ſubicit. ẜm azo. et ẜm hͦ dicit quale id e qd̓. et ſic cuilibet ſua. grana reſtituant̉. vel dic ꝓx. ℟n. eſſe d̓ eo. de qͦ eſt iſtud .ſ. qn̄ n̄ apparet ꝙ fac̄ ſuū. et hͦ innuit vbū. quale nō em̄ dic̄ qd̓. ſꝫ quale vt in qualitate offici um vertatur. ⁊ qͣnti tate nō corꝑe cū illd̓ ſit impoſſibile diſcer nere. et ſic ꝓbabit qͥ dic̄ ſuū fuiſſe melius. Et nō triplicē eſſe dif ferenciā int̓ hunc. §.. et ſuꝑiorē. ſpēs eniꝫ dicunt̉ miſceri. vt hic mat̓ia ꝯfundi. vt. sͣ. ſꝫ. p. ꝯtra. Itē h̓ r̓ma nēt ī ead̓ ſb̓a. ibi non Itē ꝯfuſa fiūt coīa. ec̄ ſine dn̄oꝝ volūtate. vt. sͣ. ꝓx. §. h̓ n̄ ū ī ſuo. ſuū ē ec̄ ſi aliꝰ habeat ibi vſufruct. vt. jͣ. de he̓. inſti .i. vbi ꝓpriꝰ ẜuꝰ d̓r in qͦ ꝓprietatē nudā hꝫ teſtator c ¶ Edificau̓it .ſ. boͣ fide. alias no. ymo tignū ſuū vēdicae̓t vt. ff. de rei vē. l. in rē. §. tignū. ar. a ꝯtrario ſenſu. vel ar. ex ea excepcōne q̄ ibi ponitur ⁊ iurabit̉ in litem vt ibi no d ¶ Inedificat̉ .i. in ip̄a terra ꝯfigit̉. Quid gͦ de domo non affixa iolo. ℟. n̄ cedit ſolo. vt. ff. e. l. ticiꝰ. et fac̄ ad hāc re gulā. C. de edi. pͥ. l. i. jdē ī ſatis ⁊ plātatis qd̓ h̓ in edifica tis d̓r. vt. jͣ. e. §. ſi ticius. et. §. qͣ rōe. vn̄ ꝟſꝰ. Quidqͥd plāta tur ſerit̉ vel iedificat̉. Om̄e ſolo cedit radices ſi tam̄ egit. Sꝫ ꝯtra hāc regl̓aꝫ ē. ff. de reꝝ di. l. intm̄. So. iº ſpēale ē e ¶ Nec deſinit .ſ. ex cā edificacōis. ſꝫ alia cā pt̄ d̓ſine. vt. ff d̓ vſuc̄. l. reꝝ mixt̉a. §. labeo. q̄ huic regl̓e ſigͣtur cōtraria. f ¶ Sꝫ tātiſꝑ. i. īterimi. vt extimat̉ n̄ mala fide fec̓it. vt g ¶ Ad exhibēduꝫ. ſcꝫ. ff. de rei vē. l. ī rē. §. tignū. ⁊. ff de tigno mniūcto. l. fi. ſꝫ tūc nō eximit̉ ſꝫ in litē iurat̉. vt. ff. de ſol̓. qui res. §. fi. qꝛ arbitrarie ſūt iſte act̓. vt. ff. ī litem iurā. l. ī actōibꝫ. ⁊. jͣ. de act̓. §. p̄terea. d̓ qͣ dic. vt. sͣ. d̓ iur̓ h ¶ xij. tabulaꝝ. lex quedam fuit na. §. et nō inelegāt̉ ¶ ¶ De tigͣno. qua actōe tenet̉ ⁊ qͥ iniūctū hꝫ lꝫ nō iniūxe rit. et qͥ iniuxerit lꝫ n̄ poſſideat. ſꝫ alt̓o ſoluēte alter lib̓at̉. vt. ff. de eiec. ⁊ effu. ſi ꝟo. §. poſitū. et de flu. l. i. in fi. ⁊ qd̓ iaut̓. e. l. ꝯpetit. §. fi. Sꝫ qͥd ſi velit magīs rē redde̓ ⁊ exime̓ ꝙ duplū p̄ſtare. ℟n. nō audit̉ qꝛ ꝓpter publicā vtilitateꝫ
hoc fuit ſtatutū. vt. jͣ. e. qd̓ iō ⁊cͣ. et. ff. d̓ oꝑ. no. nū. l. p̄tor et. ff. del̓. j. l. cet̓a. §. ſi duobꝫ. It̓ nūqͥd hͨ actō cōpetit ec̄ ꝯtͣ eū qui bona fide iniūxit. ℟n̄. ſic. vt h̓. lꝫ ꝯtra dixerūt qͥdaꝫ Sꝫ ꝯtͣ. male fidei iūgentē alia p̄t̓ h̓ auxilia ꝯpetūt. vt rei ve. jt̓ ad exhi. jt̄ furti. jt̄ furtīa ꝯdi. jtē hͨ actō de tigͣno iniū cto. vt. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. et. ff. d̓ tigno iniūcto. l. i. ī fi. ⁊. .l. fi. k ¶ Appellaci one. fa. ad hͦ. ff. d̓ ꝟ. ſi. l. tigni. ⁊. ff. ad ex. .l. gēma. §. tigni. ⁊ ff. e. ad̓o. §. cū ī ſuo. jt̄ qd̓ in domibꝫ d̓r idē dic ī cāpis vt ſubicit. ꝙ iō ⁊cͣ. ad hͦ. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. vrbana predia quidā tn̄ ꝯtra. Item idem ī vinea. vt. ff. d̓ tigno iniūcto. l. i. i ¶ Materia. vt cemē ta ⁊ lapides. m ¶ Cōſecutus. h̓ eſt ꝯtra. ff. de tigno in iūcto. l. fi. alias. id ē ī fi. ſꝫ ibi nō cū effcū fuit ꝯſecutꝰ dupuluꝫ qꝛ licꝫ exegit nō tam p̄cepit adhuc dupu lū. vt ar. ff. de eiec. ⁊ effu. l. percept̓. n ¶ Vendicare. nulla temporis preſcripcō ne obſtante in rei vē vt. ff. de rei ven. l. in rem. §. fi. quia nec pͥꝰ agere potuit. vt. C. de an. excep. l. i. §. fi. Aliud ergo ſi mala fi de iniūxit. qꝛ tc̄ age̓ potuit. vn̄. xxx. an. r̓ pellitur a rei ven. vt .C. de p̄ſcpͥ. xxx. an. o ¶ Ex diu̓ſo intelligit̉. ſic. C. de edi. pͥ. l. ſi is ꝯtͣ quē. ſic̄ p ¶ Nō p̄t. qꝛ alienata ē non pt̄ vēdicari. ſꝫ ꝯtra. C. de rei ven. l. ij. in fi. ſꝫ ibi ex aliena mat̓ia ⁊ in alieno edificauit. h̓ de ſua ī alieno. qͣre dic. aut de mea mat̓ia ī meo edificō. ⁊ tc̄ planū eſt. aut de alieno in meo. vt. sͣ. ꝓx. §. aut de mea ī ali eno. vt h̓. aut de aliena in alieno. vt ī dc̄a. l. ꝯtraria ꝯtinet̉ q ¶ Certe. fabroꝝ .i. magiſtroꝝ de ligamīe muroꝝ. ſic. ff de eo ꝙ c̓. lo. l. ij. §. jul̓. pAocū hꝫ vbicūqꝫ equū ſit excep. r ¶ Per excepcōnem q̄ loc̄ hr̄e ſiue alia ꝯpetat ſiue non vt. ff. de excepe̓. do. l. ij. §. generaliter. ⁊ ar j. e. §. lr̄e. s ¶ Bone fidei. ſcꝫ ab mico. et ex poſt fc̄o cū edificauit. naꝫ ſi anꝙͣ edificet. ſit bone fidei. et cū edificat male fi. fit. eli git̉ qͥdā media via. ita vt nec male fidei puniat̉. neqꝫ vt bo ne fidei expenſas ꝯẜuet. qꝛ ꝑmittit̉ abraſio. vt. ff. de rei vē .l. jul̓. §. ſi ī aliena. q̄ ē huic ꝯtraria. ⁊ fa. ad h̓. ff. de minor̓. .l. intra. §. vēdentibꝫ. nouo edificat. et vt plene hͨ ſciant̉ t ¶ Edificauit. cum de dic cū īpendo īrē alienā. aut ſuo. aut meo noīe. Primo caū loqͥtur. t. ille de neg̓g̓. et. ff. et. C ſi meo tc̄ aut fructuū gr̄a. et tūc ex fructibꝫ deducit̉. et aliaſ nullꝰ fructꝰ d̓ducit̉ vt. ff. ſo. ma. l. fructꝰ. ⁊. ff. fam̄. h̓r. fun dus. aut qͥ cā rei ẜuāde et tūc aut de nouo faciēdo. aut non pͥmo caſu ſi bona fi. habeo excepcōꝫ nō actōꝫ ẜm jo. vt. sͣ. ꝓx. §. et. ff. de ꝯdi. inde. ſi in area. et. ff. de excep. do. pau. ſꝫ. A. ec̄ actōꝫ dabat. et ē ꝓ eo. ff. de pet̓. he̓ .l. he̓ditas. et .§. i. ſꝫ ibi ip̄o geſtunegociū fuit be̓ditariū. qd̓ ncc̄e hūit.

T
eſſe pt̄ obici culpa ꝙ edi ficauit temere ī eo ſolo qd̓ intelligebat alienum eſſe. ¶ Si ticius alienā plātaꝫ in ſolo ſuo poſuerit. ip̄ius erit. et ex diuerſo ſiticius ſuā plantam in menij ſolo poſuerit menij planta erit ſi mō vtroqꝫ caſu radices egerit. ante em̄ ꝙͣ radiceſ egerit eius ꝑmanet cuius fuat. adeo aūt ex eo teꝑe quo radices egerit plan ta ꝓprietas eius cōmutat̉ vt ſi vicini arbor ita terrā ticij p̄ſſerit vt in eiꝰ fūduꝫ radices egerit ticij effici arborem dicimꝰ. Rō em̄ n̄ ꝑmittit vt alterius arbor eſſe ītelligatur ꝙͣ eiꝰ cuiꝰ in fundum radices egiſſet et ideo ꝓpe ꝯfinium arbor poſita ſi in vicini fundum radicēs egerit cōis ſit. ¶ Qua rōne auteꝫ plante q̄ terre coaleſcunt. ſolo ce dunt. Eadē rōne frumēta qͦꝫ q̄ ſata ſunt ſolo cedere intelligunt̉. Ceteꝝ ſicut is qͥ in alieno loco edifica uerit ſi ab eo dn̄s petat e dificiū defēdi pt̄ ꝑ excep cōne doli mali ẜm ea que
diximus. ita eiuſdē excep cionis auxilio tutꝰ eſſe pt̄ qui in alienum funduꝫ ſua impēſa bona fide cōſeuit. ¶ Cre qͦꝫ lꝫ auree ſint ꝑide cartis mnebraniſue cedūt. ac ſi ſolo cedere ſolent ea que inedificant̉ aut inſerū tur. Ideoqꝫ ſi cartis me braniſue tuis carme vl̓ hi ſtoriā vel oracōꝫ ticiꝰ ſcri pſerit. huiꝰ corporis non ticius. ſꝫ tu dn̄s eē videriſ ¶ Sꝫ ſi a ticio petas tuoſ libros tuaſue mēbranas eſſe nec impēſas ſcripture ſoluere ꝑatꝰ ſis. poterit ſe ticiꝰ defendere ꝑ excepcō neꝫ doli mali. vtiqꝫ ſi eaꝝ cartaꝝ mēbranaruue poſ ſeſſioneꝫ bona fide nactus eſt. ¶ Si quis ī aliena ta bula pinxerit. quidam pu tat tabulā picture cedere alijs videt̉ picturam qua liſcūqꝫ ſit tabule cedere. Sꝫ nob̓ vid̓r meliꝰ eſſe ta bulā picture cedere. Ridi culū em̄ eſt picturā appell̓ vel praſis ī acceſſionē viliſ ſime tabule cedere vnde ſi a dn̄o tabule imagine poſ fidēte is qͥ pinxit ea petat
facere. vn̄ hūit act̉. et. ff. ſi ꝑs he̓. pe. l. fi. ⁊. C. de rei vē. .l. ij. ⁊. l. domū. Sꝫ jo. ꝯtͣ. vt dc̄m ē. et fac̄ ec̄ ꝓ eo. ff. d̓ rei vē. ſūptꝰ. et. ff. de ac. ēp. idēqꝫ. et. ff. d̓ pet̓. he̓. l. plāte. ſi ꝟo mala fide tūc nec excipiēdo nec agēdo ꝯẜuo vt h̓ nā ne minē. mͥ volui obligae̓. vt. ff. cōi di. ī h̓ iudiciū. ẜ jo. ſꝫ. M. ec̄ h̓ dabat neg̓g̓. act̓. vt. ff. de neg̓g̓. ſi pupilli. §. ſꝫ et ſi qͥs. ſꝫ ibi noīe alieno ge̓ bat. itē ⁊ ꝓ eo. C. de rei vē. l. ij. ſꝫ ibi loqͥt̉ qn̄ ex aliena materia. et in alieno impendi. vt ibi plene notat̉. ſi vero in reficiēdo. aut bona fide. et tunc ne ceſſarias ⁊ vtiles. ꝑ doli excep. volutari as ꝑ abtaſiōꝫ ẜuamꝰ niſi dn̄s vellꝫ tm̄ dae̓ qͣntum poſſet habere his ablatis ⁊ corraẜ vt. ff. d̓ rei vē. l. ī fū do. ſi ꝟo mala fide. ī pendat neceſſarias. ꝑ officiū iudicis cū tn̄ poſſideo vtiles ꝑ ab raſiōꝫ ꝯẜuo volūtari as nullo mō. vt. C. d̓ rei vē. domū. hīc ē ꝙ dixit bul. hic ꝙ expe ſas repetā qn̄ꝫ ꝑ. a. id ē ꝑ actōꝫ. vt. ff. de neg̓g̓. l. ſi pupi lli. §. ſꝫ et ſi quis. Itē et ꝑ. e. id ē ꝑ excepcōꝫ. vt h̓ Itē ⁊ ꝑ. o. id ē ꝑ of ficiū iud̓. vt. ꝑ. l. ff. d̓ rei ven. l. domū. et. l. diximus. et h̓ ī rei vē. locū hn̄t. in pet̓. ꝟo he̓ditatis bo. fi. poſ. ẜuat omēs. at ma. fi. poſ. ncc̄ias ⁊ vtiles ꝑ officiū iudi. alias per excepcōnem doli. re exiſtēte meliori ī qͣ fa cte ſūt. volūtarias ra dit. vt. ff. d̓ pet̓. he̓. plane. a ¶ Si ticiꝰ ꝯmutat̉. ſꝫ vid̓r n̄ cō mutari cū pͥmo dn̄oy tilis rei vē. det̉. vt. ff de rei vē. ſi frum̄t̉. §. de arbore q̄ ē ꝯtͣ. ſo. lꝫ ibi dicat varijs. et varia damus non tn̄ nos damus. vl̓ damꝰ de extimacōe ſꝫ nō de plāta vt diximus. sͣ. e. §. plane ſi lōgi b ¶ Radices. omnes. vt differat a ſeqͥnti. ori tꝑe c ¶ Dicimus. ȳmo videt̉ eius in cuiꝰ fundo originem duxit. vt. ff. ar. fu. ce. ſi pl̓es. §. fi. So. h̓ corrigit illā. vel dic ibi poterat viuere arbor ex fundo primo. hic non. vel efficit̉ ticij pro parte. ſcilicet vt hic. nō in totum vt ibi. d ¶ Racō. facit. ff. e. l. adeo. in fi. ⁊. l. fi. et. l. qua rōne. e ¶ Qua rōne ſolo cedūt. vt. sͣ. ꝓx. §. ex ſemine meo in a f ¶ Diximus. sͣ. e. §. certe. ſꝫ qͥd ſi aliqͥs. lieno fundo ſemīa uit ꝯtra quē agā. ℟ n. ꝯtͣ ſeminantē nō. qꝛ nō poſſidꝫ nec
dolo fecit qͦ minꝰ poſſide̓t. Itē nec. ꝯtͣ poſſidētē. qꝛ eiꝰ fr̄o nil actuꝫ eſt. ſꝫ tn̄ dic̄ eū teneri ad inſtar tigni iniūcti qͥ te netur. etiā ſi poſitū ab alio hēat vel teneat. vt diximus. sͣ. e. §. cū ī ſuo ꝑ. l. ff. de eiec. ⁊ effu. ſi ꝟo. §. poſitū. ⁊ ead̓ qō fit ī plātatis. et eodeꝫ mō ſoluit̉. cū ſit rō ſil̓is. vt. ff. man lucius in fi. i. ℟ n. g ¶ Conſeuit .i. plā tauit vel ſeminauit. h ¶ Litte̓ cartis. vt d̓ bo bacē q̄ de piſisve i ¶ Mēbranis niūt. que de menbris ani malium eripiuntur k ¶ Si ſolo. vt. sͣ. e. .§. in ſuo. l ¶ Carmen. metrice. m ¶ Hiſtoriā. vet̓is ⁊ noui teſtamēti. idē dicam in fabula. vel roͣnica. vel quolibet libro proſayco. n ¶ Oracōnem ad di um vel ad populum. vel ad principem. o ¶ Corꝑis. i. libri p ¶ Non ticius ſcilicꝫ ſcriptor bone fidei. q ¶ Petas. directa ī r ¶ Si bona. ſi ren autem mala laborem donaſſe videtur. vt. sͣ .e. §. certe. ſed nunqͥd act. ſcriptor hꝫ red dito libro. ℟ºn. ſic. ſi bonam fidem habuit act̉. dico .ſ. ī fc̄m. vt ff. de rei vē. l. in reꝫ .§. ſi q̄ncūqꝫ. ſi malaꝫ non. qꝛ nec excep. hꝫ vt h̓. ſꝫ cū hodie pre cioſior ſit ſcuptura qͣ carta nunquid n̄ mu tatur hic. ℟n. qͥdam vt aꝫ. ſic nos ꝙ non. ar. C. d̓ teſ. ſcīmus. ⁊ C. d̓ ap. p̄cipimꝰ ī fi s ¶ Si quis pinxerit ſiue bone fi. ſiue ma fi. ẜm p. nos contra qꝛ bona fide vt. jͣ. e. ibi vtiqꝫ. ⁊cͣ. t ¶ Tabulā. quid ſiī marmore. ℟º .n. cōtra ẜuari forte. ar. tn̄ ꝯtͣ .jͣ. de teſta. §. penl̓. v ¶ Cede̓. ff. d̓ reivē. .l. in rē. §. ſꝫ id quodi carta. ꝯtra. ſo. hic corrigit illaꝫ vel diſtingͣue an p̄cōſior ſit illa ſcriptura ꝙͣ tabula. ẜm. p. qui ait locū hr̄e qd̓ h̓ d̓r ſi pictus eſt homo non vrſus bono colore. non atramento x ¶ Apellis. ꝓpria nomina pictorum. y ¶ Eam petat. id ē dirc̄a rei vē. vt. ff. de re. do. l. qͣ racōne .§. ſed non vt lr̄e. ẜm azo. directa. qꝛ deſijt dn̄s eē. et ſic z ¶ Vt vtilis actō. ī rē n̄/ eſt mirabile ꝙ non dn̄s a dn̄o vendicat. ſic contingit alias in public̄. in quibuſdam caſibꝫ vt no. jͣ. de act̓. §. alie. Accurſius. florentinus. xa I

II
nec ſoluat p̄ciū tabule po terit ꝑ excepconē doli ma li ſubmoueri. ¶ At ſi is qͥ pīxit poſſideat ꝯſeq̄nſ ē ut utilis actō dn̄o tabl̓e adu̓ ſus eum detur Quo caſu ſi non ſoluat impenſam pi cture poterit ꝑ excepco ne doli mali repelli vtiqꝫ ſi bona fide poſſeſſor fue rit ille qͥ picturā impoſue rit ¶ Illud eī paſā eſt ꝙ ſi ue is qͥ pm̄xit ſurripuit ta bulas ſiue aliꝰ ꝯpetit dn̄o tabulaꝝ furti actō ¶ Si qͥs a nō dn̄o que dn̄m eſſe credidit bona fide fundū emerit vel ex donacōne a liaue qͣlibꝫ iuſta cā eq̄ bo na fide acceꝑit naturali rōne placuit fructꝰ qͦs ꝑ cepit eius eſſe ꝓcultura ⁊ cura. et ideo ſi poſtea dn̄ſ ſuꝑuenerit ⁊ fund̓ vendi cet de fructibꝰ ab eo con ſumptiſ age̓ non p̄t ¶ Si vero qͥs alienū fund̓ ſciēs
poſſederit n̄ id̓ ꝯceſſuꝫ eſt itaqꝫ cū fundo eciā fructꝰ lꝫ ꝯſumpti ſint cogit̉ reſti tuere ¶ Is vero ad queꝫ vſuffructꝰ fundi ꝑtinꝫ nō alit̓ fructuū dn̄s efficit̉ ꝙͣ ſi ip̄e eos ꝑ̄cepit et iō licꝫ maturis fructibꝰ nondum tn̄ ꝑ̄ceptis deceſſerit ad heredes eius n̄ ꝑtinēt ſed dn̄o ꝓpͥetatis acqͥruntur. Eadē fere ⁊ de colono di cunt̉ ¶ In pecūdū fructu eciā fetus ē ſicuti lac̓ pilꝰ et lana itaqꝫ agni eduli et vituli et equuli et ſucculi ſtatim naturali iure dn̄i fructuarij ſunt ¶ Partuſ vero ancille in fructun eſt itaqꝫ ad dn̄m ꝓprietatis ptꝫ abſurdū ei videbatur hoīem in fructu eē cū om nes fructꝰ rerum natura. gracia hoīm ꝯꝑauerit. ¶ Sꝫ ſi gregis vſumfructū qͥs habeat in locū demor tuoꝝ aīaliū capitū ex fe¶ Impoſuerit. h̓ mirabile ꝯtingit ꝙ ꝯdicō poſſidētis ē teterior ꝙ petētis al̓ ꝯtͣ ut. jͣ. d̓ int̓ dic̄. §. ꝯmod̓ ſic et alias ff. de noxͣ. ſi quis a multis et. ff. ſi ex noxͣ. cā. a. l. i. ī fi. ⁊. l. ij. ⁊. ff. d̓ pet̓. here. cū id̓ ſꝫ ad hͦ ℟ n. qꝛ in cā noxͣli eē pote rit ꝙ ẜo āgēs n̄ ꝓbabit. jtē in pet̓. here. ſi bona iura habu it in vincēdo h̓ ead̓ hēat in defēdendo ⁊ ſic n̄ ē eoꝝ ꝯdicio deterior. jtē cuꝫ h̓ ha beat act̓. pictor ſi nō poſſideat multomag̓ excepcōneꝫ dꝫ hr̄e ſo luto p̄cō ut. ff. d̓ ſuꝑ ficiebꝰ. l. i. §. qd̓ aūt. ſꝫ nūquid dn̄o qͦndaꝫ tabule id̓ ꝯceditur ſi poſſideat ſi p̄ciuꝫ pi cture ſoluat. ℟n. q ſic cū ſibi act. detͣ. e go ꝯtͣ ut ſit dr̄a int̓ dn̄m ⁊ pictorē. jt̓ qͥs p̄fert̉. ſi ambo ꝯtͣ ex traneū poſſidentē a gāt. ℟. js qͥ directā hꝫ act .i. pictor. ẜm jo. ſꝫ nunqͥd ſi tabula fuerit abraſa r̓manꝫ pictoris. ℟º. ſic. ut. ff. d̓ rei ven. in reꝫ. q et qd̓ ſel̓. ſꝫ qͣre aliud in pictis ꝙ in ſcrip turis. ℟ n. qꝛ pictu ra p̄cioſior ē ꝙͣ ſcpͥt̉. b ¶ Surrſ ẜm jo puit. anꝙͣ pingerꝫ a liud pꝰ picturam. c¶ abl̓as. et ſubau dinā et pictori ꝯtra exͣneū furem dat̉ ẜm aꝫ. vel meliꝰ ut mihi vid̓r. h̓ loquit̉ qn̄ fu it ſubrepta an̄qͣ eſſꝫ picta. ſꝫ eciā ꝯt dn̄n tabl̓e ſibi ſubripiētē poſſꝫ dari furti actio facto furtu tabl̓a iaꝫ picta ut. jͣ. d̓ ob. q̄ ex de lic. naſ. §. aliqn̄. d ¶ Si qͥs. bona fide q̄ in micio exigit̉ .ſ. ut credat ſibi dātem hr̄e ius diſtrahen di ut. ff. de vſur̓. qͥs ſit. §. fi. nec obſtat qd̓ ē. ff. de acquirē. re. do. l. in bonefidei. §. in ꝯtͣriū. qꝛ ibi opponēdo loquit̉ nō e ¶ Iuſta. cū multe ſūt cāe ſiue tituli acquirēdi ponēdo. ut in. ff. coll̓r in varijs titulis ſub titulis d̓ vſuc̄. vſqꝫ ad ti tu. de re iud̓. ideꝫ tn̄ et ſi titulū non habeat ut ar. ff. fi. reg̓ f ¶ Paturali. i. iurgenciū. de qͦ loquit̉ h̓. t. . iij. §. ſꝫ ante cui naturalis rō inſita ē. g¶ Fructꝰ .ſ. induſtrialeſ aliud in naturalibꝰ ut. ff. d̓ vſur̓ͣ. l. fructꝰ nec obſtat. ff. de acqui ren. re. do. l. bo. fi. in pnͥ. qd̓ em̄ ibi dic̄. om̄es. exponit̉ ſine facto poſſeſſoris. ſiue alt̓ius p̄cepti induſtriales tn̄ ut. ff. de vſur̓. qͥ ſit. §. p̄terea. ſꝫ naturalibꝰ fructibꝰ ꝯſūptis. an te neat̉ poſſeſſor. ℟n. nō tenet̉ poſſeſſor rei ven. qꝛ n̄ poſſi det. nec dolo deſijt poſſidere. ſꝫ ꝯdic̄. ſine cā tenet̉ inqͣtū lo cuplecōr ē ar. ff. ſi cer. pe. ſi et ne. h ¶ Pro cultura. ut ſe getes i Et cura. ut lac⁊ pilꝰ ⁊ lana. k ¶ Nō p̄t. nec ad pciū. ui. jͣ. d̓ offi. iud̓. §. ſi vero et. ff. fi. reg̓. l. iiij. §. ſꝫ ante. ſi tn̄ extent. non rei ven. qꝛ ꝑ̄cipiētis ſūt ſed offō iudi. tenet̉ ceddere ut. C. de rei ven. certum. §. bona fide.
l ¶ Non idem. ut faciat fructꝰ ſuoſ. m ¶ Cogit̉. diſtingue tam. qꝛ ſi hꝫ ti. male fi. poſ. de ꝯſūptis ꝯdic̄. ſine ca. de ex tantibꝰ rei ven. de ꝑcipiendis ꝓpt̓. t. excuſat̉. ut. C. de rei ven. ſi fund̓. niſi in. iiij. caſibꝰ. qn̄ emit ab eo quē ſcit vende re in fraudē creditoꝝ. l̓ qn̄ vendit qͥ metu ꝯpulſus ē. et cū emit ꝯtͣ int̓dictū. demd̓ corrūpi fructꝰ paciat̉ ut. ff. q̄ in frau. cre. l. ait. p̄tor .§. ꝑ hāc et. ff. ꝙ me ca. ſꝫ et ꝑtus et. C. d̓ ag̓. et cen. quēadmo du. id̓ in qͣrto ut. C. de fi. inſtru. et iur̓. a ſte. fi. l. i. ſi n̄ hꝫ. t. d̓ ꝯſūptis ꝯdic̄. ſine cā de extātibꝰ rei vend̓. ut. C. de ꝯdi. ex. l. l. penl̓. et. C. d̓ rei vē. ſi fund̓. de ꝑcipiend̓ offi. iudi. ut. ff. d̓ rei ven. ſi nauis. §. fi. n ¶ Is vero. ad quem ip̄e. alio em̄ ꝑcipiē te nr̄a n̄ frunt ſui. ſꝫ ſi bo. fi. poſ. fuerit eciā ſi eos alius ꝑcipiat. ut. ff. d̓ vſur̓. qͥ fit. §. p̄terea. vel alit̓ ſi ip̄e p̄cepit nō eciā heres eius. nec em̄ ad here dem tranſmittit. o ¶ Perceptis. ut ſi ī horreo poſiti ſūt fa cit ſuos fructuarius ſꝫ bo. fi. poſ. ſtatī ut a ſolo ſeꝑati ſūt ut. ff. quibꝰ mo. vſufruct. amit. l. ſi vſufructua rius. ē et alia dr̄a. qꝛ fructuarius fa. ſuos naturales fructꝰ bo fi. vero poſ. n̄. ut. ff. de vſufruct. l. vſufr̄. legato. et de vſur̓. l. fructus. p ¶ Dn̄a. ſꝫ ꝑ quā act. ℟ n. ꝑ rei vē. cū dn̄s ſit. l̓ ꝯdic̄. ex hac lege. q ¶ De colono. qui nūmis colit. nam om̄es fructus fac̄ ſuos. ut vſu fruc. ſꝫ dr̄nt qꝛ colonus talis facit fructus ſuos ut a ſolo di ſcerpti ſūt. ut. ff. de furti. l. ſi apes. §. fi. ſecus de vſufru. ut h̓ dicit̉. vel dicas de ꝑciarijs ut. ff. loca. ⁊ ꝯduc. cū in plu res. §. meſſem. ẜm aꝫ. Item dicit fere ꝓpt̓ aliud qꝛ coſonus tnͣ ſmittit ad herede ut. jͣ. loc. §. fi. ſꝫ fructuarius n̄ ut hic. r ¶ In pecud̓. fetus. q. d. ita fetus ſicut ⁊cͣ ſ Et ſucculi. id ē ꝑui ſues. s ¶ Pilus. bouis vel eciā caprarum ad bor ram ſellarū. t ¶ Naturali .i. genciū d̓ quo loquitur. sͣ. e. .§. ſinguloꝝ. ¶ ¶ Partꝰ. ꝑtinet quantū ad plenam ꝓprie tatem. niſi eciam et in partu ſit vſufrūc. legatus. ut. ff. de vſufruc. vetus. x ¶ Abſurdū eſt. ſic. ff. de vſufruc. in pe cūdū. y ¶ In fructū. ſcilicet ut ipſe ſit fructus. ſed tamen in eo relīquit. z ¶ Natura. i. deus. ſic. sͣ. de iur̓na. in pnͥ. Vn̄ d̓r. Pronaqꝫ cum ſpectant animalia cetera terram. Os homini ſublime dedit celumqꝫ videre. Iuſſit. et erectos ad fidera tollere vultus. ſic. ff. de edil̓. e. l. iuſtiſſime. et. ff. de furt̉. qui vas. §. ex furtiuis. et. ff. de pet̓. here. l. ancillaruꝫ a ¶ Sed ſi gregis. grex eſt numerus. x. ouium vel. v. por

I
tu fructuarius ſubmitte̓ dꝫ ut iuliano viſum ē ⁊ in vinearū demortuarū vel arborū locū alias dꝫ ſub ſtituere recte em̄ cole̓ dꝫ ⁊ qͣi bonꝰ paterfamilias vti dꝫ ¶ Theſauros qͦſqͥs in loco ſuo inuenerit diuus adrianꝰ naturalē eqͥtateꝫ ſecutꝰ ei ꝯceſſit qͥ eos inue nerit. Idēqꝫ ſtatuit ſi qͥs in ſacro aut religioſo lo co fortuito caſu inuenerit At ſi q̓s in alieno loco nō data ad hͦ oꝑa ſꝫ fortuito caſu inuenerit dimidiū do mino ſoli ꝯceſſit ⁊ dimidi um inuētori ¶ Et ꝯuenien ter ſi qͥs in ceſaris ſoco in uenerit dimidiū inuento ris et dimidiū eſſe ceſaris. ſtatuit cui ꝯueniēs eſt ut ſi q̓s in fiſcali loco vel pb̓ lico vel ciuitatis inuene rit dimidiū ip̄ius eſſe ⁊ di midiū fiſci vel ciuitatis. ¶ Per tͣdicionem quoqꝫ iure naturali res nobis acquirunt̉. Nihil em̄ tam ꝯueniens ē naturali eqͥtati ꝙͣ voluntatē dn̄i volētiſ rem ſuā in aliā tranſferre ratā haberi et ideo cuiuſ cūqꝫ generis ſit corꝑalis res trādi poſſit et a dn̄o tͣ dita alienat̉. Itaqꝫ ſtipē diaria quoqꝫ et tributo ria p̄dia eod̓ mō alienant̉ Vocant̉ autē ſtipēdiaria et tributoria p̄dia q̄ni ꝓ uincijs ſunt int̓ quē necnō et ytalica p̄dia ex nr̄a ꝯſti tucōne nulla ē dr̄a ſꝫ ſiqui dem ex ca donacōnis aut dotis aūt qͣlibꝫ ex alia ca tͣdantur ſine dubio trāſfe runt̉. ¶ Vendite vero reſ et tͣdite nō aliter emptori acquirunt̉ ꝙͣ ſi is vendito ri p̄cium ſoluerit vel alio mo ei ſatiſfecerit veluti ex ꝓmiſſore aut pignore da to qd̓ cauet̉ quidem ex le ge. xij. ta. tam̄ recte d̓r et iuregenciū id ē iure natu rali id effici ſꝫ ſi is q̓ ven didit fidē emptoris ſecu tus fue̓it diced̓ eſt ſtatim rem emptoris eſſe. ¶ Ni hil aūt int̓eſt vtꝝ ip̄e dn̄ſ
corū ſimul et gͣdatim ꝯſiſtencium ut. ff. de abigeis. vel oueſ et fa. ff. de vſuc̄. l. reꝝ mixtura. §. tēciū. b ¶ Ex fetu. aliū de em̄ non ſubmittit̉ ẜm quoſdā. vel forte ſubmitte̓t eciaꝫ aliūde. ar. ff. de vſufruc. quid gͦ. §. ſꝫ qd̓ d̓r in fi. c ¶ Sub mitte̓. q̄ ſubmiſſio n̄ ſit ſi in ſingl̓is capitibꝰ ſit vſufruc. ut ff. e. qͥd gͦ. §. ſꝫ qd̓ d̓. d ¶ Thel .s. ē aūt theſaurꝰ pecuīa ab ignotis dn̄is ve tuſtiori tꝑe abſcon dita ut. C. de theſau ris. l. i. li. x. in pnͥ. vl̓ depoſicō pecuīe cu ius mēoria n̄ extat ut ff. de acqui. re. do. l. nunꝙͣ. §. theſauros. qn̄qꝫ in ꝓp̓e d̓r ut. ff. de acqͥ. poſ. l. ꝑegre. in pnͥ. et. ff. ad exi. l. theſaurꝰ e ¶ In ſuo iur̓ directo vel vtiū. ut fedatariꝰ vel em phit eotecariꝰ vel ſi mil̓. ſꝫ pla. aliud dix erit in his. Quid ſi mercēnarius dū labo rat in alieno vel cre ditor in pigre inue int theſauꝝ. ℟. di midiū eius ī cuius fū do inueniūt. et ita di midium ſibi acqͥrunt. ff. de acqͥ. re. do. l. ſi qͥs. §. qd̓ ſi creditor. f ¶ Loco. alias ſolo. g ¶ Religioſo ut. ff de iurfiſ. l. iij. §. penl. ꝯtra. So. hec corri gitur ẜm. b̓. vel hic ẜm naturalē racione ut patet ex lr̄a. ibi ſe cund̓ ciuilē racionem q̄ preualꝫ. ſic ī vſuc̄. ꝯtīgit ẜm jo. accur. h ¶ Fortuito caſu. et ē caſus inopinate rei euētus ex diue̓ẜ cauſ ꝓueniēs. ob aliud et aliud inceptis. i ¶ Non data oꝑa. al̓ totuꝫ reddit̉ dn̄o. in ſuo loco tn̄ poteſt o perā dare n̄ tam̄ ma gica arte alias eſſet fiſciūt. C. de theſaur̓. l vnica. k ¶ Dn̄o. ſꝫ ꝑ quaꝫ act. ℟. ꝑ rei ven. cū dn̄s ſit. vel ꝯdi. ex hac. l. I ¶ In ceſaris locū .ſ. pat̓monalē. m ¶ In publi co. i. publice deputato. n Fiſcali. n̄ tamē publicē de pu tato o ¶ Vel fiſci. ſꝫ ſi fiſci ꝑte ſuppreſſerit cū altero tan tū reddit. ut. ff. de iur̓ fiſci. l. iij. §. fi. p ¶ Ciuitatis. q̄ lo co pͥuatoꝝ ſūt ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. ſi eū qͥ nec. q ¶ Per tͣdicō nem qͦꝫ. non ſolū inuēcione ut. sͣ. §. ꝓx. r ¶ Naturali. id ē genciū. ut. jͣ. §. ꝓxͣ. ſ ¶ Ac quirunt̉. ca precedēte vera vel putatiua. alias n̄ ut. ff. e. l. nunꝙͣ et. jͣ. hͦ. §. ſꝫ ſiquid̓ ⁊cͣ. s ¶ ihil. ymmo deo ẜuire. ſꝫ yꝑbolice loquit̉ ſic. ff. de pa ctis. l. i. m̄ pnͥ. et. ff. de act. emp. l. ex empto. in pnͥ. et. C. 8 tnͣſact. non minorē. t ¶ Volūtatē. dū tam̄ legit timā. naꝫ cū bonis int̓dictuꝫ eſt. non alienat ut. ff. de cura. fu. l. i. in pī. u ¶ Cuiuſcūqꝫ .i. ſiue mobilis ſiue ſoli. x ¶ Corꝑalis. incorꝑales em̄ tradi non poſſunt ut. ff. de acqͥren. re. do. ẜuus. §. incorꝑales. y ¶A dn̄o. hͦ qn̄qꝫ fallit et eius trariū inuenit̉ veꝝ ut. jͣ. quibꝰ alie. lꝫ vel n. ſꝫ hͦ eſt regla re ut h̓ et. ff. e. tͣdicō. z Alienat̉ .i. dn̄iū tranſfertur. a ¶ Stipēdiaria .ſ. q̄ militibꝰ ꝓ ſtipendijſdant̉ ut. ff. d̓ rec ven. Itē ſi ꝟberatū. §. i. et de euicti. l. lucius et de acqͥren. re. do. in agris. b ributoria. qꝛ tributa romē reddū tur. c ¶ Alienant̉. ꝑ tͣdicionē. de ꝓuincijs. q. d. taua p̄dia n̄ ſūt inytalia. e ¶ Inter q̄ .ſ. ꝓume alia. f ¶ Conſtōne ut. C. de vſuc. tranſ for. l. vnica. g ¶ Pr̄a eſt .ſ. qͣntū ad dn̄ij tn̄ſlacionē ui C. de vſuc. tnͣſfor. l. vnica. ſꝫ qͣntū ad tri buta ē dr̄a. C. d̓ epi. et. cle. de his. h ¶ Sꝫ ſiquidē. ve nulla ē dra ſꝫ et ſi ⁊cͣ. ¶ Tradant̉ .ſ. ſtipē diaria ꝑ̄dia et tribu ta. k ¶ Tn̄ſferunt̉ ſ. ꝓuincialia p̄dia ſic̄ ytalica. et ē verum in om̄ibꝰ. nͥ. ſcriptura nccͣia ſit. ut. C. dey fuc̄. tnͣſfor. l. vīca. § ꝙ ſi p̄dia. Itē ſūt v ra ſi accipiēs īduc in vacuā poſ. ẜm ut. C. d̓ ꝓba. cū reſc jo. ꝯtͣ. ut. ff. d̓ fundo do. ſi fund̓. et de acqͥ. re. do. hō lib̓. §. quis quid ſufficit em̄ indu ci in poſ. lꝫ n̄ vacuan Qd̓ aūt in dc̄a. l. d̓ ꝓ ba. d̓r demr̄atiue ꝙ ſic euenerit n̄ cauſati ue dic̄. l ¶ Vendite vero ꝓ ſꝫ. m ¶ Res q̄ loco pigris a vedi torē teneri pn̄t ut. ff d̓ acti. emp. iul̓. §. of ferri. n ¶ Pigͦre. ſic intelligo ſi placeat vēditori aliud ꝙͣ preciū accipē. ali as n̄ ut. ff. ſi cer. pe. l. ij. §. i. o ¶ Dato. poterit gͦ vēdica re vēditor reniſi n̄ fuerit de p̄cio ſatiſfactū ut. ff. d̓ tribu. ꝓcu. §. ſꝫ ſi dedi mercedē. n̄ emptor p̄ciū tūc offerat ut. man. diligēt̓. §. i. p ¶ Ex lege. xij. ta. q̄ ē ius ciuile ut. ff. iuſti. et iure. l. ius. §. hͦ igit̉ nō ſolū genciū. q ¶ Iure nati rali. ſic̄ dictū eſt qd̓ rōne naturali fuit inductū ut. s. de uit na. §. ꝙ vero et. §. ꝙ naturalia. r ¶ Vendidit. et tͣdidit. ſ ¶ Emptoris. quid ſi dedit diē ad ſoluend̓. ℟n. n̄ facta ſo luconē vedicat ẜm jo. ut. C. de pact. int̓ emp. et ve. l. ꝯmi ſorie. poteſt tamen contra dici. qꝛ aliud ē ſimpl̓r diē ſolu cioni ſtatuere aliud pactum. l. ꝯmiſſorie pone̓. Item quid ſi ſimpl̓r tradat. ℟n. vid̓r ſequi fideꝫ. niſi ꝯtra ꝓbet̉ ut qꝛ forte dicebat emptor pn̄tem habere pecuniā ut ar. ff. de pig. acti. l. iij. et ar. ꝯtͣ. ff. d̓ tribut̉. ꝓcuratoriſ. §. ſꝫ ſi dedi

II
tradat alicui rem. aut vo lūtate eius aliꝰ. cui rei eiꝰ poſſeſſio ꝑmiſſa ſit. qͣ rōne ſi cui libera vniu̓ſoꝝ nego cioꝝ admīſtracō ꝑmiſſa fuerit a dn̄o. iſqꝫ ex his ne gocijs re vendiderit et tͣ diderit facit eā accipiētiſ ¶ Interd̓ autē ſine tradi cione nuda volūtas domi ni ſufficit ad re tranſferē dam veluti ſi rem quā tibi aliqͥs ꝯmendauerit a̓ loca uerit aūt apud te depo ſuerit vediderit tibi a̓ do nauerit ꝙͣuis em̄ ex ea ca tibi n̄ tradiderit ea. eo tn̄ ipſo ꝙ patit̉ tuā eſſe ſta tim tibi acqͥrit̉ ꝓprietas ꝑ inde ac ſi eo noīe tͣdita ti bi fuiſſet ¶ Itē ſi q̓s mer ces in horreo ſuo poſitas vediderit ſimul atqꝫ cla ues horrei ſui tradiderit emptori tranſfert ꝓprieta te merciū ad emptore. C Hoc ampliꝰ interd̓ ⁊ in in certā ꝑſonā collata volū tas dn̄i tranſfert ꝓprieta te rei. ut eccep̄tores ⁊ cō ſules qͥ miſſilia iactant in vulgꝰ. ignorāt quid eoꝝ quiſqꝫ accepturꝰ ſit. et tn̄
qꝛ volūt ꝙ quiſqꝫ eoꝝ ex ceperit eius eſſe ſtatim eū dominū efficiūt. Qua ra cione veriꝰ eſſe vid̓r. ut ſi rem ꝓ derelicto a domino habita occupauerit quis ſtatim eum dominū effici. Pro derelicto aūt habet̉ qd̓ dominꝰ ea mēte abie cerit. ut id in nu̓o reꝝ ſua rū eſſe nollet ideoqꝫ ſtatī dominꝰ eius rei eſſe deſijt ¶ Alia ſane cā eſt eaꝝ re rū que in tēpeſtate maris leuiādē nauis cā eiciunt̉. Hec em̄ domīoꝝ ꝑmanēt qꝛ pala eſt eas non eo aīo eici ꝙ qͥs eas nō velit. ſꝫ ꝙ magis cū ipſa naui maris ꝑiculū effugiat. qͣ de cāſi qͥs eas fluctibꝰ expulſas l̓ eciā in ip̄o mari nactus lu crādi aīo abſtulerit fur tū ꝯmittit. nec longe vid̓r diſcede̓ ab his q̄ a reda currēte non intelligētibꝰ domīs cadūt. Ꝙ rebus corporalibus et in corporalibus Vedā prete̓a res corꝑales ſunt. et qͥdam incorꝑales. ¶ Cor ales ſunt qͥ ſui natura tā
si Fieri. niſi in caſibus ut. ff. d̓ iur̓ fiſci. l. ſi ꝓcurator. §. fi. et. ff. de re iudi. a diuo. §. ſꝫ ſi emptor. t ¶ Cihil. ꝙ em̄ qͥs ꝑ alium facit ip̄e facere vid̓r ut. ff. de vi et ui ar. l. i. §. deie ciſſe. et. jͣ. de inuur̓. §. n̄ ſolū et. ff. de iniur̓. jtē apud. §. feciſſe u ¶ Permiſſa. vel ab ip̄o dn̄o vel ab alio domini volūtate x ¶ Libera. ſecꝰ in gn̓ali ꝓcur̓. qui n̄ hꝫ liberā ut. ff. d̓ ꝓcur̓ l. ꝓcurator totoꝝ. ſꝫ. M. diſtinxit int̓ ꝓ cur̓. totoꝝ bonorum ut ibi et vniu̓ſoꝝ ut h̓. y ¶ Int̓dū. nu da .ſ. a tͣdicone ſic. q d̓ pact. l. tͣdicōnibuſ Itē in alijs caſibꝰ do miniū ſine tradicōne dat̉ qui pn̄t his legi bꝰ notari ut. ff. d̓ ac ren. poſ. l. i. §. ſi iuſſe rim et. §. iōqꝫ. et. l. ꝙ meo. §. ſi vēditorē. et l. qͣrūdaꝫ. Itē. C. d̓ ac qͥren. poſ. minꝰ ⁊ C. d̓ dona. l. i. et. l. quiſ quis. Itē ſi volēs ti bi tͣdere dn̄ium noīe tuo me ꝯſtituā poſſi dere. vel ꝯducā a te. ut. ff. d̓ acqͥren̄. poſ. qd̓ meo. et d̓ rei ven. quedā ml̓r. z ¶ T am eſſe. ſi res pn̄s eſt ut. ff. d̓ rei ven. eius. et. l. hͦ ſi. vel h̓ in ve ra vēdicōne. ibi in fi cta ut. ff. ꝓ emp. l. ij. Iē hͦ ē veꝝ ſi p̄cium ſit ſolutū vel ſatiſfa ctū ut. sͣ. e. §. vēdite. a ¶ It ē ſi qͥs. et ē ca ſus vbi in poſſeſſio ne tͣdita acqͥritur do miniū et alios habes notatos. ff. d̓ rei ven. l. ſi ager. b ¶ Cla ues. alit̓ de conſuetu dinē dacie in qua cuꝫ aliquis vult legare vel dare fundum ec cleſie. ſumit paꝝ ter re in panniculo ⁊ po nit ſuper altare. et i ta tranſfert dominiū ut. exͣ de ꝯſue. c. i. eſt tamen caſus mirabil̓ in quo ſine omni ſolē nitate tranſfert̉ dominiū neqꝫ ipſo iure ut. C. de dona. l. qͥſ quis ar. C. de ſacroſan. ec. ut interd̓. c ¶ Iteꝫ poſitas. i. repoſitas. d ¶ Tranſfert. ꝓprietatē et poſſeſſionē. et qd̓ dixi de ꝓprietate verum eſt. ſi dn̄s eſt tradens alias cauſam vſucapiendi. ſi hec fiant coram horreo. et hͦ ꝓpter pn̄tem viſioneꝫ rei ut. ff. de ꝯtͣhen. emp. clauibus. et de acquiren. poſ. l. i. §. ſi iuſſerim. et ſūt hec in ar. ut ſi vendam equū quē tradaꝫ ꝑ frenū vel capiſtrū ut dominiū tranſeat. e ¶ Hoc ſ. eſt quā. sͣ. in aliquo caſu qꝛ. ſupͣ ſemꝑ in ꝑſonā certaꝫ h̓ in incertā. f ¶ Incertam. ar. ꝯtͣ. jͣ. del̓. §. tutor. g ¶ iſ filia. ſic dicta. qꝛ in ppl̓um mittant̉ ſiu ꝓiciunt̉. ut illūc cur
rēte multitudine poſſint p̄tores vel conſules ꝑtranſire. ut in coronacōne domini papevidi ut. ff. ꝓ derelicto .ſ. ſi id qd̓. §. id qd̓. et in aut̓. de conſuli. col. iij. §. hec itaqꝫ. ibi ar gentum vero ⁊cͣ. h ¶ Nollet. vere vel legis interp̄tacone ut in aut̓. de nup. §. et multo pocius et. C. de infant̓. l. fi. ⁊ C. de lati. li. tol. l. i. §. ſed ſcimus. Accur. florent̓. i ¶ Deſijt. ſi abiecit. l̓ habere deſijt rem im mobilem. alioqͥn po ſeſſionē ꝑdere pōt. n̄ dominiū ut. ff. de ac qͥren. poſ. ſi quis ī. §. dr̄a. et. ff. ꝓ dereli cto. l. i. ⁊. ij. k ¶ Alia cauſa. alias ſane .ſ. ꝓiciendi. ⁊ iō aliud ius ſtatuetur. l ¶ Fluctibꝰ .i. vndis m ¶ Furtū. ff. de fur. l. fal. §. ſi iactum. ꝯtͣ. So. diſtingue ani mū ꝓicientis. ꝙ pa tet ut ſi librū aꝑtum ꝓiciam ẜm joh̓. ut ex hac. l. et illa colligi tur et ar. ff. d̓ damp. infec. ſi finita. §. ſi qͥs mētu. Item quid di ſtat hoc furtū ab illo ff. de incen. ru. nau. ℟ n. hic locum habet qn̄ non in ipſo nau frāgio aliquid quis furat̉. ibi in ipſo nau fragio ut. ff. d̓ incē. ru. nau. l. i. in fi. ⁊. l. i. et. iij. ut. ff. ꝓ dere licto. l. i. et. ij. et. iij. n ¶ Longe. nā in ali quo diſtat. qꝛ h̓ ſciē te. illud ignorante dn̄o fit. o ¶ De re da. i. de curruducto abequis. p ¶ Non intelligentibus .i. n̄ videntibꝰ. q ¶ De rebus corꝑalibus et incorꝑalibus. Vedam p̄te rea .i. ꝓpt̓ p̄ dictam diuiſi onē. sͣ. ti. i. eſt et alia qꝛ quedam ꝯmunia. quedam publica. que dam vniue̓ ſitatiſ. que dam nullius. quedaꝫ corꝑales. et quedā incorꝑales ut ſub icit. r ¶ Corꝑales. ſic ff. de re. di. l. i. §. quedam. ſ ¶ Que dam incorꝑales. quid de hac diuiſione nos iur̓ ꝯſulti ege mus. ℟n. qꝛ multa in corꝑalibꝰ locuꝫ hn̄t. que n̄ ẜuantur in incorꝑalibꝰ. incorꝑalia em̄ non tradunt̉. nonv ſucapiū tur regl̓ariter ut. ff. de acquiren. re. do. l. ẜuus. §. incorꝑa les et de vſuc̄. l. vſucapionē. nonvendicant̉ ut. ff. de rei vē. l. vendicacō. ac non tranſferunt̉ penitus ut. ff. ꝓ ſocio. l. ij et. iij. non poſſident̉ ut. ff. de acquiren. poſ. l. iij. et princi. t ¶ Sui naturā. nam ſecus ſi ꝓpt̓ difficultatē ut res in ꝓfū dum maris vel celo affixa. Accur. florentius.

I
gi poſſunt veluti fundus. hō. veſtiſ. auꝝ. argentū et deniqꝫ alieres innu̓abi les. ¶ In corporales au tem ſunt que tangi non poſſunt qualia ſunt ea q̄ in iure conſiſtunt ſicut he reditas vſuffructus vſus et obligaciones quoquo modo contracte. Nec ad rem ptꝫ ꝙ in hereditate res corporales continent̉ nam et fructus qui exfun do ꝑcipiuntur corporaleſ ſunt et id qd̓ ex aliqua ob ligacione nobis debetur plerumqꝫ corporale eſt ve luti funduſ. homo. pecuīa Nam et ipſum ius heredi tatis et ipſum ius vtendi. et fruendi et ipſuꝫ ius ob ligacioniſ in corporale eſt ¶ Eodem numero ſunt iu ra prediorum vrbanorum et ruſticorum que eciam ẜ uitutes vocantur. De Seruitutibus ruſticorum. Vſticorum predi orum iura ſunt hͨ.
īter. actus. via. aquedu ctus. ¶ Iter eſt ius eun di ambulandi hominiſ nō eciam iumentum agendi vel vehiculum. ¶ Actus ē ius eundi ambulandi ho minis agendi iumentum. vel vehiculum. Itaqꝫ qui habet iter actum non habet. ſed qui habet actū iter habꝫ eo ꝙ vti poteſt eciam ſine iumēto. ¶ Via eſt ius eundi et āgendi et ambulandi hominis nam iter et actum via in ſe con tinet. ¶ Aqueductus eſt ius aqueducende per fun dum alienum ¶ Predio rum vrbanoꝝ ſunt ẜuitu tes quē edificijs inherent ideo vrbanoꝝ dicte ſunt. quoniam edificia omīa vr bana predia appellantur. etſi in villa edificata ſunt ¶ Item prediorum vrba norum ẜuitutes ſunt hec. ut vicinus onera vicini ſu ſtineat ut in parietem eiꝰ liceat vicino tignum im mittere ut ſtillicidium vel
v ¶ Innume̓abiles .i. non abiles ad nume̓andū. jo. x. ¶ I corꝑales. que in iure. i. ſub hͦ predicabili. ius ꝯtinet̉. i. ii quarum diffinicōnibꝰ ponit̉ hec dictio ius in p̄dicato. qua lia ſunt omnia iura .ſ. incorꝑalia ut. ff. de re. di. l. i. §. qued̓ y ¶ Vereditas ut. ff. de. ꝟ. fig̓. l. nihil. z ¶ Vſi fructꝰ. jͣ. de vſufruct. in pnͥ. a ¶ Et obligacōnes. jͣ. de obli ii prin. b ¶ Quoquonō .i. ſi ue ex contractu vel q̄ ſi vel maleficō ut. jͣ. d̓ oblig̓. §. fi. c ¶ Rec ad re. ℟n. tacite ob iectioni. q. d. quomō hereditas eſt incor ꝑalis cū in ea ſint reſ corꝑaleſ. d ¶ Ex fū do. in quo vſufr̄. Ha bemus. e ¶ Plerum qꝫ. ꝓpter ẜuitutem q̄ ꝑ actionem vel obli gacionem debetur ut 4. de acti. §. ij. et ꝓpt̓ actionis ceſſacionem ut. ff. man. l. ſi ꝓcura torem. §. fi. et de rei ven. l. ſi hominem. §. vſqꝫ adeo. f ¶ Naꝫ ꝓ ſed. g ¶ Ius he reditatis .i. ipſa here ditas. et ſic intranſi tiue h̓ tria leguntur h ¶ Eruēdi. i. vſufr̄. i ¶ Obligacionis .i. obligaco ipſa. k ¶ Eodem numero. i. inter in corporalia l ¶ Sadem iura .i. ẜui tutes. m ¶ Vocant̉ d̓ quibus. jͣ. ti. ꝓx. d̓r ſtatim de quibuſdaꝫ queritur. licet ad noſ non ꝑtineant. ut de aere fumio. et de fla tu animalis. ℟ n. ẜm ph̓os. hec eſſe corpo ralia. Item quid de angl̓is bonis et ma lis et anima hominis ℟. hec incorporalia eſſe. Vſticorū. ſic et. ff. e. l. i. In Cdra. i. ẜuitutes. et nota hec tria genera ẜuitu tum. quedam a ꝑſona ꝑſone debentur de quibus d̓r. sͣ. d̓ iu re ꝑſonarum. quedam abvna re alteri rei de quibus dicit̉ in hoc. t. quedama re ꝑſone ut vſufruc. et vſus. et habita cio ut. jͣ. ti. i. et. ij. poteſt et quartum dici. ut a ꝑſona rei de beatur ut. ff. de ꝯdi. et de ticio. §. ticio et de ali. et cib̓. le. l. ẜuos. o ¶Ius eundi. ſolus. ut ꝑ hoc diſcrepet a ſequen ti. p Ambulandi .ſ. cum alio. q ¶ Iumentum .ſ. ſeꝑatū a ſe vel armenta ſeꝑata a ſe. ſed ſuꝑ equo ire poteſt ut. ff. de ẜuit̓. ruſ. p̄di. qui ſella. in pnͥ. et. l. iter. qn̄qꝫ iter non eſt ẜuitus ut ſi fructuariodetur a dn̄o alterius predij ut. ff. ſi ẜuitus ven. l. ij. §. ij. Tercio groſſe d̓r quelibet via ꝑ quaꝫ itur. r Iumentum. vel ſubtus vel ante ſe. et idem ſi in vehiculo. ſ ¶ Actum habet. ꝑ ꝯſequenciam. t ¶ Iter hꝫ quo ad cōmodum non qͦ ad ẜuitutē. Sunt em̄ due ẜuitutoſ
et diuerſe ut. ff. ſi ẜui. ven. loci. §. ſ. et. ff. de adim̄. le. l. j. v ¶ Eoqꝫ .i. itmere contento ſub actu. x ¶ Via eundi. hec ꝟba expone ut sͣ. e. §. i. y ¶ Continet. ſed que eſt dr̄a ẜm hoc inter actum et viam. ℟n. qui habet viam poteſt trahe re trabem et lapides et rectam ferre haſtam. que nom per mittuntur habenti actuꝫ. ut. ff. de ẜui. ruſ. pred̓. l. qui ſella .§. ¶ Item certa via latitudo eſt. viij. ped indirectum in angul xvi. niſi maior vel mi no⁊ placuerit facere ꝯſtituentibus. qd̓ nō eſt in actu ut. ff. d̓ ẜ ui. ruſ. pred̓. l. vie. et l. certe. §. latitudo. et l. via conſtitui. z ¶ Aque ducende. ſi ue inuente ſiue inue niende ut. ff. e. l. la beo. a ¶ Predioruꝫ in villa. non em̄ locus ſed materiā facit vr banum p̄diuꝫ. qd̓ dic ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. l. v. bana p̄dia. b ¶ Vi cius .i. domus vici c ¶ Stillicidium. ꝙ ſtillat. et interdum directo cadit. interd̓ non ꝓpter ventuꝫ for te. ſed flunten dire cto cadit. et maxime ꝑ dochiam .i. canna le ut. ff. d̓ ẜui. vr. p̄. ẜuituteſ. §. ſtillicidiū d ¶ Non recipiat. ſ. non reciꝑe eſt ius ī ẜuitutis. ymmo po us libertatis. et hā negatiuā referas ad omnia exempla ꝓ me dicta. vel dic ſic̄ reciꝑe talia eſt ẜui tus. ita econtra ſi de ſinat reciꝑe eſt mihi quondam recipienti ẜuitus et onus et ſic̄ in preſcribenda ẜui tute non indigebam aliquo facto ſic econ tra in p̄ſcribenda ſua libertate indiget facto .ſ. ut foramina obturꝫ vel ſimilia fa ciat. que non ſunt neceſſaria in preſcrip. libertatis. contra ruſticam ẜuitutem. et ideo tantum in affirmatiua lex diciſ de eis .ſ. ius eundi agendi ⁊cͣ. ut. ff. de ſerui. vr. p̄. l. v. et. s e. circa pnͥ. e ¶ Tollat qd̓ poteſt ꝓdeſſe mihi ad lumia re fulgenda. Vnde dicitur in libro regum refulſit ſol in clipe os aureos. et reſplenduerūt montes ab eis et. ff. e. ſi arbo rem. §. interdum. vel dic ꝙ tollat. ut ſit ẜuitus ut modo mn alijs diximus. f ¶ In ruſticorum. hauſtum .ſ. ius haurien di aquam neceſſariam agro meo vel laborantibus in eodeꝫ ex fonte vicini. g¶ Pecoris .ſ. conſtituti ad ſtercorandi agrum meū. et ſic bibent vel paſcentur in tuo vicino agro et ſic ſunt reales ſeruitutes. Sed contra. ff. de alim̄. et ci. ſe. l. mela. §. fi. ℟. ibi ꝑſonales dicuntur qꝛ cum ꝑſona du rant et ar. ff. de ẜuit̓. ruſ. pred̓. pecoris. vel ſi habeā p̄diū

II
flumen recipiat quis in e des ſuas vel in areā vel in cloacam vel non recipiat et ne alcius quis tollat e des ſuas ne luminibus vi cini ſui officiant. ¶ Item ius in corꝑe quo ſublato. ruſticorum predioruꝫ ſer ilitutes quidam ꝯputari recte putant aquehauſtū pecoris ad aquam appul ſum uis paſcēdi calcis co quende arene fōdiende. ¶ Ideo autem hec ẜuitu tes p̄diorum appeſlantur. qm̄ ſine predijs conſtitui non poſſunt. Nemo enim ẜuitutem poteſt acquire revrbani vel ruſtici p̄dij nͥ qui habet p̄dium nec qͥſ ꝙͣ debere n̄ qui p̄diū ha bet. ¶ Si quis velit vīci no aliqd̓ ius conſtituere. pactionibus atqꝫ ſtipula cionibus id efficere debꝫ poteſt autem in teſtō quiſ heredem ſuū damnare ne alcius tollat edes ſuas ne luminibus vicini ediū offi ciant vel ut paciatur eum tignum in pariētem mitte re vel ſtillicidiū habere v ut paciatur euꝫ ꝑ funduꝫ ire agere aquāue ex eo
ducere. De vlulrūctū Suſfructus ē iuſ alienis vtendi fru endi rebus ſalua reꝝ iubſtāncia. Eſt auteꝫ et ipſum tolli neceſſe eſt. ¶ Vſuſfructus aꝓprieta te ſeꝑacionem recipit id qꝫ pluribꝰ modis accidit ut ecce ſi quis vſumfructū alicui legauerit nam he res nudam habet ꝓprieta tem legatariuſvero vſum fructū. Et econtra ſi fund̓ legauerit deducto vſufru ctū legatarius nudam ha bet ꝓprietatem heres ve ro vſumfructum. Item a lij vſumfructum alij dedu cto eo fundum legare po teſt ¶ Sine teſto vero ſi quis velit vſumfructū alij conſtituere pactionibus et ſtipulacōnibus id effi cere debet ¶ Ne tamē in vniuerſum inutiles eſſent ꝓprietates ſemꝑ abſcēde te yſufructu placuit certiſ modis extingui vſumfru ctum et ad ꝓprietatem re uerti ¶ Conſtituitur au temyſuffructus non tancui expediant non erit ſeruitus. ſed magis aliud ius .ſ. pa ctionis vel conuencōnis ut. ff. de ſeruit̓. ut pomū h ¶ Co quendē. neceſſe ad domunculam iagro meo faciendam ꝓpt̓ fructus recipiendos. ideinde arena fodienda. i ¶ Nec qͥſ quam .ſ. ut ſeruitus ſit. obligacio tamen eſſe poteſt. ut. ff. de euicti. fund̓. §. i. et. ff. fam̄. here̓. heredes. §. ſed contra ſi ꝓmiſſor vie ⁊cͣ. k ¶ Si quis. ius. i. a liquam ſeruit̉. de ſu ꝑioribus. l ¶ Pa ctionibus .i. pactio nalibus ſtipulacioni bus. ſimilis expoſicō eſt. ff. de acquiren. poſ. l. ſi rem in fi. vel pactionibus .i. contͣ ctibus alijs ut vendi cione et donacōne. et qd̓ ſubicit ſtipulacōi bus .i. obligacōibuſ verborum tantum. m ¶ Edes ſuas. qui bus ſeruitutibus nō impoſitis cuilibet vſ qꝫ ad celum liberum eſt edificare ut. ff. ꝙ vi aut clam. l. fi. §. pe nul. et de ſeruit̓. l. fi. n ¶ Ducere. his de ficientibꝰ cui libat reſ ſua libera eſt. et po terit alium ꝓhibere volentem ingredi in ſuum agrum ut. sͣ. d̓ re. di. §. fere. ⁊. §. pla ne. accur. De vſu fructu Rubrica. Suſfructus. ſic. ff. e. l. i. et ij. a ¶ Eſt ius .i. ſeruitus. et ꝑ hoc patet ꝙ non lo quitur de ip̄ẜ fructi bus fūdi qui ſūt cor ꝑales ymmo de iure vtendi ut. sͣ. de rebꝰ cor. et incor. §. i. ſic qꝫ ꝑ hoc verbum ſci licet qd̓ expono ius i. ſeruitus. remouet̉ vaſallus ſuꝑficiariuſ et qui alias vtile do miniū habet. Item hoc ius eſt eciam ꝑſo nale. qꝛ cū ꝑſona ex tinguitur. ut. jͣ. e. §. finitur Item eſt forma quedam aꝓprie tate ſeꝑata. cum apud vnum poſſit eſſe ꝓprietas. apud aliū vſufruc. ut. ff. de acquiren. poſ. l. ꝑmiſceri. ius autem qd̓ dominus fundi habet in fructibus ꝑcipiendis. eſt cum cau la. i. cum ꝓprietate ut. ff. de excep. rei iud̓. ſi cuꝫ argent̓. §. penl̓. b ¶ Alienis. nam ſua res nemī ſeruitutem debet ut. ff. de ſeruit. vr. pred̓. l. i. re ꝯmuni et. ff. ſi vſufruc. penl̓. l. vti frui. in pnͥ. Itē ꝙ ſubicit rebus. dic .ſ. quibuſlibet niſi vſū ꝯſumantur ut. jͣ. e. §. ꝯſtituitur. et. ff. ſi cer. pe. l. i. ī fi. c ¶ Vtendi. ad dr̄am creditoris qui vti non debet pignore ut. jͣ. de obli. qͥ ex delic. naſ. §. furtum. d ¶ Fruendi. ad dr̄aꝫ
nudi vſus in quo tamen vti et frui ꝑmittitur ut. jͣ. ti. i. in pn̄ e ¶ Salua rerum ſubſtancia .i. p̄ſtita caucōne vel ſatiſdaci one de ſaluanda ſub̓a ſecundum quoſd̓. et ſic dicunt caucō nem eſſe de ſubſtancia vſufruc. ar. ꝓ eis. C. e. l. i. et. ff. dev ſufruc. l. vxori. nos contͣdicimus ei. ꝙ hec caucō non eſt d̓ ſub̓a vſufruc. nam ſine ea vſufruc. eſt. plus dico. qꝛ in caſi bus nullomō preſta tur ut. ff. ut le. vel fi deiꝯ. ſer. cau. ca. l. i. .§. ad fiſcum. et. C. d̓ bo. qͥ li. l. fi. et. ff. v ſufruct. quemadmod̓ ca. l. vſufruc. §. illud et. §. plane. dic ergo ſalua rerum ſubſtan cia .i. ne ꝑeat rerum ſubſtancia. q. d. tam diu durat vſufruc. ꝙͣ diu durat ſubſtancia et hoc ſtatim ꝓbat. ē autem ⁊cͣ. et ſic verba ſūt de diffinicōne ſed non caucio. f ¶ Eſt autem .ſ. vſufruc. ius i. ſeruitus vel forma corꝑi inherens. g ¶ Quo .i. corꝑe ꝑ empto. ut domo de ſtructa. vel fūdo caſ mate ꝑempto. vel iu mento mortuo in qͦ vſufruc. habetur ut. ff. ꝓ ſocio. l. verum. .§. penl̓. h ¶ Ipſuꝫ ſ. ius vtendi fruendi. i ¶ Vſufruc. ſed op pono. ante ſeꝑacio nem non eſt vſufruc. ſed nec poſt ſeꝑacio nem recipit ſeꝑacio nem. ℟. vſufruc. i. qͥ poſtea d̓r vſufruct. k ¶ Qudam. ſic. C. de muli. qͥ ſer. ꝓprijs. l. i. §. ſi quaſ. ſic et. C. ꝯ munia de ma. l. i. l ¶ Deducto. no de ducto. ſi em̄ vni ſim pliciter fund̓. alij vſu fruct. legauerit ani bo ꝯcurrunt in vſum fruct. ut. ff. de vſufr̄. act. l. inde neracius. .§. non ſolum. et d̓ vſu fruct. e. reꝝ q̄ vſuꝯ ſu. l. ſi tibi. m ¶ Legare. Item alijs modis ut. ff. e. ti. vſu fruct. pluribus autem datur cum inducitur in poſſeſſioneꝫ fructuarius. et ꝓprietarius patitur eum vti frui ut. ff. e. l. in pnͥ. n ¶ Conſtituere. inter viuos. o ¶ Pactionē. ut. sͣ. ti. i. diximus. §. fi. p ¶ Ne tamen abſcedente. id eſt ſeꝑato exn̄te. et erit ꝓ queſtione illa. ꝙ liber homo non poterit lo care oꝑas ſuas in ppetuum. ne libertas ſit inutilis. ꝙ. y. cō ceſſit. ar. ff. de ꝯdi. et de ticio. §. ticio. de li. ho. exhi. l. i. ſed jo. ꝯtͣ. cum poſſit ꝑ ſubſtitut̓. ẜuire. ut. C. de epi. et cleri. l. quiſquis. et. l. ad ſil̓itudinem. cum hoc non agat̉ ut ꝑ ſe tantum oꝑetur. ut. C. de cad̓. tol. l. vna. §. vera. et. ff. d̓ du

I
tum in fundo et edibus. verum eciam in ẜuis et iu mentis et ceteris rebꝰ ex ceptis his que ipſo vſu cō ſumunt̉. Nam hee res ne qꝫ naturali racione neqꝫ ciuili recipiūt vſumfructu quo in numero ſunt ymuꝫ oleum frumentum veſtim̄ ta quibus ꝓxima eſt pecu nia numerata. Namqꝫ ip ſo vſu aſſidua ꝑmutacōne quodāmodo extinguitur ſꝫ vtilitatis cauſa ſenatus cenſuit poſſe eciam reruꝫ earum vſumfructū conſti tui ut tamen eo nomīe he redi vtiliter caueat̉. Ita qꝫ ſi pecunie vſuſfructꝰ le gatus ſit ita datur lega tario ut eius fiat et lega tarius ſatiſdat heredi de tanta pecunia reſtituen da ſi morietur aut capite minuetur. Cetere quoqꝫ res ita tradunt̉ legata rio ut eius fiant ſed eſti matis his ſatiſdatur a le gatario ut ſi moriat̉ aut capite minuatur tāta pe cunia reſtituatur quanti hec fuerint eſtimate ergo ſenatus non fecit quidem
earum rerum vſumfructū nec em̄ poterat ſed ꝑ cau cionem quaſi vſumfructuꝫ ꝯſtituit ¶ Finitur autem vſuffructus morte vſufru ctuarij et duabus capitis diminucōnibus maxima ⁊ media et non vtendo per modum et tempus q̄ om nia noſtra ſtatuit ꝯſtitu cio ¶ Iteꝫ finitur vſuſfru ctus ſi dn̄o ꝓprietatis ab vſufructuario cedatur Nam cedendo extraneo nihil agitur vel econtra rio ſi fructuarius ꝓprieta tem rei acquiſierit q̄ res ꝯ ſolidacio appellatur. ¶ Eo amplius cōſtat ſi edeſ incendio ꝯſumpte fuerint et eciā terre motu vel ſuo vicio corruerint extingͣui vſumfructum neceſſe eſt et nec aree quidem vſum fructum deberi. ¶ Cum autem finitur totus vſuſ fructus reuertitur ſcilicꝫ ad ꝓprietatem et ex eo te porē nude ꝓprietatis dn̄s incipit plenam in re habe re poteſtatem De vſu et habitōne iſdem iſtis modis
obus reis. l. nemo eſt. vel eciam poſſit int̓eſſe preſtare. ut fr. de re iudi. ſi quis ab alio. §. fi. accur. q ¶ Certis modis ut. jͣ. e. §. finit̉ r ¶ Cōſtituit̉ aūt in fūdo. ec̄ ſteriſ ut. ff. e. ſtatue. §. i. ⁊ ¶ Natali. qꝛ n̄ p̄t eē ſalua ſub̓a ꝙ eē dꝫ ut. sͣ. e. ī prͥ. ſ ¶ Ciuili. qꝛ tnͣſ ī legatarij. vn̄ ſibi ẜuie̓ nō p̄t ut. ff. ſix ſuf. pe. l. vti eſtim̄ta. ff. e. l. ſ. ci qͥd. §. et ſi veſtinitoꝝ ꝯtͣ. ſo. ibi loqͥt̉ de qͥ buſdā veſtimentis q̄ ppetuo durabant. hic de temporalibus. v ¶ Permutacōne. naꝫ que hodie ē mea cras erit tua. ſic di ſtinguitur quo ad do miniū meū qd̓ d̓ſinit ſic. sͣ. de re. di. §. ſi ta men. Item ſi cuꝫ alia miſceatur extinguit ut. ff. de ſol̓. ſi alieni. x ¶ Sed vtilitatis ſe natus. cuiuſ nomen n̄ habemus. y ¶ Sa tiſdat. ſed nonne hec ſatiſdacō vel illa qͣ ſa tiſdat legatarius vel vſu fructuaruiſ ſe vſu rum arbitrio boni vi ri poteſt remitti a te ſtatore. ℟ n. n̄. ut. ff ut. in poſ. le. ſi pecu nie et. C. de vſufruc. l. i. et. C. ut. le. no. ca. l. penl̓. Illa autē ſatiſdācio quam pre ſtat heres de legato ſoluendo bene poteſt remitti. ut. ff. ut le. no. ca. l. licet. ⁊. l. fi. et eſt racio qꝛ hic ſa tiſdacio ꝯtemplacōi heredis int̓ ponitur. illa autem delegato p̄ſtando gracia te ſtatoris ut ſua volun tas adimpleatur ut C. ut le. no. ca. l. ij. n̄ eſt ergo mirum ſi il lud qd̓ ſua gracia in troductum eſt. teſta tor poteſt remittere aliud autem non ut. C. de pact. ſi quis in ꝯſcribendo et. ff. de pact. l. pactum et de oꝑ. li. l. cerdonem et ad. l. fal. ꝙ de bonis. §. fi. z ¶ Capi te. his em̄ duobus modis tantū amittit̉ vſufruct. ut. ff. de vſufruct. earum reꝝ que vſu. con. l. iuſti. et. l. qm̄. a ¶ MAinuetur. a legatario. b ¶ Eſtimate .ſ. eo tꝑe quan do dantur legatario ſic. ff. de vſufruct. earum rerum que vſu. con. l. ſi tibi. c¶ Poterat .ſ. cum ſub̓a in his non ſal uetur. et dominiū mutetur ut. sͣ. dictum eſt. d ¶ Caucio nem eciam pprie. nam ſatiſdare debꝫ ut. C. de. ꝟ. ſig. ſ. ſan ctimus. et. ff. de vſufruct. e. reꝝ que vſu con. l. tribꝰ in fi. que caucio loco ꝓprietatis erit apudheredem. e ¶ Fintur autem vſufruceuarij .ſ. naturali. ſed ꝯtͣ. ff. de nouac̄. ſi vſufruct. So. ibi non contradicit. ibi em̄ anteꝙͣ eſſem fructua rius delegaui vnde ex eius ꝑſona cui delegaui finit̉. qꝛ in eius ꝑſona incipit. ſi autem poſtea delegaſſem ex mea ꝑſo na finiretur ut. ff. de ꝑiculo ⁊. cōm. reiven. l. neceſſario. fi. f ¶ Capitis. sͣ. de capi. di. §. i. ij. et. iij. g ¶ Maxima. q̄ mortes cͣiuiles ſūt ut. ff. ꝓ ſocio verum. §. ſocietas non āu tem mimia capi. d. ut .jͣ. de acqui. ꝑ arro. in pnͥ. h ¶ Per mo dum .ſ. ut bonus pa terfa. vel melius per modum et tempuſ. i. ꝑ moderatum ter ſ. x. an. inter pn̄tes xx. inter abſentes u C. de vſufruct. cor rupcōnem. ſed reli ctum ciuitati durat. c an. ut. ff. e. an. vſufr̄ actō ꝟo ꝯpētēſ ꝓyſu fruct. n̄ ipſo iure tol litur. cum tempus n̄ ſit modꝰ tollēde ob ſed ꝑ excepcōnem cto temꝑe tollitur. licet in alijs modiſq fruendi. ipſo iure ec am actio tollat̉ ut. ff. de acti. et obli. obli. gacionum fere. §. pla cet. accur. i ¶C ſtitucō. C. de vſufr. corrupcōnē. k finitur. cedendo. j. ti i. in fi. pͥmi caſus. ꝯtͣ So. Hic dicit de ture vtendi. qd̓ cedi nor poteſt. ymmo tūc ad ꝓprietatem reditu hic et. ff. de iur̓. do. ſi vſufruct. ibi de ip̄a fructuum ꝑcepcione ar. ff. de ꝑi. et co. re ven. l. neceſſario. fi. l ¶ Acquiſierit. finitur vſufruct. m ¶ Que res .i. talis acquificio. n ¶ Con ſumpte fuerint .i. in totum ut. ff. e. ſi cui. o ¶ Nec aree. ſic. ff. qͥ bus modyſufruct. a iur̓ repeti. et. l. peni ar. ꝯtͣ. ff. d̓ pig̓. act. l. domo. p ¶ Cūt tus. nō totus ſi em̄ ꝓ ꝑte non redit ad ꝓprietatem ut. ff. qͥ bus mod̓ vſufruct. a. l. excepta. Item ſi ſunt duo ꝯfructua xij. vno ꝑdente. alteri accreſcit ut. ff. de vſufruct. accreſ. ſ ijſdem. ꝯſtituit̉ i. §. pent̓. De vſu et habitacōne ¶ Ii. in teſtō. et inter viuos ut. sͣ. ti. i. §. i. a ¶ Solet. mii ꝙ vſus ꝓ ꝑte conſtitui non poteſt ut. ff. e. l. vſus psͣ. ſꝫ ali ud in vſuf. ut. ff. de vſufruct. l. vſufruct. ab inicio. et eſt ra cio. qꝛ diuiduus eſt qd̓ non eſt in alijs ẜuitutibꝰ ut. ff. ad. ſ fal. l. i. §. ſi vſuf. nec obſtat ſi duobus vſus ꝯſtituit̉. ꝙ ꝯcur ſuꝑtes fiunt qꝛ occaſione magis ꝙͣ racionē ꝯtingit ut. fri de riuis. l. labeo. b ¶ Lodis qͦs. sͣ. ti. . §. finit̉ habuinꝰ

II
quibꝰ vſuffructꝰ conſtitu itur eciam nūdus vſus cō ſtitui ſolet. Hijſdemqꝫ ill̓ modis finitur quibꝰ et vſꝰ fructus deſinit. ¶ Ninus aūt ſcilicꝫ iur̓ eſt in vſu ꝙͣ in uſufructū. Na is qͥ fūdi nudum habet vſum nihil vlterius habere intelligi tur ꝙͣ ut oleribus pomīs floribus feno ſtramētis li gnis ad vſum quotidianū vtatur ¶ In eodem quo qꝫ fundo hactenꝰ licet ei morari ut neqꝫ dn̄o fundi moleſtus ſit neqꝫ his ꝑ qͦs oꝑa ruſtica fiunt impedi mēto ſit nec vlli alij ius qd̓ habet aut locare aut ven dere aut gratis cōcedere poteſt cum his qui vſum fructum habet poteſt hec omnia facere ¶ Item is qui edium vſum habet ha ctenus ius habere intelli gitur ut ipſe tantuꝫ inha bitet nec hoc ius ad aliū tranſferre poteſt et vix re ceptum eſſe videtur ut ho ſpitem ei reciꝑe liceat et cum vxorē liberiſqꝫ ſuis. Item libertis necnon ꝑ ſonis alijs liberis quibus nonminꝰ ꝙͣ ſeruis vtitur. habitandi ius habet. Et ꝯuenienter ſi ad muliereꝫ
vſus edium ꝑtineat cum marito ei habitare liceat ¶ Item is ad quem ſer ui vſus pertinet ipſe tan tum oꝑe atqꝫ miniſterio vti poteſt ad alium vero nullomodo ius ſuū tranſ ferre ei ꝯceſſum eſt. Idem ſcilicet iuris eſt et in iume to ¶ Sꝫ ſi pecoris vel oui um vſus legatus ſit neqꝫ lacte neqꝫ agnis neqꝫ la na v̓tētur vſuariꝰ quia ea in fructū ſunt Plane ad ſtercorandum agrum ſu um pecoribus vti poteſt ¶ Sed ſi cui habitacō le gata ſine aliquo modo ꝯ ſtituta ſit neqꝫ vſus videt̉ neqꝫ vſuſfructus ſed quaſi ꝓprium aliqd̓ ius quaꝫ ha bitacionē habentibꝰ ꝓpt̓ rerum vtilitatem ſecundū marcelli ſm̄aꝫ noſtra deci ſione ꝓmulgata ꝑmiſimuſ non ſolum in ea degere ſꝫ eciam alijs locare ¶ Hec de ſeruitutibꝰ et vſufru ctu et vſu et habitacōne dixiſſe ſufficiat. De here ditatibus autem et obli gacionibus ſuis locis ꝓpo nemus ¶ Expoſuimꝰ ſum matim quibus modis iure gencium res nobis acqui runt̉ modo videamꝰ quic ¶inus iur̓. ſed in caſibus equales ſūt fructuarius et v ſuarius ut in vſu pecunis ut. ff. de vſufruct. e. reꝝ. l. hͨ ſe natus. §. i. Item in fundo de quo tantū fenū tollitur. quan tum ſoli ſibi ſuffic̄ ut. ff. e. fundi. Item ſi in ſilua remotā ex qua vterqꝫ lignavendere potuit ut. ff. e. diuus. d ¶ Feno j. d̓ herba. e ¶ Stram̄tis. i. de mellega genus eſt bladi. f ¶ Quotidianuꝫ. qͥd ſi hodie vſus qui mni hi ſufficit conſtituat̉ ⁊ cras ab alio in alio fundo. ℟ n. locus e rit electioni vel gra tificacōni in toto vi in ꝑte ar. jͣ. del̓ .§. ſi generaliter et. ff. de relig̓. l. fi. g ¶ Vta tur. nunquid in vnio vel frumento et oleo ℟. quidam nullomō alij ꝯtͣ. quorum ē ve rior ſm̄a ut. ff. e. ple num. §. p̄ter. Iteꝫ qͥs colit agrum. ℟. ꝓp̓e tarius ſi vult. aliaſv ſuarius ut. ff. e. ſi do mus vſus et. ff. d̓ vſu fruct. l. hattenus. h ¶ Impedimento. alias. .i. ſi alia de cau ſa inueniat dn̄m et ei us familiam poterit ꝓhibere ut. ff. e. l. ſi habitacō. §. fi. i ¶ Alij. q. d. n̄ in ꝓp̓o tario. k ¶ Cuꝫ. i. uis. ¶ Hec omnia. sͣ. ti. i. finit. ꝯtͣ. So. ut ibi ſic. ff. loc̄. l. lo care. ꝯtͣ. So. ibi. in p̄ dialibus ẜuit̓. loqui tur. hic in ꝑſonalibꝰ in ¶ Item is. ut ipſe ff. e. l. ij. §. i. ꝯtͣ. So. ibi ponitur ſolum ꝓ ſolummodo ut. ff. de vul. ſubſti. l. qui libe ris in pnͥ. n ¶ Cum marito. pn̄ti ⁊ futu ro ut. ff. e. l. ceterum .§. mulieri. ⁊ genera liter omnes recipiet quos et maſculꝰ. dū modo honeſte ut. ff. e l. non ſolum et. l. non aliter. o ¶ Item ip ſe tantum. non auteꝫ locare poteſt. ſi tam̄ aliqui dconducat fa ciendum. in eo po terit vti oꝑa vſuarij ſerui. Item ipſi eidem ẜuo ſua oꝑa po terit locare. acquirit autē ex re non ex oꝑa vſuarij ut. ff. e. plenum. §. fi. et. l. ſe. p ¶ Et in iumento. fac̄. ff. e. plenū. §. ſed ſi bonum et. §. equitij. q ¶ Sed ſi. neqꝫ lacte. niſi modi co ut. ff. e. plenum. §. ſed ſi pecoris alijs nullomō ẜm. p. jo. ꝯtͣ. dicit em̄ omībus his ad ſuū vſum et ſuorum poſſe vtiūt ni fundo. sͣ. diximus. r ¶ In fructu. ſic. sͣ. de re. di. §. i. pecudum. 2 ¶ Si cui habitacō. ſiue dicatur habitacō ſiue vſufruc. habitacōnis idem eſt ut. C. e. cū anuiquitas. ſ ¶ Aliquo .ſ. inter viuos. accur. s ¶ Pactionibus et ſtipu lacōnibus. ſic. sͣ. de ẜuit̓. §. fi. et de vſufruct. §. j. t ¶ Vſus qꝛ locat. ut. C. e. cum antiquitas. ſed vſuarius n̄ ut. sͣ. e. ci ca prin. accur. v ¶ Neqꝫ vſuſfructus. qꝛ hic non finit̉ niſi morte ut. ff. e. ſi ha bitacō. circa prin. ſꝫ vſufruct. multis mo dis ut. sͣ. de vſufruc. .§. finitur. x ¶ Deci ſiōe. ut. C. e. cū antiqͥ tas. h̓ excuſat ſe qua re de her̓. et obli. non dicat cum videtur h̓ dicere debere ut. sͣ. d̓ rebus cor. §. i. Proponemus .ſ. .jͣ. d̓ hered̓. inſti. vſqꝫ t. jͣ. de ob. et exinde vſ qꝫ ad ti. de acti. ac. z ¶ Expoſuimꝰ. h̓ cō tinuacō refertur. sͣ. de re. di. §. ſingulorū a ¶ Et. ꝓ id eſt. b ¶ De vſucap̄ .ſ. mo biliū ut patet. jͣ. e. in princ̓. et. C. quibus ca. ceſ. lon. temp. p̄ ſcrip l. ij. ſꝫ m. ff. e. vſuca. large ſūitur ꝑ totum. t. maxime m. l quare. Vre ciuili. i. l xij. ta. vel ro manorum ꝑ excellen ciam ut. sͣ. S̓ iur̓ na. §. ſed ius ⁊cͣ. a ¶ Qui bona. qd̓ p̄ſumitur. ſi a dn̄o credat ſe emē re ut. ff. de ꝯtrahen. emp. l. qui a quolibet vel ꝙ putat venden teꝫ habere ius vendē di ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. l. bonefidei emptor. q bona fides p̄ſumitur ſemꝑ ut. ff. de ꝓhac̓. verius inſpiciunt̉ a u tem invendicōe duo tꝑa .ſ. tempus ꝯtra ctus et tempus tra di cionis. in alijs auteꝫ ꝯtractibus tempus tͣdicōnis ſufficit nec nocet poſterior ſciē cia. ſecuſ in pet̓. her̓. ut. ff. ꝓ ſoluto. l. pe et. C. de vſuc̄. tnͣſfor. §. ſed tm̄ modo ut. ff. de pet̓ her̓. ſed et nul. et ꝓ empto. l. ij. ſi. §. ꝙ ſi ab inicio. b ¶ Non erat. ſi em̄ erat dn̄s. et accipiēſ fit dn̄s ꝑ tradicioneꝫ. vnde non vſuca. ut. ff. e. ſequit̉. §. la na. et de capt̓. l. in bello. §. ſi quis ſeruū et. sͣ. de re. di. §. ꝑ tradicionem. c ¶ Alia. cum ſint multe cauſe iuſte ſine ti. ut ff. de publi. l. i. §. ſed cur. vſqꝫ ad. l. eum qui. d ¶ In ytali co. i. m ytalia. non ergo eciam in ꝓuinciali ut. C. de vſuca.

bus modis legittimo ⁊ ci uili iure acquiruntur. De vſucap. et long. ę temp. preſcrip Vre ciuili conſti tutum fuerat ut qui bona fide ab eo qui dn̄s non erat cum crediderit eum dn̄m eſſe rem emerit vel ex donacō ne aliaue qͣuis iuſta cau ſa acceꝑit. is eā reꝫ ſi mo bilis erat anno vbiqꝫ vno ſi immobilis biennio tan tum in ytalico ſolo vſuca certo eſſent ¶ Et cuꝫ hoc placitū erat putantibus antiquioribus dn̄is ſuffi cere ad acquirendas res ſuaſprefata tꝑa nobiſ me lior ſentencia reſedit ne domini maturius ſuis re bus defraudent̉ neqꝫ cer to loco hoc beneficiū cō cludatur et ideo ꝯſtōnem ſuꝑ hoc ꝓmulgamus qua cautum eſt ut res quideꝫ mobiles ꝑ triennium vſu capiantur immobiles ve ro ꝑ longi tꝑis poſſeſſio.a. ne id eſt int̓ pn̄teſ decēnio s inter abſentes. xx. annis
vſucapiantur et his mod̓ non ſolum in ytalia ſed e ciam in om̄i terra que nr̄oggpmum. qui facit fur imperio gub̓natur dn̄iuꝫ rerū iuſta cauſa poſſeſſio nis p̄cedente acquiratur ¶ Eed aliqn̄ eciā ſi maxi me quis bona fide reꝫ poſ tineatur ut. ff. de ac ſederit non tam̄ illi vſuca pio vllo tꝑe ꝓcedit veluti fi quis liberū hoīeꝫ vel rē ſacram vel religioſam vel ſeruum fugitiuū poſſide at ¶ Furtiue quoqꝫ res et que vi poſſeſſe ſunt nec piebat ne reruꝫ dn̄ia ni j. S ſi p̄dicto longo tꝑe bona fide poſſeſſe fuerint vſuca pi pn̄t. Nam furtiuaꝝ re rum lex. xij. tabulaꝝ ⁊ lex atilia inhibentvſucapio nem vi rerum poſſeſſaruꝫ lex iulia et plancia ¶ Qd̓ autem dictum eſt furtiua rum etvi poſſeſſaꝝ reruꝫ vſucapionem ꝑ leges ꝓhi bitam eſſe non eo ꝑtinet ut nec ipſe fur quive per vim poſſidet vſucaꝑe poſ ſet. Nam his alia rōne vſu capio non ꝯpetit qꝛ ſcili cet mala fid̓ poſſidet. Sꝫ nec vllus alius ꝙͣuis ab eis bona fid̓ emerit vel ex
tranſfor. l. vna. e ¶ Nec rerum dn̄ia. h̓ eſt racio quare vſu ca. ſit inducta et alia. ſ. ut aliquis ſit litium finis ut. ff. pro ſuo. l. fi. f ¶ Et cum hͦ placitum erat .i. cum iſtud place bat. g ¶ Putantibus .i. iur̓ ꝯſultis. h ¶ Ad inquirēdas vel amittendas. i ¶ Prefata tꝑa .ſ. anni vel biemiij. k ¶ Reſedit .ſ. in animo. Maturius .i. mature. m ¶ Sefraudent̉. qd̓ iura nolunt ut. C. de vſufruct. corrupcō nem et d̓ p̄ſcrip. xxx. an. l. fi. n ¶ Certo loco .i. ſolo ytalico ut olim ut. sͣ. e. o ¶ Cōſtitucōe. C. d̓. vluc̄. tranſfor. l. i. p ¶ Qua .ſ. ꝯſtitucio ne. q ¶ Quidem me biles. et ſe mouenteſ ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. mo uencium. r ¶ Per triennum. que tem pora tam p̄ſcripcōis. ꝙͣ vſuca. ꝯtinua ſunt ut. ff. e. nūꝙͣ. §. i. et ī vſucͣ. ſufficit tētigiſ ſe vltimū diem. in p̄ ſcrip. vero queritur de momento ad mo mentum ut. ff. e. l. in vſuc̄. et. ff. de acti. et ob. l. in omnibus. et eſt racio qꝛ vſuc̄. fa uorabilis eſt. p̄ſcpͥt̉. vero odioſa ut. C. de edic. di. adri. tol. l. fi in fi. et. ff. de lib̓. et poſtu. l. cum quidam 2 ¶ Id eſt. qn̄qꝫ lon gum tꝑus aliter po nitur ut. ff. de dam. infect. ſi finita. §. non autem. Item aliud in ꝑſonalibuſ act. ut. C qui non ob. lon. tēp. p̄ſcrip. neqꝫ et de ꝯ ſti. pec. l. ij. ſ ¶ Pre ſentes .ſ. in eadeꝫ ꝓ uincia degentes. ſed abſentes ī alia ut. C. de p̄ſcrip. lon. tē. l. fi. s ¶ Vſucapiātur ꝓprie ꝓ mobilibꝰ ac cipit̉. improprie ꝓ immobilibus. quan tum ad hunc. t. ſic. ff de offi. ꝓ ꝯſul̓. l. ij. t ¶ Nonſolum. ex dr̄a em̄ locoꝝ ⁊cͣ ut C. de temp. inter. re. ſuꝑ vacuam. Accur. v ¶ Hominium rerum. ex hac lr̄a voluit dicere. A. ꝙ pͥſcrip. x. vel. xx. an. dn̄ium queratur ꝓ eo eſt. ff. e. l. eum qui in fi. i. ℟. B. con tra dicit ar. ff. de iur̓iur̓. ſi duo. §. i. et. C. de p̄ſcrip. xxx. an. ſi quis emp. in piͥ. et eſt. ar. ꝓ. b. ff. de pig̓. acti. l. i. §. cum p̄dium. et. C. de pig̓. l. vſucapio. et. qd̓ h̓ d̓r in his modis referas. ẜm. b̓. ad vſuc̄. tantum. ꝑ quam ẜm omnes dn̄ium queritur ut. C. de pact. l. tradicōnibus. vel qd̓ dic̄ dn̄ium ponitur ꝓprie quantum ad vſuc̄. improprie vero ꝙͣtum ad p̄ſcrip. hoc eſt ꝓ effectu dn̄ij .ſ. ut poſſidentes habeamus
excepcōnem. non poſſidentes habēamus act. ut. ff. de acq ren. re. do. rem in bonis ut. C. de p̄ſcrip. xxx. an. ſi qͥs emp. in pnͥ. et eſt racio quare vſuca. magis dominiū querat̉. qꝛ mobiliū rerum vilis eſt poſſeſſio ut. ff. de acquire. poſ. ſirē x ¶ Iuſta cauſa. vel quaſi ut dicemus. jͣ. e. §. error. y oo nullo tꝑe. eciā. lx. an. ut. C. de p̄ſcrip. lon. tem. que ꝓ ſibꝫ do. l. fi. z Sacr niſi deſinant eſſe ſa cre vel religioſe. qd̓ fieri poteſt ut. ff. de reli. cum loca. a ¶ Vel ſeruum fugi tum ſui ipſius ut. C. de ſer. fug̓. l. i. ſꝫ nun ꝓquid. xxx. an. fugiti uus vſucapitur. ℟n. non cum poſſeſſio re quiren. poſ. l. i. §. ꝑ ſeruum et. l. rem que in fi. ergo non currit vſucapio poſſidentiſ ut. C. de ꝑ̄ſcrip. xxx. an. l. male. niſi extūc quando ab alio inci piet poſſideri vel ſte terit diu. qꝛ extūc de finit poſſideri ut. ff. acquir̓. poſ. l. iij. §. ſi ſeruus et. l. ꝑ eum. §. ꝑ ſeruum. b ¶ tiue reſ. vi expulſiua non ꝯpulſiua ut. C ꝙ metus cā. l. ſi vive mētu. c ¶ Nec ſi p̄d cto .ſ. triennij vel. x. xx. an. ſed. xxx. vel. xl an. poſſunt ut. C. de p̄ſcripe̓. xxx. vel .xl. an. l. omnes. ⁊. l. ſicu ti. et de an. ex. l. i. §. ad hͦ. d ¶ Poſſunt. niſi purgato vicio ut .jͣ. e. §. aliqn̄. e ¶I tiuarum. ſil̓is racō qꝛ lex vult ut. sͣ. qͥ maū. non poſ. in pnͥ. Vnde illud. Sic volo ſic iu beo. ſit ꝓ racione vo luntas. Eſt et aliara cio qꝛ res vicioſe ſūt ut. jͣ. e. §. nouiſſime. f ¶ In poſſeſſarum. ſ. ſi expuſit et poſſe dit. nec ſufficit expuliſſe ut. ff. e. ſequitur. §. ſi tn̄ vi. g ¶ Quod autem ꝑtinet .ſ. tantum. h ¶ Nam his .ſ. poſſeſ ſoribus violentis et furioſis. i ¶ Alia racione. nota ꝙ pri ualet generalis racio. ſpeciali ſic̄. sͣ. de nupc̓. §. affinitati. et. §. ſocrum. ar. ꝯtͣ. ff. de eden. quedam. k ¶ Sed necvl lus. C. ꝙ me. cau. l. ſi vi. vel me. ꝯtͣ. So. hic de impulſiua ibi ꝯpulſiua. que voluntatem licet coactam habet in ſe ut ff. ꝙ me. ca. ſi mulier. §. penl̓. l ¶ Vnde et in rebuſ. qꝛ in rebus mobilibus alienis fit furtum ꝯtrectando ut. jͣ. d̓ ob. que ex delic. naſ. §. i. et ex eo ſit furticia. et ſic nō vſuc̄. ut. sͣ ꝓx̓. vnde ſequitur ꝙ in re. mo. ⁊cͣ. m ¶ Competat. ſꝫ vidi

II
alia cauſa acceꝑit vſuca piendi ius habet. Vnde in rebus mobilibus nō fa cileꝓcedit ut bone fidei poſſeſſoribus vſucapio ꝯ petat. Nam qui ſciens ali enam remvendiderit vel ex alia cauſa tradiderit. furtum eius ꝯmittit ¶ Sꝫ tamen id aliquando alit̓ ſe habet. Nam ſi heres re defuncto cōmodataꝫ aut locatam aut apud euꝫ de poſitam exiſtimans here ditariaꝫ eſſe bona fide ac cipienti vendiderit aut do nauerit aut dotis nomine dederit quin is qui acce pit vſucapere poſſit dubi um non eſt ¶ Quippe cuꝫ res ea in furtivicium non
ceciderit cum vtiqꝫ heres qui bona fide tanꝙͣ ſuam alienauerit furtum non ꝯ mittit ¶ Itē ſi ille ad quē ancille vſuffructus ꝑtꝫ ꝑ tum ſuum eſſe credens vendiderit aut donaue rit furtum n̄ ꝯmittit furtū em̄ ſine affectu furandi n̄ ꝯmittitur ¶ Alijs quoqꝫ modis accidere poteſt ut quis ſine vicio furti rem a lienam ad aliquem trāſfe rat et efficiat ut a poſſeſ ſore vſucapiat̉. ¶ Quod autem ad eas res que ſo lo ꝯtinentur expedit ius ita ꝓcedit ut ſi quis loci vacantis poſſeſſionem ꝓp ter abſenciam aut negli genciaꝫ domini aūt quia
ꝙ culpa auctoris non cōmitetur .i. non ſequat̉ accipientē ut. ff. de diuer. temp. et p̄ſcrip. l. anviciū et. ff. de excepc̓. do. l. apud. §. ſi cum legittima. ℟. ſi viciū eſt rei comitatur ut hic ſi ꝑſone comitat ī vniuerſū ſuccedentē ut. C. de ac quir̓. poſ. l. fi. ſi in rem ſingularem ſuccedat non comitat̉. ut. ff. de excep. do. l. apud. §. de auctoriſ. et. C. de ꝑi. et ꝯ. rei ven. l. dolum. niſi quando vtētur acceſ ſione tꝑiſ eiuſ ut. ff. d̓ acquir̓. poſ. l. poni. .§. fi. ſed hodie viciuꝫ ꝑſone nocet ſingula ri ſucceſſori ꝑ aut̓. malefidei. n ¶ S heres. ſic. ff. e. po teſtet. l. ſe. o ¶ Ac cipienti. an ipſe he res vſuc̄. t. ꝓ herede ℟º. non. ut. ff. de di uer. tem. et p̄. l. cū he res. alij ꝯtͣ. ſi vellet ex ſua ꝑſonā ꝯtinua re poſ. ut. C. d̓ p̄ſcpͥ. lon. tem. l. i. qd̓ fal ſum eſt. quādo ergo locum habet vſuc̄. ꝓ herede. cum nec in fu is heredibus locū ha beat ut. ff. ꝓher̓ .l. ij. .§. filium et. C. ꝓ he rede. l. nihil. ℟n. qn̄ defunctus retinebit aliquam rem credēs ſuam. vel non vſuca piebat qꝛ deficiebat ti. et heres eſt extra neus. Ac. p ¶ Do tis. ꝓ filia. vel alia. nam et hic iuſtus eſt titulus ut. ff. ꝓ dote. l. i. q ¶ Item. non ꝯmittit. et ita vſu capitur. ſed nonne fuit in iure erratum ut. sͣ. de re. di. in pe cūdum. ergo vſuc̄. non p̄cedit. ut. ff. e. nunꝙͣ. in pnͥ. et. l. ſi fur. §. i. ℟º. hic errauit tradēs. ibi accipiēs. ex illis. l. coll̓r vel non ꝓdeſt ut ibi. ſed non nocet ut hic. r ¶ Eurtum em̄ ſed ꝓbo ꝙ ſine affectu furtum non ꝯmittitur nam in inter dicto vnde vi incidit ſine affectu qd̓ ſiml̓e eſt furto. ergo ⁊ furtum fit ſine affectu ut. C. vnde vi querebatur ibi. et ge nerali et ibi. cum talis. ⁊cͣ. ℟n. in interdicto eſt affectus. li cet non contra ꝑſonam certam. ſed h̓ ſuam eſſe credebat. 2 ¶ Non ꝯmittitur. ſic. jͣ. de obli. que ex delic. naſ. §. placuit ſu Alijs ut ſi iuſto errore credamine heredem cum non ſim ut. ff. e. pot eſt. Item mihi legatum cum ſit adēptum ut. jͣ. de acti. §. ſi quis agens. ſic. ff. ꝓ legato. l. iiij. in fi. et ali as vbicumqꝫ quis putat rem ſuam. s ¶ Quod autē ad eas res. hucuſqꝫ de vſu rerum. mobiliū dictum eſt. nūc ꝓcedit ius immobiliū. t ¶ Racantis. locus interdum plenus ut qui poſſidetur. interdum ſemiplenus. ut ille in quo aliqͥs eſt cauſa legatorum vel rei ẜuande cauſa ut. ff. de acquire. poſ. l. iij. §. fi. et de acti. emp. l. ij. §. i. interdum vacuus et hoc tribus modis ut hic. ſic. ff. de acquir̓. poſ. l. ſi id qd̓. u ¶ Propter abſenciam. ſed hoc videtur falſū ꝙ ꝓpter ab ſenciam amittatur poſſeſſio ut. ff. de acquiren. poſ. clā. §. qͥ ad nundinas. ſed ℟n̄. hͦ ꝓpter effectum abſencie dicitur .ſ. obliuionem. ut quia longo tempore abfuit p̄ſumitur ꝙ ꝓ derelicto habuit tempus enim inducit obliuionem. eciam obliuione amittitur ut. ff. de dam. infect. l. ſi finita. §. n̄ autem. qd̓ tempus erit in iudicis arbitrio ut. ff. de iur̓. deli. l. i. §. fi. et. l. ſe. dūmodo longum ſit et obliuionē inducat et a miinū retinendi habere deſinat ut. ff. e. l. furtum. §. i. et. ff. de acquir̓. poſ. quemadmod̓. v ¶ Aut negligenciā. tanta ut reſpuat rei poſ. qd̓ facile fit. ut. ff. de acquir. poſ. ſi quiſ vi. §. j. et. §. differencia. x Succeſſore. idem et ſi cum ſuc ceſſore dūmodo non fuerit apprehenſa ut. ff. de acqui. poſ. cum heredes y I Longa ſ. x. vel. xx. an. ſed h̓ͨ .§. duabus racionibꝰ eſt hodie correctus. nam p̄ſumitur hodie talis poſſeſſio violen ta ut. C. vnde vi. con querebatur. ergo nō habet locum hec pre ſcripcio ut. sͣ. §. furti ue. Item alia racio ne qꝛ bona fides deſi deratur abvtraqꝫ ꝑ te. alias. xxx. an. tan tum preſcripcio cur rit ut in aūt. ut ſpō. lar. §. rurſus z ¶ Ac cepit. vere non furti ue. a ¶ Abolita .i. ꝑempta. nide aboli cio .i. accuſacōnis ꝑ empcio. b ¶ Lociue i. ꝑtis fundi. ſed fun dus totus dicitur ut ff. de. ꝟ. ſig̓. l. locus c ¶ Furtū ⁊ eſt ſimile ut. ff. e. l. queritur. ſꝫ contͣ. ff. de furt̓. ſi qͥſ vxori. §. ſi ſuffurarie et. l. ſi certe. So. ibi non loci. ſed terre que eximebatur furtum fiebat. et qd̓ ſub icit et eorum ⁊cͣ. ſic conſtrue et ꝓſpi. pnͥ. con. ne cui eorum qui ſo. res lon. ⁊cͣ. et ſūt hec pnͥcipales ꝯſti. ut. C. de p̄ſcpͥ. Ion. tem. ꝑ totum. t. d ¶ Aliquando. vſucapi. duabꝰ racō nibus ſtare non poteſt qd̓ hic dicitur. Prima qꝛ deſijt eſſe vicioſa vnde non erit mirabile qꝛ qd̓ videtur velle induce re contra id qd̓ eſt. sͣ. e. §. furtiue. ℟. dic furtiua vel vi poſ ſeſſa .ſ. quondam. Secunda qꝛ dn̄s non vſucapit cum ſua ſit nec alius ab eo accipiens. cū trānſeat dominiū ut. ff. e. ſeqͥ tur. §. lana. ſed ℟. v̓ſucapi pōt. i. vſucapibilis eſt. ut ſi ab aliquo non dn̄o alienatur. non ꝯmittente furtum eius vſu capiat emptor. e ¶ Domini. vel quaſi ut tutoris vel credi toris ſi alienam rem debitor obligauit ut. ff. e. ſequit̉. §. ſi pupilli. et ꝓ ſoluto. l. fi. aliud ſi ſuam ut. ff. e. ſequitur. §. ſi rem. Accur. f ¶ Reuerſa. vel quaſi. ut. ff. de furt̓. quan uis. et ita ꝙ non poſſit ab eo auelli ut. ff. e. ſequitur. §. tūc g ¶ Res fiſci. i. imperij. h i Non poteſt triennio mobilis vel. x. vel. xx. an. immobilis idem in patmomali principiſ ut. C. ne rei domīce. vel tem. l. fi. idem in re eccl̓iaſtica ut C. de ſacroſan. ec. l. fi. p̄ſcribuntur tamen dicte res ſpacio xl. an. excepta remobili eccl̓iaſtica non ſacra. que triennio vſucapitur ut. C. de p̄ſcrip. xxx. an. omnes. et in aut̓. de ec cle. ti. §. ꝓ temꝑalibus. col. ix. ⁊cͣ. h̓ ꝯſtitucio innouat ꝯſt. col. viij. Item exceptis publicis que in vſu publico depu tata ſūt ut. ff. devia pub. l. viam. Item res pupil̓li non vſu capitur ut. ff. de acqui. re. do. bo. fi. §. nec inter eſt. Iteꝫ reſ filij a patre alienata. niſi. xxx. an. a tꝑe quo eſt ſui iur. ut. C

L
ſine ſucceſſore deceſſerit ſine vi nāciſcatur qui quā uis ipſe mala fide poſſidꝫ quia intelligit ſe alienum fundum occupaſſe tamen ſi alij bona fide accipienti tradiderit poterit ei lon ga poſſeſſione res acqui ri quia neqꝫ furtiuum ne qꝫ vi poſſeſſum accepit a bolita eſt em̄ quorundam veteꝝ ſm̄a exiſtimancium eciam fundi locive furtuꝫ fieri et eoꝝ vtilitati qͥ reſ ſoli poſſident pnͥcipalibꝰ ꝯſtōnibus ꝓſpicit̉ ne cui longā et indubitata poſ ſeſſio debeat auferri. ¶ Aliqn̄ eciaꝫ furtiua vel vi poſſeſſa res vſucapi pōt. veluti ſi in dn̄i poteſtate reuerſa fuerit tunc em̄ vi cio rei purgato ꝓcedit ei us vſucapio. ¶ Res fiſci noſtri vſucapi non poteſt Sꝫ papinianꝰ ſcripſit bo nis vacantibus fiſco non dum denūciatis bona fide emptorem tradita ſibi re ex his bonis vſucaꝑe poſ ſe et ita diuus pius et di uus ſeuerus et anthoniuſ reſcripſerūt ¶ Nouiſſime
ſciend̓ eſt rem talem eē de bere ut in ſe nō habeat vi cium ut a bone fidei emp tore v ſuc api poſſit vel qui ex alia iuſta capoſſidet ¶ Error autē falſe cauſe vſu capione non parit veluti ſi quiſ cuꝫ nō emerit emiſ ſe ſe exiſtimas poſſideat ſ cum ei donatuꝫ n̄ fuerit qͣ ſi ex donacione poſſideat ¶ Diutina poſſeſſio qͥꝓ deſſe ceꝑat defuncto ⁊ he redi et bonorum poſſeſſo ri ꝯtinuatur licet ipſe he res ſciat p̄dium alienum. Qd̓ ſi ille miciū iuſtum nō habuit heredi et poſſeſſo ri licet ignorāti poſſeſſio non ꝓdeſt qd̓ nr̄a ꝯſtitu cionmilit̓ ⁊ invſucapioni bus obẜuari ꝯſtituit ut tē pora ꝯtinuentur ¶ Inter venditorē quoqꝫ et emp torem ꝯiugi tꝑa diuus ſe uerus et anthoniꝰ reſcrip ſerunt ¶ Edicto diui mar ci cauetur eum qͥ a fiſco re alienā emit ſi poſtvendici onem quinquēnium p̄teri erit poſſe dn̄m rei excepci one repellere ¶ Conſtitu cio autem diue memorie
de anna. ex. l. i. in fi. et in aut̓. d̓ nup. §. ſi vero expectet. It̓ res data preſidi contra. l. iul̓. repe. ut. ff. ad. l. iul̓. repe. qͥ ꝯtͣ. l. Item fundus dotalis ut. ff. de fundo ſi fundum. i ¶ Bonis .ſ. alicuius morientis ſine herede cui ſuccedit fi ſcus. non idem in ciuitate ut. C. de bo. va. l. i. et. l. vacancia li. x. k ¶ Denunciatis. ab aliquo cuꝫ varie ſint cauſe ex qui bus ad fiſcum denur ciacō fieri ſolet ut. ff de iur̓ fiſ. l. i. in pnͥ. l ¶ Traditam. ſcꝫ ab eo qͥ acceꝑat poſ. ho rum bonorum. m ¶ Vſucaꝑe .ſ. trien mo. vel. x. vl̓. xx. an. cum habeat. t. ſi autē t. non habet. et vult ex tꝑe dilacōnis ſibi ꝯputare tempus. hꝫ iiij. an. ut. ff. de iur̓. fi ſci. l. i. §. diuus. et de diuer. tem. et p̄. l. int̓ .§. i. ſed ſi ex tꝑe ex qͦ ceperunt ad fiſcum ꝑuenire. xx. an. habꝫ ut. ff. de iur̓. fiſ. l. i. §. p̄ſcripcio. et hec ve ra ſunt ſiue in re ſin gulari ſiue in vniuer ſitate. et ſic loquitur ff. de pet̓. her̓. l. ſi pu tator. §. ſi quis a fi ſco n ¶ Rouiſſime .i. in vltimis. ut breuit̓ dicā. ſic. sͣ. de ſuſpe. tu. §. nouiſſime. o ¶ Vicium vel quaſi ut. s. ꝓx. §. ſed aliqn̄ ſunt vicia ut qꝛ furti ua vel vi poſſeſſa ut. sͣ. e. §. furtiue nunqͥd p̄caria poſſeſſio ⁊ vi cioſa. ℟. non ar. ff. ꝯ mū. di. l. ꝯmunia. §. inter p̄. Nunquid eſt lit igioſa. ℟. non. ut C. de p̄ſcrip. lon. tē. l. i. Nunquid clande ſtina. ℟º. non dicitur res claindeſtina aliqͣ l. ſed poſſeſſio. qui dam tamen dicūt om nia ſupͣdicta eſſe vi cia rerum ut ar. ff. de acqui. poſ. ponip. §. cum quis. p ¶ Et ror. de errorē facti loquitur. idem magis in errore iur̓. ut ff. e. l. nunꝙͣ. ſed hic error facti qn̄qꝫ ꝓdeſt ut. ff. ꝓ emj ꝙ vulgo. ⁊. ff. ꝓ legato. l. ꝓ leg̓. et. ff. ꝓ ſoluto. l. iij. et. ff ꝓ ſuo. hominē. in quibus caſibus dicunt quidam locum ha bere. t. ꝓ ſuo. et tantū in his et in alijs qui a lege ſpecial̓r inueniuntur. uiff. de iur̓. do. l. ꝓculus. ẜm aꝫ. nos idem ẜm jo. in omnibus. et de his gr̄a exempli poſuit lex et. t. emp ti. vel ſimili vſucapietur non ꝓ ſuo tantum ut tamē in emp cione iuſtiorem errorem exigamus ut. ff. ꝓ emp. l. ij. ⁊. iij. in prin. Item quid ſi non errat ſed ſcit. ℟n. non poteſt ſi bi cauſam poſſeſſionis mutare ut. ff. de acquir̓. poſ. l. iij. §.
illud ⁊. ff. e. n̄ ſolum. et. §. ꝙͣ vulgo. Accur. q ¶ Diutina. ſ. x. an. inter p̄ſentes. vel. xx. inter abſentes. vel triem. iij ff. qui et a quibus. ſed cum fidei. §. ariſto. et. sͣ. e. in princ̓. huius. t. et. C. e. l. diutina. r ¶ Et heredi. heres iure ciui li. bo. poſ. iure p̄torio ut. jͣ. de bo. poſ. §. qd̓ autem. Accur. ⁊ ¶ Continuatur. niſi ipſi heredi tradita ſit poſ. ut. ff. e. eiꝰ alias heres. ſ ¶ Sci at. ff. de aequire. re. do. queſitum. ij. ℟º. ꝯ tra. So. ibi. hereſ ſci ebat rem eſſe eius qͥ cauſaꝫ a teſtatore hꝫ ut legatarij qd̓ nocet at hic alt̓us ſciebat qd̓ non nocet advſu capi. s ¶ Noſtra ꝯ ſtitucio. ut. C. de yſu ca. tranſfor. l. i. t ¶ Similiter. non ſo lū in p̄ſcpͥ. u ¶ Int venditorē qͦꝫ. tꝑa .ſ. ut ꝯtinuentur. ſed in hoc differt qꝛ in ti. ſingulari vtrumqꝫ .ſ. emptorem et vendi torem bonam fidem habere oꝑtet. ut. ff. ꝓ emp. l. ij. §. ſi eam rem. ꝯtͣ. ſecus in vni uerſali. t. ut hic. et ē racio qꝛ ſi heres non adiret hereditas con pleret ut. ff. e. nun ꝙͣ. §. vacuum. et qꝛ ē eadem ꝑſona ut in aut̓. de vi etvi ar. ius et ꝯcor. cum hͦ. §. ff. ꝓ emp. l. ij. §. empto ri. et. §. ſi defunctus et fit hec ꝯiunctio ad lucrum et ad damnuꝫ ut. ff. quemabmoduꝫ ẜuit̓. amit. l. ſi alia .§. tempus. v ¶ Edi cto i. precepto gene rali alias pretorum dicunt̉ edicta. ut ꝙ mētus ut. ff. ꝙ me cau. l. ſi mulier. et ſi miles. x ¶ Afiſco. ut a ꝓcuratorē im alium rerum. nam pat̓momalibus dici tur. jͣ. e. in fi. accur. y ¶ Emit .ſ. a fiſco vē dente ut ſuam. a quo edicto res minorum excipiūtur ut. C ſi aduer. fiſcū. l. fi. ſi autem ut alienam. ut qꝛ ceſſatum eſt in ſolucione tributorum tria exiguntur. ut ꝙ ſit debitum ⁊ ꝙ ceſſatum ut. C. ſi aduer. fiſcū. l. fi. et. C. ſi ꝓpter pu. pē. I. fi. et. ij. ℟º. forte biēnio ut. ff. loca. et con. l. quero. §. int Item tercio ꝙ res ſubhaſtētur .i. p̄coniſetur ut. C. ſi ꝓpter pub. pen. l. fi. Accur. z ¶ Memorie. ut. C. quadri. p̄ſcpͥ. omnes. a ¶ Gene ꝓſpexit. corrigendo edictum diui. b ¶ Statim ūt. ff. de pet. her̓. nec vllam §. jtem ſi quis ꝯtͣ. So. ibi. in vniuerſitate. hic in re ſingulari loquit̉. alij di cunt ꝙ hic corrigit. et eodem modo .ſ. primo et non ẜo. ℟

II
zenonis ꝓſpexit bene his qui a fiſco ꝑvendicionem aut donacionem vel aliuꝫ tituluꝫ accipiunt aliquid ut ipſi ſtatim quid̓ ſecuri fiant et victores exiſtant ſiue exꝑiantur ſiue conue niantur ¶ Aduerſus au tem ſacratiſſimum erariū vſqꝫ ad quadriennium li ceat his intendere qui ꝓ dominio vel ypotheca ea rum rerum que alienate ſunt putauerint ſibi quaſ dam competere actiones Noſtra autem diuina con ſtitucio quam nuꝑ ꝓmul gauimus eciam de his q̄ a noſtra vel venerabil̓ au guſte domo aliqͥd accepe rit hͨ ſtatuit q̄ in fiſcalibꝰ alienacōibꝰ p̄fate zenoni ane ꝯſtitucionis ꝯtinēt̉. ¶ De donacionibus. Fot ⁊ aiiud gerꝰ F Iaacquiſicionis do nacio. Donacionum autē duo ſunt genera mortis cauſa et non mortis cauſa Mortis cauſa donacio ē que ꝓpter mortis fit ſuſpi cione cū q̓s ita donat ut ſi quid humanitus ei contigiſſet haberet is qui ac cepit. Sinautem ſuꝑuixiſ ſet qui donauit acciꝑet l̓ ſi eum donacionis penitu iſſet aut prior deceſſerit is cui donatum ſit ¶ Hee mortis cauſa donaciones ad exemplum legatorum redacte ſunt ꝑ omnia. Nā cum prudentibus ambi guum fuerat vtrū donaci onis an legati inſtar eam obtinere oꝑteret et vtriuſ qꝫ cauſe quedaꝫ habebat inſignia ⁊ alij ad aliud ge nus eam retrahebat a nō bis conſtitutuꝫ eſt ut per omnia fere legatiſ ꝯnume rentur et ſic ꝓcedat quem admodū noſtra conſtitu cio eam formauit ¶ Et in ſumma mortis cauſa do nacio ē cum magis qͥs ſe velit habere ꝙͣ eū cui do nat̉ magiſqꝫ eū cui dona uit ꝙͣ heredē ſuū ſic et a pud homēꝝ thelemachꝰ donat pirro ¶ Alie autē donaciones ſunt qͥ ſine vl la mortis cogitacione fi unt qͣs int̓ viuos appella mꝰ q̄ om̄ino noꝑat̉ legatiſ q̄ ſi fuerint ꝑfecte temere
ad. l. C. de her̓. ven. l. i. Item ibi erantres fiſci. c ¶ Qua driennium. niſi ſit minor vel rei pu. cā abſens. ut. C. de re ſti. mi. l. iij. d ¶ Actiones. ſed que. ℟n. condi. ex hac le ge. ſecundum jo. ſed. P. in rem. dabat hic non dn̄o contra dn̄m. e ¶ Noſtra. conſtitucio. C. de quadri. p̄. bene a zeno ne. f ¶ Anoſtra. id eſt priuata noſtra ſubſtancia. ſed ſupͣ de fiſcali dixi. ut. C. de quadri. preſcrip bene azenone. De donacione cau ſamortis. ℟ica. St autem ac SA quiſicōnis .ſ. Ade iur̓ ci. nam ſti. tantum contra hebantur ſcilicet do nacio que ſcilicet ſti pulacio ē de iure ci. ſed hodie nudo fit pa cto ut. C. e. ſi qͥs au tem. §. fi. et. jͣ. de act. .§. de conſtituta. vel dic eam eſſe de iure ci. approbacione non inuencione ſed iur̓ gē ci. ut. sͣ. de re. di. §. ꝑ tradicionem. vel die ſui origo fuit de iur̓ gen. vno modo ſcili cet ꝑ tradicionem ac poſtea de iur̓ ci. fuit ille modus approba tus et alius ad inuen tus .ſ. ꝑ ſtip̄. tercio ꝑ iuſtinianum addi tus eſt tercius puta nudum pactum. a ¶ Et non mortis. ſꝫ large hec duo mem bra accipiuntur. ⁊ in textū nil deeſt et ꝓpͥe ponitur genera. nam multe ſpecies ſub qͣ libet continentur. et hoc approbo vel acci pe ſtricte ꝓ duabus ſpeciebus tantum do nacionem ſcꝫ ſimpli cis inter viuos et ſim plicis cauſa mortis et adde alias donacō nes ut legatum ut. jͣ. del̓. in prin. Item do nacioneſ ꝓpter nupe̓. ut. jͣ. e. §. eſt et aliud. Itē et qd̓ eſt. jͣ. §. fi. b ¶ Mortis. ſcilicet inſtantis vel fu ture ut. ff. e. l. ij. iij. iiij. v. et. vi. ſiquidem vbiqꝫ mors timē da eſt cum eius dies incertus ſit ut. ff. e. ſenatus. §. mortis et de condi. et de. l. i. c Si quid humanitus .i. ſi moria tur. ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. in vulgari. §. fi. et debet hoc exprimi alias non eſt mortis cauſa donacio. ut. ff. e. ſeya. §. fi. d ¶ Suꝑuixiſſet .i. ꝯualuiſſet et ita tribus modis reuocat̉ ut h̓ ſubicit. et. ff. ſi cer. pe. non omnes. e ¶ Penituiſſet. quia volūtas eſt ambulatoriaut. ff. de adim̄. le. l. iij. in fi. et quia donacio eſt ob cauſam. ſcꝫ ſi moriar. et ſic poſſuꝫ pe intere ut. ff. e. ſenatus. §. i. in fi. a. ff. d̓ condi. cau. da. l. iij.
.§. ij. f ¶ Der omnia. ſubaudi fere at ſtatim dicet. nam in multis differunt. g¶ Ad exemplum legatorum. quantū ad vim et poteſtatem. quia ſicut legata mortē ꝯfirmantur ita donacones cauſa mortis. ut reuocari non poſſint. ac. h ¶ Donacōnis .ſ. ſimplicis. et inter viuos alias nulla eſſet hmōi diſtinctio. cum omne legatum ſit donacō. ut patet ex diffinicōne eiuſ ut. ff del̓. ij. l. legatum. i ¶ Habebat. ſcꝫ do nacio cauſa mortis. nam cum donacio in ter viuoſ habet inſig nia ut ſit liberalitas cum legato ut mor te confirmētur et ut detrahatur falcidia. ut. C. ad fal. l. fi. k ¶ Retrahebāt. ſub audi et alij et aliud. l ¶ Fere legatis. fere dicit quia in quibuſ daꝫ diſcrepat a lega tiſ. ecce enim ſi donaſ in annoſ ſinguloſ. do nacio vna eſt. ſed le gata plura ut. ff. de dona. cau. mor. ſena tus. §. fi. Item̄ lega tum ab herede ſemꝑ traditur. donacio vel ab hoc vel ab alio ut patet ex diffinicōne .jͣ. de le. in prin. Iteꝫ in donac̓. obligatur donans. in legato nō Item ſi teſtamentum accuſo perdo legatū non donacioneꝫ. ſi ta men accuſo ut falſum ut. ff. de hijs quibus ut in digͥ. poſt lega tum. §. qui mortis. Item aliter ſubſtitu itur in legatis ſecun dum quoſdam ut. ff. de dona. cau. mor. ſi cui mors. et del̓. ij. ut heredibus. Item fili uſfa. donat. ſed non legat. ut. ff. e. tā his et. jͣ. qui. non eſt per miſ fa. teſ. in princ̓. Item in legato tria tempora conſideran tur. ut ſit. capax lega tarius. ut. jͣ. de here. qua. et dif. §. in extraneis in dona. non ut. ff. de dona. cau. mor. l. in mortis. Item quia pro lega to datur interdictum quorum le. non pro donacione qd̓ dic ut in ſū. C. quorum lega. l. i. m ¶ Conſtitucio .ſ. coram qn̄ qꝫ teſtibus ſcriptura interuemiente velnon. ut. C. e. l. fi. n ¶ Et in fūma. id eſt ut breuiter de hac dona. expediamuſ ut. ff. e. l. i. o ¶ Habe̓. ſcilicet ſi ſuperuixerit. ut. ff. e. ſe natuſcon. §. i. p ¶ Sic et apud. id eſt ſic et recitat poeta omerus. ꝙ elemachus dictis verbis expreſſis donauit. q ¶ Alie. nunc ꝓſequit̉ aliud genus r ¶ Donacōes. dictū eſt de dona. cau. mor. nūc d̓ dona. ſimplici .i. int̓ viuos dicit

L
reuocari non poſſunt. Perficiuntur autem cum donator ſuam voluntatē ſcriptis aut ſine ſcriptis manifeſtauerit. Et ad exe plum vendicionis noſtra conſtō eas eciā in ſe habe re neceſſitatē tradicōnis voluit ut et ſi nō tradant̉ habeāt pleniſſimū et ꝑfe ctum robur et tradiconis neceſſitas incumbat dona tori ¶ Et cū retro princi pum diſpoſicōnes inſinua ri eas actis int̓uenientibꝰ volebat ſi maiores ducen torum fuerāt ſolidoꝝ cō ſtitucio nr̄a eā quantita tem vſqꝫ ad quingētos ſo lidos ampliauit quā ſtare eciam ſine inſinuacione ſta tuit. Et quaſdā donacio nes inuenit q̄ penitus inſi nuacōnem fieri mīme deſi derat ſꝫ in ſe pleniſſimam hn̄t firmitatem ¶ Aliter inſuꝑ multa ad vberioreꝫ exitum donacionū inueni mus q̄ om̄ia ex nr̄is ꝯſtōni bus qͣs ſuꝑ hiſ expoſuimꝰ colligenda ſunt. ¶ Scien dū eſt tam̄ ꝙ ſi pleniſſime ſint donaciones ſi tamē in grati exiſtāt hoīes in qͦs beneficiū collatū ē dona toribꝰ ꝑ nr̄am ꝯſtitucionē
licenciā p̄ſtauimus certis ex cauſis eas reuocare ne illi qui ſuas res in alios ꝯ tulerint ab his quandam paciant̉ iniuriā vel iactu ram ẜm enumeratos ī nr̄a ꝯſtitucione modos ¶ Eſt et aliud genꝰ int̓ viuoſdo nacionis qd̓ et veteribus quid̓ prudentibꝰ penitus erat incognitū poſtea au tem a iunioribꝰ diuis pnͥ cipibuſ introductū eſt qd̓ ante nupcias vocabat̉ et tacitā in ſe condicionem habebat ut tunc ratū eſſꝫ cum mat̓moniuꝫ fuerat in ſecutū. Ideoqꝫ ante nup cias appellabatur qd̓ an te matrimonium efficieba tur et nuſquam poſt nup cias celebratas talis do nacio procedebat. ¶ Sꝫ primus quidem diuus iu ſtinus pater noſter cū au geri dotes et poſt nupci as fuerat ꝑmiſſum ſi quid tale euenerit eciam ante nupcias augeri donacio nem et conſtante matri monio ſua conſtitucione permiſit ſed tamen nomē in ꝯueniens remanebat cū ante nupcias quidē voca batur poſt nupcias auteꝫ tale accipiebat increm̄tū
z ¶ Temere. ideo dicit teme̓. qꝛ qn̄ꝙ reuocantur ut. jͣ. e. §. ſciend̓. ſ ¶ Voluntatē. eciam nudo pacto ut. C. e. ſi quis. ar. §. fi. s ¶ Manifeſtauerit .ſ. ꝑ verba futuri temꝑis. ut dabo vel donabo adinſtar ſti. ut. ff. de. ꝟ. ob. l. v. §. ſtipula cio. vel pn̄tis temꝑis. ut do vel dono. cum nudo pacto fiat et pactum eciam fiat ꝑ verba pn̄tis temꝑis ut. C. e. ſi quis ar. §. fi. et. ff. de pac tale. Accur. t ¶vē dicōnis. ex hoc ver bo dicebat. M. vendi toreꝫ p̄ciſe teneri ad rem tradendam ſic. ff de. ꝟ. ob. vbi autem non apparet in fi. jo. contra. ſcilicet ut in tereſſe dando liberet̉ ut. ff. d̓ acti. emp. l. i. et ſil̓itudo que h̓ fit. eſt in hoc ut ſicut ne ceſſitas imponit̉ ven ditori ad aliquid. ſic et donanti. licet a pnͥ cipio nullus tenebat̉ ut. C. de acti. et ob. l. ſicut. Sed nunquid donator de euictione tenetur. ℟n. ſi ince pit a tradicione non. ut. ff. e. l. ariſto. ī fi. ſi a pactōne. ſic ut. C de iur̓. do. l. i. u ¶ Cōſtitucō. ut. 6 de dona. l. ſi quis ar. .§. fi. v ¶ Et ſi non tradantur. id eſt ſi t̄ dere noluit donator x ¶Neceſſitas. ꝑ ꝯd̓ ex. l. que ſtricti tur ē. C. e. eum qui. et. C. e ſi quis. ar. §. fi ac. y ¶ D ſpoſiciones. id eſt. eorum qui ante nos fuerunt ⁊ noſtra eciam prima ut. C. e ſanctimus in fi. z ¶ Conſtitucō. ut. C e. l. penul. in fi. a ¶ Inſimuacōne. id ē ſcriptura facta in pn̄cia publicaꝝ ꝑſo naꝝ. et in actis. vbi ſuꝑfluum ē teſtes ad hiberi. cum publica monum̄ta ſufficiant ut. C. e. l. data. et. l. in donacōnibus. b ¶ Inuenit .ſ. nr̄a cō ſtitucio ut ſi donetur in redempcōne cap tiuoꝝ. vel a mgr̄o militum donetur militibus. vel in refe ctione domꝰ donetur alicui ut. C. e. l. pe. idem et ſi donet im ꝑator vel ei donet̉. ut in aut̓. de non al̓. §. ſi minus. col. ij. et in aut̓. ut non fiant py. §. fi. col. v. Idem in dona. ꝓpt̓ nup. ut in aut̓. ut ſpon. lar. col. ix. in prin. Idem in remiſſione vſurarum futuri temꝑis ut. ff. e. modeſtinus. c ¶ Mini me. licet quingentorum ſolidorum ſūmam excedat.
d ¶ Aliter. al̓. alia veluti ne plures donacōnes diuerſis le poribꝰ facte coae̓nent̉ ut. C. e. l. ſanctiꝰ §. ſi qͥs aūt. It̓ ut hij qͥ pecūiaꝫ r̓cipiūt ī redēpcōnē captiuoꝝ iurēt ſe ibi ho na fid̓ expēde̓. jt̓ ut ſacr̄o dn̄i domꝰ q̄o dirimat̉. ut. C. e. j. pe. ī fi. e ¶ Sciēd̓ ꝑ nr̄aꝫ ꝯſtōnē ut. C. d̓ reuo. do. l. fi. f ¶ Ex cāis. qͥn̄qꝫ .ſ. ut ſi atroces īiurias ī eū effūdat. l̓ impi as manꝰ īferat. l̓ gͣue dānū in boīs. vl̓ vite ꝑicl̓uꝫ ītulit l̓ ſi legi dc̄e ī donāº n̄ paruei̓t ut. C. d̓ r̓uo. do. l. fi. ſꝫ donacō liberto fc̄a ſolo obſeqͥo n̄ p̄ſtito r̓uocat̉. aliud ī lib̓ta te ut. C. d̓ r̓uo. do. l. i. et d̓ li. cā. l. ſolo. et ē h̓ ar. ꝓ dn̄o. ut his cauẜ poſſit reuocare feud̓ ſic ī aut̓. ut lib̓. decē. §. hac aūt. et d̓ ag. li. l. alim̄ta. g ¶ Eſt aliud ītrodu ctu. ut. C. d̓ dona. an̄ nup. ꝑ tot̓. t h Ha hebat ⁊ hodie hꝫ ſi fi at donacō pͥus. nā et poſtea fieri p̄t ut. jͣ. e .§. ſi pr̄. i nſecutū d̓ tur̓ ⁊d̓ fc̄o. k ¶ Qd̓ .ſ. mr̄ioniuꝫ. l ¶ Sꝫ pr̄. ſic. jͣ. qͥbus non ē ꝑmiſ. fa. teſ. § cecus. m ¶ Cū au geri .i. cū hͦ eſſꝫ. n ¶ Tale. puta qꝛ au geat̉ dos ec an̄ ſe. o ¶ Permiſit .ſ. diuu iuſtinꝰ ut. C. d̓ dona. an̄ nup. l. pe. p ¶ Et ꝯſeq̄ncia. ali as ꝯueniēcia. ſic. C d̓ ep̄i. ⁊ cl̓i. l. d̓creui mꝰ et d̓ off. p̄. vr. l. i. ī fi. ⁊ d̓ defen. ci. l. de fenſores. ar. ꝯtͣ. C. § ꝯſti. pe. l. ij. §. pen. et ff. de adim̄. le. l. iij. § condicio. q ¶ Con ſtituimus. C. de do na. ante nupc̓. l. fi. r ¶ Exequentur. fide nouo fiat donacō vel dos poſt mr̄imoniuꝫ vel vetus augeatur. eſt equalitas ut. C. d̓ dona. ante nup. l. fi. xx .§. ſi igit̉ dote. ſi ante matrimoniū poterat eſſe et inequalitaſut C. de pact. ꝯuē. l. ex morte. ſed hodie eſt eqͣlitas. an̄ et pꝰ in ꝯſtituendo et in pactis lucroꝝ ut quantū dat vxor īdo tem. tm̄ det in donac̓. ꝓpt̓ nup. maritꝰ. et ſic̄ h̓ fit dn̄s dotiſ ſic illa donacōis ꝓpt̓ nupcias. vſū fructū tn̄ hꝫat maritꝰ ne accidat mr̄ionij oneribꝰ dotē n̄ ẜuire. nā eqͥtaſ ſug̓gerit ꝙ dos debeat eē ibi vbi ſūt one̓a mr̄ionij. ut. ff. d̓ iur. do. l. do tis fructꝰ. ⁊. l. pleꝝqꝫ. §. ẜui. cū tantudeꝫ reddatur vxori

II
¶ Sed nos pleniſſimo fi ni tradere ſanctiones cu pientes et conſequencia nomina rebus eſſe ſtuden tes conſtituimus ut taleſ donaciones non augean tur tantum ſed eciam con ſtante mr̄ionio iniciū acci piāt ⁊ n̄ an nupcias ſꝫ ꝓpt̓ nupcias vocēt̉ et dotibus in h̓ exequentur ūt quem admodum dotes et con ſtante matrimonio non ſo lum augentur ſed eciam fiunt ita et iſte donacio nes que ꝓpter nupcias in troducte ſunt non ſolū an tecedant matrimoniuꝫ ſꝫ eo eciam contracto auge antur et conſtituantur ¶ Erat olim et alius mo dus ciuilis acquiſicionis ꝑ ius accreſcendi qd̓ eſt tale. Si ꝯmunem ẜuuꝫ ha bens aliquis cum ticio ſo lus libertatem ei impoſu it velvindicta vel teſtō eo caſuꝑs eins amittebatur ( et ſocio accreſcebat ſꝫ cū o peſſimum fuerat exemplo et libertate ſeruū defrau dari et ex ea humaniori bus quid̓ dominis damnū
inferri ſeuerioribus auteꝫ dominis lucrum accreſce re h̓ quaſi inuidie plenum pio remedio ꝑ noſtram ꝯ ſtitucionem mederi neceſ ſarium duximus et inueni mus viam ꝑ quam et maū miſſor et ſocius eius ⁊ qui ſibertateꝫ accepit noſtro beneficio fruantur liber tate cum effectu ꝓcedēte cuius fauorē et antiquos legiſſatores multa et con tra ꝯmunes regulas ſta tuiſſe manifeſtum eſt ⁊ eo qui eamlibertatem impo ſuit ſue liberalitatis ſta bilitate gaudente ⁊ ſocio in demni conſeruatō pre ciumqꝫ ſerui ſecundum ꝑ tem dominij qd̓ nos diffi niuimus accipiente bꝰ aliendē luꝫ l̓ nō Ccidit aliquādo ut qui dn̄s rei ſit alienare non poſ ſit et contra qui dn̄s rei n̄ ſit alienandē rei poteſta tem habeat. Nam dotale predium maritus inuita muliere ꝑ legem iuliaꝫ ꝓ hibetur alienare quāuis ipſius ſit dotiſ ca ei datuꝫ
ex qua donacione ꝯſulitur mulieri ſo. ma. ſi res dotales n̄ exiſtant. et qꝛ nō potuit alienare maritus. eciā ea ꝯſenciēt e ut. jͣ. ti. ꝓxͣ in pͥnͥ. licet al̓. iure ypothece poſſit renūciare. ut. C. ad vell̓. l. eciam et. l. iubemus. et in aut̓. ſiue a me. ſi cut dos vxori ſic et talis donacio iure reddit̉ viro. ſo. ma. cū ſit equalitas ut in aut̓. de equali. do. §. i. col. vij. eſt ⁊ ſpon ſalicia largitas. qn̄ ſponſus ſponſe ꝑ ver ba de futuro vel econ tra donat pure. nō in reſpectu dotis. q̄ ſil̓r cond̓. mr̄ionij habet. ut. C. de donac̓. ante nup. l. cum veterum. et. l. ſi a ſponſo. z ¶ Sed eciam con tracto. hodie hoc cor rigitur in aut̓. de qͣ li. do. col. vij. a ¶ Exemplo. ſic. C. de ꝓba. l. exemplo. b ¶ Nr̄am ꝯſtōnē. C deẜuo ꝯmū. ma. l. i. q ne aūt ⁊. §. ſinautem ſocius. c¶ Cōmu nes .ſ. ut libertates. p. l. fal. non minuan tur. Item vbi nō va let teſtamentum. lib̓ tates non reuocant̉. ut. ff. d̓ inoffi. teſta pap̄. §. ſed an. et lib̓ tates et. §. fi. Item ⁊ ff. d̓ fideicon. li. gn̓a liter. §. ſi quis ſeruo. d ¶ Cuius fauore .ſ. libertatis. e ¶ Diffi niuimꝰ. C. d̓ ꝯmū. ẜ. ma. l. i. §. ne autem. et .§. ſinautem ſocius f ¶ Accipiēte. vel eo depoſito. ut. C. de ꝯ mū. ẜ. ma. l. j. §. ne au tem et. §. ſinautem ſo cius. Et noͣ. ꝙ ꝯpel litur vendere. qd̓ eſt ſpeciale ꝯtra regulā ut. C. de ꝯtrah̓. emp ci. inuitum et. C. d̓ iu re deli. l. nec emere. qd̓ plene noͣ. in aut̓. de fideiuſ. §. penl̓. g ¶ Quibus alienare licet vel nō licet. ſub audi. licet non ſint do mini ut in lr̄a declaratur Ccidit aliqn̄. ſic continua. ſupra dictum eſt qūo qͥs efficitur dn̄s iur̓gencium vel ciuili. hic tractare intē dit de quadam ſpecialitate que contnigit contra eos qui dominia rerum acquirunt gn̓ale em̄ eſt ut qui dn̄ſ eſt poteſt alienare. et qui dn̄s non eſt alienare non poſſit. h̓ et in ſpecialibus caſibus contingit contrariū. a4 Con tradotale .ſ. mextimatum ut. C. de reivx. acti. l. i. §. cum lex alias ſi extimatus eſſet poſſꝫ alienari. niſi extimacō fiet ut ſciatur quantum valet ut. C. de iur̓. do. quociens. et. l. ſi in tervirum. et de fundo do. l. i. b ¶ Predium. dic dotale. vel
quaſi ut. ff. de fundo do. l. iij. et. iiij. quid ſi res mobilis eſt ℟. poteſt alienari ſi maritus eſt ſoluendo ut. C. de ſer. pi. da. ma. l. i. c ¶ Prohibetur. niſi ꝓuocētur ad diuiſionem fundi dotalis ut. C. de fun. do. l. fi. Item niſi ex neceſſita te ut. C. de li. ca. l. i. Item niſi cum vniuerſitate ut. ff. de fū do do. l. i. Item niſi vertatur ad vtilitatem ml̓ieris ut. ff. de iur̓. do. l. fi. Accur. d ¶ Inuita. ergo ea nolente poterat. ut innuit. qd̓ corrigit̉ ſtatim. e ¶ Aliena re. hoc large accipi as. ſiue dominiū mu tetur ſiue iuſ alij ꝯſti tuatur ut. C. de re bus ali. vel non alie. l. fi. et in aut̓. de non ali. §. alienacōnis et ff. de fundo do. l. iul̓ Accur. f ¶ Ipſius .ſ de iur̓ gen. ut ꝑ tra dicionem et ciuili .ſ. approbacione ẜm jo. Alij dicunt d̓ iure ci. ſ. fictione nō iur̓ gē. ut. C. de iure do. ī re bus ſed qd̓ ibi dicit̉ iure naturali vxor em̄ dn̄am eſſe. verum eſt pͥmeuo iure. quo dici tur quicquid calca uerit pes tuus ⁊cͣ. n̄ naturali. i. iur̓ gen. ſꝫ rerum dn̄a dicitur qͦ ad ſpem. et quantum ex eis ſuſtentetur ſic̄ filij dicuntur domini rerum paternarum ut. jͣ. de here. quali. et diff. §. ſui ⁊. C. d̓ fur. l. quamuis et. C. re rum amo. l. i. vel dn̄a eſt inſpecto exitu ſic̄ filius dicitur dn̄s ut ff. de li. et poſt. l. in in ſuis. g ¶ Corri gentes. in duobꝰ ca pitulis et in alijs nō h ¶ Deduximus. ut. C. de rexvx. acti. §. et cum lex. i¶ Lex. ſcꝫ iulia. k ¶ Ytalice .i. in ytalicis ꝓhibebat alienacionem. et hoc erat primum eius vi cium. l ¶ Inuita. ſed ea volente ꝯcedebat. ⁊ hoc erat ẜm vicium. m ¶ Volente. ſimiliter ꝓhibeat. accur. n ¶ Vtri qꝫ .ſ. vicio. o ¶ Interdicta. quid ſi fiat. ℟. vendicat mari tus conſtante matrimonio contra factum ſuū veniens cum fuerit contra legem ut. C. de ag̓. et cen. quemadmod̓. et d̓ rei ven. l. dote. ſed diſſoltuto eo. mulier repetit. ut. C. de iur̓. do. l. ī rebꝰ. id̓ in p̄lato eccl̓ie alienāte rē ec. qꝛ p̄t eaꝫ repetere p̄latura durante. ut exͣ de rebus ec. non alie. §. ſi quis pb̓rorum. p¶ Neqꝫ ſpeciale. ut ſuo fauori nō poſſit renunciare qꝛ eciam rei pu. intereſt. ut. ff. ſo. ma. l. i. ſic. ff. de pact. do. l. de die. q In ꝑniciem. id eſt deſtructionē

I
Qd̓ nos legem iuliam cor rigentes in meliorem ſta tum deduximus Cum em̄ lex iulia in ſolis tantum modo rebus locum habe at que ytalice fuerant et alieaconeſ inhibebat que inuita muliere fiebat ypo tecas autem earum ectaꝫ volente vtriqꝫ earum re medium poſuimus ut eci am ieas res que in ꝓuin ciali ſolo poſite ſunt inter dicta fiat alienacō vel ob ligacio. Et neutrum eorū neqꝫ conſencientibus mu lieribus ꝓcedat ne ſexus muliebris fragilitas in ꝑ niciem ſubſtancie earum conuertatur. ¶ Econtra auteꝫ creditor pignus ex pactione ꝙͣuis eius ea res nō ſit alienare poteſt ſed hoc forſitan ideo videtur fieri ꝙ voluntate debito ris intelligitur pignus a lienari quia ab inicio con tractus pactus eſt ut lice ret creditori pignus ven dere ſi pecunia non ſoluat̉ ſed ne creditores ius ſu um proſequi impedirent̉ neqꝫ debitores temere ſu
arum rerum dominium a mittere videantur noſtra conſtitucione conſultum eſt et certus modus impo ſitus eſt ꝑ quem pignorū diſtractio poſſit procede re cuius tenore vtriqꝫ ꝑti creditorum et debitorum ſatis abunde prouiſuꝫ eſt ¶ Nunc autem admonen di ſumus neqꝫ pupillū ne qꝫ pupillam vllam rem ſi ne tutoris auctoritate ali enare poſſe. Ideoqꝫ ſi mu tuam pecuniam ſine tuto ris auctoritate alicui de derit non contrahit obli gacionem quia pecuniaꝫ non facit accipiētis ideo qꝫ vendicari nummi poſ ſunt vbi extant. Sed ſi nū mi quos mutuo minor de derit ab eo qui accepit bo na fide conſumpti ſunt cō dici poſſunt ſi mala fidē ad exhibendum de his a gi poteſt ¶ At ex contra rio omnes res pupillo et pupille ſine tutoris aucto ritate dari poſſunt. Ideo qꝫ ſi debitor pupillo ſol uat neceſſariā eſt debito ri tutoris aucͣtas. Alioqͥn
r ¶ Conuertatur. ſimilia ſunt vbi eciam dn̄s non alienat ut. ff. ad. l. iul̓. ma. l. manicheos. §. pe. et. C. de predi. curialiū l. fi. l̓. x. et. j. e. §. nunc admonendi. ¶ Contra .i. econtra rio. ſ ¶ Alienare. idem in iudice ut. ff. ſi ex noxͣ. ca. aga. l. ij et. jͣ. de offi. iudi. in fi. idem in flumine ut. ff. de acquir̓. re. do. gͦ. §. alluuio. It̓ in imꝑatorē ⁊ auguſto ut. sͣ. de vſuc̄. §. pe. Idem in preſatis eccleſiaruꝫ ut in aut̓. hoc ius porrectuꝫ. id in tutoribus qui do minorum locum obti nent ut. ff. d̓ furt̓. in terdum. §. qui tutelā Idem in ꝓcuratorē qͥ habet liberam admi niſtracionem ut. sͣ d̓ re. di. §. nihil autem. Idem in ſeruis haben tibuſ liberam peculij adminiſtracioneꝫ ut. ff. de pig̓. acti. ſi con uenerit. §. fi. et. l. ſe. g ¶ Non ſoluatur. ſcꝫ tempore conſtituto. t ¶ Impedirentur. ij eſſet pactio de pig norē vendendo. u ¶ Temere. i. minuſ citō ut. sͣ. devſuc̄. in prin. v ¶ Conſtitu cione. C. d̓ iur̓. do. im pe. l. fi. §. i. ⁊. ij. x ¶ Certus. ut ſi actū ſit devendendo iuſta conuencio ne vendere poſſit. ſed ſi nihil fu it dictum de hoc. nun ciabit ſemel. et tunc elapſo biennioven det ut. C. de iur̓ do. imꝑe. I. fi. §. i. et. ij. f autem dictuꝫ fuit ut non vendat̉ ter nun ciabit et tunc vendet ut. ff. de pig̓. act. ſi ꝯ uenit. y ¶ Tenore. ſ. conſtitucionis. z ¶ Vllam. neqꝫ racō ne ꝓprietatis neqꝫ ra cione poſſeſſionis q̄ animo retinetur. licꝫ corporalem ſine tuto re ꝑdere poſſit ut. ff de acqui. re. do. l. pu pillus. et de acquirē. poſ. l. poſſeſſionem. Quid in adulto. ℟. ſi non habet cura torem. poteſt alienare q̄ ſeruando ſeruari n̄ poſſunt. ſi ha bet curatorem ſimilis eſt ꝓdigo ut. C. de in int̓. reſti. mii. l. ſi curatorem. a ¶ Poſſe. ſic. sͣ. de auct. tu. in princ̓. et de ſol̓. l. ꝙ ſi forte in fi. et. l. pupillo. et. ff. ſi cer. pe. l. n̄ om nis. §. fi. b ¶ Dederint .i. tradiderint. cum dare ſit accipi entis facere ut. jͣ. de acti. §. ſic itaqꝫ. ſi poneres ꝓprie nō ha berꝫ locū qd̓ ſequitur ideoqꝫ vendicare. c ¶ Obligacōnē ſcilicet ꝑſonalem ex mutuo. d Mecuniam. bona eſt racio ut. jͣ. quibus re. contra. ob. in prin. et. ff. ſi cer. pe. l. appel lata. e ¶ Facit. qd̓ eſt neceſſe quia dicitur mutuū. quia de
meo fit tuum. ut. ff. ſi cer. pe. l. ij. f ¶ Bona fide credens eum maiorem ut. ff. ꝓ emp. l. ij. §. ſi a pupillo. vel eciam ex rans in iure. licet ſit ar. ꝯtͣ. ut. ff. ꝓ empt̓. l. ij. §. ſi apupil lo. g ¶ Conſumpti qd̓ fit expendendo vel cum alijs imimi ſcendo. ut. sͣ. de vſu fruct. §. ꝯſtituitur et. ff. de ſol̓. ſi alieni h ¶ Condici. ſcilicet condicione certi ex mutuo reconcilia to ꝑ conſumpcione ut. ff. ſi cert̓. pe. ſi a furioſo. et. l. ſe. Iteꝫ ſtipulacione reconc liat̉. ut. C. ſi cer. pe. l. ꝙͣuis. Item vſuca. ut. ff. de iur̄ do. ꝓcu lus. et noͣ. jͣ. quibus mo. re ꝯtrahi. ob. in pr̄i. Aecur. floren. i ¶ Ad exhibendum quia tenetur qui do lo fecit quo minꝰ pol ſit exhibere ut. C. ad exhi. l. ad exhi. et ſic iurat̉ in litem. ex e ꝙ intereſt pupilli et cius pecuniam reddi etam eſſe ut. ff. de in litē iurā. l. in acti. et l. minimis. Accur. k ¶ Res. ut res fiat accipientis. nō ut de bitor liberetur. et ſequitur. l ¶ Dari ex quacumqꝫ. cauſa. m ¶ Liberabitur. ſcꝫ debitor pupilli. S contra. ff. de ſol̓. ſi ſtipulatus fuero. R ibi pupillus erat ad iectus nec quicqua ſibi debebatur. cū ad ſolucionem tantū p natur ut. jͣ. e. t. de ſol l. ꝙ ſi ſtipulatus. et l. quoniam res. §. a tibi. n ¶ Conſtituci onē. ut. C. de admni. tu. l. ſanctimꝰ. ac. o ¶ Debitorē. ex mu tuo vel ſimili cauſa. n̄ expenſione vel reddi tu ut. C. de admi. tu. ſanctimus. et. l. cum conſtitucione. p ¶ Sentencia. ſcili cet int̓ locutoīa quā preceptum vulgarit̓ appellamus. ut ſi dicat dec̓no vel p̄cipio tibi ſoluere vel de ponere ut. ff. de mmi. l. ait pretor. §. quid tamen. q ¶ Si ne omni. vel ſportularum vel preciorum tabell̓. ſed nunqͥd debitor ꝓ ſua parte ſoluet. ℟º. non ut. C. de fruc. et li. ex l. fi. et fa. ſic. C. de ep̄i. au. l. tam dementis. §. fi. r ¶ Per mittat. no ꝙ tutor et iudex neceſſarij ſunt ẜm pe. Sed ẜm nos ſolum iudex ſufficit ut. ff. de minͥ. ait pretor. §. quid ta men. et. l. ꝙ ſi minor. in fi. 2 ¶ Securitas. ut nec reſtitu cio detur ſecus in predio alienato cum decreto. qꝛ emp exvoluntate. ſolucio de neceſſitate fit ut. ff. de min. ait p̄ tor. §. quid tam̄. et. l. ꝙ ſi minor. in fi. et. C. de predi. min

ſi non ſoluitur cum aucto ritate tutoris non libera bitur ¶ Sed hoc eciaꝫ e uidentiſſima racione ſta tutum eſt in conſtitucio ne quaꝫ ad ceſarienſes ad uocatos ex ſuggeſtione viri tribuniani eminentiſſi mi queſtoris ſacri palacij noſtri promulgauimus qͣ diſpoſitum eſt ita licere tutori vel curatori debi torem pupillarem ſoluere ut prius iudicialis ſenten cia ſine omni damno cele brata hic ꝑmittat qͦ ſubſe cuto et ſi iudex pronūcia uerit et debitor ſoluerit. ſequatur huiuſmodi ſolu cionem pleniſſima ſecuri tas ¶ Sinautem aliter ꝙͣ diſpoſuimus ſolucō facta fuerit pecuniam auteꝫ ſal uam habeat pupillus ut ex ea locuplecior ſit et ad huc eandem pecunie ſum mam petat ꝑ excepcione doli mali poterit ſubmo ueri ¶ Quod ſi male con ſumpſerit aut furto amiſe rit nihil proderit debito ri doli mali excepcio ſed nihilominus condemnabi
tur quia temere ſine tuto ris auctoritate et non ſe cundum noſtram conſti tucionem ſoluerit ¶ Sed ex diuerſo pupilli vel pu pille ſine auctoritate tu toris non poſſunt ſoluere quia id quod ſoluunt ali cui non fit accipientis cū ſ. nullius rei alienacio eis ſine tutoris auctoritate ꝯ ceſſa eſt. Per quas ꝑſo nas nobis ius acquiritur Cquiritur vobis non ſolum ꝑ vos metipſos ſed eciā ꝑ eos quos in poteſtate habetis. Item ꝑ ſeruoſ in quibus vſumfructum ha betis. Item ꝑ homines li beros et ꝑ ſeruos alienos quos bona fide poſſidētiſ de quibus ſingulis dilige cius diſpiciemus ¶ Igit̉ liberi veſtri vtriuſqꝫ ſexus quos in poteſtate habetiſ olim quid̓ quicquid ad e os ꝑuenerat exceptiſvicꝫ caſtrenſibus peculijs hoc parentibus ſuis acquire bant ſine vlla diſtinctione et hoc ita parentū fiebat ut eciam eis licencia eſſet
ſi quidem. ſ Si autē ſolucio. ut ſoli pupillol̓ adulto curatorē h ti ſine eo vn̄ ip̄o iure n̄ liberat̉ ut. j. ibi n̄l ꝓderit ⁊cͣ. s Lo cuplecior. qd̓ eſt et ſi non eſt factus pauperior ut. ff. de ſol in pupillo. t ¶ Petat. et ſic eſt d̓ preda ſollicitus. vnde n̄ auditur ut. C. ꝓ emp. l. eum qui. u ¶ Qihil. apparet ergo ꝙ ipſo iure non eſt li beratus. ſi autemcuꝫ auctoritate tutoris. ipſo iure liberaretur ſed tunc reſtitueret̉ minor ꝑdita pecūia. ut. C. ſi adue̓ſus. ſol̓ l.ij. v ¶ Damnabit̉. ſcilicet ip̄io miore petente. vel alio ſuo nominē. non extͣneo. ut. ff. de ſol̓. l. filius. x Soluerit. contra hanc diffuſam mate riam diſtinguet̉ cuꝫ debitor pupillo ſol uit. aut conſequitur plenam. aut plenio rem. aut pleniſſimam ſecuritateꝫ. ſi ſoluat pupillo ſine tutoris auctoritate et pupil lus habeat ſaluaꝫ pe cuniam vel ex ea locū plecior eſt. liberat̉ n̄ ip̄o iure. ſed ꝑ excep cionem niſi eſſet ad ultus ſine curatore. ut hic et. ff. de ſol̓ .l. in pupillo. ſi autem ſoluat tutore auctō re. ipſo iure liberat̉. pot eſt tamen in inte grum reſtitui ſi non habeat rem ſaluam. ut. ff. ſi aduerſus ſo. l. i. niſi in. iiij. caſibꝰ ut. C. de admi. tu. ſan ctimus. et. l. conſti tucionem. qd̓ em̄ le gittime factuꝫ eſt ex euentu retractari nō debet ut. C. ad ſe. ꝯ. trebel. ſanctimꝰ. ple niſſima eſt ſi iudex in terueniat cum tu. vl̓ ſine eo ut hic. et. ff. de min̄. ait pretor. §. quid tamen. de hac materia ibi plene noͣ. y ¶ Ex diuerſo. non poſſunt. diſtin gue aūt id qd̓ erat ſoluendum nō poterat alienari ſine de creto. quo caſu decretum interponendum eſt in ſoluendo. ut. ff. de rebus e. §. ſi pupillus alias non tenet. et poteſt vē dicari qd̓ ſolutum eſt. niſi conſumpſerit creditor. ut hic. ⁊ ff. ſi cer. pe. non omnes. §. fi. aut poterat. quo caſu ſoluſ ſuf ficit tu. vel tu. vel adultus non habens cur̓. nec reſtituun tur cum non ſint decepti. ſi ſine tu. ſoluerit non liberat̉. nec dominiū tranū̄t niſi ꝑ conſumpc̓. ut hic. et. ff. ſi cer. pe. nō omnis. §. fi. et hoc quando debitum erat ciuile et naturale Di naturale tantum ꝑ reſtitucionem poterit repetere. ſi
legittime ſoluit. al̓ ſuo iur̓ condicꝫ. ut. ff. de condi. inde. in Tquiritur. Eſt modus in rebus ſunt terdum. certidenqꝫ fines. Quos vltra citroqꝫ nequit conſi ſtere rectum. Nam licet multis modis res nobis ac quirantur. ut a. §. illo ſingulorum. de re. di. vſqꝫ nunc tra ditum eſt. tamen certi ſunt homines. ꝑ quos acquiritur et ſunt. vi .ſ. ꝑ nos. ꝑ fi lios ꝑ ſeruos noſtroſ ꝑ alienos in quibus vſufu. habemus ꝑ a lios quos bona fide poſſidemus. ꝑ liberū hominem quem bona fide poſſidemus. ſep timꝰ .ſ. ille in quo nu dum vſum habemus. eſt octauus quando qꝫ ut liber homo. i. ꝓcurator de quibus hic ti. dicit. differt autem a quodaꝫ alio i. j. ꝑ quaſ ꝑ. no. acqͥ. quia ibi d̓ ob. acqui. h̓ de rebus tractatur a ¶ Non ſolum habe tis. ut. jͣ. e. §. i. et. §. jt̓ nobis. b ¶ Itē vſu fruct. ut. jͣ. e. §. de his quid ſi nudum vſum. ℟. ex re nr̄a acquir̓. n̄ auteꝫ ex oꝑa. ut. ff de vſu. et ha. ꝑ ſeruū ⁊. jͣ. ꝑ quaſ ꝑ. no. ob. ac. §. ꝑ eum quoqꝫ. c GGona fide. ut. jͣ. e .§. idem placet. que bona fides ni poſſidē te non poſſeſſo requi ritur. ut. ff. de acqui ren. poſ. cum heredeſ .§. fi. et. ff. de ſti. ſer. l. ſi ſeruus ex teſtō. ⁊ de acqui. re. do. hō li ber. in prin. exigitur et bona fides in prin cipio poſſeſſionis et continua in libero ho mine quo ad aliquid acquirendum ꝑ eum non in vſuc̄. quia non vſucapitur. ut. ff. de acqui. re. do. l. qͥ bo na fide. §. i. et. C. de p̄ſcrip. Ion. tem. quo ꝓ li. l. ſola. ſed in ſer uo ſufficit. et quo ad vſuc̄. ⁊ quo ad fructuſin inicio bonam fidem habere. ut. ff. de vſuc̄. qui ſcit. §. vl. et. C. de vſuc̄. tnͣſ for. l. vna. §. hoc tantummodo. d ¶ Igitur. quia de ſingu lis dicere vult de filijs ut de dignioribus pͥmo dicit. fac̄ exͣ glo. ff. de edendo. in. l. argentar. in. §. edi. e ¶ Olimi. anti quitatē primo recitat. et hoc ideo ut nichil antiquitatiſ pe nitus ignoretur. ut. jͣ. ti. ꝓx. in prin. nam id qd̓ tollitur vel reformatur non debet eſſe incognitum. ut. C. de cad̓. tole l. i. in fi. f ¶ Caſtrenſibus. idem in quaſi caſtren̄. ec̄ iur̓ ve teri. ut. ff. de coll̓. bo. l. i. §. nec caſtrenſe. non ſolum nouo iur̓. ut. C. de bo. que li. cum oportet. §. exceptis et. §. eodeꝫ

quod ꝑ vnum vel vnam ac quiſituꝫ eſt alij filio vel ex traneo donare vel vende re vel quocumqꝫ modo vo luerant applicare. Quod nobis in humanum viſum eſt et generali conſtituci one emiſſa et liberis peꝑ cimus et patribus hono rem debitum reſeruaui mus. ¶ Sanctitum etem̄ a nobis eſt ut ſi quid ex re patris ei filio obueniat hͦ ſecundum antiquam obẜ uacionem totum parenti acquiratur que enim inui dia eſt ut qd̓ ex patris oc caſione ꝓfectum eſt hoc ad eum reuerti. Qd̓ auteꝫ ex alia cauſa ſibi filiuſfa milias acqͥſiuit huiꝰ vſum fructum patri quidem ac quiret dominium autem apud eum r̓maneat ne qd̓ ei ſuis laboribus vel ꝓſpe ra fortuna acceſſerit hoc in alium ꝓueniens luctuo ſum ei procedat. ¶ Hoc quoqꝫ a nobis diſpoſituꝫ eſt et in ea ſpecie vbi pa rens emancipando libeꝝ ex rebus que acquiſicione effugiunt ſibi terciam ꝑtem retinere ſivoluerat li cenciam ex anterioribus conſtitucionibꝰ habebat quaſi pro precio quodam modo emancipaconis. Et in humanum quidem acci debat ut filius rerum ſua rum ex hac emancipacio ne dominio pro parte ter cia defraudetur et qd̓ ho noris ei ex emancipacone additum eſt ꝙ ſui iuris ef fectus eſt hoc ꝑ rerum di minūcione d̓creſcat. Ide oqꝫ ſtatuimus ut parens pro tercia parte dominij quam retinere poterat di midiam non dominij rerū ſed vſuffructus retineat. ¶ Ita etenim et res inta cte apud filium remanebt̄ et pater ampliori ſumma fruetur pro tercta dimi dia potiturus ¶ Item v̓o bis acquiritur qd̓ ſerui ve ſtri ex tradicionē nāciſcū tur ſiue quidem ſtipulent̉ ex donacione vel legato. ſiue ex qualibet alia cau ſa acquirunt hoc enim vo bis et ignorantibus et in uitis obuenit. Ipſe enim ſeruꝰ qͥ in poteſtate alt̓iuſ
obſeruando. eſt autem caſtrenſe qd̓ filiuſfa. a quolibet in caſtris acquirit non acquiſiturus al̓. ut. ff. de caſ. pec. l. ſi forte. et. l. caſtrenſe. quaſicaſtrenſe eſt. ꝙ magiſtri libera lium arcium clerici et aduocati de publico acquitūt. ut. C. de inoffi. teſ. l. fi. et. C. de ep̄i. et cle. ſacroſancte. et. l. cuꝫ lege. g ¶ Diſtinctione. aduenticij vel ꝓfecticij ꝓprietatiſ vel vſufru. h ¶ Alij ſ. fratri qd̓ grauius eſſe videtur. ut. C. de bo. que li. cum opor tet. §. i. i ¶ Conſti tucione. ut. C. de bo. que li. cum oportet Accur. k ¶ Ex re. largē pone .i. ꝓpter rem ut fructus ex re bus patris vel occaſi one patris quocum qꝫ modo queſita. ut ſt. de incen. rui. nau. l. i. §. ij. et. ff. de vſur̓ l. fidei con. §. cum poſ lidius. et de vul. ſub. ſed etſi plures. §. i arrogato. et de ca ſtren. pec. ſi forte. et l. ſi caſtronſe. n̄ et ali unde filius ſit habi turus ꝑ ſe. ut. ff. de iur̓. do. l. v. §. ſi pater ⁊ ſic ponitur ex re. ff de acqui. here. adicō in fi. ar. ꝯtͣ. ff. de pe cu. eo tempore. ni fi. ar. ſimiliter ꝯtͣ. ff. de acti. emp. iul̓. §. ſi qͥd ſeruo. I¶ Inuidia eſt. ſcilicet filio qui acquiſiuit. m Re uerti. q. d. nulla. n ¶ Vſumfruct. queꝫ habet in aduenticijs niſi remiſerit. ut. C. d̓e bo. que li. cum oꝑ tet. §. ſinautem res. l̓ niſi ab aliquo ſibi de tur aliquid vel relin quatur hoc pacto ut ad patrem non ꝑtine at vſufruct. ut in aut̓ ut. lice. ma. et a. in eprni. col. viij. vel ni ſi ſuccedat filius vna cum patre in heredi tate fratris vel ſoro ris. ut in aut̓. de here. qui ab inte. de. §. ſi vero. co l. ix. vel n̄ ſeruuſdonetur filiofa. eo pacto ut manumittatur ſtatim ut C. de bonis que li. l. vl. ad fi. vel niſi quando pater noluit conſentire filio adeunti hereditatem aliquam. ut. C. de bo. que li. l. fi. in fi. et. §. i. et. ij. vel niſi ꝑente minus legitti me diuertente bona filijs applicentur. ut ī aut̓. ut nulſi iu. §. quia vero quedam col. ix. Item quando pater contraxit in ceſtaſ nupcias. ut ī aut̓. de nniceſ. nup. §. i. col. iij. o ¶ Pro ſpera. quid dicemus in dubio. vnde ꝑuenerit. Reſpondent quidam ex bonis patriſp̄ſumitur habuiſſe. ſicut ſi vxor ha bet p̄ſumitur ex bonis mariti. ut. C. de donac̓. int̓ vi. et vx.
et. ff. de dona. inter vi. et vx. l. quintus. Nos contra. et di ſtingue. an filius ſit diligens vel diues et pater inops. vej contra. ut ex bonis diligentis alias diuitis queſitum fin gamus. ut. C. ar. tu. ſi defunctus. et. ff. de he r̓. ven. vendi tor ex hereditate. ibi. precium em̄ hominis ⁊cͣ. et. ff. ad. j. fal. ſi heres inſtitutus in prin. p ¶ Procedat. collige pe culium. aliud caſtrer ſe. aliud quaſi caſtrē ſe. aliud ruſticanum ſiue paganum. qd̓ di uiditur in ꝓfecticiuꝫ et aduenticium. ut. C de in offi. teſ. l. fi. in prin. in quibus om nibus dicitur hac le ge quid iur̓ ſit. et. C de bo. que li. l. cū oꝑ tet. q ¶ Hoc quo ut parentibus hono rem ſeruemus. et fi lijs ꝑcamus. r ſpoſitum eſt. C. d̓ bo nis que li. cum opor rthob̓acſata s ¶ Per acquifici nem. .i. patri non a rātur quantum ad etatem. Sed ſecunt que tempora locun habeat. qd̓ hic dicit̉ ſecundum antiqua nō quia ſola caſtrenſia et quaſi non acqu bantur de quibus n̄ hil detinebat pate ut. C. de bo. que li. cum oportet. §. i. moderna vero no. qꝛ non erat adhuc ſta tutum in aduenticijs ut non acquirant̉ pa tri. tempore huiꝰ ſe gis antique que reci tatur hic. ℟. iiij. iu ra hic ſucceſſiue con ſiderari. antiquiſſ mum quo ſola caſtre ſia vel quaſi non acqͥ runtur utsͣ. §. i. anti quum vel tempore cō ſtantini. quo res ma terne et materna li nea delate ut non ac quirantur patri ſtatutum eſt. ut. C. de bo. ma. l. i. ij. et. j tercium qd̓ hic recitatur ut pater emancipando filiū de hū maternis terciam teneat ꝓ premio. quartum quo cauetui ut omnia aduenticia acquirantur filijs quantum ad ꝓprieta tem patri quantum ad vſumfruct. ex quo corrigitur iliuo qd̓ iur̓ antiquo cautum erat. ut hic. et. sͣ. §. i. et. C. de bo. qͥ li. cum oportet. t ¶ Conſtitucōnibus. ſcilicet conſtanti ni ante iuſtinianum ut recitatur. C. de bo. que li. cum op tet. §. penul. u ¶ Decreſcat. ar. ꝯtͣ. sͣ. de l̓. pa. iu. ꝑ totuꝫ et. C. de cad̓. tol. §. ꝓ ſecundo. v ¶ Dimidiam. quam ſem per retinet niſi expreſſe remittat. ut. C. de bo. que li. cum

II
eſt nihil ſuum habere po teſt. Sed ſi ſeruus heres inſtitutus ſit non alias ni ſi noſtro iuſſu hereditatē adire poteſt. Et ſivobis iubentibus adierit vobis hereditas acquiritur ꝑin de ac ſi voſipſi heredes in ſtituti eſſetis et conueniē ter ſcilicet vobis legatuꝫ per eos acquiritur ¶ Non ſolum autem ꝓprie tas ꝑ eos quos in poteſta te habetis vobis acquiri tur ſed eciā poſſeſſio. Cu iuſcumqꝫ enim rei poſſeſ ſionem adepti fuerint id vos poſſidere videmī. Vn de eciam ꝑ eos vſucapio l̓ longi temporis poſſeſſio vobis accidit. ¶ De his autem ſeruis in quibus tā tummodo vſumfructū ha betis ita placuit ut quic quid de reveſtra vel ex o peribuſ ſuis acquirāt vo bis id adiciatur. Qd̓ ve ro extra eas cauſas ꝑſecu ti ſunt id ad dominum ꝓpͥ etatis ꝑtineat ¶ Itaqꝫ ſi is ſeruus heres inſtitutus ſit legatum ve qd̓ vel quid ei donatum fuerit non vſu fructuario ſed domino ꝓpͥ etatis acquiritur ¶ Ide placet et de eo qͥ avobis
bona fide poſſidetur ſiue is liber ſit ſiue alienus ſer uus. Quod enim placuit de vſufructuario ideꝫ pla cet et de bone fidei poſſeſ ſore. Itaqꝫ quod extra iſtas duas cauſas acqui ritur id velad ipſum ꝑtinꝫ ſi liber eſt vel ad dominuꝫ ſi ſeruus eſt ¶ Sed bone fidei poſſeſſor cum vſuce perit ſeruum quia eo mo do dominus fit ex omni bus ꝑ eum cauſis ſibi acqͥ rere poteſt fructuarius ve ro vſucaꝑe non poteſt pri mum quia non poſſidet ſꝫ habet ius vtendi fruendi deinde quia ſcit ſeruum a lienū eē ¶ Non ſolū au tem ꝓprietas ꝑ eos ſeruos in quibus vſumfructuꝫ ha betis vel quos bona fide poſſidetis aut ꝑ liberam ꝑſonam que bona fide v̓o bis ſeruit vobis acquirit̉ ſed eciam poſſeſſio. Loqui mur auteꝫ in vtriuſqꝫ ꝑſo na ſecundum diſtinctionē quam ꝓxime expoſuimus id eſt ſi quam poſſeſſioneꝫ ex reveſtra vel ex ſuis oꝑe ribus adepti fuerint. ¶ Ex his itaqꝫ cauſis appa ret ꝑ liberos homines qͦs neqꝫ veſtro iuri ſubi ectos
oportet. ac. x ¶ Pro tercia .i. loco tercie quam habebat. olim in bonis maternis. racione ꝓprietatis habet hodie di midiam vſumfruct. in omnibus aduenticijs ut. C. de bo. q̄ ij. cum oportet. ac. y ¶ Item ſtipulentur. et ita obligaci onem domino querit ut. jͣ. ꝑ quas ꝑſo. no. acqui. circa pnͥ. z¶ Ex qͣlibet. ut ꝑ occupacionem vel ſpecificacionē vel in uencionem ut. sͣ. d̓ re rum di. §. fere et. q cum quis ⁊. §. theſau ros. a ¶ Inuitis. ſic ff. de acqui. re. do. ec̄ inuitis. ſic et. ff. de ꝟ. ob. ſeruum ne tan te. ar. contra. ff. d̓ do na. hoc iure. §. nō po teſt. b ¶ Suum. ſci licet ad ſuam vtilita tem. ſed ad domī vti litatē poteſt. ut. jͣ. d ſtip̄. ẜ. §. cum factum que eſt ꝯtͣ. ymmo eē ad ſuam vtilitatē qr̄ qꝫ ut ſi dominus ſer uo legatū relinquat ut. C. de nccͣijs. ẜ. qͥ dam. §. illo℟. illud d̓ equitate. non racio ne dicitur quia in ali menta erat re lictum ut. C. del̓. l. ſeruum. et. ff. de alim̄. et cib̓ le. l. ſeruos. alias au tem non tenetur he res niſi velit. c ¶ Sed ſi heres. nō in hereditatē adeun daſeruo tria eſſe ne ceſſaria. iuſſus ut hic et ꝙ precedat. ut. fi de acqui. here. ſi qui mihi. §. iuſſum. et ſer ui voluntas. ut. C. d̓ here. inſti. cum ꝓpo nas. et in trebell̓. re ſti. ſeruo faciēda. do mini ſufficit volūtas At in bo. poſ. ſeruo delata ſeruuꝫ conſen tire et dominū velle f ue ante ſiue poſt oꝑ tet. ut. ff. ad trebell̓. ſeruo inuito. et rem ra. ha. l. pe. in lega to non eſt opus iuſſi one. cum emolimen tum tantum contine at. ut. ff. man. ſi here ditatem. d ¶ Adie rit. ſcilicet ſeruus. e ¶ Perinde. quandoqꝫ non ꝑinde ut ſi filio meo ſubſtituaꝫ eos quos in heredes fecerim. nam vocantur ex ſubſtitucio ne qui ꝑ ſe. non qui ꝑ ſeruos heredes ſunt. ut. ff. de vul. et pu. ſubſti. qui liberis. §. hec verba. Item alibi. ut. ff. del̓. i. cum filio. §. ipſi vero et. §. ideo. f ¶ Acquiritur. ſiue ſer uus tantum velit. ſiue dn̄s tantum ut. ff. de do. cau. mor. l. fi. et de adim̄. le. l. ſeruo cum. accur. g ¶ Non ſolum adepti. ſcilicet iuſte ſecundum quoſd̓. vel aliter. qd̓ dic ut di ximus. sͣ. de his qui ſunt ſui vel ali. iur̓. §. i. h ¶ Videmini eciam ignorantes. ut. ff. de acqui. poſ. l. iij. §. ſaltus. i ¶ Vſucapio. in rebus peculiaribus ſtatim. nam dominiciſ poſtꝙͣ dn̄s ſcit. ut. ff. ꝓ ſoluto. l. ij. et de vſuc̄. l. labeo. k ¶ Poſſeſſio .i. p̄ſcripcio que eſt effectus longe poſſeſſio nis. ut. ff. de vſuc̄. l. iij. ac. l ¶ De his tantūmodo. ut. ff. de dona. cau. mor. l. vl. et de adim̄. le. l. ſer uo. m ¶ Uſufructū de eo in quo vſum tm̄ modo habemus dic ꝙ ex oꝑibus tantum n̄ acquirit. qꝛ opere ẜ ui in fructu ſunt. ut. ff. de vſu et habitaci one. ꝑ ſeruum. n ¶ de re. expone. ut sͣ. e. §. i. ac. o ¶ Pro prietatis. niſi conte placione fructuarij ſit inſtitutus. vel ali ud ſibi datum fuerit quo caſu ex re eiuſ .ſ. fructuarij ſic ſibi q̄ſi tum eſſe videtur. ut. ff. de vſufruct. le. ſed et ſi quid. non tamen fructuarij iuſſus ſuf ficit ad adeundā her ditatem. ut. ffde acqͥ ren. here. l. adicio. §. p̄terea. p ¶ Reqͥd id eſt aliquid q ¶ Pem placet. ſci licet quo ad acquiſi cionem ut ſtatim ſeqͥ tur. nam in alio dif fert ut. jͣ. e. §. ſed bone fi. x ¶ Is liber. hic dic ꝙ diximui. s. e. in prin. 2 ¶ Cauſas. veluti ſi fuerit heres inſtitutus. vel lega tum fuerit. ei aliquid vel donatum. ſ ¶ Si liber eſt. pret̓ poſſeſſionem que ſi bi queri non poteſt. cum ipſe ab alio poſ fideatur. ut. ff. ad. l. iul̓. de adul. ſic eueni et ¶ Item prēter vſu capionem. que ſibi n̄ queritur ſine poſſeſſi one. ut. ff. de acquir̓. re. do. homo liber. §. quicquid. et de vſuc̄. l. ſine. ſed in hereditate ꝑ liberum ho minem mihi querenda. vi. ſūt nec eſſaria. quorū ſi quid de fuerit. non queritur. ſcilicet ut mei contemplacione inſtitu atur. Item ut ſciat condicionem ſuam inſtitutus. Item ꝙ iuſſu meo adeat. Item ꝙ volens adeat. Item ꝙ velit michi querere. Item ꝙ bona fide poſſideam. bene dico oportꝫ an ſciat condicionem ſuā. vnde ignorās ſue condicionis nulli

I
habetiſ neqꝫ bona fid̓ poſ ſidetis. Item ꝑ alienos ẜ uos in quibus neqꝫ vſum fructum habetis neqꝫ iu ſtam poſſeſſioneꝫ nulla ex cauſa vobis acquiri poſſe Et hoc eſt qd̓ dicitur ꝑ ex traneam ꝑſonam nihil ac quiri poſſe excepto eo qd̓ ꝑ liberam ꝑſonam acqui ritur veluti ꝑꝓcuratorem Et placet non folum ſciē tibus ſed et ignorantibꝰ vobis acquiri poſfeſſionē ſecundum diui ſeueri ꝯſtō nem et ꝑ hanc poſſeſſionē eciam dominiū ſi dn̄s fue rit qui tradidit vel vſu capionem aut longi tꝑis/ p̄ſcripcionem ſi dn̄s non admonuiſſe ſufficit quem admodum ſingule res vo bis acquirantur. Nam et legatorum ius et quo ip ſo iure ſingule res vobis acquirantur. Item fidei ꝯmiſſorum vbi ſingule res vobis relinquunt̉ oportu nius inferiori loco refere mus ¶ Videamus itaqꝫ nunc quibus modis ꝑ vni uerſitatem res vobis acqͥ runtur. Si cui ergo here des facti ſitis ſiue cuiuſbo norum poſſeſſionem pecie
ritis vel ſi quem arrogaue ritis vel cuius bona liber tatum ꝯẜuandarum cau ſavobis addita fuerint ei us res omnes ad vos tran ſeunt. Ac prius de here ditatibus diſpiciamꝰ qua rum duplex eſt ꝯdicio naꝫ vel ex teſtamento vel ab inteſtato ad vos ꝑtinent. Et prius eſt ut de his di ſpiciamus que ex teſtamē to vobis obueniunt. Qua in re neceſſarium eſt inici um de ordinandis teſtam̄ tis exponere. De tel̓tume I titꝫ ordinād Eſtamentū ex eo appellatur ꝙ te ſtacio mentis ſit ſed ut ni ſit ¶ Hactenus tantiſper. . hil antiquitatis penitus Fignoretur ſciēduꝫ ē olim quidem duo teſtamento rum genera in vſu fuiſſe. quorum altero in pace et ocio vtebantur q cala this comicijs appellabāt altero cum in prelium exi turi eſſent qd̓ ꝓcinctuꝫ di cebatur acceſſit demum tercium genus teſtamen torum qd̓ dicebatur ꝑ es et liberam ſcilicet quia ꝑ emancipacionem id eſt y maginariam quandam vē dicionem agebat̉ quinqꝫ
acquirit. ſibi em̄ nonut. ff. de acqui. hēre. qui putat. §. qui bona fide. et. l. vi. §. i. et quia ſe obligare non voluit. Item poſſeſſori non. ſi non interuenit iuſſus. ut. ff. de acqui. her̓. ſi quis mihi bo. §. iuſſum. Idem et ſi interuenit. ut. ff. de ac qui. here. l. vi. §. celſus. et. §. i. nam et ſeruili neceſſitate cre ditur hoc feciſſe. ut. ff. d̓ neg̓g̓. l. at qui. §. ſi libero. quare n̄ poteſt acquirere ut. ff. de here. inſti. ho mo liber in princ̓. Si ſciens condicionē ſu am volens querere mihi. querit ſibi. ſed reſtituit mihi poſſeſ ſori ꝑ condicionē ſi ne caſa cuius intuitu fuit inſtitutus. aut n̄ volens querere poſ ſeſſori. cuius intuitu fuit inſtitutus iuſſu eius adeundo querit ſed ſine eiuſ ꝯtempla cione nihil. ut. ff. de acqui. re. do. l. liber hō no. in prin. Item poteſt dici. ꝙ igna rus querit ſibi ut. ff. d̓ acquir̓. here. l. qui in aliena in fi. ⁊. §. cū autem. s ¶ Dn̄s fit ſic. C. de pactis. tra dicionis t ¶ Nō poſ fidet .ſ. ciuiliter. ſed naturaliter ut. ff. de acqui. poſ. l. natura liter. vnde vtile int̓ dictuꝫ vndevi ſibi da tur ut. ff. de vi et vi ar. l. iiij. §. vnde vi. u ¶ Habetis. ſic. ff. d̓ acqui. poſ. l 1. §. ꝑ eū ſic. ff. qui ſatiſda. co. l. ſciendum §. ij. v ¶ Quia ſcit. vnde n̄ vſucapit cum malam fidem habeat ut. sͣ. d̓ vſuc̄. in prin. accur. y ¶ In vtriuſqꝫ. noͣ de tribus vtriuſqꝫ dici. vel melius dic vtriūſ qꝫ fructuarij. et bo. poſ. ac. y ¶ Proxi me ut. sͣ. e. §. de hiſ ⁊ .§. idem placet. z ¶ Exhis apparet .ſ. argumento a ꝯtra rio ſenſu ſumpto. naꝫ ſi tantum ꝑ dictoſ ho mines acquiritur er go non ꝑ alios ut. ff de offi. eius cui man. l. i. in prin. et. sͣ. de tutel̓. in prin. a ¶ Acquiri. fallit in tutore et cur̓. et ſil̓ibus ꝑſoniſut dice mus. jͣ. de inutil̓. ſti. §. ſi quis alij. ac. b¶ Poſſeſſionem. C. de acqui. poſ. l. i. et. ff. de acqui. poſ. poſſeſſio qͦꝫ. §. etſi poſ ſeſſio. c ¶ Conſtitucionem. que eſt. C. ꝑ quas ꝑſo. no. ac qui. l. i. d ¶ Per hanc. ita ꝙ et ꝑ ꝓcuratorem. namqꝫ ſola poſſeſſio cum res manimata ſit mihi non querit̉. nam et ꝑ 25
tradicionem res mihi querit̉ et poſſeſſio. ſed illa ead̓ et p me acquiritur. ut. sͣ. de re. di. ꝑ tradicionē et. sͣ. e. in prim Alij dicunt ut azo. ꝑ ſolaꝫ poſſeſſionē queri dominiū ut h et. C. e. l. i. ſed ibi non dicit ſimpl̓r excepta poſſeſſione. ſed dixit excepta cauſa poſſeſſioniſ .i. dominio qd̓ eſt cā poſſeſ ſionis. ſecūda poſt vſuc. ut. ff. de vſuc̄. l. iij. e ¶ Preſcripci onem. nobis ſciētibꝰ ut. C. de acqui. poſ. li. i. f ¶ Hactenus. admonuiſſe. sͣ. de re. di. §. ſingulorū. ac g ¶ Acquirantur. nos et alios. ut in. t. iſto. h. ¶ Legatori ℟. tacite obiectior que fieri poſſetd̓ ſi gularibuſ acquiſicōi bus legatorum. i ¶ Referemus. ut; del̓. ꝑ totum. et. jͣ. d ſingulis re. ꝑ fideis re. ꝑ totum. k F cui heredes .ſ. de iure ciuili ut. .jͣ. de here inſti. vſqꝫ ad ti. d̓ bo. poſ. accur. l¶ Bo norum. sͣ. de iur̓ pr to. et. jͣ. de bo. poſ. ꝑ totum ti. m ¶ Arꝫ gauerit is. jͣ. de acqͥſi. ꝑ arro. ꝑ totum. n ¶ Fuerint. jͣ. dee cui li. cā. adi. ꝑ totū o ¶ Ex teſtō. de qui bus vſqꝫ ad tercium libꝝ dicetur. De teſtamentis. Eſtament appellat̉. po Ant ethimol giam utd̓r lapis qͣſi ledens pedem. et ar gumentū quaſi argu te inuentum. ſic ⁊ mu tuum qd̓ ex meo tuuꝫ fit. ut. ff. ſi cer. pe. l ij. §. appellata. et ẜn hoc cōdicilluſ poteſ dici teſtamentū. dif finitur autem ſic. te ſtamentū eſt volun tatiſ noſtre iuſta ſen tencia de eo qd̓ quis poſt mortem ſuam f eri voluit ut. ff. e. l. i. et eſt addend̓ cum in ſtitucione heredis ut .jͣ. del̓. §. ante heredē quia ſine heredis in ſtitucione nullum dicitur teſtamentū ut. ff. de iur̓ ꝯmu. l. fi. et. jͣ. de fideio. heredi. in prin. a ¶ Sed ut. C. de cadu. tol. §. et cum triplici ar. contra. jͣ. e. ti. §. in ꝓ non ſcriptis b ¶ Quod calatis. id eſt bonis inicijs vel bonis ꝯuentibus calos em̄ bonum interp̄tatur. comicie ſūt ꝯuentus vel a ca lon qd̓ eſt voco. quia vocacō ꝑſonaꝝ fiebat. vnde kalen de dicte ſunt. c ¶ Procinctuꝫ. eo forte ꝙ ſuccincte fiebat

II
teſtibus et libripende ci uibus romanis puberibuſ preſentibus ⁊ eo qui fami lie emptor dicebatur. Sꝫ illa quideꝫ priora duoge nerā teſtamentoruꝫ exve teribus temporibus in di ſuetudineꝫ abierunt. Qd̓ vero ꝑ es et libram fiebat licet diucius ꝑmanſit at tamen partim ⁊ hic in vſu eſſe deſijt. ¶ Sed predi cta quidem nominā teſta mentorum ad ius ciuile re ferebantur. Poſtea vero ex edicto pretoris forma alia faciendorum teſtamē torum introducta eſt iure enim honoa̓rio nulla ema cipacio deſiderabatur ſꝫ ſeptem teſtium ſigna ſuffi ciebant cum iure ciuili ſi gna teſtium non erant ne ceſſaria ¶ Sed cum pau latim tam exvſu hominuꝫ ꝙͣ ex conſtitucionum emē dacionibus cepit in vnam conſonanciam ius ciuile ⁊ pretorium iungi conſtitu tum eſt ut vno eodemqꝫ temꝑe qd̓ ius ciuile quo dammodo exigebat ſep tem teſtibus adhibitis et ſubſcripcione teſtium qd̓ ex conſtitucionibus inuen tum eſt et ex edicto preto
ris ſignacula teſtamentis imponerentur ut h̓ iuſ tri pertitum eſſe videatur ut teſtes quidem et eorum p̄ ſencia vno contextu teſta menti celebrandi gracia a iure ciuili deſcendant. ¶ Subſcripciones auteꝫ teſtatoris et teſtium ex ſa crarum conſtitucionū ob ſeruacione adhibeantur Signacula autem et te ſtium numerus ex edicto pretoris ¶ Sed his omni bus a noſtra conſtitucio ne propter teſtamentorū ſinceritate ut nulla fraus adhibeatur h̓ additum ē ut per manus teſtatoris vel teſtium nomē heredis exprimatur ut et omnia ſe cundum illius conſtituci onis tenorem procedant. ¶ Poſſunt autem omneſ teſtes et vno annulo ſig nare teſtamentum. Quid enim ſi ſeptem annuli vniꝰ ſculpture fuerint ſecundū quod papiniano viſuꝫ eſt ſed et alieno quoqꝫ annu lo licet ſignare teſtamen tum ¶ Teſtes autem ad hiberi poſſunt hij cum qͥ bus teſtamenti factio eſt. ſꝫ neqꝫ mulier neqꝫ īpubeſ neqꝫ ſeruus neqꝫ furioſus
et in his duobus teſtamentis heres erat. ut. jͣ. e. §. ſed neqꝫ d ¶ Exituri. de domibus. e ¶ Acceſſit. ſimiliter de iure ci uili. ac. f ¶ Per es. ꝓprium nomen teſtamēti. accurſius g ¶ Vendiconem ſic. s. quibus mo. iuſpa. po. ſol. §. p̄terea h ¶ Et libripende .i. eſtimatore. qui libripendebat vel e ſtimabat familiam vno nūmo. deinde emptor manumitte bat totam familiam cum omnibus bonis. i Comanis .i. libe ris hominibus ut. sͣ. de lib̓. §. fi. k ¶ Pu beribus. sͣ. quibus mo. tu. fi. in prin. l ¶ Familie. id eſt he reditatis ut. ff. d̓. ꝟ ſig̓. ꝓnunciacō. §. fa milie. ac. m ¶ Emp tor. qui erat loco he redis ut. jͣ. e. §. ſed ne qꝫ. n ¶ Libram. .i. adequatam .i. eſtima tam rem et dicitur li bra hereditas. quia ſi cut libra diuidit̉ in xij. vncias. it a et he reditas. ut. jͣ. de here. inſti. §. hereditas. vn de dicitur adequata libra .i. hereditas e ſtimata. o ¶ Parti. quia numerus teſtiū remanſit. p ¶ Ad ius. ſcilicet ꝙ ius ci uile inuenit q ¶ Po ſtea. ſcilicet d̓ media iuris prudencia. r ¶ Honorario. ſcili cet pretorio ut. sͣ. de iure naturali. §. pre torum. 2 ¶ Quodā modo. quia computa to libripende et emp tore. vij. erant. ſ ¶ Et ſubſcripcione. ut ſubſcribant ſe te ſtamento affuiſſe. et cuiuſ ſit ut. ff. e. l. pe. s ¶ Conſtitucōnibuſ ut. C. de teſta. hac ꝯ ſultiſſima. t ¶ Con textu .i. nullo actu in terpoſito niſi neceſſa rio nature ut. ff. e. he redes in fi. ⁊. C. e. cī antiquitas. u ¶ Te ſtatoris. ſi poteſt ut C. e. iubemꝰ v ¶ T ſtium. ſi non poteſt teſtator ſcribere. ſed hodie indiſtincte ꝑ alium ſcribere poteſt nomen heredis ut in aut̓. ut ſpon. lar. §. quia vero. col. viij. x ¶ Tenorem. ē autem tenor ſi poteſt ſcribere faciat. alias dicet coram te ſtibus. et ſcribetur ꝑ alium vel ꝑ aliquos de eis. alias non valeat. ymmo falſi pena tabellio tenetur ut. C. e. iubemus. y ¶ Annulo. ſcilicet habente caracteres. qui ſignatoriuſ di citur. et ſic eſt in eo ſigillum. non autem alio ſigno ut. ff. e.
ad teſtium. §. ſignum. et de. ꝟ. ſig̓. l. ſignatorius. §. ſignare Accur. z ¶ Teſtamentum. vel eciam lintheum ſcilicet qͦ inuolutum eſt teſtamentum ut. ff. e. ad teſtium. §. fi. a ¶ Viſum. hac racione et cum tribꝰ vel paucioribꝰ vel plu ribus poteſt ſignari teſtamentum. ar. j. man. §. is qui exeqͥ tur. alij dicunt tantum cum. vij. vel vno debere ſignari. b ¶ Teſtes. factō. paſſiue hic accipe. ut bona fit excepcio ac. ſed neqꝫ ⁊cͣ. al̓ eciam accipitur actiue ut. jͣ. de here. quali. ⁊ dif. .§. teſtamenti. c ¶ Mulier. ī alijs au tem caſibus omnibuſ recipit̉ preterꝙͣ in teſtis. ut. ff. e. qui te ſtan. §. mulier racio ē ut. C. de fidelꝯ. l. fi. ut eſt timor falſita tis. Quid de hermo fraudito. ℟. ſi p̄ualꝫ in maſculino ſexu re cipitur ut. ff. de ſta. ho. querit̉. et de teſ. l. repetundaruꝫ. §. i. d ¶ Impubes. quid de eo ꝙ vidit in pu pilſari etatē. ℟. ali as .i. preterꝙͣ in te ſtamento poſſet te ſtificari. ſicut et ſer uus ut. ff. de. ꝟ. ſig̓. l. nocionem. §. inſtru mentorum. ⁊. C. d̓ he re. et manich̓. qm̄ in fi. ſed hic non quia faciunt ad ſubſtanci am teſtamenti ut hic S2. e ¶ Autꝰ qͥ nͣl loqͥ vl̓ audire poteſt ut. jͣ qui. teſt. fa. licꝫ Item ſurdus. f ¶ Furioſus. niſi ha beat dilucida inter ualla ut. ff. e. qui te ſtamēto. §. nec furio ſus. Accurſius. ¶ Interdictum vel lege ut quia commi ſit in. l. iul̓. ma. ut. ff. ad. l. iul̓. ma. l. fi. vel a iudice ut. ff. e. is qͥ in fi. i. ℟. h ¶In te ſtabilem. ut de car mine famoſo damna tus vl̓ muliebria paſ ſus ut. ff. e. is cui. §. fi. et. l. cū lege. de te ſti. ob carm̄. in prin. i ¶ Sed cum liberalitate. ſcilicet pu tatiua. et ſic valet plus qd̓ eſt in opinione ꝙͣ qd̓ eſt in ve ritate. ſic. ff. del̓. i. l. iij. §. ſꝫ et ſi qua. et. ff. de offi. p̄. l. bar barius. ar. ꝯtͣ. jͣ. del̓. §. ſi quis rem ſuam. k ¶ Signaretur. quidam hoc intelligunt generaliter verum. ut ſiue oſten datur teſtamentum in ſcriptis conditum. ſiue nuncupatiuū debeat ei credi. ſiue deſierint teſtes eſſe ſiue nō. ⁊ ſic ſe hꝫ 1F 645 LR Z

L
neqꝫ mutus neqꝫ ſurdus. neqꝫ is cui bonis interdi ctum eſt neqꝫ is quem le ges iubent improbum in teſtabilem eſſe poſſunt in numero teſtium adhiberi ¶ Sed cum aliquis ex teſtibus teſtamenti quid̓ faciendi tempore liber e ſtimabatur poſtea autem ſeruus apparuit taꝫ diuuſ adrianus cathoni ꝙͣ po ſtea diuus ſeuerus et an thonius reſcripſerūt ſub uenire ſe ex ſua liberalita te teſtamento ut ſic habe atur firmum ac ſiut opor tebat factum eſſꝫ cum eo tempore quō teſtamentū ſignaretur omnium con ſenſu h̓ teſtis liberorū lo co fuerat nec quiſquam eſ ſet qui ei queſtionem ſta tus mouiſſet. ¶ Pater. necnon is qui in poteſta A te eius eſt. Item duo fra redi et his qui coniuncti tres qui in eiuſdem patriſ poteſtate ſunt vtriqꝫ te ſtes in vnum teſtamentuꝫ fieri poſſunt quia nihil nō cet ex vna domo plures teſtes alieno negocio ad tem non debet eſſe is qui in poteſtate teſtatoriſ eſt ſed ſi filiuſfa. de caſtrenſi
peculio poſt miſſionem fa ciat teſtamentum nec pa ter eius recte adhibetur teſtis nec is qui in pote ſtate eiuſdem patris eſt. reprobatuꝫ enim eſt in ea re domeſticum teſtimoni um ¶ Sꝫ neqꝫ heres ſcri ptus neqꝫ is qui in pote ſtate eius eſt neqꝫ pater eius qui in poteſtate ha bet eum neqꝫ fratres qui in eius poteſtate ſunt te ſtes adhiberi poſſunt qꝛ h̓ totum negocium qd̓ a gitur teſtamenti ordinan di gracia creditur hodie inter teſtatorem et here dem agi licet enim totum ius tale conturbatum fue rat et veteres quid̓ fami lie emptorem et eos qui ꝑ poteſtatem ei adunati fue rat a teſtamentarijs te ſtimonijs repellebant he A per poteſtatem ei fuerāt concedebant teſtimonia in teſtamentis preſtare li cet hij qui id ꝑmittebant hoc iure minime abuti de bere eos ſuadebant tamē hiberi ¶ In teſtibus au eandem obſeruacio nem corrigentes et qd̓ ab illis ſuaſum eſt in legis ne ceſſitatem tranſferentes
conſuetudo ut ar. C. de edic. di. adri. tol. nuncupatiuo. et l. fi. et. C. de dona. in dona. et ar. tu. l. fi. Nos contra. ſcili cet in nuncupatiuo de iur̓. et qd̓ hic dicitur in teſtamento condito in ſcript̓ loquitur. in nuncupatiuo enim ſi profera tur. non debet credi ſine teſtibus. cum in eis conſiſtat tan tum ſubſtancia teſtamenti ipſum tamen valet. licet proba cio deficiat ut. ff. de teſt. tu. l. duo. Quid ſi ſe ruus factus eſt. l̓ in famis velit recog noſcere ſigillum ſuuꝫ ℟ n. non admittitur ut. ff. de car. e. carbo nianum. §. cauſe. l ¶ Conſenſu. nota errorem prodeſſe ut ff. de ſuppel. le. l. iij. in fi. et. C. de lati. li. tol. §. ſed quia. et. ff. de offi. p̄. barbarius in lieno aliud ſi ſuo ut. jͣ. ꝓx. §. et. ff. d̓ te ſti. teſtis. n ¶ Sed filiuſfa. miſſionem .i. remiſſionem. aliud ſi ante ut. ff. e. qui te ſtamenti. §. ꝑ contra rium. Accurſius flo rentinus. o ¶ In ea re. Item et in alijs ui C. de teſti. l. i. Sꝫ qͥs eſt domeſticus. ℟n. colonus. et aſſcripti cius vel ſimiles. ut. C de his qui ad ec. con fu. l. fi. §. ſane ſi ſer uus et. C. de quēſti. l. pridem. Item vxor marito. et ec. ut. sͣ. d̓ vſu. et ha. §§. Item is Item ſeruientes ſiue dapiferi. ut. ff. d̓ pen̄ l. reſpiciendū. §. fur ta p Sed neqꝫ pa ter. no ꝙ his tribus modis dicitur quis ⁊ tingere me per pote ſtatem. q ¶ Adhib ri. quia eorum nego cium eſt cum eciaꝫ li crum et damnum ad eos ꝑtineat ut. ff. qn̄ ap. fit. l. i. §. in ꝓpria. et vere eorum qui ⁊cͣ. r ¶ Agi. caute ponit agi. et non dicit geri cum ſit generaliſſi mum ut. ff. de. ꝟ. ſig l. labeo. in prin. et. j. verborum. habet enim ſe ad ius teſtandi et contractus. ⁊ ¶ Familie emptor. dicitur ille qui conſtituebat heredes per es et libram. ſ ¶ Conturbatum. nam olim heres duo bus primis generibus teſtamentorum poterat eſſe teſtis. In tercio vero. ille qui erat loco heredis non poterat eſſe teſtis. et ſic erat tur batio iurium. et ad eius ſimilitudinem verus heres hodie teſtis non erit ut ſequitur. s ¶ Heredi
qui erat ex primis duobus generibus teſtamentorum. t ¶ Abuti. ſic. C. de cad̓. tol §. i. et. ff. ſi fa. fur. fe. di. l. fi. q sͣ. qui ma. non poſ. §. i. u ¶ Legatarijs. diſcrepant hij ini veteria fideiconmiſſarijs ut. jͣ. de fidei ꝯͣ. cum her̓. §. prete rea. ſed hodie non ut. jͣ. del̓. §. ſed non vſqꝫ quidam. §. hunc intelligūt quando legatum fuit repetitum a ſuccedenti bus ab inteſtato. ut tunc nō videatur fer re teſtimonium in te ſtamento iur̓. qꝛ iur̓ ſucceſſor eſt qui in qͦ ta parte heres inſti tutus eſt. v ¶ Non iuris. ſꝫ rei et ſine onē ut. ff. man. ſi heredi tatem. x ¶ Conſti tucione. greca. ve dic̄ de illa que eſt. fi e. ꝙ teſtamento. in prin. que eſt iuſtini ani ꝑ approbacione ut. C. de veteri iur̓. e nu. l. i. §. merito. pri ma verior. y ¶ P teſtate. Item tabelli om ut. ff. e. domici z¶ Danius. C. de te ſti. omnibus contra So. hic agitur de vi ribus teſtamenti. int̓ heredem et alium a gentem contra teſta mentum. alias con ctus coniuncto nō fe ret et minus legat rius alij. et ſecundi hoc falſo hic fumit̉. ar. ꝙ ſocius in cauſa ſocij admittitur in te ſtimonium vel dic hͦ ſpeciale ut coniun ctus pro coniuncto admittatur. quaſi in re ſua fauore teſtam̄ ti et vltime volunta tis que debet domina ri ſi legittima eſt ui C. del̓. l. cuꝫ queſtor in fi. et erit bonū ar. sͣ. dictum. Sꝫ. contͣ. ar. eſt. C. d̓ teſti. qm̄ in fi. ſꝫ ℟ n. finis ill ius. l. nō refertur ad totum. qd̓ erat dictū diſtingue tamen ar lucrum redeat ad eū ſocium ut tunc nō ad mittatur. alias ſic. ut ff. quādo ap. ſit. l. i. .§. imꝓpria. a ¶ Rihil. in cartis. ſic aſſignantur. contra. ar. sͣ. de re. di §. littere. b ¶ Et vnum. ſic. ff. e. l. vnū. ac c ¶ Interdum. ſcilicet ut pluribus fiat cōdicibus. d ¶ In minent. ſic in aut̓. de conſang̓. et vte. fra. §. ſic igitur. coll̓. vi. Sed nunquid ex his exemplis probatur. ℟ n. non fine autentico ut in aut̓. ut ſpon. lar. §. et hoc inſuper. col. ix. e C. de fid̓. inſtru. quicꝙͣ. et. ff. d̓ bo. poſ. ſecundum ta. l. ij. g.

II
ad imitacioneꝫ priſtini fa milie emptoriſ merito nec heredi qui ymaginem ve tuſtiſſimi familie empto ris obtinet neqꝫ alijs per ſonis que ei ut dictum eſt coniuncte ſunt licenciam concedimus ſibi quodam modo teſtimonia preſta re. Ideoqꝫ nec huiuſmo di veteres conſtituciones noſtro cōdici inſeri permi ſimus ¶ Legatarijs autē et fideiconmiſſarijs qui n̄ iurͣ ſucceſſores ſunt et a lijs perſonis eis coniūctis teſtimonium non denega mus ymmo in quadam nō ſtra conſtitucione et hic ſpecialiter eis conceſſimꝰ et multomagis his qui in eorum poteſtate ſunt vel qui eoſhabent in poteſta te huiuſmodi licenciam damus ¶ Nihil autem in tereſt teſtamentum in ta bulis aut in cartis mem braniſue vel in alia mate ria fiat ſed et vnum teſta mentuꝫ pluribꝰ cōdicibꝰ conficere quiſ poteſt ſecū dum obtinentem tamen obſeruacionem omnibus factis qd̓ interdum eciam neceſſarium eſt veluti ſi qͥs nauigaturus ⁊ ſecum fer
re et domi relinquere iu diciorum ſuorum conte ſtacionem velit vel ꝓpter alias innumerabiles cau ſas que humanis neceſſi tatibus imminent. ¶ Sed hec quid̓ q̄ de teſtamen tis que in ſcriptis confici untur ſufficiunt ¶ Si qͥs autem ſine ſcriptis volue rit ordinare teſtamentuꝫ iure ciuili ſeptem teſtibuſ adhibitis et ſua volunta te coram eis notificata ſci at h̓ perfectiſſimum teſta mentum iur̓ ciuili firmum qꝫ conſtitutum. De militerr teſtato Vpradicta diligens obſeruacio in ordinandis teſtamen tis militibus propter ni miam imꝑiciam conſtitu cionibus principalibus re miſſa eſt. Nam quamuis neqꝫ hij legittimuꝫ nume rum teſtium adhibuerint neqꝫ aliam teſtamentorū ſolēnitatē obſeruauerint recte nihilominus teſtant̉ vicꝫ cū in expedicōihꝰ oc cupatiſunt qd̓ merito nr̄a ꝯſtō introduxit. ¶ Quoqͦ em̄ mō voluntas eius ſup̄ ma ſiue in ſcriptura inuē niat̉ ſiue ſine ſcp̓tura valꝫ
ſitamdiu. ſecundum hoc ambo ſunt principalia. e ¶ Si qͥſ ſeptem teſtibus. qn̄qꝫ nullus vocat̉. ut ſi miles moriatur in bello. ut noͣ. C. de mi. be. l. milites qn̄qꝫ vnus ut imꝑator. ut. C. e. omnium. quandoqꝫ duo inter filioſ. ut. C. e. hac cō ſultiſſima. §. ex imperfecto. vel ſi in tentorio faciat teſtam̄ tum miles. ut. ff. de mili. teſ. lucius. quandoqꝫ tres vel qua tuor vel pauciores. ut. C. e. ſi non ſpecia li. quandoqꝫ quinqꝫ. ut in teſtamento ru ſtici ut. C. e. l. fi. §. ſin autem. quandoqꝫ ſep tem. ut generaliter. ut hic. et. C. e. hac ꝯ ſultiſſima. quandoqꝫ viij. ut. C. qui teſta. fa. poſ. hac conſultiſ tiſſima. f ¶ Adhibi tis. id eſt rogatis ut interſint. et ſint attē ti. ut. ff. e. heredeſ. §. penul. ⁊ in aut̓. de te ſtibus. §. et licet. in fi. §. col. vij. g ¶ Co. ram. ſcilicet palā nō minando heredes. ut ff. e. l. heredes. h ¶ Nuncupata. ali as notificata. md̓ d̓r nūcupatiuū teſtam̄. ¶ de militari teſta mento. Eſt autem mi les qui iurauit a ſig nis non recedere. ut ff. ex quibuſ cau. ma. l. penul. et ſcriptus eſt in matricula vbi et alij milites ſcripti ſunt. ut. ff. e. l. penl̓. per totum. t. Sunt ⁊ alia. v. neceſſaria ut quis ſit miles. ut dixi mus. ff. qͥbꝰ ex cau. ma. l. fi. et in aut̓. de man. prin. §. fi. Item miles dicitur a malo qd̓ ſuſtinet pro alijs vel a mille quia ex nu mero mille hominum eligit̉ ut. ff. e. l. i. §. niles. Vpradicta. q̄ conſiſtit in qͣ tuor vbi eſt in ſcrip us teſtamentum con ditum. vel in ſola nū cupacione herediſ co ram ſeptem teſtibus ut. sͣ. ti. i. §. ſed cum ⁊ .g. fi. et. ff. de here. inſti. l. i. §. qui neqꝫ. Et dic ꝙ ſex ſūt ne ceſſaria in milite. ꝙ ſit de genere militari. C. de neg̓g̓. l. ne mini. et. l. i. Item ꝙ examnietur. C. qui mili. non poſ. l. i. ſtem ꝙ preſtet ſacramentum ꝙ mortem non euitabit pro re publica. ff. de min̄. l. penul. et de his qui no. infa. l. ij. §. miles. Item ꝙ enſe ſignatur. ff. de teſta. mi. l. penul. Iteꝫ ꝙ ſtignia. .i. nota publica brachijs inſcribatur. C. de fab̓.
l. iij. Item in numero aliorum poni dicitur et inſcribi. ff. d̓ min. l. ex eo tempore. et talis habet priuilegia militibus ꝯ ceſſa. aꝫ. a ¶ Impericiaꝫ. C. de iur̓. ⁊ fac. ig. l. i. b¶ So lēnitatē .ſ. c̓tangilla ⁊ ſubſcpͥciones b ¶ Introduxit. ſed tūc demū cū ī milicia ſūt hn̄t pͥuil̓ m ut. C. e. l. pe. ⁊ h̓ ſubi cit. ac. flo. c ¶ Illis aūt. ꝓ ſed. d ¶ Admittantur et ita nota ꝙ c eſſante cau ſa ceſſat effectus. et poteſt hic ſumi ar. ſic. C. de epiſ. et cle. l. generaliter. ꝙ ceſ ſante clerico ab eccle ſia ceſſat prebēda na turaliter. ſed ar. con tra. ff. d̓poſiti. l. i. §. ſexum. quia calphur nia dedit cauſam edi cto. Vnd̓ ceſſante cā ceſſare debet edictuꝫ qd̓ eſt verum. ſed hoc vltimum generale ē d̓ cauſa impulſiua di ctum. primum de fi nali ſine qua res eſſe non poteſt. e ¶ Et ſi filij. licet hij aliaſ n̄ prohibeantur ut. jͣ. t. i. in prin. et. ff. de do na. cau. mor. l. tā his f ¶ Conmuni. ſcilicet quo ad ſolēnitatem. non quo ad hoc ut de tur querela ꝯtra eiuſ te ſtamentuꝫ. ſicut in alio veterano eſt. ut C. de moffi. teſ. l. fi. .§. in his. et. ff. de in offi. teſ. l. pap̄. §. ſi qͥſ in malicia. Item hoc eſt verum quando eſt domi reuerſus. ſic̄. gͣ. ꝓxͣ. diximus alias ſi cut miles alius vtit̉ ſpeciali iur̓. ſic et iſte ar. ff. e. ex militai̓. §. i. et. l. teſtamenta eo rum. §. i. g ¶ Paga norum. a pagos qd̓ eſt villa dicitur. qua ſi diceret non militū h ¶ Plane. reſcripſit ut. ff. e. diuꝰ. i s ergo. hominibuſ. ſal. tem duobus. ut. ff. e lucius. et. ff. de teſti bus. l. vbi. et hoc qn̄ eſt intentorio. ſi aut in conflicto belli nu lo ectam teſte voca to. ut. C. e. milites. ſi autem eſt domi iure ꝯmuini. ut. sͣ e. §. illis. k ¶ Ceterum ſermonibus. forte cauſa demonſtran di ut magiſter diſcipulo. vel ludi cauſa. ut ff. d̓ acti. et ob. l. obligacionum ſubſtancia. §. fi. vel affectioniſ ut. ff. de co dicillis. littere. l ¶ Nec vllorum. ſic. jͣ. ad. l. fal. circa prin. fic. C. de reſcin. ven. l. ratas. m ¶ Quinym no. habet pri uilegium cira ſolēnitatem. quinymmo et circa ſubſtanciaꝫ

L
teſtamentum exvolunta te eius ¶ Illis autem te poribus per que citra ex pedicionum neceſſitatem in alijs locis vel ſuis edi bus degunt mime ad ven dicandum tale priuilegi um adiuuantur. Sed te ſtari quidem et ſi filijfa ſint ꝓpter miliciam conce duntur iure tamen ꝯmuni eadē obẜuacione et in eo rum teſtam̄tis adhibēda quam in teſtam̄tis paga noꝝ ꝓxime expoſuimꝰ ¶ Plane de teſtam̄tiſmi litū diuus traianus ſtatī lio ſeuero ita reſcripſit id p̓uilegiū qd̓ militantibus datum ē ut quoqͦ mō fa cta ab his teſtam̄ta rata ſint ſic intelligi debet ut vtiqꝫ pͥus conſtare debe at teſtm̄ factū eſſe qd̓ et ſi ne ſcriptura a non militā tibꝰ quoqꝫ fieri p̄t. ¶ Is ergo mileſde cuius boīs apud te qͣritur ſi ꝯuocatiſ ad hͦ homībus ut volunta tē ſuā teſtaret̉ ita locutꝰ eſt ut declararꝫ que vellꝫ ſibi heredē eſſe ⁊ cui liber tate tribueret p̄t videri ſi ne ſcripto hͦ mō eſſe teſta tus et volūtas eius rata habenda ē. ¶ Ceterum ſi ut plerūqꝫ ẜmonibus fie ri ſolet dixit alicui ego te g heredē faciol̓ bona mea g tibi relinqͦ non oꝑtet h̓ꝓ ta teſtō ẜuari nec vlloꝝ ma gis int̓eſt ꝙͣ ip̄oꝝ quibꝰ id pͥuilegiū datū eſt eiuſ modi exemplū nō admitti
Alioquin non difficulter poſt mortē alicuius mili tis teſtes exiſterēt qui af firmarēt ſe audiſſe dicen tē aliquē ſe relinq̄re bona cui viſum ſit et ꝑ hͦ iudicia vera ſubuerterent̉ ¶ Qnͥ ymmo et mutus et ſurduſ miles teſtm̄ poteſt facere ¶ Sed hattenus h̓ illis a pnͥcipalibꝰ ꝯſtituconi bus cōceditur qͣtinꝰ mili tat et in caſtris degunt. ¶ Poſt miſſione vero ve tera vl̓ extͣ caſtra ſi faciāt. adhuc militātes teſtm̄ cō muni omniū ciuiū roma noꝝ iure id facere dn̄t et qd̓ in caſtris fecerint te ſtam̄tum n̄ ꝯmuni iure ſed qūo voluerint poſt miſſio nē intra annū tantū vale bit ¶ Quid ergo ſi intͣ an num qͥs deceſſerit ꝯdicio autē heredi aſſcripta pꝰ annū extiterit an qͣſimili tis teſtm̄ valeat ⁊ placet valere qͣſi militis ¶ Sed ⁊ ſi quis an miliciā non iu re fecit teſtm̄ et miles fa ctus et in expedicione degens reſignauit illud ⁊ qͥdam adiecit ſiue detrax it vel alias manfeſta ē mi litis volūtas h̓ valere volē tis dicendū eſt valere te ſtam̄tum qͣſi exvoluntate militis noua ¶ Deniqꝫ et ſi in arrogacōnem datus fuerit miles vel filiuſfa. e mancipatus ē teſtm̄ eius quaſi exvolūtate noua mi litis vꝫ nec videt̉ capitis diminucōne irritum fieri.
teſtamenti ut quia alias teſtari non poſſet hic tamen poſ ſit. ut. ff. e. l. iiij. n ¶ Et mutus. ſiue natura ſiue caſu. ut ſit priuilegium aliqd̓. ut. C. qui teſ. fa. poſ. l. diſcretis. et hͦ iur̓ militari. ut. ff. e. iur̓ militari. dum eſt in milicia. o SSed hactenus. quidam dicunt hic non eſſe. §. et aſſerūt qd̓ omne priuilegium qd̓ habet mileſperdit cum redit d̓ mi licia. ſed nos dicimuſ .§. hic eſſe. et diſtin guimus inter priui legium qd̓ habet ut teſtetur qui alias te ſtari nō poteſt. ut fi liuſfa. et mutus ut il lud duret poſt reue̓ ſionem ut. sͣ. ꝓx. §. et .§. ſed teſtari. et. ff. e ticius. in pnͥ. alia ve ro priuilegia que ha bet in teſtando fimā tur. uthic. et. sͣ. e. §. il lis autem. p ¶ Hoc illis. ſcilicet militi bus. ut reliqua priui legia ſcilicet de nu mero teſtium habeāt in teſtando. et ſic nō refertur ad ꝓx̓. §. Ac curſius.
q Poſt miſſionem. honeſtam. ſcilicet finito tempore mili cie. vel cauſariam ſi ante tempus ex neceſſitate receſſit. ſ autem ignominoſa eſt miſſio deſinit ſtatim valere. ut. ff. e. teſtator eorum. et. C. e. l. ex teſt. ſed ſi miles d̓ capitali cri mine damnatus fuerit. ſi quidem de ꝯmuni ut homicidio ⁊ ſimili non poterit ammodo teſtari. ff. de vete. ſuc. l. i. in fi. ſi autem militari ut qͥ alienauit arma vel ſi milia. que numeran ut. ff. de re mili. l. ij. et. iij. et idem eciaꝫ q fid̓. rup. non poteſt teſtari. ut. ff. e. l. ex militari al̓. poterit ī caſtrenſibus tantum ſi ei hoc in ſentencia permiſſum fuerit. ali as non. ut. ff. de iniu ſto. reſcpͥ. teſ. ſi quis exheredato. et. §. ſed et ſi quis capite. et del̓. iij. l. ſi quis mile in principio. r ¶ Valere. quia cor dicio retrotrahitur ut. ff. de periculo e ꝯmo. rei ven. l. necel ſario. §. i. et qui po in pig̓. ha. l. vlt̓. et facit. ff. e. qd̓ dicitur et. l. qd̓ conſtitutum Accurſius. 2 ¶ Reſignauit. id ſingula aperuit et t̓ mouit. ut. ff. e. cū fu mus. §. cum quis. ſ ¶ Adiecit. ut. ff. de iure con. l. conficiū tur. §. ſi ſimiles s ¶ Ex noua. nota ꝙ ab inicio non valet o poſt facto tamen cō ualeſcit. t ¶ Den His de cauſis maner tibus valet ꝙ reſig uit poſtea. vel dic. cut nunc de nouo fa cere poteſt ſic veti non reſcinditur. et ſe cundum hoc dic noua voluntate ſcilicet ta cita. aliud ī pagr ut. jͣ. quibꝰ mo. teſ. ij fir. §. alios.

II
¶ Sciendum tamē eſt ꝙ ad exemplum caſtrenẜ po culij tam anteriores legeſ ꝙͣ principales ꝯſtōnes qͥ buſdaꝫ quaſi caſtrenſia de derūt peculia et quoꝝ qͥ buſdam ꝑmiſſum erat eci am in poteſtate degēti bus teſtari qd̓ nr̄a ꝯſtitu cio lacius extendes ꝑmi ſit omnibus in his tm̄mo do teſtari peculijs quideꝫ ſed iure ꝯmuni cuius ꝯſto nis tenore ꝓſpecto licēcia eſt nihil eorum q̄ ad p̄fa tum ius ꝑtinet ignorare. Quibus non eſt ꝑmiſſum facere teſtamentum. On tam̄ omnibui licet face̓ teſtam̄ tū ſtātim em̄ hij qͥ alieno iuri ſubiecti ſunt te ſtamēti ius faciēdi nō ha bēt adeo quid̓ ut ꝙͣuis ꝑn tes eiſꝑmiſerūt nihiloma gis iure teſtari pn̄t excep tis his qͦs ante enu̓auimꝰ et militibꝰ p̄cipue qͥ in po teſtate ꝑntum ſunt qͥbꝰ de eo qd̓ in caſtris acqͥſierūt ꝑmiſſum ē ex ꝯſtōnibuſ pnͥ cipū teſtmn̄ facere qd̓ quid̓ ius ab inicio tm̄ militanti bus datū ē taꝫ ex auctori tate diui auguſti ꝙͣ nerue necnon optimi imꝑatoris traiani poſtea vero ſub ſcp̓cione diui adriani eciā dimiſſis amilicia id evēte ranis ꝯceſſuꝫ ē ¶ Itaqꝫ ſi quid̓ fecerint d̓ caſtrēſi pe culio teſtm̄ ꝑtinebit h̓ ad euꝫ quē herede reliq̄runt ¶ Si vero inteſtati deceſ
ſerint nullis liberis l̓ frat̓ bus ſuꝑſtitibꝰ ad ꝑn̄teſ e oruꝫ iure ꝯmuni ꝑtinebit. ¶ Ex hͦ intellige̓ poſſumꝰ qd̓ in caſtriſ acqͥſierit mi les qͥ in pt̄ate pr̄is ē neqꝫ ip̄m pr̄em adimere poſſe neqꝫ pr̄is creditoreſ idve derel̓ alit̓ inqͥetare neqꝫ pr̄e mortuo cuꝫ fr̄ibꝰ ꝯmū ne eē ſꝫ .ſ. ꝓpriuꝫ eiꝰ eſſe id ꝙ in caſtris acqͥſierit quā ꝙ iure ciuili oīm qͥ in pta te ꝑntuꝫ ſunt peculia ꝑin dein bonis ꝑntuꝫ ꝯputat̉. ac ſi ẜuoꝝ peculia in bo nis dn̄oꝝ nu̓ant̉ exceptis videlicꝫ his q̄ ex ſac̓ſ ꝯſtō nibꝰ ⁊ p̄cipue nr̄is ꝓpt̓ diu̓ ſas cas nob̓ .ſ. pr̄ibꝰ n̄ acqͥ runt̉ ¶ Pret̓ hos gͣ q̓ ca ſtrenſe peculiuꝫ vel qͣi ca ſtrenſe hn̄t ſi qͥs aliꝰ filiuſ fa. teſtm̄ fecerit inutile ē li cet ſue pt̄atis factꝰ deceſ ſerit ¶ Preterea teſtm̄ fa ce̓ nō pn̄t impube̓s qꝛ nul luꝫ eoꝝ animi iudiciuꝫ eſt ¶ Iteꝫ furioſi nō poſſunt quia mente carent nec ad rem ꝑtinēt ſi impubes po ſtea pubes factus aut furi oſus poſtea ꝯpos mentis factus fuerit et deceſſerit ¶ Furioſi autem ſi ꝑ id te pus fecernit teſtam̄tum qͦ furor eoꝝ intermiſſus eſt iure teſtati eſſe vidēt̉ cer te eo qd̓ ante furorem fe cerint teſtō valēte naꝫ ne qꝫ teſtam̄tuꝫ recte factuꝫ neqꝫ vlluꝫ aliud negociuꝫ recte geſtuꝫ poſtea furor int̓ueniens ꝑimit. ¶ Iteꝫ
¶ ¶ Leges .ſ. digeſtoꝝ ut. ff. d̓ colla. bonoꝝ. l. j. §. nec ca ſtrenſe. v ¶ Conſtitucōnes. ut. C. de aſſeſſo. l. velut. et C. de aduo. diuer. iudi. l. fori. et alie plures. x ¶ Quibuſ dam. ut conſulibus et p̄fectis legionū. et p̄ſidibus ꝓunici arū. qui ſunt filijfa. ut. C. de moffi. teſ. l. fi. y ¶ Conſtitu cio. ſic. C. de in offi. teſ. l. fi. z ¶ Tantummodo. ſcilicet ca caſtrenſi et qͣi nam in aduēticō non p̄t. li cet habeat ꝓpͥetatem ut. C. de bo. q̄ li. l. fi. .§. filiuſfa. a ¶ Con muni. n̄ ſit miles ī ca ſtris ut. sͣ. e. in prin. Itē tale teſtm̄ nō ex pugͣtur ꝑ q̄relam in offi. ut. C. de moffi. teſ. l. fi. b ¶ Quibꝰ non eſt ꝑmiſſuꝫ face̓ teſtamentum. On tn̄. vide bat̉ quēlibet ẜuantē ſupͣd cta poſſe teſtai̓ ſꝫ ꝯt riū eſt in. xiij. caſibus. qͥ in. t. iſto ꝓ ꝑte di cunt̉. et hͦ eſt qd̓ dic̄ nō tn̄ ⁊cͣ. et noͣ. jͣ. e. § fi. a ¶ Statim. i. in pͥmis. vel ſtatim .i. eo tꝑe. b ¶ Permi ſerūt. ſꝫ cā mortis fi lius donare p̄t pr̄e ꝯ ſenciēte. ut. ff. d̓ do. cau. mor. l. tā his in fi. et racō diue̓ſitatiſ qꝛ teſtm̄ ex libero n̄ alieno arbitrio dꝫ ꝓ cede̓ ut. ff. d̓ her̓. in ſti. illa inſtitucō. c ¶ Pihilomagis .i. nō iō magiſ ī ſe hꝫ ne gatiuā ſicuſ n̄lominꝰ affirmatiuam. d ¶ His .ſ. caſtrē. vl̓ qͣi caſtre. pec. hn̄ti bus ut. sͣ. t. ꝓx. §. i. e ¶ Conſtōnibꝰ. extͣ uagatibus. f ¶ Qd̓ iuſ .ſ. poſſit teſtari in caſtreſibꝰ. g guſti. quoꝝ dicta n̄ habemꝰ. h ¶ Sub ſcpͥcione. cuius ꝟba n̄ habemꝰ i ¶ Vete ranis .ſ. filijſfa. d̓ qui bꝰ h̓ loqͥtur. k ¶ Ad pn̄tes. nā liberi d̓fun cti militis ⁊ fr̄es pa trē excludebāt ut. C ꝯmunia. de ſuc. l. fi. hodie ſoli liberi mili tis ut in aut̓. de here. que ab inteſ. de. §. ſi igitur de functus col lacione. ix.
l ¶ Iure ꝯmuni. non hereditario. ut. ff. de caſtren. pe. l. ij. hodie videtur eciam iurehereditario ut in aut̓. de hered̓. q̄ ab inteſt. §. ſi igitur defunctus. col. ix. m ¶ Conmune. ſic sͣ. ꝑ quas. ꝑſo. no. ac. §. i. n ¶Iure. ſcilicet antiquo. ſic. sͣ ꝑ quas ꝑſo. no. acquir. §. i. o ¶ Peculia. ſcilicet aduēticia et ꝓfecticia. nam caſtrenſia vel qua ſi. eciamiure veteri non acqͥrebant̉ patri ut ff. de col. bo. l. i. §. ne caſtrēſe. p ¶ Nr̄is. et aliene et nr̄e ſunt. ut. C. de bo. ma. ⁊. C de bo. q̄ li. ꝑ totum. q ¶ Inutile. qꝛ qd̓ ab inicio n̄ valꝫ ex cō tractū tꝑis n̄ ꝯuale ſcit ar. jͣ. t. i. circa pnͥ. ar. ꝯtͣ. C. de nup. et ſi ꝯtͣ. So. ibi non va luit mr̄imoniū ex pri mo ſed ex nouo poſt matrimonium. r ¶ Seceſſerit. idem de ſeruo teſtate ſi fi dei ꝯ. ſit relictū. valꝫ ſi durat voluntas. ut ff. del̓. iij. l. i. §. i. 2 ¶ Impuberes. ſed ex quo tetigerunt de vltimo die. xiiij. vel xij. anni. ſatis eſt fa uore teſtamenti ut. sͣ e. l. qua etate. idem in vſuc̄. ut. ff. d̓ vſuc̄. l. in vſucapionibus. ſecus in preſcripcio nibus odioſis. ut. ff. de acti. et ob. l. in om nibus. Itē ſecus vbi eſt fauor eius qͥ vult ꝓrogare ut incontͣ ctibuſ a minore factiſ ut. ff. de minͥ. l. iij. §. minorem. ſ ¶ Idiciuꝫ. id eſt di ſcrecio. ut. ff. de iud̓. cum pretor. §. nō au tem. quandoqꝫ poni tur pro ſentēcia vbi rei iudicate ſtandum eſt. ut. C. de re iudi. l. i. quandoqꝫ pro in ſtancia cauſe triennij ut. C. de iudi. prope randum. per totum. quandoqꝫ ꝓ actione. ut iud̓. fam. here̓. vel ꝯmuni di. ut. jͣ. de of. iudi. §. ſi fam̄. here̓. ⁊ .§. fi. s ¶ Eurioſi. hac racō ne id̓ in mente capto dicam ut ar. ff. d̓. ꝟ. ob. a ticō in fi. t ¶ Teſtati. C. e. fu rioſum. in princ̓. u ¶ Regociū. ut vſuc̄.

I
ꝓdigus cui bonoꝝ ſuoꝝ adminiſtracio interdicta eſt teſtamentū face̓ nō p̄t ſꝫ id qd̓ ante fecerit ꝙͣ int̓ dictō bonoꝝ ſuoꝝ ei fiat ratum ē ¶ Ite ſurdus et mutus nō ſemꝑ teſtamen tum face̓ pn̄t vtiqꝫ autē d̓ eo ſurdo loquim̄ qui om nino n̄ exaudit non qͥ tar de exaudit. Nā et mutus is intelligit̉ qui eloqui ni hil poteſt non qͥ tarde lo quitur. Sepe em̄ eciā lr̄a ti ⁊ eruditi homīes varijs caſibꝰ ⁊ audiēdi ⁊ loq̄ndi facultatē amittūt. Vn no ſtra ꝯſtō eciā his ſubueīt ut certis caſibꝰ ⁊ mod̓ ẜm normā eius poſſint teſtari aliaqꝫ face̓ que eis ꝑmiſſa ſunt. ¶ Sed ſi quis poſt teſtamentum factum adu̓ ſa valitudine aut quolibꝫ alio caſu mutus aut ſur dus eſſe ceꝑit ratū nihilo minus manet eius teſtam̄ tum ¶ Cecus autem non poteſt facere teſtamentū niſi ꝑ obẜuacionē quaꝫ lex diui iuſtini patris mei in troduxit ¶ Eius qui apd̓ hoſteſ ē teſtamentū quod ibi fecit non valet iure pꝰ liminij ꝙͣuis redierit ſꝫ ꝙ dū in ciuitate fuerat fecit
ſiue redierit valet iure pꝰ liminij ſiue illic deceſſerit valet ex lege cornelia De exheda ribeorū On tam̄ ut omni no valeat teſtam̄ tū ſufficit h̓ obẜ uacio quā ſupͣ expoſuimꝰ ſꝫ qͥ filiū in poteſtate ha bet curare dꝫ ut eū here dē inſtituat vel exheredē nominatim faciat alioqn̄ ſi eū ſilēcio p̄terierit inuti liter teſtabit̉. Adeo quid̓ ut ſi viuo patre filius mor tuus ſit nemo heres ex eo teſtamēto exiſtere poſſit. qꝛ ſcilicet ab inicio n̄ ꝯſti terit teſtm̄ ¶ Sꝫ non ita de filiabꝰ ⁊ alijs ꝑ virilē ſe xū deſcendētibꝰ liberis vt̓ uſqꝫ ſexus antiquitati fu erat obẜuatū ſꝫ ſi n̄ fuerāt ſcripti heredes ſcripteue vel exheredati exhereda teve teſtamētuꝫ quid̓ nō infirmabat̉. Ius autē ac creſcendi eis ad certāpor cione p̄ſtabat̉. Sꝫ nec no minatim eas ꝑſonas exhe redare ꝑntibꝰ ncc̄e erat ſꝫ licebat int̓ ceteros hͦ fa cere Nominatim auteꝫ qͥſ exheredari vid̓r ſiū ita ex heredet̉ ticius filius meuſ exheres eſto ſiue ita filius
inchoatam. ut. ff. de vſuc̄. iuſto. §. eum vel poſſeſſionē que ſi tam. ut. ff. de ac qui. poſ. ſi is qͥ aio. ſic. ff. d̓ pecul̓. l. ꝙͣ tube ronis. ī pnͥ. v ¶ Prodigꝰ. ꝓdigꝰ eſt qͥ neqꝫ finē neqꝫ me dū hꝫ in expēſis. ut. ff. d̓ cur̓. fur̓. l. i. x ¶ Int̓dicta. ſi dicaſ a iudice planū ē. ſi aūt a lege ut qꝛ ī crime. l. iul̓. maie. con miſit multominꝰ teſtat̉. ſꝫ ⁊ tūc pͥus fc̄m rūpit̉. ut. C. ad. l. iul̓. maie. l. fi. y ¶ Ratum qͥd ſi fiat interdicto cū tn̄ non ſit ꝓdigus. ℟ n. for te n̄ valꝫ int̓dictum ar. ff. de tu. ⁊ cu. da. ab his. l. ſeye. ſꝫ con trariū veꝝ ē cū ſit fa cta ꝯtͣ ius litigatoriſ tm̄. nō ꝯtra ius legi ut. ff. q̄ ſen. ſine ap pel re. l. i. ī pnͥ. ⁊. §. i. et. C. qn̄ ꝓuo. n̄ eſt ne. l. ij. z ¶ Iemp. ſꝫ qn̄qꝫ p̄t ẜm diſtin ctione ſequentem. a ¶ Aqꝫ. ſic. jͣ. de in util̓. ſti. §. mutum. b ¶ Et eruditi. ſcili cet in moribus. c ¶ Amittunt. ⁊ ma xime impij aduocati d ¶ Conſtō. ut. C. qͥ te. fa. poſ. diſcretis. e ¶ Tertis. ut mutus et ſurdus caſu. vel mutus tm̄. ſiue natu ra ſiue caſu. ſi ſcribe re nouit ſua maū ſcri bat teſtm̄. ſi aūt ꝑ a liū ſcribe̓ velit. impe tret hͦ a pnͥcipe ut. ff e. ſi mutus. It̓ ſi ſur dus tm̄ caſu ē vel eci am natura teſtet̉. ſi vult ſi p̄t loqͥ articu late ut. C. e. diſcre tis. ſi aūt natura eſt ſurdꝰ ⁊ muts. n̄ p̄t n̄ ſit miles. ut. sͣ. t. i. § qͥnymmo. f ¶ Si qͥſ ſic. sͣ. e. §. p̄te̓a. ⁊. §. furioſi. g ¶ Cecꝰ .ſ. natural̓r vl̓ caſu ⁊ or batus vtroqꝫ luīe. ſe cus ſi vno tm̄ ut. C. d̓ excu. tu. l. frater. h ¶ Obẜuacionem .ſ. ut coraꝫ. vij. teſtibuſ et tabellione. vl̓ alio loco eius ſi nō inueni atur tabellio dilucidi us volūtatē ſuam de claret. et in hereditatibꝰ. et in legatis. et om̄ia in ſcriptu ra referant̉. ut. C. e. hac ꝯſultiſſima i. ¶ Pr̄is mei. ſic. sͣ. d̓ dona. §. e et aliud. k ¶ Hoſtes .ſ. ut captus. vel obſes. ut ff. e. obſides. l ¶ Valꝫ qꝛ ẜui ſūt. vel qͣi ut. sͣ. d̓ iur̓ ꝑſo. §. ẜui ⁊. ff. d̓ li. ho. exhi. l. ij. inuhue̓at an̄ captiuitate. n ¶ Pꝰ liminij. qd̓ fīgit eū ſꝑ ī ciuitate fuiſſe utsͣ. qͥbꝰ mod̓. iuſpa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibꝰ n̄ aūt. l. cor. ita fīgit̉ ⁊ qd̓ d̓r
C. d̓ capt̓. l. j. et. l. captū. impropͥē ponit̉. l. cor. ꝓ iur̓ poſt liminij. n ¶ Ex lege cornelia. q̄ fingit eū pͥma hora capti uitatis mortuū. et ſic libeꝝ ut. ff. e. l. cor. aliud eſſꝫ ſi nulla eſſet fictō ut ẜuo pene facto ut. jͣ. quibꝰ mo. te. nifir. §. non tn̄. Vltimo noͣnd̓. xiij. eſſe ꝑſonas q̄ teſtari nō pn̄t. filiuſfa. It̓ ẜuus ut. sͣ. e. in piͥ. ut. ff. e. ſi filiꝰ. It̓ impubes. It̓ furio ſus. It̓ mēte captꝰ ꝓdigꝰ It̓ mutꝰ Itē ſurdꝰ It̓ cecꝰ. ut. sͣ. e. §. p̄te̓a ⁊. §. jtem fi rioſi. §. Iteꝫ ꝓdigus .§. Itē ſurdꝰ et. §. ce cus. Item damnatu ad mort ē naturalem vel ciuileꝫ ut. ff. e. l. eius qui. §. i. vſqꝫ ij fi. Item obſes. ut. ff e. obſides. Itē de cri mine famoſo damna tus ut. ff. e. is cui. §. fi. et. l. cū lege. It̓ ſtatu. ſuo dubitātes ut. ff. e. qͥ ſtatu. et. l. qui in dn̄i. Itē mona chus. ut in aut̓. d̓ mo nach̓. §. id qͦꝫ. coll. i. .§. illud. ſꝫ hodie ẜm quoſdaꝫ corrigit̉ ut in aut̓. d̓ ſanc. epi. §. ſi qͣ mulier. Iteꝫ is ci interdicit̉ bonis ale ge ut. C. de here. et ma. l. manicheos et ad. l. iul̓. maieſ. l. vl ¶ De exherdacōe li On tn̄. licꝫ d cta obẜu sͣ. d̓ teſ. orꝭ ſoſems ſit nō tam̄ ic̄ vel ſic. sͣ. d̓ ea obẜua cione q̄ eſt circafidē et ꝓ bacionē ſatis d ctuꝫ ē. nūc d̓ ea q̄ eſ circa pietatē dicent̉ eſt. et licet ea obẜua cio q̄ c̓ca fidē ē ſati diligēſſit. nō tam̄ ⁊ a ¶ Supͣ .ſ. in ti. de te ſta. ordi. b ¶ Filiū. eciā militē ut. ff. de li. et poſtu. filiuſfa. e ¶ Inſtit at. vel eis aliquid to. t. relinquat qu tā iure veteri ut. C. inoffi. t. l. cū querū hodie ſemis vel triē ut. C. de moffi. teſ aut̓. nouiſſima. Et h ſi fiant codicilli. qꝛ ſi teſtm̄ fiat tūc ncc̄e hꝫ iur̓ inſtōis ali quid relinqͥ ut in aut̓. cū d̓ app. cog. §. aliud. ac. d ¶ Adeo ſcilicet inutiliter teſtabitur. e ¶ Preterierit .ſ. nec initi tuendo nec exheredādo ut. jͣ. d̓ here. q̄ ab inteſ. §. nec eadem nec ip̄o iur̓ valet ut. C. de li. p̄. l. maximū. f ¶ Poteſta ſecus in emācipato iur̓ ciuili ſꝫ id̓ iur̓ pretorio ut. jͣ. e. 5. cipatos. g ¶ Nemo. ff. d̓ iniuſt rup. t. filio. §. fi. ꝯtͣ. ſo. ibi

II
meus exhereſ eſto non ad iecto ꝓprio nomine ſcilicꝫ ſi alius filius non extet ¶ Poſtumi quoqꝫ liberi vel hereeſ inſtitui debēt vel exherēdari ⁊ ī eo par omniū ꝯdicio eſt qd̓ ⁊ in fi lio poſtumio ⁊ in quolibet ex ceteris liberis ſiue femī ſexus ſiue maſculini in pre terito valet quidē teſtm̄ ſed poſtea agnacōne po ſtumi ſiue poſtume rumpi tur et ea racōne totum in fir̓mat̉. Ideoqꝫ ſi mulier ex qͣ poſtumꝰ a̓ poſtumia ſperabả abortum fecerit nl impedim̄to ē ſcriptiſ he redibꝰ ad hereditatē ade undā ¶ Sꝫ femīni quidē ſexꝰ ꝑſone noīatim vel int̓ cet̓os exheredari ſolebat dū tn̄ ſi int̓ cet̓os exhe̓da rent̉ aliq̓d eis leget̉ ne vi deat̉ ꝑ obliuione p̄terite eſſe ¶ Maſculos vero pꝰ humos .i. filios ⁊ deincepſ placauit n̄ alit̓ recte exhe redari nͥ nominatim exhe redet̉ hͦ autē mō quicūqꝫ mihi genitꝰ filiꝰ fuerit ex heres eſto ¶ Poſtumoꝝ autē loco ſunt hij qͥ in ſui
heredis locū ſuccedendo qͣi agn̄ aſcēdo fiūt parēti bus ſui heredes ut ecce ſi q̓s filiū ſuū ⁊ ex eo nepotē neptēue in pt̄ate hꝫ qꝛ fili us gͣdū p̄cedit is ſolus iu ra ſui heredis hꝫ ꝙͣuis ne pos quoqꝫ ⁊ neptis ex eo in ead̓ pt̄ate ſint ſꝫ ſi filius eius viuo eo moriat̉ a̓ qͣli bet alia racōne exeat de pt̄ate eius incipit nepos neptiſue in locū eius ſucce dere et eo mō iura ſuoruꝫ hereduꝫ quaſi agnacōne nanciſcunt̉ ¶ Ne ergo eo mō rūpat̉ eius teſtin ſicut ip̄m filiū vel heredē inſti tuere vel noīatim exhere dare dꝫ teſtator ne n̄ iure faciāt teſtm̄ ita ⁊ nepoteꝫ nepteue ex filio ncc̄e ē eī l̓ herede inſtitue̓ vel exhe̓ dare ne forte eo viuo filio mortuo ſuccedēdo in lo cū eius nepos neptiſue qͣſi agnacōne rūpat teſtm̄ id qꝫ lege iulia velleia ꝓuiſū eſt in qͣ ſimilis exheredaci oniſ modꝰ ad ſimilitudinē poſtumioꝝ demr̄atur. ¶Emācipatos liberos iur ciuili neqꝫ heredes infilius viuit. h̓ non vel h̓ iur̓ ſtricto. ibi equo. h ¶ Non cō ſtiterit. aliud ſi ꝯſiſtit licet poſtea rumpatur. et iteruꝫ mo rit̉ut in poſthumo ut. ff. d̓ īiuſto re. teſ. poſthumꝰ ī pn̄. et aͣ. e. §. poſthumi. ibi qd̓ ⁊cͣ. nec ē mi. qꝛ ſi ab inicō rupit̉. agnacōe poſthumi eo mortuo ꝯualeſcit. ar. ff. d̓ reg̓. iur̓. l qd̓ ab inicō i ¶ Sꝫ n̄ ita. no ex vna ꝑte ponit filios tm̄. ex alia filias et om̄es ex maſculis et femīs de ſcendentes. k ¶ In firmabatur. ꝯtͣ. jͣ. e. ſꝫ femī. So. ut ibi. ¶ Porcōneꝫ .ſ. dimi dia eius qd̓ ab intē ſtato habituri eſſent ut. C. de li. p̄. maxim̄ circamedium ibi cuꝫ eius ⁊cͣ. m ¶Sꝫ nec h̓ eſt ſecundā diffe rencia int̓ predictas ꝑſonas. n ¶ Cetē ros. ſcilicet hͦ mod̓o. vnū de filijs meis ex heredo vel vnum inſti tuto. poſt ſic dico re liquos exheredo. naꝫ niſi dicerꝫ ceteroſ ex heredo. licet dicat fi lium meum exheredo cum plures habeat. nemo exheredatuſ vt detur ut. ff. de li. et poſthu. l. ij. o ¶ E tet. Item alijs modiſ ut omnes liberi ſint exheredati ⁊ ſic vnꝰ tantum inſtituatur. ut. ff. de li. et poſtu. ticius in prin. Item ſi dixerit alia verba quecumqꝫ dummodo certa. ut. ff. ſi cer. pe ta. l. certū. et. ff. de iniuſto rup. teſ. poſt humū. §. nominatim et. ff. de li. ⁊ poſ. l. i. et. ij. Sed ſecus ſi di cat filium meuꝫ inſti tuo cetetos liberos exherebo. vel ſeyum extraneum inſtituo. liberos autem exhe redo et h̓ n̄ dicit om nes ut non ꝯtͣdicat pn̄. glo. nā dicor ex heredare filiū int̓ co teros qꝛ mixtio fit cū ceteris in remocōribꝰ gͣdibus ꝯſti tutis vnde n̄ valet cū debeāt exheredari noīatim ut h̓ d̓r. p C inſtitui. iſta inſtitucōne ex pn̄ti mr̄ionio naſcituri. ⁊ ex futuro inſtituti vident̉ ut. ff. de li. et poſt. l. placet. et. l. iō s. Quid ſi exheredacōne poſtumioꝝ eciā om̄es ſiue hij qui nūt invtero tm̄. an alij qui ſūt naſcituri. ex pn̄ti mr̄ioiio vl̓ futuro intelligūt̉ exheredati. ℟n̄. non cū maſcl̓i debeāt nō mīatim exheredari ut. jͣ. e. §. maſcl̓os. q ¶ In eo .ſ. qd̓ ſeqͥt̉ qd̓ ⁊ ī filio ⁊cͣ. r ¶ Oīm .ſ. poſtumoꝝ ex ſe naſcituroꝝ et ex filijs ſuis lꝫ in iam natis n̄ ſit par ꝯdicō ut. sͣ. §. ſed n̄ ita t ¶ Agnacōne .i. natiuitatis ſic. jͣ. quibuſ mo. teſ. infir. §. i
ſ ¶ Naſculini .i. ſiue ex maſculo ſiue ex femina. s ¶ Rumpi tur. ſi vero exheredatur de inofficioſo aget̉ ut. jͣ. de moffi. teſ. §. poſtumi. hodie vero exheredari non poſſunt ut. C. d̓ inoffi. teſ. l. ſi quis. §. legis. t ¶ Infirmat̉. h̓ adde qd̓ ē. ff. de teſt. mili. l. ſi filius. u ¶ Abortū. qd̓ eſt ꝓ non nato ut ff. de. ꝟ. ſig̓. l. qui mortui. et. C. de poſtu. l. i. v ¶ Perſo ne .ſ. poſtume. nam iam natis femīs non erat neceſſe legari ut C. de li. p̄. l. maximū in fi. et. sͣ. e. ſi nō fue rant. x ¶Inter cēte roſ. hodie ꝑ ꝯſtitucō nem omnes noīatim ut. jͣ. §. nr̄a ſꝫ nouiſſi mō iur̓ non. cum non ſint ingrati ut ī aut̓. cum d̓ ap. co. §. aliud col. viij. y MPoſtu moꝝ. ſic. ff. de iniu ſto rup. teſt. poſtu moꝝ. z ¶ Loco. nō tamen veri poſthumi ſūt ut. jͣ. e. §. hoc in fi. a ¶ Heredis jͣ. de he re. qua. et dif. §. ſui. b ¶ Agnaſcendo. id ē ſubtus vel poſtea na ſcendo. ſicut poſthu mus verus. non enim naſcitur cū natus ſit ut. sͣ. de adop. §. i. vel dic agnaſcendo. i. nn cipiendo eſſe agnati qͦ ad effectum ſucce dendi. c ¶ Paren tibus .ſ. maſcl̓is. nam teſtm̄ femīe non rum pitur ꝑ. l. vell̓. ut. ff de li. et poſtu. gallꝰ .§. nunc. et del̓. i. naꝫ et ſi ita ꝟba ſūt. ſꝫ ꝑ querelā irritat̉ ut. C de inoffi. teſ. l. iij. et .jͣ. e. §. mat̓. d ¶ Ne ceſſe. cātiue .ſ. ne ru patur teſtm̄ ut ſeqͥt̉ n̄ p̄ciſe ut. C. d̓ adop ci. l. pe. §. q̄ in filio e ¶ Viuo. ſecꝰ ſi poſt ut. ff. de iniuſt. rup. teſ. ſi quis filio. et in hͦ differt a vero po ſtumo. Itē differt ab aſcendētibꝰ ucͣ. ff. d̓ inoff. pater filium. f ¶ Idqꝫ velleya. nomen eſt cuiuſdaꝫ noue. l. ſed ius galli acquilij antiquius eſt. et loqͥt̉ in vero poſtumo ut ſtatim dicam ūt. ff. de li. et poſtu. l. gallus. §. ſi quis filium. g ¶ Similis. in veris poſtumis talis erat modꝰ. ſi me mortuo naſcētur mihi filius nifra. x. menſeſ ut ut. ff. de li. et poſtu. gallꝰ. i. ℟º. et. §. i. ij. iij. ⁊. iiij. ſic ergo et h̓ ꝑ. l. vell̓. ſi ſuus heres deſierit ſuus eē ſe viuo ut. ff. de li. et poſtu. gallꝰ. §. vidend̓ eciā in hͦ habet locū. l. vell̓. ſic eciā eſt paritas ab inteſtato ut. jͣ. de here. q̄ ab inteſ. §. cum autem. h ¶ Iure. ſic. jͣ. de here. que ab inteſt. §. emācipati i ¶ Receſſe eſt. nā nihilominꝰ tenet teſtm̄. aliud in eo qͥ eſt

I
ſtituere neqꝫ exheredare neceſſe eſt qui a n̄ ſunt ſui heredes ¶ Sed p̄tor om nes tā femini ſexus ꝙͣ ma ſculini ſi heredes non inſti tuant̉ exheredari iubet vi rilis ſexus nominatim fe mīni vero int̓ ceteroſ qd̓ ſi neqꝫ heredes inſtituant̉. neqꝫ ita ut diximus exhe redari ꝑmittit eis p̄tor ꝯtͣ tabulas teſtamēti bono. poſſeſſionē ¶ Adoptiui li beri ꝙͣdiu ſunt in poteſta te pris adoptiui eiuſdem iuris habent̉ cuiuſ ſunt iu ſtis nupcijs acqͥſiti ¶ Ita qꝫ heredes inſtituēdi vel exheredādi ſunt ẜm ea q̄ de naturalibꝰ expoſuimꝰ ¶ Emancipati vero a pr̄e adoptiuo neqꝫ iur̓ ciuili. neqꝫ qd̓ ad edictū preto ris attinet inter liberos ꝯ numerant̉. ¶ Qua racio ne accidit ut ex diu̓ſo qd̓ ad naturalē parētem atti net ꝙͣdiuquidē ſint in ad optiua familia extͣneoruꝫ nu̓o habeant̉ ut eos neqꝫ heredeſ inſtituere neqꝫ ex heredare neceſſe ſit. Cum vero emancipati fuerint ab adoptiuo patre tūc in cipiunt in ea cā eſſe in qua futuri eſſent ſi ab natura li patre emancipati fuiſ ſent ſed hoc quidem vetū. Xſtitucionibus principum ſtas introducebat. ¶ No ſtra vero conſtitucō inter mnaſculos et feminas in hͦ iure nihil intereſſe exiſti mans qui a vtraqꝫ ꝑſona in hominum ꝓcreacione
ſimiliter nature officiofū gitur. Et lege antiqͣ. xij. tabularum omnes ſimilit̓ ad ſucceſſiones ab inte ſtato vocabantur qd̓ et p̄ tores poſtea ſecuti eſſe vi dent̉ et ideo ſimplex ac ſi mile ius et in filijs et in fili abus et in ceteris deſcer dentibus ꝑ virilē ſexū ꝑſo nis non ſolū iam natis ſed eciam poſtumis introdux it ut om̄es ſiue ſui ſiū emā cipati ſint vel heredes in ſtituant̉ vel nomīatim ex heredent̉ et eundē habe ant effectū circa teſtamē ta ꝑntū ſuoꝝ infirmanda ⁊ he̓ditatē auferēda quā filij. ſui vel emācipati ha bent ſiue iam nati ſint ſiue adhuc in vtero conſtituti poſtea nati ſint ¶ Circa adoptiuos autem certam induximus diuiſioneꝫ q̄ in noſtra conſtitucōne quaꝫ ſuꝑ adoptiuos tulimꝰ cō tinetur ¶ Sed ſi in expe dicione occupatus miles teſtamentum faciat et li beros iam natos vel po ſtumoſnominatim non ex heredauerit ſed ſilencio p̄ terierit non ignorans an habeat liberos ſilencium eius pro exheredacione nominatim facta valere ꝯ cautum eſt ¶ MMater vel a uus maternus neceſſe nō habent liberos ſuos aut heredes iuſtituere aut ex heredare ſꝫ pn̄t eos omit tere nā ſilēcium mr̄is aut
in poteſtate ut. sͣ. e. in prin. k ¶ Heredes. ſupple et qꝛ deſierūt eſſe heredes ſui alias non eſſet bona racō cum filij neceſſe hn̄t patres inſtituere licet n̄ ſint patres ſui here des ad filios. filius autem emācipatus ꝑ ca. di. deſinit ag natus eſſe et remanet cognatus qui non cognoſcitur a iure ciuili ut. jͣ. de here. que ab inteſt. de. §. emancipati et. sͣ. de le. ag. tu. §. fi. et. ff. de bo. poſ. ſed cū pa tronus. §. i. l ¶ Ee mīmi. licet in ſuis eſ ſet differencia inter maſculos et feminas iur̓ ci. ut. sͣ. e. §. i. m ¶ Exheredari. ſci licet rite al̓ autem ex heredato datur con tra tab̓. ut. ff. de bo. poſ. contra ta. l. non putauit in. §. non q̄ uis. Item eciam inſti tutis datur contͣ ta ſi alius ꝯmittat eis e dictum ut. ff. d̓ ꝯtra ta. l. iij. §. plane et. ff de leg̓. pͥſ. petita bo norum poſ. ꝯtͣ tab̓. ſi duo. n ¶ Habent̉ quo adoptiuū patrē o ¶ Inſtituendi. ab adoptiuo patre. p ¶CCiuili qꝛ alio iur̓ ciuili ſublatū eē pōt ut. sͣ. de le. ag. tu. §. fi. q Attmꝫ ꝙ vo cat emācipatos ut. sͣ ꝓx. §. et ē racō qꝛ de ſinūt eſſe filij ſꝫ natu rales n̄ pn̄t deſine̓ eē filij ꝑ emācipacōneꝫ ut. jͣ. d̓ here. q̄ ab in teſt. §. minus autem. r ¶ Exͣneoꝝ. ff. d̓ cō tra. ta. l. i. §. ⁊ ſui iur̓ 2 ¶ Patre. ff. de ꝯtra ta. emācipatuſ. §. pe. in fi. ſ ¶ Sꝫ hec .ſ. ſupͣdc̄a a pn̄cipio ti. vſqꝫ ad. §. emancipa tos. s ¶ Vetuſtas. media iur̓ prudēcia. ut. ſtatim ſequitur. t ¶ Introducebat .ſ. dr̄am ſexus et gra dus et modi exhere dacōis ut. sͣ. e. §. i. et .§. poſtumi et. §. ſꝫ fe mīni. n̄ autē dicit de hiſ q̄ poſtea vſqꝫ mō dicta ſūt a. §. illo e mācipatos t ¶ Cō ſtitucio. C. de li. p. exhere. l. maximum. u ¶ In hͦ. alias enim multe dr̄e ſūt ut. ff. d̓ ſta. ho. in multis. v ¶ Intereſſe. in aut̓
quibꝰ mo. na. effi. fui. §. non autem. x ¶ Quia pͥma racio. y ¶ Officio .i. ſimili officio. vna em̄ indigꝫ altera ad ꝓcre acionem ſobolis et hec eſt racō legiſ. l. xij. ta. a ¶ Antiqua argumētatur ex iur̓ antiquo ſic. sͣ. qui ma. poſ. §. pe. et hec eſt ſecunda racio. b ¶ Videntur. ſcꝫ dando filie bo. poſ contra ta. in totum. licet non poſſit dicere nullumut ⁊ ſu C61 us ut. C. d̓ li. p̄. l. ma ximū ibi et ſi p̄fectus ⁊cͣ et ē hͨ tercia racio c ¶ Simplex. ad dr̄aꝫ antique conſtitucōis ut. sͣ. e. §. j. d ¶ Per virilem. quid de de ſcendentibus ꝑ fem num ſexum. ℟ n. ad mittuntur cum dimi nucione tercie ꝑtis ut. jͣ. de here. q̄ ab in teſta. §. diui. et. C. de col. bo. l. illam. e ¶ Habeant. quo al cōmodum diuerſo tn̄ iur̓ nam ſuus p̄teritꝰ et d̓r nullū et contra ta. habet. Si. non vult dicere nulli qn̄ p̄teritus ē. ſꝫ emā cipatus tm̄ hꝫ ꝯtͣ ta ut. C. de li. p. maxi .§. ſanctimꝰ itaqꝫ ⁊cͣ. ff. d̓ li. p̄ſ. is qui. S aūt exheredētur hn̄ querelā om̄s ut. ff. ꝯtra. ta. l. n̄ putauit .§. non queuis. et de inoffi. teſ. l. pap̄ f ¶ Poſtea qui exhei dari nō pn̄t. ut dixi mus. sͣ. e. §. poſtur g ¶ Conſtōne. C. de adop. l. cū. inado uis et recitatur. sͣ. adope̓. §. ſed hodie. h ¶ Occupatuſ. qu ſi non eſt in expedi one. ℟ n. iut̓ ꝯmi obtinet ut. sͣ. de te ſta. mili. §. illis. i ¶ Ignoranſ. ſi enir ignorat non valet te ſtm̄ ut. C. de teſ. mi l. ſic̄ certi iur̓. n̄ fue rit eius aī ut ſi filium haberꝫ eſſꝫ exheres. ut. ff. d̓ teſtō mili. l qui iure militario. k ¶ Facta. ideoqꝫ q̄ rela moffi. teſ. agit̉ ſꝫ hͦ cū miles ē pr̄fa milias. nā tūc non p̄t habere locū caſtrēſe pec. ſi eī eſſꝫ filiuſfa. nō haberet locū q̄re la ut. C. d̓ ioff. te. l. fi. l ¶ Mat̉. idem in telligo in filencio li

II
aui materni et ceteroꝝ ꝑ mr̄eꝫ aſcēdenciū tm̄ facit quantū exheredacō pr̄is neqꝫ em̄ mr̄i filiū filiamue neqꝫ auo mr̄no nepote ne ꝑteue ex filia ſi eaꝫ eumue herede non inſtituat exhe̓ dare ncc̄e eſt ſiue de iure ciuili queramus ſiue ex e dicto p̄toris quo p̄tor p̄ teritis liberis ꝯtra tabu las bonoꝝ poſſeſſione ꝑ mittit ſꝫ aliud eis admini culum ẜuat̉ qd̓ paulopoſt vobis manifeſtum fiet. Ꝙ heredibꝰ ultituēdis Eredes inſtitue̓ ꝑ miſſuꝫ eſt tā libe ros homines ꝙͣ ẜ uos et tā ꝓprios ꝙͣ alienoſ ꝓprios autē olim ẜm plu riū ſm̄as non alit̓ ꝙͣ cū lib̓ tate recte inſtituere lice bat hodie vero eciā ſine li bertate ex nr̄a ꝯſtōne he redes eos inſtituere ꝑmiſ ſum ē qd̓ n̄ ꝑ innouacionē induximꝰ ſꝫ qm̄ eqͥus erat et atilicino placuiſſe pau lus ſuis libris quos tā ad maſſurium ſabinum ꝙͣ ad
plauciū ſcripſit refert. ¶ Propͥus aūt ẜuus is in telligit̉ in quo nudā ꝓp̓e tate teſtator hꝫ alioyſū fructū habēte ¶ Eſt autē caſus in qͦ nec cū liberta te vtilit̓ ẜuus a dn̄o heres inſtituitur ut ꝯſtitucione diuoꝝ ſeueri et anthoni ni cauet̉ cuius verba ſunt hͦ ẜuū adulterio macula tu n iure teſtō maumiſſuꝫ an ſm̄am ab ea muliere vi deri que rea fuerit eiuſdē criminis poſtulata rōnis eſt qͣre ſequit̉ ut in eundē adna collatā heredis in ſtituco nulliꝰ mom̄ti habe atur ¶ Alienꝰ ẜuus eciaꝫ is intelligit̉ in quo vſum fructū teſtator hꝫ ¶ Sex uus a domino ſuo hereſin ſtitutus ſiqͥdeꝫ in eadē ca māſerit fit ex teſtō lib̓ he reſqꝫ neceſſariuſ. Si vero a viuo teſtatore manumiſ ſus fuit ſuo arbitrio adi re hereditate p̄t qꝛ nō fit heres neceſſariꝰ cū vtrum qꝫ ex domini teſtamēton̄ conſeqͥt̉ ¶ Qd̓ ſi alienatꝰ
beroꝝ ad maternam lineā ut. ff. d̓ in offi. teſ. l. cum filium. mn ¶ De iure. qꝛ non hꝫ eos in poſ. ut. jͣ. d̓ her̓. qua. et dif. §. ceteri. n ¶ Edicto. qͦ emācipati vocant̉ ut. sͣ. e. §. emācipa tos qꝛ eoſ n̄ pōt emācipare. vn̄ ꝯtra ta. locū n̄ hꝫ ut h̓ et f. de ꝯtra. ta. illud. §. ad teſtam̄ta. o ¶ Eis .ſ. deſcenden tibus ꝑ lineā feminiā. datur tn̄ et alijs et his maxime ut C. de moffi. teſ. l. fi. p ¶ Paulo. ut. jͣ. d̓ in offi. teſ. ꝑ totū. ac. q ¶ De heredibꝰ in ſtituedis .i. qͥ pn̄t in ſtitui ut. jͣ. e. vſqꝫ ad I. ſi plue̓s et. §. fi. jt̓ et qͣliter dobeāt inſti tui ut. jͣ. e. §. ſi plures vſqꝫ ad. §. fi. ¶ Ftredes inſti re qq. d. dn̄os in tus in bonis ſuis fa cere. nā heres .i. dn̄s ut. jͣ. d̓ he̓. qͣ. ⁊ dif. §. i Itē ideo dixi intꝰ qꝛ ita ſubintrat heres. dn̄ium reꝝ defuncti. ac ſi eadē eſſꝫ ꝑſona. ut in aut̓. de iur̓iur̓. mo. §. i. col. viij. et. ff quibꝰ ex cā ma. l. cū miles. a ¶ Permiſ ſuꝫ .ſ. a iur̓. b ¶ Pro prios .ſ. ſeruos. c ¶ Alienos. ſic. ff. e. n̄minꝰ. d ¶ Conſti tucōe. ut. C. d̓ neceſ. ẜ here. inſti. l. cuꝫ qͥ dā. e ¶ Eos .ſ. ꝓp̓ os ẜuos. f ¶ Per in nouacōnē. q. d. nō in induximꝰ hͦ d̓ nouo. ſꝫ apud antiqͦs hͦ idem dixerat attillicinus ut ſubicit. Sꝫ ꝯtͣ. sͣ. ex qͥbꝰ. cau. ma. poſ. §. idem iur̓. ibi noua hūanitatis ⁊cͣ. So. iſte iuſtinianꝰ n̄ inue int ſꝫ rōnē reddit. cū non eſt veriſil̓e ⁊cͣ ut ibi vel alit̓ attilicino placuit et paulo. ſed in legiſ ncc̄itatē non deduxer̄t ſic et. sͣ. de teſtis. §. ſꝫ n̄ heres. Iuſtinianꝰ vero in legis ncc̄itatē indux ſt ut ex ip̄a ꝯſtōne lib̓ eē videat̉. Iṫ nūquid corrigit̉ qd̓ al bi .ſ. ꝙ pure inſtitutꝰ et ſub ꝯdicone lib̓. qꝛ expectat̉ ꝯdi conis euētus ut. ff. e. l. ẜuus. §. i. et. l. qͦciēs. §. fi. et. l. qͥ fi ſo. j. ℟º. n̄. qꝛ iſtud locū hꝫ qd̓ h̓ d̓r. qn̄ lib̓tas nec data ex pſſe. nec fuit retardata at ibi fuit exp̄ſſe retardata. S ¶ Propͥetatē. ut iſte lib̓ et he̓ſ nccͣriꝰ ſit. ut. sͣ. e. i. ℟º. ſꝫ tn vſūfructuariꝰ ꝑmd̓ vtetͣ ac ſi eſſꝫ ẜuꝰ adhuc ut. C. ꝯmū. de ma. l. j. §. ſinaūt ꝓpͥetarius. h ¶ Cōſtitucionē .ſ. greca qua non habemꝰ. j ¶ Cuius .ſ. ꝯſtōnis hͨͦ ſūt ꝟba q̄ ſecun tat. k ¶ Maculatū .i. accuſatū. nā al̓ eſt in lr̄a accuſatum vbi de ꝟ̓bo ad ꝟbū ſūt iſta q̄ h̓ dicūt̉ ut. ff. e. his ꝟbis. §. in terdu. ſil̓is expoſicō d̓r in libro ſapīe de joſeph. maculaue tut me impij. et alibi in diuina ſcriptura mēdaces on̄dit qͥ
maculauer̄t eū .i. accuſauer̄t eū. l ¶ Maūmiſſuꝫ .ſ. videri ut poſtea ſubicit. et dic maūmiſſuꝫ ſimpl̓r n̄ inſtitutū. ex hͦ infert qd̓ ſeqͥt̉. ꝙ nec cū inſtōne fieri ſolꝫ lib̓ ut ſubicit. qͣ re ſeqͥt̉ ⁊cͣ. m ¶ Poſtulata .i. accuſata ex eod̓ adulterio cū ẜuo ꝓp̓o ꝯmiſſo ꝓ qͦ gͣuit̓ punit̉ vt̓qꝫ ut. C. de mulie. q̄. ẜ. ꝓprijs ſe īmiſ. l. i. in pnͥ. Quid ſi cū ex neo ꝯmiſit adulterium ℟. nec tūc maūmit tit vſqꝫ ad. lx. dies ut C. d̓ adult̓. l. iij. et. ff d̓ adult̓. ſi poſtulaue rit. §. iubet. Itē qͥd ſi adulteriuꝫ tl̓e ꝯmiſit n̄ tn̄ accuſat̉ adhuc. ℟. bn̄ p̄t maūmitte̓. ſꝫ in crie leſe maieſta tis ē ſpeciale ut poſt ꝯmiſſuꝫ tl̓e crimē nō poſſit maūmitte̓ vel teſtari ut. C. ad. l. iu li. l. fi. et. ff. d̓ bona. l poſt ꝯtͣctū et. l. do nacōnes. §. fi. n ¶ Habeat̉. qꝛ ſi va le̓t ī teſtō vale̓t lib̓ tas ut. sͣ. e. i. ℟º. et sͣ. qͥ ma. n̄ poſ. §. i. et ita noͣ. ar. ꝙ vbi ali quid ꝓhibet̉ fieri di rco ſil̓r et ꝑ obliquuꝫ ꝓhibet̉ ſic. ff. d̓ ꝯd̓. inſti. q̄ ſub ꝯdicōe. §. ſi qͥs. It̓ ar. ꝙ caſſa to pnͥcipali caſſatur quicqͥd ſeqͥt̉ ex eo vel ab his ut. C. d̓ legi bꝰ et ꝯ. l. n̄ dubium. o ¶ Teſtator. et iō n̄ p̄t eū cū lib̓tate inſti tue̓ ut. ff. e. ſi alienuꝫ ī pnͥ. ſꝫ ꝯtͣdic̄ adhūc .§. ff. d̓ bo. au. ī poſ. l ī vendicōne. Sꝫ cer te qͦ ad alia ē loco do mī n̄ qͦ ad hͦ ut poſſit fieri lib̓ ſꝫ cū alijs ma numiſſis a fructuario ſimpl̓r ſine īſtōe erit tanꝙͣ lib̓ ꝙͣdiu dura turꝰ erat vſufruc. ut C. ꝯmū. de ma. l. i. §. ſinaūt fructuariꝰ nū quid ⁊ h̓ erit tanꝙͣ li ber lꝫ vere lib̓ n̄ ſit. ℟. n̄. qꝛ ex more teſtatoris ꝓtinꝰ erat futurꝰ qͣi lib̓. ſi vale̓t qd̓ age̓t̉ ut. jͣ. d̓ her̓. qͣ. et dif. ī pnͥ. It̓ ⁊ tūc erat vſufructꝰ ꝑdendꝰ ut. sͣ. d̓ vſufru. §. finit̉. vn̄ ſic eſſꝫ qͣi lib̓ donec durarꝫ vſufru. qꝛ nͥl duraret pꝰ mortē teſtātis nͥlvꝫ tl̓is inſtō ut ſit lib̓ ſꝫ ſuo dn̄o he̓ditate q̄rit ut. jͣ. e. §. a lienꝰ. Sꝫ qͥd ſi erat vſufructꝰ repetitꝰ īꝑſona pͥmi he̓dis l̓ eciaꝫ vlt̓ ius qd̓ p̄t ut. ff. quēadmod̓ ẜuitꝰ amit. l. repeti. in pnͥ. ℟. tūc erit qͣi lib̓ toto illo tꝑe ut in dc̄a. l. C. ꝯmū. de ma. l. i. §. ſinaūt fructuariꝰ p ¶ Cauſa. j. ẜuus eiuſdeꝫ dn̄i jo. ut. ff. ſi ex noxͣ. cau. aga. l. i. q ¶ Lib̓. nͥ aliqͣ lex īpedi at lib̓tatē ut. ff. e. l. ſi n̄ lex. vel ꝯdicio ut. ff. e. l. qͦciēſ. §. fi. vel ex. l. ꝑueīt ad lib̓tatē ut. ff. e. l. teſtō ẜm jo. Itē fit lib̓ a ſemetip̄o nͥ inſtitutꝰ fuerit ita cū qͥs mͥ he̓ſ erit. ſtichꝰ liber et he̓s eſto. nā tc̄ acohe̓dē accepit totā lib̓tatē. ff. d̓ acqͥ.

I
fuerit iuſſu noui dn̄i adī re hereditatē dꝫ et ea ra cione ꝑ eum dn̄s fit heres nam ip̄e alienatus neqꝫ li ber neqꝫ heres eſſe p̄t eci am ſi cū lib̓tate heres in ſtitutus fuerit deſtitiſſe e tenim a lib̓tatis dacione videt̉ dn̄s qui eum aliena uerit ¶ Alienꝰ quoqꝫ ſer uus heres inſtitutꝰ ſi in ea dē caduraue̓it iuſſu dn̄i eius adire hereditate de bet. Si vero alienatꝰ fue rit ab eo ā viuo teſtatorē a̓ poſt mortē eius anteꝙͣ adeat debet iuſſu noui do mini adire. At ſi manumiſ ſus eſt viuo teſtatore vel mortuo anteꝙͣ adeat ſuo arbitrio adire p̄t he̓dita te ¶ Seruꝰ aūt alienꝰ pꝰ dn̄i mortē recte heres in ſtituit̉ qꝛ et cū heredita rijs ẜuis ē teſtamēti factō Nondum em̄ adita here ditas ꝑſone vice ſuſtinet
non heredis futuri ſꝫ de functi cū eciā eius qͥ myte ro ē ẜuꝰ recte heres inſti tuit̉ ¶ Seruꝰ autē pluriū cū quibꝰ teſtamēti factio eſt ab extͣneo inſtitutꝰ he res vnicuiqꝫ dn̄oꝝ cuius iuſſu adierit ꝓporcione do minij acquirit hereditatē ¶ Et vnū homine et plu reſyſqꝫ in infinitū quot qͥſ heredes velit face̓ licet. ¶ Hereditas plerumqꝫ diuidit̉ in. xij. vncias q̄ aſ ſis appellacōne ꝯtinēt̉ ha bent eī ⁊ hec ꝑteſ ꝓpͥa noīa ab vncia vſqꝫ ad aſſem ut puta hͨ ſexcuns ſextās qͣ drās tries quincūs ſemis ſeptuns bes dodras dex tas deuns as ¶ Nō auteꝫ vtiqꝫ. xij. vncias eſſe oꝑtꝫ nam tot vncie aſſem effici ent quot teſtator volue̓it. et ſi vnum tantum quis ex ſemiſſe verbi gr̄a heredeꝫ ſcpͥſerit totꝰ as in ſemiſſe
here. l. ex ꝑte. It̓ et igͦrās fit he̓ſ ⁊ lib̓ ut. ff. ſi cer. pe. l. eū qui. r ¶ Vtꝝqꝫ .i. hereditatē et lib̓tatē. nā lib̓ ſit et heres nccͣrius. hͨ duo ꝯſeqͥ dꝫ ex teſtō dn̄i ut. jͣ. d̓ her̓. qͣ. et dif. §. i. 2 ¶ Qd̓ ſi alienatus. lib̓ directa em̄ lib̓tas in ẜuo alieno nō p̄t habere locū. ſed inſtō poteſt habere effectū ut h̓ ſed a liud in legatis q̄ ad mittunt̉ hͦ ip̄o ꝙ ali enant̉ ut. ff. d̓ adim̄. le. l. ẜuo cū lib̓tate. et eſt racio qꝛ in le gato ſpectat̉ dies qͦ cedit n̄ aūt an ſit ma numiſſuſ ut. ff. qn̄ di. le. ce. ſi poſt. §. ſi cum ac. ſ ¶ Alienauerit ſ. alicui hn̄ti factio nē teſtam̄ti ut. ff. e. ī ẜuū meū in fi. i. ℟º. ⁊ hͦ nͥ redimat̉ ab eodē teſtatorē qͥ eū inſti tuit et poſt ea eū alie nauit tūc em̄ reuiui ſcit lib̓tas ut. ff. de ma. teſ. l. veꝝ et. ff. e. qͦciēs. §. fi. et. l. ſi n̄ lex et. l. an̄penul. s ¶ Alienꝰ. qui ſic in ſtitui p̄t cū lib̓ ſit pri us n̄ ut. ff. d̓ ꝯd̓. inſti tuē. ẜuus alienꝰ et. l. quia. t ¶ Iuſſu. p̄ cedēte adicone ut. ff d̓ acqͥ. here. l. ſi qͥs bo na. §. iuſſuꝫ et ita dn̄o q̄ritur. alias ſi ẜuus nolit adire qd̓ p̄t eſ ſe eciā dn̄o iubēte nō querit ut. C. e. l. cuꝫ ꝓponat. u ¶ Teſta tore. eciā poſt iuſſuꝫ eius anteꝙͣ tn̄ adiret ut. ff. d̓ acqͥ. here. an tiſtis. §. i. v ¶ Dn̄i. hͦ in hereditate ut il li acqͥrat̉ qui tꝑe adi cionis ē dn̄s vel ſibi ſi lib̓ eſt tunc ſꝫ in legato ſpectatur dieſceſſionis. ut ſi tꝑe mortis legantis ſit meuſ licet alienē. tamē mihi debet̉ lega tum ut. ff. qn̄ dies le. ce. l. ſi poſt. §. ij. x ¶ Arbitrio. ſic. sͣ e. §. ſi vero. y ¶ Seruus mortem. ꝟ ba legis ſunt omīa. et ẜm hoc planū eſt. vel teſtatoris. qꝛ ſi dicat inſtituo ẜuum heredē poſt mortē dn̄i. et ꝓbat̉ hec lectio ſecūda. ff. e. qui filio. i. ℟º. nec obſtat ꝙ videat̉ in diem hͦ inſtō ut. jͣ. e. §. he reſ. qꝛ incertus eſt dies mortiſut. ff. d̓ ꝯdi. et d̓. l. vn̄ valꝫ et. ff. e. l. in tꝑus. in pn̄. z4 ffactio .ſ. paſſiue. n̄ actiue ut .jͣ. d̓ here. qͥ. et dif. §. teſtam̄ti. et iuſſio heredū ſpectat̉ ſi mo do cuꝫ defūcto fuit. lꝫ cū herede n̄ ſit teſtī facto ut. sͣ. e. ſi ẜ uus hereditariꝰ a ¶ Nondū. bn̄dico ẜuū hereditariū poſ ſe qꝛ n̄ eſt nulliꝰ ſꝫ alicuius .ſ. hereditatis. q̄ vicē defūcti ob tinet. b¶ Defuncti. et ē forte rō. qꝛ defūctus ē certꝰ qui fuerit ſꝫ n̄ ſic d̓ herede qꝛ et ſi certus ſit inſtitutꝰ poterit eſ ſe ꝙ n̄ adeat hereditate. qꝛ p̄t deſiſte̓ multis d̓ cauſis ut. jͣ. qui. mo. teſ. infir. §. poſteriori. et fac̄ adhūc. §. jͣ. d̓ ſtip̄. ẜ. in pnͥ. et. ff. d̓ acqͥ. re. do. l. in eo. in fi. et. l. ſe. c ¶ Recte. cū ꝓ nato ſit hn̄dus. qͦ ad ꝯmod̓ ut. ff. d̓ ſta. ho. l. qͥ invte ro. et. ff. e. l. eius. §. i. d ¶ Quibus .ſ. dominis. e Ab exͣ
neo. ſi vero ab altero ex dn̄is ſit inſtitutꝰ. acqͣritur ceteris ſocijs hereditas. qd̓ die ut. ff. ꝓ ſo. l. veꝝ. §. ſi ſeruo ꝯmūi f ¶ Iuſſu. et dic ꝙ ſufficit vna adicio et vna iuſſio licet ſint plures dn̄i ut. ff. de acqui. here. l. ẜuus duoꝝ. et. l. in acqͥ rendis. g ¶. In infunntū. quid ergo ſi inſtituā omnes ho mines quicūqꝫ ſūt in mūdo. videtur nulli eē. eū effectū hr̄e non poſſit. puto tn̄ vale re ut h̓. ſꝫ tn̄ n̄ pote̓it ꝯfirmari adicōe ꝓp nimiā difficultate vt impoſſibilitatē. h ¶ Velit. cū ſua vo lūtas ſit lex. ut in aut de nup. §. diſponat. col. iiij. i ¶ Heredi. tas plerūqꝫ. ideo di plerūqꝫ qꝛ qn̄qꝫ n̄ plur es ut. jͣ. e. §. ſi plu res qn̄qꝫ in paucio res diuidit̉ ut. jͣ. e. §. autē. k ¶ Nu vncie ſimul collecte l ¶ Partes. infra po ſite in qͣntitate diffi rēt eſvel dic hec ꝑte ſ. vncie. xij. vel ad ꝑ tes redacte. eſt eni ad ſuꝑiora facienda relacio. n ¶ Ser tās. alias ſexuns. i vncia et dimidia ut. ff. d̓ inoffi. teſ. pap̄ .5. qm̄ quarta. Sꝫ qͥ re n̄ poſuit nomē qͥ vncia ſigͣrꝫ. ℟. quia plura ſūt negocia vocabl̓a ut. ff. de p̄ſ. ꝟ. l. nā natura. n ¶ Triēs. no ꝙ pꝰ mū etẜm terciū ⁊ qͣt tū nom̄ int̓ pretaci nem ſumit ex eo ꝙ ſe cūd̓ qͦtā ſigͣt heredi tatis porcōnem. ſeſ cūs em̄ d̓r qͣi ſemi vncia. et vncia eſt tercia lr̄a eius ſnon ſextās qꝛ ſextā ꝑtē ſigͣt .i. duas vncias. qͣdrās qꝛ qͣrtam et ita tres vncias ſigͣt. triens qꝛ terciā ꝑtē. et ita qͣtuor vnci as ſigͣt. ſequencia vero nomīa ethimologiā hn̄t ex eo ꝙ ceſ tū numeꝝ vnciaꝝ ſignāt. d̓r em̄ quincūs nō qꝛ qn̄tam ꝑte hꝫ. ſꝫ qꝛ qn̄qꝫ denotat vncias. ſemis. qꝛ ſex et ſic d̓ ſingl̓is ordinē. Itē nō ꝙ n̄ omnes vncie q̄ ſignant̉ ꝑ iſta noīa ꝯtine tur ī aſſe. licet hͦ innui videat̉. ſic em̄ ꝯtinꝫ as. lxxviij. vnc as et dimidiā. jdeo aūt as poīt has ꝑtes. qꝛ q̄libꝫ p̄t mal ſe ꝯtineri hac racōne et hod̓r riſiblis. ⁊ actō. l. acquil̓. pe nal̓ d̓r ut. jͣ. ad. l. acquil̓. §. his ꝟbis. Itē noͣ iſta tria nomia as pondꝰ libra id̓ ſigͣre. It̓ qn̄qꝫ as ponit̉ ꝓ obulo. An̄ ii lud. Nōne duo paſſeres aſſe veneūt. vn̄ ꝟſus. As obuſꝰ pō dus as eſt poſſeſſio tota .i. hereditas ut h̓. ſꝫ et pōdus ſat ge d̓r om̄e qd̓ eſt in ſtātera poſitū. ſꝫ h̓ ſtricte accipit̉ pro pondere. xij. vnciaꝝ. vn̄ dipōdiuꝫ. qͣi duplex pōdiuꝫ .ſ. xx. iiij. vnciaꝝ ut. jͣ. e. §. ſi plures. et facit ad hūc. §. ff. e. l. ſer uū meum. §. fi. ac. o ¶ Sextans .i. due vncie. p ¶ Qua drās .i. quatuor vncie. q ¶ Qnͥcuns .i. qͥnͥqꝫ. r¶ Semis id eſt ſexvncie. ¶ Septus. i. ſeptē. ſ ¶ Res .i. octo.

II
erit. Neqꝫ enim idem in ꝑ te teſtatus et in parte in teſtatus decedere poteſt niſi ſit miles cuius ſolavo lūtas in teſtādo exſpecta tur ¶ Et ecōtrario p̄t qͥs in quātaſcūqꝫ voluerit ꝑ tes plurimas vncias ſuam he̓ditate diuide̓. Si plu res inſtituant̉ heredeſita demū in hoc caſu ꝑctuꝫ di ſtribucio neceſſaria eſt ſi nolit teſtator eoſ ex equiſ ꝑtibꝰ heredes eſſe ſatiſ eī ꝯſtat nullis ꝑtibꝰ noīatis ex eq̓s ꝑtibus eoſheredeſ eſſe ¶ Patibꝰ aūt in qͦrū dam ꝑſonis exp̄ſſis ſi quis alius ſine ꝑte noīatuſerit ſiquidē aliquā ꝑs aſſis de erit ex ea ꝑte heres ſit et ſi plures ſine ꝑte ſcp̓ti ſūt omēs ineandē ꝑtē ꝯcurr̄t Si vero totus as conple tus ſit in dimidiam parte vocantur ⁊ ille vel illi om nes in alterā ꝑtē dimidiā nec intereſt pͥmꝰ an medi us an nouiſſimꝰ ſine ꝑte he res ſcp̓tus ſit ea enim ꝑs data intelligit̉ que vacat 3 ¶ Videamus ſi pars aliqͣ vacet nec tn̄ quiſꝙͣ ſine ꝑ
te ſit heres inſtitutus qͥd iur̓ ſit veluti ſi tres ex quar tis ꝑtibꝰ heredes ſcripti ſunt et ꝯſtat vacāte ꝑtem ſingulis tacite ꝓ he̓dita ria ꝑte accede̓ ⁊ ꝑinde ha beri ac ſi ex tercijs ꝑtibus ſcpti eēnt ⁊ ex diu̓ſo ſi plu res in porcōnibus ſint ta cite ſingulis decreſce̓ ꝟvbi gra ut ſi qͣtuor ex tercijs ꝑtibꝰ heredes ſcripti ſunt ꝑinde habeant̉ ac ſi vnus quiſqꝫ ex quarta ꝑte ſcri ptus heres fuiſſꝫ. Et ſi plu res vncie ꝙͣ. xij. diſtribute ſunt is qͥ ſine ꝑte inſtitutꝰ eſt qd̓ dipondio deeſt ha bebit. Ideqꝫ erit ſi dipō diꝰ expletꝰ ſit qͥ om̄eſ ꝑteſ ad aſſeꝫ poſtea reuocant̉ ꝙͣuis ſint pluriū vnciaruꝫ z ¶ Beres ⁊ pure ⁊ ſub ꝯdi cione inſtitui p̄t ex certo tꝑe a̓ ad certū tꝑs n̄ p̄tve luti poſt qnͥquenniū ꝙ mo riar vel ex kalendis illis l̓ vſqꝫ ad kalendas illas he res eſto diemqꝫ adiectuꝫ hr̄i ꝓ ſuꝑuacuo placet et ꝑinde eſſe debꝫ ac ſi pure heres inſtitutꝰ eſſꝫ ¶ Im poſſibilis ꝯdicō in īſtōibꝰ
e ¶ dodrans. nouē. t ¶ Dextās. j. decē. u ¶ Deuns. id eſt. xi. v ¶ As. j. duodecim. x. ¶ Totus. nā in totū preſu mitur inſtituiſſe dofunctus cū alium non inſtituit ut h̓ ⁊. fl. n. j. int̓dū. §. i. id̓ qͦꝫ p̄ſumit̉ in milite ut. C. de teſta. mili. l. inj. ſꝫ ēͦ n̄ qd̓ h̓ ſequit̉. n̄ ad hͦ ſuꝑius ꝓxīm. ℟. ſꝫ ad id qd̓ quit̉ tfert̉ .ſ. neqꝫ em̄ ⁊cͣ. ſꝫ ſi fecit miles teſtm̄ in caſtrēſibꝰ pt decede̓ inteſtatur in paganiciſ ut. C. d̓ teſta. mili. l. i. accur. ¶ Decedere. ymmo vid̓r ꝙ ſic. ut. ff. d̓ in offi. teſ. l. nā et ſi ꝑn ribꝰ. §. pe. qͥ ē ꝯtͣ. ſꝫ hͦ ēyeꝝ ab inicio. ſꝫ ex oſt facto p̄t ut. C. d̓ moffi. te. l. cū duobꝰ Et noͣ h̓ id̓ iur̓ nō eē in ꝑte quo ad ꝑtem. d̓ ē in toto qͦ ad to tu. ff. fam̄. h̓r. l. in hͦ iudicio. ar. ꝯtͣ. ff. de pact. l. iur̓ gē. §. adeo et. §. ſe. et fac̄ ad hūc .ff. d̓ reg̓. cur̓. l. ī te ſtam̄tis. Mileſ. nā miles bn̄ p̄t te teſtatī ꝑte inteſtatꝰ ut. C. d̓ teſta. mili. l. j. a ¶ Quātaſcūqꝫ. id ē quotcūqꝫ. et fac. ff. e l. interd̓. §. paterfa. et. l. ſe. vſqꝫ ad. l. ex fco. b ¶ Diſtribu cio .i. aſſignacō ꝑciū quā ꝑtē velit teſta tor quemlibet habe̓. c Ex equis ꝑtibus. fa. ff. e. l. quociēs. F. heredes. 9 ¶ He res ſit. eadem eſt ra cio in dipondio. ut ff. e. ſabmus. et. jͣ. e. .§. ſi plures. Itē ē hͦ veꝝ ſi teſtator n̄ i norat. ut. ff. e. quo lo co. §. i. que ē contra e ¶ Dimidiā. aliter eī ſi ex aſſe expleto ſcpͥ ſit ex reliqua ꝑte he res eſto. tūc em̄ cum il reliquū ſit ex nul la ꝑte he̓s inſtitutuſ eſt ut. ff. e. l. It̓ ꝙ ſā binus. §. ſed ſi aſſe. f ¶ Socant̉. ſcꝫ illi qͥ erāt inſtituti in tota her̓ditate ꝑtibꝰ exp̄ſſis. g ¶ Om̄es qui erāt. vel erāt inſtituti ſine ꝑtibꝰ. ¶¶ Rec intereſt. hͦ refertur nō ad ꝓxīm caſū. ſꝫ ad ſuꝑiorē qn̄ p̄s vacat. id̓ tn̄ in ẜo ſꝫ non hr̄et locū rō q̄ redditur ea em̄ ⁊cͣ. vel dic̄ ꝙ ad ꝓxīm. et ſtatim cū ſic fit inſtitucō. intel ſgit̉ ꝑs vacare. et fac̄. ad hͦ. ff. e. l. quo loco. i. ℟º. i ¶ Vi deamus. ff. e. l. interdum. §. pater famil̓. vſqꝫ in fi. l. Dipondio. d̓r aūt dipondiū pondꝰ ſiue h̓rditaſ ī. xxiiij vncias diuiſa. ſic em̄ pondꝰ d̓r ea q̄ in xij. diuidit̉. ⁊ tripo dium q̄ in. xxxvi. et qͣdripondiū qd̓ in. xlviij. ⁊ ſic d̓ ſingl̓is ¶ ¶ Semnqꝫ erit .i. qd̓ diximus ſi qͥs expleto aſſe fuit inſtitutus heres. in dimidiā vocatur vel non expleto aſſe in vacan tē ꝑtē vocatur. ut. sͣ. e. ꝑtibꝰ aūt. vel tranſcendēte in vaca tē vſqꝫ ad dipondiū. ideꝫ ē eciā ſi dipondiū ſit ex pletū. ſed ꝯtͣ. ff. e ¶ It̓ ſab̓. in fi. l. vbi dic̄ expleto dipōdio. n̄ hr̄e ꝑtē vacātē vſqꝫ ad tripōdiū. ſꝫ c̓te ymmo dic̄ ꝙ ſic. ſi recte illa lr̄a intelligit̉. et ita ꝯcordat. It̓ vid̓r ꝯtͣ. ff. e. l. exvncijſ. vi ſꝫ c̓te ⁊ illa ē ꝯcͣ ordā cia ſi recte ibi fiat cō putacō vnciaꝝ ſꝫ ma gis vid̓r ꝯtͣ. C. del̓. ſ cū q̄o. vbi dic̄ n̄ fieri tnͣſitū ad dipondium vel tripōdiū ſꝫ tm̄ vi deri adimi pͥmo qͣntū ꝯfert̉ ẜo. ſed diſtin gue aut voluit teſta tor excede̓ aſſeꝫ. vel dipōdiū. qd̓ p̄t ut. sͣ. e. §. non aūt. et ita h̓ intelligit̉. aut noluit et tūc hēat locuꝫ lex ꝯtraria. Itē ⁊ tc̄ͣ qn̄ dubiū ē ſil̓r locū hē at. l. cū q̄o. q̄ eſt ꝯtͣ. Alij dicūt hāc corri gi ꝑ illam accur. m ¶ Reuocant̉. here ditas em̄ nō ideo au get̉ ꝙ in plures diui dat̉ vncias ſicut ⁊ li bra. licꝫ ꝑ ſolidū vel aliū nu̓m diuidatur. et ideo quotā ꝑtē qͥs dꝫ habe̓ in dipondio totā p̄t ꝑtē habe̓ de aſſe. ut. hic et. ff. e. ex vncijs. n ¶ Ex cer to. ſꝫ in diē inc̓tuꝫ qͥs p̄t inſtitui he̓s puta cū ip̄e potuei̓t caꝑe ex teſtamēto. vel cuꝫ ip̄e moriet̉. vel ticius moriet̉. ut. ff. e. l. in tempꝰ. et. l. qͥ filio. i. ℟. ⁊. ff. d̓ li. et poſt. filio a pr̄e. i. ℟. ⁊. C e. l. exͣneū. miles au tē p̄t eciā exͣneum ex certo tꝑe. vel in cer tū tꝑs inſtitue̓ ut. ff d̓ mi. te. l. miles. ⁊ fa cit ad hūc. §. ff. e. he̓ ditas ar. tn̄ ē ꝯtͣrium ff. d̓ reg̓. iur̓. l. actus ſꝫ ibi nō ē de hͦ actu. ſcꝫ factōnis teſtam̄ti. vn̄ interp̄tandum ē ut magis valeat ꝙͣ ꝑeat. ut. ff. de rebus du. l. quociens ac. o ¶ Impoſſi bilis. tribus nodis p̄t dici ꝯdicō impoſſibilis. vel de natu ra. ut ſi celū digito tetigeris heres eſto. ut. jͣ. de inutil̓. ſti. .§. ſi impoſſibilis. Item de iure ut ſi patrem ab hoſtibꝰ n̄ re dimeris vel ſil̓is. nam hͦ face̓ nos n̄ poſſe p̄ſumit ius. ut. ff. d̓ ꝯd̓. inſti. l. ꝯdicōneſ. ⁊. l. filius. et in his duabꝰ hꝫ locuꝫ iſte. §. impoſſibilis. It̓ d̓ fc̄o. ut ſi mōteꝫ aureū dederis he res eſto. ⁊ hͦ cāun̄ vꝫ inſto vel lib̓tas. cū nec aīmꝰdādi fue rit iur̓ p̄ſūpcōe. ut. ff. d̓ ſtatu li. l. cū heredes. §. i. It̓ ē qͣdaꝫ qͣrta impoſſibil̓ ꝓpt̓ ꝑplexitatē q̄ viciat. ut. ff. d̓ ꝯd̓. inſti. ſi

T
et legatis vel fideicōmiſ ſis et libertatibus ꝓ n̄ ſcp̓ ta habetur. ¶ Si plures condiciones in inſtitucio nibus aſcripte ſunt ſiqui dem ꝯiunctim utputa ſi il lud et illud factum fuerit omnibus parendum ē. Si ſeꝑatim veluti ſi illud aūt illud factum erit cuilibet condicioni obtemꝑare ſa tis eſt. ¶ Hij quos nunꝙͣ teſtator vidit he̓des inſti tui pn̄t veluti ſi fr̄is filios ꝑegrinatos ignorās qͥ eſ ſent he̓deſ inſtituerit ig noraciā ei teſtātis inutilē inſtōneꝫ n̄ fac̄ De vull ¶M Iubltitu Oteſt aūt quis in teſtam̄to ſuo plu res gͣdꝰ ſac̓e̓ he̓dum utpu ta ſi ille heres n̄ erit ille he res eſto ⁊ deinceps inquā tum velit teſtator ſubſti tuere p̄t ⁊ nouiſſimo loco in ſubſidium vel ẜuū neceſ
ſariū herede inſtitue̓ pōt Et plures in vniꝰ locū pn̄t? ſb̓ſtitui vel vnꝰ in pluriū l̓ ſinguli in ſingulis vel inui cem ipſi qͥ he̓des inſtituti ſunt ¶ Et ſi ex diſꝑibus ꝑ tibus heredes ſcriptos in uicē ſb̓ſtituerit ⁊ nullā mē cione habuerit pcium eaſ videt̉ in ſb̓ſtitucōne ꝑtes dediſſe quas in inſtituco ne exp̄ſſit ⁊ ita diuus piuſ reſcp̓ſit. ¶ Sꝫ ſi inſtituto heredi et coheredi ſuo ſb̓ ſtituto dato alius ſb̓ſtitu tus fuerit diuus ſeuerꝰ et anthoninꝰ ſine diſtinctōe reſcpͥſerūt ad vtraqꝫ ꝑte ſb̓ſtitutū admitti ¶ Siẜ 5. uū alienū quiſ patrēfami. arbitratus heredē ſcpͥſe rit ⁊ ſi he̓s non eſſꝫ meuiū ei ſubſtituerit iſqꝫ ẜuꝰ iuſ ſu dn̄i adierit hereditate meuius ſubſtitutus in ꝑte admittit̉. Illa em̄ verba ſi hereſ non erit in eo quidē
ticius q̄ lex ē huic ꝯtͣ. ſꝫ c̓te h̓ d̓ impoſſibilitate nature dic̄. ut. jͣ. d̓ inutil̓. ſti. §. ſi impoſſibilis. ſꝫ c̓te idē vid̓r. et in pͥmis duabꝰ ꝙ viciet̉ inſtō. ut. jͣ. del̓. §. fi. q̄ ē ꝯtͣ. ſꝫ ſolue ut ibi. jtē fac̄. ff. del̓. i. ſi mͥ. §. i. et. ff. d̓ ꝯdi. inſti. l. i. cxipta. cur ſe cꝰ in ꝯtͣctibꝰ vbi viciat ꝯtͣctū impoſſibilitai. ut. jͣ. d̓ in util̓. ſti. §. ſi impoſſ. ⁊ ff. d̓ act. ⁊ ob. l. n̄. ſo lū. ℟. hͦ ſolū ē fauoe̓ vltīe volūtatis. q ¶ Parēd̓. ſi ſit pt̄a tiua ut h̓ ſi. x. dederis. vel mixta et ſi jueris romā ut. ff. e. l. ẜuus .§. puta gn̓al̓r. ſi aūt caſual̓. ⁊ tc̄ ſuffic̄ pͥ mā exiſte̓ ut. ff. d̓ ꝯd̓. iſti. l. ſi pl̓eſ īſtōnes. r ¶ Seꝑatī .i. ſb̓ diſ iūctīa ꝯd̓. id̓ ⁊ ī lega to ẜuat̉ qd̓ h̓ ī inſtō ne d̓r ſꝫ ſi ī diu̓ẜꝑtibꝰ teſtī īſerat̉ nouiſſime dꝫ obtꝑari ſꝫ ī lib̓ta te dirc̄a cuilibꝫ obtē perai̓ ſuffic̄ ut. ff. d̓ ꝯ di. ⁊ d̓ ſb̓diu̓ẜ. ī fidei ꝯmiſſai̓a nouiſſime ut ff. de ꝯdi. et demon. ꝑ fideiconmiſ. et. l. ꝙ traditum. ſecundum jo. et facit ad hūc. §. ff. de. ꝟ. ob. ſi ita qͥs ſtipuletur. r ¶ Fili os. vel eciam ſuos ſer uos vel quecumqꝫ a lium ut. C. e. l. exͣneī ſ ¶ Pereg̓natoſ. pu ta qꝛ viſitauit ſimina ſancti jacobi. vel ſan cti pet̓ aliud ſi eſſꝫ ꝑ eg̓nꝰ .i. deꝑtatꝰ tūc em̄ inſtitui non p̄t ut C. e. l. i. que eſt huic ꝯtͣ. ff. e. l. ſꝫ ſi in ꝯdi cōe. §. ſolemus. Item ſūt et alij qͥ n̄ pn̄t in ſtitui he̓des. vel hr̄e ꝯmodū ex teſtō qͦs noͣui. jͣ. del̓. §. inc̓ tis. ¶ De vulgari ſubſtōe. ſupͣ dc̄m eſt d̓ inſtōnibꝰ pͥmis ut. sͣ. e. ti. i. nūc de ſcd̓is q̄ ſubſtōeſ dn̄r ſiue pͥmo gͣdū vel a lio fiāt ut. jͣ. e. ī pnͥ. et qꝛ vulgaris ē mag̓ ꝯmūis. qꝛ et a qͦ libꝫ et cuili bꝫ fieri p̄t. et iō d̓ ea vulgari p̄mittit. accur. Oteſt āt ī teſtō. In alia eī volūtate ꝙͣ in teſtō ut in codicillis vel aliqͣ alia non fit .ſ. hm̄ōi ſubſtō ut di recto valeat. ſicut nec inſtō fieri poteſt. ut. .jͣ. d̓ cōdi cillis. §. pe. et. C. de cōdicillis. l. h̓rditate. fit tn̄ in cōdicill̓ ex certa ſciēcia. ut ꝑ fideiꝯͣ. ſaltē directo ſubſtitutꝰ ꝑ hͨ ꝟ ba admittat̉. ut. ff. ad tre. l. ſceuola. i. ℟n. n̄ teſtator puta ret ſe face̓ teſtm̄. et facere cōdicillos n̄ deſtinaſſꝫ lꝫ poſſet. nā tūc ſubſtitutꝰ in his nec dirc̄o nec ꝑ fideiꝯ. admittat̉. lꝫ poſſꝫ. ut. C. d̓ cōdicil. l. i. et fac̄. ff. e. l. p̄t. a ¶ Gradꝰ. ad ſil̓itudinē eī grāduū ſic dn̄r qͥ faciūt ſcalas. ſic et d̓r gͣdꝰ cō ſang̓nitatis. ut. ff. de gͣdibus. l. iur̓ ꝯſul. §. gͣdꝰ b ¶ In qͣn tū. .i. in qͦt. c ¶ Sb̓ſtitue̓ .ſ. p̄t. d ¶ Nouiſſime. i. vltio ſic sͣ d̓ ſuſpec. tu. §. nouiſſime. ſꝫ nūqͥd ī alio nͥ in vltīo fieri p̄t. ℟. n̄. cū eī ip̄e ẜuꝰ oīno eē he̓ſ ꝯpellat̉. ut h̓ ſb̓ic̄. ⁊. jͣ. d̓ h̓2. q. ⁊ dif. §. i. pꝫ aliū qͥ eēt ei ſb̓ſtitutꝰ n̄ admitti ut. C. e. l. pꝰ
aditā e ¶ Vel. ꝓ ſaltē f ¶ Sb̓ſtimui .ſ. pn̄t g ¶ Pluriū ſubſtitui p̄t. h ¶ Inuicē. ſic. jͣ. t. i. §. ſubſtituit̉ i ¶ Sut . pn̄t ſubſtitui. k ¶ Diſpil̓ puta vnū in. vi. vncias. aliuꝫ in. iiij. aliū in duas in utū ponas. nā ſi n̄ adeat inſtitutꝰ in. vi. vncias. iiij. accreſcūt hn̄ti .iiij. ⁊ due hn̄ti duaſ. ut ẜ ⁊. ff. e. l. ſi ex teſtō ⁊ l. ſi pl̓es. et. C. e. l. j. l ¶ Exp̄ſſit. ꝯtͣ. ff. ad tre. quoc̄. l. nūqͣ. ſꝫ ſ cū nō exp̄ſſit ꝓpͥa no mina ex eqͥs ꝑtibu ſubſtitutos dare iuſ ſit. m ¶ Inſtituto. caſus ē. ticiꝰ ⁊ ſeyꝰ n̄ ſtituti ſūt he̓deſ et ti cio ſeyus ſubſtitu et ſeyo fuit ſubſtitu tus meuius. pͥmo tici us ẜo ſeyus repudia uit. admittit̉ aūt me uius in ꝑtē vt̓uſqꝫ he redis. ut h̓ et. ff. e. j ſi ticius. et. l. cohere di in pnͥ. n ¶ Herc di .ſ. ſeyo. o ſ. ticō. p ¶ A meuius. q ¶ Diſti ctione .ſ. ordil puꝑ laris vel vulgariſ ſtōis. q. d. n̄diſ tur ſi fuei̓t pu. l̓ vi ſubſtō. ⁊ q̄ fuit pͥ fc̄a vel in ſtō vel ſui ſtō. ⁊ id̓ ī vul. ſꝫ hāc t̓ ꝓbāt qͥdam qꝛ dꝫ ibi eē ordo ut primo cipal̓ et poſtea ſu ſto fiat ut. ff. d̓ vul. pu. ſub. l. ij. §. pͥus c̓te ille. §. pͥuſ corr tur ꝑ ſeq̄ntes. §. vl in fi. l. dee. ſꝫ ego hͦ probo qꝛ n̄ ē hͦ humu lr̄e intencō. ſꝫ hec. q ſic fuit defacto ꝙ n diſtinxerūt cū ab eis q̄reret̉. ē tn̄ diſtinguēd̓ a nob̓. ſic et alias. ff. d̓ iud̓. n̄ p̄t. inr fi. l. et. ff. d̓ poſtu. l. imꝑator. ī fi. It̓ n̄ d̓r h̓ d̓ pupillari. ſꝫq vulgari tm̄ utꝫ ex ſerie. ti. ꝑ qd̓ eciā reprobat̉ ſuꝑior ſma. ſ. qꝛ ī pnͥ. glo. fuit dc̄m ẜ qͦſda n̄ diſting̓t̉ fuei̓t pupillaris anvul. ſubſtō. diſtingue gͦ vtꝝ inſtitutꝰ adierit. vel cohe res. vel ambo. vel nullꝰ. ſi em̄ vterqꝫ adiuit. ſubſtitutꝰ re pellit̉. ſi coheres tm̄ .ſ. ſeyus. id̓ .ſ. qꝛ meuius repellit̉. It̓ li neut̓ hꝫ locū qd̓ h̓ d̓r .ſ. ꝙ meuius habeat totū. ſi aūt ticius tm̄ .ſ. pͥmꝰ he̓s adeat in ꝑtē repellit̉. ut. C. e. l. poſt adita ⁊. ff. d̓ vul. ſub. qͥ habebat filiū. i. ℟. r ¶ Familias. i. libe rū hoīeꝫ. ⁊ ¶ Iuſſu. quē iuſſuꝫ nccͣrio oꝑtꝫ p̄cede̓ ut. ff. d acqͥ. h̓r. l. ſi qͥs in. §. iuſſuꝫ. ſ ¶ In ꝑtē. ſꝫ ī quā. ℟. h̓rdita i duas ꝑtes diuidit̉. ⁊ iteꝝ vnꝰ ſemis diuidit̉ in duas ꝑte q̄ ſūt due qͣrte tocius. ⁊ vnā haꝝ ꝑticl̓aꝝ hꝫ dn̄s inſtitu ti. aliā ſubſtitutꝰ ut. ff. d̓ h̓r inſti. l. ſi pr̄fa. ī pnͥ. ſꝫ d̓ alio ſe miſſe qͥd erit. ℟. qͥdā. ꝙ ſubſtitutꝰ hꝫ inſpecta opione te ſtātis .ſ. qͥ credidit inſtitutū libeꝝ fuiſſe. ⁊ ita ꝑ ꝯn̄s credi dit ſubſtitutū admitti ſi h̓rditatē ſibi īſtitutꝰ n̄ acqͥſieit vel alij cuiꝰ iuri poſtea ſubiectꝰ forꝫ ut ī fi. hꝰ. §. gͦſi aliqͥd iſte rū duoꝝ n̄ ꝯtīgit. dꝫ hr̄e ſb̓ſtitutꝰ ẜ opīonē teſtātis totaꝫ

II
que alieno iuri ſubiectū eſ ſe teſtator ſcit ſic accipiū tur ſi neqꝫ ip̄e heres erit neqꝫ aliū heredē effecerū In eo vero que patrēfa. eſſe arbitrat̉ illud ſignifi cāt ſi hereditate vel ei vel cuius iuri poſtea ſubiectꝰ eſſe ceꝑit n̄ acqͥſierit. Id qꝫ tiberius ceſar in ꝑſona ꝑthemij ẜui ſui conſtituit De popilſoi ſb̓ſtitu beriſ ſuis impu beribꝰ quoſ in po teſtate quis ha bet non ſolū ita ut ſupra diximus ſubſtitue̓ poteſt id eſt ut ſi heredes ei n̄ ex titerint alius ſit ei heres. ſed eo ampliꝰ ut ſi her̓des ei extiterint et adhuc in pubereſ mortui fuerint ſit ei aliq̓s heres veluti ſi qͥs dicat hoc modo ticius fi lius heres mihi eſto ⁊ ſi fi lius meus mihi heres non erit ſiue heres erit et pͥus
moriatur ꝙͣ in ſuā tutelaꝫ venerit id eſt anteꝙͣ pu bes factꝰ ſit tūc ſeyus he̓s eſto quo caſu ſiquid̓ non extiterit he̓s filiuſtūc ſub ſtitutus heres ſit patri he res ſi vero extiterit heres filius et an̄ pub̓tatē deceſ ſerit ip̄i filio ſit heres ſub ſtitutꝰ. Nā moribꝰ inſtitu tū eſt ut cū eius filij etatiſ ſint in qͣ ipſi ſibi teſtamen tū facere n̄ pn̄t ꝑntes fa ciant eis. ¶ Qua rōne ex s citati eciā ꝯſtōnem poſui mus in noſtro cōdice qua ꝓſpectū eſt ut ſi qui mēte captos habeant filios vel nepōtes vel ꝓnepōtes cu iuſcūqꝫ ſexus vel gradus liceat eis et ſi ſint pubereſ ad exemplū pupillaris ſb̓ ſtituconis certas ꝑſonas ſubſtitue̓. Sinaūt reſp̓ue rint eandē ſubſtituconem infirmari et hoc ad exem plū pupillaris ſb̓ſtitucōiſ
hereditatē. ſꝫ qꝛ n̄ erat lib̓ ut teſtator credidit d̓ eqͥtate da tur dn̄o ip̄ius quarta hereditatiſet fac̄ ꝓ hͦ illd̓ gn̓ale oꝑi nionem ꝯſiderandā et. ff. ꝓ emp. l. ij. ſi qͥs a pupillo et. ff. de acqui. here. l. is qͥ putat. alij dicūt ꝙ dn̄o dat̉ ꝯſidera taveritate magis ꝙͣ opimione. qꝛ vere ẜuus eius dn̄i factui erat ille qͥ inſtitutus fuit qd̓ verius eſſe vi det̉ veritatē magīs attenta. vnde fac et llud gn̓ale veritateꝫ ſpectandū ut. jͣ. del̓. ſi quis rem. s ¶ Ver ba. nūc mutat caſum nam ſupͣdixit. qn̄ ali udarbitrat̉ teſtator et aliud erat. i his au tem duobuſ ℟n̄ſis q̄ ſequunt̉ id̓ eſt qd̓ ar bitrat̉. t ¶ Heres. ſ. dn̄o q̄ apponunt̉ in ſubſtitucōnibꝰ vul garibus. u ¶ Scit. etverū ſcit al̓ em̄ nō dice̓tur ſcire ij ſic eſ ſet ut. ff. de aqͣ plu. ar. l. ij. §. Item labeo ait. v ¶ Exit .ſ. lib̓ factus. x ¶ Aliū. .i. ſineqꝫ ſibi ſi lib̓ fierꝫ vel dn̄o ſuo vel pn̄ti vel eciā futuro q̄rat y ¶ Effecerit. nā tūc qn̄ nō ē aliqd̓ iſtorū duoꝝ admittit̉ ſub ſtitutu trat̉ .ſ. teſtator. ſub audi et veꝝ arbitra tur. a ¶ Subiect puta qꝛ vendidit ſe ad preciū ꝑticipand̓ vel qꝛ dedit ſe in ar gaconē qd̓ pōt. b ¶ Acquiſierit. ſup ple īira. at in nr̄o ca ſu pͥmo .ſ. huiis. §. a liud ē. et aliud arbitͣ tur. vnde ibi in ꝑtem admittit̉ ut ibi diximus. et h̓ omnia ſic diſtinguēdo ẜuauit pnͥceps qn̄ ẜuꝰ ſuus fuit inſtitutus et alius ſubſtitutꝰ. ut h̓ dic̄. et. ff. d̓ her̓. inſti. l. et ita cō li gegͦ talē diſtinctōnē. qꝛ cū heredeꝫ aliquē inſtituo. ⁊ ſi he res n̄ erit ſubſtituo. aut ſcio libeꝝ. aut ſcio ẜuū et tc̄ ẜuat̉ qd̓ in .ij. et. iij. ℟. hꝰ. §. d̓r. aut puto libeꝝ falſo cū ſit ẜuꝰ et tc̄ ſubdiſtinguo. aut ꝑ eū volui aut nolui aliū fieri here dem. qꝛ hͦ exp̄ſſi. et tc̄ ẜuat̉ mea volūtas. ut. C. e. l. cū ꝓpo naſ qͥ ē hūic ꝯtͣria. aut ē dubiū. nolui vel n̄ aliū fieri here dem ꝑ eū. et tc̄ ẜuat̉ qd̓ in pͥnͥ. ℟. huius. §. d̓r. ſi aūt puto ẜ iin cū ſit lib̓. h̓ caſus indubitabil̓ ē .ſ. ꝙ erit lib̓ he̓s. Iberis. nō ex hac lr̄a tria c¶ Serui. j. inſtituti. jeſſe nccͣria. ut pupillaris ſubſtitucō teneat. Primū ut ſit d̓ liberis qͥ ſubſtituit̉. nā exͣneo ſubſtitui n̄ pōt ut. jͣ. e. §. exͣneo. Scd̓ꝫ ꝙ ſint impube̓ s. nā puberibꝰ n̄ p̄t ſub ſtitui ut. jͣ. e. §. maſcl̓o It̓ tercō ꝙ habeat in pt̄ate ut in hac ira ꝓbat̉ ꝑ ordinē. Emācipatis aūt nͥ p̄t ſubſtitui ut. ff. e. l j§ i. It̓ eſt nccͣriuꝫ qͣrtū. ꝙ filij ſint inſtituti vel exhedati alſas nullū eſſꝫ pnͥcipale teſtm̄. ut. sͣ. d̓ exhe̓. li. in pij. et. ff til. i. in fi. vij nec pupillare vale̓t ut. jͣ. e. §. liberis. et h̓ oīa
ſil̓r in nepotibꝰ omībꝰ ẜuant̉. ſi n̄ ſint recaſuri in ſui pr̄iſpo teſtatē ut. ff. e. l. ij. §. poſtumꝰ. alias cū ſint recaſuri n̄ valꝫ teſtm̄ cū in eo caſu ſint ut eoꝝ teſtam̄ta n̄ valeāt ſi ipſi eſ ſent maiores. a SSupͣdiximꝰ .ſ. vulgarit̓. sͣ. t. i. et hͦ id̓ h̓ ſubicit. b ¶ Lodo. hͦ caute noͣ ꝙ pͥmo ponit ꝟba inſti tuconis. ẜo ſubſtitu conis vulgaris. ter cio ſubſtitucōis. pu pillariſ. c Eſto. hͦ inſtitucō tantum. d ¶ Filiuſ ecce vulga ris. e ¶ Heres. ecce pupillaris. F¶ Pu bes. bene facit ꝙ ex ponit. al̓ interd̓ ꝓ. x iiij. annis interdū ꝓ xv. annis. ponit̉ hec oracio. cū in ſuā tute lā venit. ff. del̓. iij. l. cū filio. g ¶ Quo ca ſu. ſupͣdc̄o. h ¶ He res. et ſolius patris habet bona ẜm aꝫ. i ¶ Filio. et nihilomi nꝰ patri ut. ff. e pat̓ fa. ⁊ bona pupilli vn decūqꝫ queſita ſunt ut. ff. e. ſi plue̓s. §. ad ſubſtitutos. n̄ in duo bus caſibꝰ ut in teſtō militis et arrogato ris ut. ff. e. l. ſi plue̓s .§. ſi ī arrogato ⁊. § ad ſubſtitutos in fi. k ¶ Loribus. al̓ ma ioribus ut. C. de ini pube. et ali. ſub. l. hu manitatis. l ¶ Eta tis. ut maſcl̓i an̄. xiiij annū femīe aūt ante xij. annū. ut. ff. d̓ teſ. l. qua etate et. sͣ. qui ma. non poſ. §. cum gͦ m ¶ Conſtōnem. C. de impu. et ali. ſubſti tu. l. humanitatis. n ¶ Excitati .ſ. nos. o ¶ Perſonas .ſ. filios mente captos ſi habeat alias tc̄ fr̄es mēte capti. al̓ qͦſcūqꝫ vellet ut dc̄a. hūanitatis ꝯtinet̉. p ¶ Reſpuerint .ſ. cū ꝯpoteſmētiſ vel ſam facti fuerint. q Ad exemplū. ita hͦ noͣtͣ exēplaris ſubſtitucio vn̄ ut plene d̓ his habeas noticiā diſtingue qnͥ qꝫ gn̓a ſubſtōnū. qꝛ alia ē vulgaris. alia pupillaris. alia ex emplaris. alia breuiloqͣ. alia ꝯpēdioſa. Prima .ſ. vulgaris ſubdiuidit̉. qꝛ alia exp̄ſſa. ut q̄ fit ꝟbis negatīs. ut ſi he̓ſ n̄ eris ticius erit he̓s ut. sͣ. ꝓxͣ. Alia tacita que fit ꝟbis affir matiuis ut h̓. vos inuicē ſubſtituo ut. ff. d̓ h̓r. inſti. cum in teſtō. §. i. It̓ h̓. quiſqꝫ erit mͥ he̓s ſit filio meo impuberi he̓s ut. ff. e. l. qui lib̓is. §. hͨ ꝟ ba. hͨ vulgaris adita he̓ditate ex pirat ut. C. e. l. pꝰ aditā. Scd̓a aūt pupillaris ſil̓r ſubdiui dit̉. qꝛ alia exp̄ſſa. q̄ fit ꝟbis affirmatīs ut h̓. ſi he̓s eris et morieris in pupillari etate. ticius ſit he̓s ut. sͣ. ꝓx̓. Alia ta cita. ſ ut ſi pupilariſ tm̄ pupillo ſubſtituat̉. qͦ cāu tacita ſubintelligit̉ pupillaris ſic̄ et ſub pupillari tacita vulgariſ intelligit̉ ut. ff. e. l. nā hͦ iure in pͥnͥ. nā h̓ adueniēte pub̓ta te expirat ut in fi. huius. §. Tercia .ſ. exēplaris ſic iod̓r qꝛ ad exēplū pupillaris ē inducta. ut h̓d̓r. in multis tn̄ dr̄nt.

I
que poſtꝙͣ pupillus ado Sleuerit infirmatur ¶ Igi tur et in pupillari ſb̓ſtitu cione ẜm p̄fatū mod̓ ordi nata duo qͦdāmō ſunt te ſtam̄ta alteꝝ patris alte rum filij tanꝙͣ ſi ipſe filius ſibi heredem inſtituiſſet a̓ certe vnū teſtamētuꝫ ē du arū cauſaꝝ id ē duaꝝ he S reditatū ¶ Sinaūt quis ita formidoloſus ſit ut ti meret ne filius eius pupil lꝰ adhuc ex eo ꝙ paſa ſb̓ ſtitutū accepit poꝰ obitū eius ꝑiculo infidiaꝝ ſb̓ice retur vulgarem quidē ſb̓ ſtitucōnem palam facere et in pͥmiſteſtamēti ꝑtibꝰ debet ordinare. Illa aūt ſubſtitucōnem ꝑ quā et ſi heres ei extiterit pupillꝰ et intͣ pub̓tatē deceſſerit ſb̓ſtitutus vocat̉. Seꝑa tim in inferioribꝰ ꝑtibus ſcribere dꝫ eāqꝫ ꝑte ꝓpͥo li no ꝓpriaqꝫ cera ꝯſignare ⁊ in pͥore ꝑte teſtam̄ti ca uere ne inferiores tabule viuo filio et adhuc impubere aꝑiant̉ ¶ Ilid̓ palaꝫ eſt n̄ iō minꝰ vale̓ ſb̓ſtitu cionem impuberis filij ꝙ in eiſdeꝫ tabuliſſcripta ſit quibuſ ſibi quiſqꝫ herede inſtituiſſet ꝙͣuis pupillo hoc periculoſum ſit ¶ Nō 5 ſolum autem heredibꝰ in ſtitutis impuberibus lib̓iſ ita ſubſtituere ꝑntes pn̄t ut et ſi heredes eis extite rint et ante pub̓tatē mor tui fuerint ſit eis heres is quē ip̄i voluerint ſꝫ eciam exheredatis. Itaqꝫ eo ca ſu ſi quid exhe̓dato pupil lo ex he̓ditatibꝰ legatiſ ue a̓ donacōnibus ꝓpinqͦ rū atqꝫ amicoꝝ acquiſi tū fuerit id omne ad ſub ſtit̉utū ꝑtineat ¶ Quecū qꝫ diximus de ſubſtitucio ne impuberū liberoꝝ. vel heredū inſtitutoꝝ vel ex heredatoꝝ eadem eciam de poſtumis intelligimuſ ¶ Liberis aūt ſuis teſtm̄ nemo facere poteſt nͥ et ſi bi faciat. Nā pupillare te ſtam̄tuꝫ ꝑſ ⁊ ſeq̄la ē pat̓ni vx.
qꝛ h̓ eciā in maioribꝰ fit ſꝫ illa tm̄ in puberibꝰ. It̓ vſqꝫ ad certā etatē fit pupillaris .ſ. xiiij. an. ī maſculo vel. xij. an. in femīa ut. jͣ. e. §. maſculo vel eciā minꝰ tꝑus n̄ maius ut. ff. e. l ſi ita qͥs ſubſtituerit. et. l. in pupillari. at h̓ exēplaris in in certū. tt̓ in hac .ſ. pupillari. certe ꝑſone ſubſtituūt̉ ut. C. e. l. hūanitatiſ. in pu pillari aūt ciuilibus p̄t ſubſtitui. Quarta aūt .i. breuiloqua fit ita duobꝰ he̓di bꝰni ſtitutis vos inuicem ſubſtituo. et ſi ambo pupilli ſūt. nā quatū or ſubſtitucōnes his ꝟbis breuibꝰ ꝯp̄hē dunt̉ et appellat lex hāc reciprocā ſubſti tucōneꝫ ut. ff. e. l. nā hͦ iure. §. i. Qn̄ta .ſ. ꝯ pēdioſa. fit his ꝟbis aliqͦ inſtituto qn̄cū qꝫ deceſſerit ticiū ſub ſtituo. et ſiqͥdē hͦ fiat a milite et a pupillo vel n̄ pupillo vꝫ iur̓ directo ſi morit̉ inſti tutus ut. ff. de teſt. mili. milites. Ita he̓s .§. i. nͥ mr̄ ſit in medio qͦ caſu iure fidelomiſ ſi valet ſi pubes iā fa ctus decedat inſtitu tus. ut. C. e. p̄cibus. ſi vero paganꝰ ſiue n̄ miles faciat eā. vꝫ iu re directo ſi morit̉ in ſtitutꝰ in ea etat ē pu pillai̓. ſi vero poſtea tc̄ aut ꝑ hͦ fit verba. ſubſtituo illū. et tūc trahit̉ ad fidei ꝯmiſ ſariā ut. ff. ad treb̓. ſceuola. aut ꝑ hͨ. te in ſtituo et ſi deceſſeris qn̄cūqꝫ tibi illū facō herede et hͦ nō vꝫ ut ff. e. l. his ꝟ bis. r ¶ Que .ſ. pupillariſ 2 ¶ Adoleuerit. It̓ fi nit̉ alias infirmat̉ ar rogacione impuberis ut. ff. d̓ adop. nec ei. It̓ ſi pr̄is n̄ fuit hereditas adita ut. ff. e. ſꝫ ſi pupillares. §. ſꝫ ſi ex aſſe. Itē ſi naſcit̉ poſtumꝰ teſtatori ut. ff. e. l. pr̄ filium. It̓ ꝑ ẜm teſtm̄ qd̓ tn̄ valeat ut. ff. e. l. ſi qͥs eū. §. fi. It̓ ſi teſtm̄ pr̄nū rūpat̉ ꝑ q̄relā in totū. aliud ſi ꝓ ꝑte ut. ff. e. inſtitucone. et d̓ in offi. teſ. l. pap̄. §. ſꝫ n̄ impuberis. ſꝫ ꝯtͣ ta. bo. poſ. mota n̄ fa cit pupillare ſubſtituconē ceſſare. qꝛ ibi n̄ loqͥt̉ d̓ viribꝰ te ſtam̄ti ut. ff. e. ex duobꝰ. §. fi. et. ff. d̓ inoffi. teſ. filiꝰ. §. i. ſ ¶ Igit̉ p̄fatū ut. sͣ. e. in pnͥ. s ¶ Duo. no ꝙ duo dn̄r quo ad qͥd qꝛ duobꝰ fit. nā inſtituit̉ heres duobꝰ pr̄i .ſ. et filio. It̓ duaꝝ hereditatū. vnū vero d̓r qꝛ ab vno factū. et facit ad hͦ. ff. e. l. pr̄is et filij. et. ff. d̓ ꝯd̓. et d̓mō. l. hͦ ſcriptura ⁊ ff. d̓ bo. poſ. ꝯtͣ ta. al̓ ẜm ta. l. ſꝫ ita ſcriptū. §. fi. et. l. ut bo noꝝ. t ¶ Si formidolo ſus .i. doloſus multiformit̓ vel ti midꝰ. u ¶ Subice̓t̉. quibꝰ inſidijs eū ſubicēt ſubſtitutus ut hr̄et eius he̓ditatē ut fecit catarellꝰ. v Sb̓ſtitucō
nē .ſ. cū ip̄a inſtōne. nā h̓ ē ordo ut pͥmo nſtō. ho vulgaris ſubſtō. tercō pupillaris fiat ut. sͣ. e. ti. in pnͥ. x ¶ Vocat q̄ ē pupillaris. y ¶ Scribe̓. vel eciā alia carta. qꝛ et hͦ t̄ eri p̄t ut. ff. e. l. pr̄is et filij. z ¶ Lino. linū appellat ip̄an cordulā q̄ fit d̓ lino. ut vidimꝰ fieri in lr̄is dn̄i pape. jq̓bꝰ cordul̓ teſti appon bāt̉. .vij. figilla d̓ ce ra iō dic̄ ꝓp̓o lino. q ſi alieno vedicae̓t dn̄i et ita aꝑiret̉ et ꝯſili um legis nullū eſſꝫ l̓ dic ꝓp̓o .i. ſeꝑato ab alijs ꝑtibꝰ teſtī. ſꝫ nō ne magis inſidiaba ſubſtitutꝰ cū tātā ꝯ ſtructōnē .i. inordi cionē videat et ꝓpt̓ ſe ℟. hͦ igͦrabat an ter ſe anꝓpt̓ aliū fc̄a fuerat illa ordīacio a ¶ Caue̓. id̓ ē et fu n̄ caueat d̓ū tn̄ ſeꝑa ſignet. b ¶ Ninus q. d. diximus. ꝙ caute fieri p̄t. ſꝫ ſi nō ita fecerit nūqͥd iō minꝰ ℟n. n̄ iō mi nꝰ ⁊cͣ. ut h̓ dicit. c ¶ Nō ſolū exhered tis .ſ. ſubſtituere p̄ d ¶ Tabul̓ .ſ. aꝑti e ¶ Itaqꝫ eo cau. exheredato ſubſtitu tur. f ¶ Fuerit. u qꝛ gr̄oſus erat̉ h̓ pu pillus ſic ut ei dona ret̉. vel legaretur. g ¶ Id omne. ym vid̓r ꝙ tm̄ in eis b nis valeat ſubſtitucō q̄ a pr̄e ꝑuener̄t ad f liū exhe̓datū ut. ff. d̓ mi. te. l. mileſ. §. exhe̓ dato. q̄ ē huic ꝯtͣria. So. ibi miles emā pato ſubſtituebat ꝙ in alio .ſ. paganor̄ tolerat̉ ut. jͣ. e. §. ꝙ neo. ⁊ iō cū vnū ꝓ inducet̉ .ſ. ꝙ p̄t ſub ſtituere emācipato et aliud ꝯtͣ eū inducat̉ .ſ. ꝙ n̄ p̄t ſubſt tuere emācipato nͥ in his bonis q̄ ſibi dedit ut ar. ff. de iu tur̓. eū qui in pͥnͥ. h Subſtitutū. qui ſubſtitutus nullo p̄t grauari legato. eciā in eam re que pupillo fuit relict ut. C. del̓. cū quidā. ſꝫ ip̄e exheredatus ſic in re ſibi relicta ut. ff. e. l. coheredi. §. cū filio in fi. §. Et noͣ hūc. §. nō poſſe hodie habere locū niſi talis ſit impubes. qͥ poſſit eē ingr tus ut ꝓximꝰ pub̓tati. ut no. sͣ. quibꝰ mo. te. infir. §. Itē in ẜuitutē al̓ non p̄t exheredari ut. C. de inoffi. teſ. ſi qͥs n̄ ſuo. §. legis. i ¶ Inſtitutoꝝ. ut. sͣ. e. in pnͥ. vſqꝫ ad ꝓxg k ¶ Exheredatoꝝ. ut. sͣ. ꝓx. §. l ¶ Liberis. et ſibi. h̓ no ta qꝛ et ſi filiū exheredat cui ſubſtituit pͥus ſibi deinde de bet facere filio teſtm̄. ſi aūt eum inſtituat. tūc vel an vel pꝰ vꝫ inſtō vel ſubſtō ut. ff. e. l. ij. §. pͥus et. §. ſꝫ et ſi quis et. fi. m ¶ Faciat. hͦ fallit in milite qͥ p̄t ſubſtituere pupi nō inſtituat ſibi aliquē her̓dē ut. ff. d̓ vul. ſub. l. ij. §. quiqe

II
teſtī adeo ut ſi pr̄is teſtm̄ n̄ valeat nec filij quidē va F lebit ¶ Singulis āt lib̓is vel ei qͥ eoꝝ nouiſſimꝰ im pubes moriet̉ ſb̓ſtitui p̄t. Singulis qͥdē ſi nemineꝫ eoꝝ inteſtatuꝫ decedere voluit nouiſſimo ſi ius le gitimaꝝ hereditatū inte grū int̓ eoſcuſtodiri velit ¶ Subſtituit̉ aūt impu beri a̓ noīatim veluti ticiꝰ a̓ gn̓alit̓ ut quiſqͥs michi pri heres erit qͥbꝰ ꝟbiſvo cant̉ ex ſb̓ſtitucōne impu bere mortuo filio qͥ ⁊ ſcri pti heredes extiter̄t et ꝓ q̄ ꝑte heredes facti ſunt. ¶ Maſculo igit̉ vſqꝫ ad xiiij. anos ſb̓ſtitui p̄t femi ne vſqꝫ ad. xij. ānos et ſi hͦ tꝑus exceſſerit ſb̓ſtitucio euaneſcit ¶ Extͣneo vero vel filio pubere her̓de in ſtituto ita ſb̓ſtitue̓ nemo p̄t ut ſi he̓s extiterit ⁊ intͣ aliqd̓ tꝑus deceſſerit aliꝰ ei ſit hēs ſꝫ hͦ ſolū ꝑmiſſuꝫ eſt ut eū ꝑ fideiomiſſuꝫ te ſtator obliget alij he̓dita
tē eius vel totā vel ꝓ ꝑte r̓ ſtituere qd̓ ius qͣle ſit ſuo loco trademus. Quibus modis teſtmn infirmetur. Eſtm̄ iure factuꝫ ¶yſqꝫ adeo valꝫ do nec rupatur irritūve fiat Rūpit̉ aūt teſtm̄ cū in eo dē ſtatu manēte teſtatō re ip̄ius teſtamēti vis vici atur. Si qͥs autē poſt fa ctū teſtm̄ adoptauerit ſi bi filiū ꝑ imꝑatorē euꝫ qͥ ē ſui iuris a̓ ꝑ p̄toreꝫ ẜm no ſtrā ꝯſtōneꝫ euꝫ qͥ in pt̄a te pr̄is fuerat teſtm̄ eius rūpitur quaſi agnacione ſui heredis ¶ Poſteriorē vero teſtam̄to qd̓ iure ꝑ fectū eſt ſuꝑius rūpit̉ nec intereſt an extiterit aliqͥs heres ex eo poſteriore te ſtam̄to an nō hͦ em̄ ſolum ſpectat̉ an aliqͦ caſu exiſte re potuerit. Ideoqꝫ ſi qͥs noluerit heres eſſe a̓ viuo teſtatore a poſt mortem eius anteꝙͣ hereditatem adierit deceſſerit a̓ ꝯdicō ne ſb̓ qͣ heres inſtitutus ē
nū Pars. ſic. ff. quēadmod̓. teſta. aꝑiant̉. l. pe. o ¶ Vale ariſi a pncipio ut quia filius fuit preteritꝰ ut. ff. e. l. ſi qͥs iii in fi. l. vel aliaſ .ſ. n̄vꝫ teſtm̄ a pnͥ. cū multi ſint mōi qͥbꝰ ceſtm̄ n̄vꝫ ut. ff. d̓ iniuſ. rup. teſ. l. i. id̓ eciā ſi ex poſtfc̄o rū pat̉ in totū .ſ. teſtm̄ pr̄is. ſecꝰ ſi ꝓ ꝑte tm̄. qꝛ tc̄ ſubſtō re manꝫ ut. ff. e. ī ſubſtō ne. et. ff. d̓ moffi. teſ. pap̄. §. ſꝫ nec. Itē hͨ ſutvera ſi iur̓ ciuili ex gnet̉ teſtm̄. alite̓ aūt ſi iur̓ p̄torio ut ſi ꝯtͣ ta. expugnetur iſtm̄. qꝛ r̓manꝫ ſub ſtitucō ut. ff. e. l. ex duobꝰ ī fi. et. l. ſe. q huic. l. ꝯtͣrie ſūt. ſed certe aliud ē cū expu gnat̉ iur ciuili ut h̓. iud cū iur̓ p̄torio u ibi nā p̄tor n̄ p̄t face eē nec d̓ſine̓ he̓dē ui jͣ. d̓ bo. poſ. §. qͦſ aūt. It̓ noͣ h̓ ꝙ d̓ alienis rebꝰ qͥs teſtat̉ ut pr̄ boīs filij ſic ⁊ alias inter vi. et vx. cū h̓. §. ſil̓es ⁊. ff. d̓miuſ. rup. teſ. ſi qͥs filio. §. ſꝫ et ſi qͥs filiꝰ eſt et alius caſus ẜm qͦſd̓ ut. C. d̓ ſcd̓iſ nup cijs feīe. §. fi. ſꝫ d̓ iure ꝯmuni alit̓ eſt ut. ff. d̓ teſta. l. eius et d̓ codicil. l. ꝯficiū. ¶ Sin gl̓is. p̄t eī eē ꝙ quis habeat plures filios et om̄es īpube̓s. ſi cu ilibꝫ ſubſtituere vult poterit. ſi aūt vltimo loco moriēti ⁊ hͦ pōt ut h̓. et. ff. e. l. ſingl̓i et hͦ cāu vno moriēti defert̉ ſua porcō iu re legittīo .ſ. ꝑ. l. x ta. ad fr̄es ut. h̓ et jͣ. de le. ag. ſuc. §. i. ſed certe ex eo ꝙ vltimo moriēti ſubſtituit vi det̉ eos inuicē ſubſtituiſſe vſqꝫ ad vltimū et ita iure ſubſtō nis magīs ꝙͣ legittīo int̓ eos ſuccedi vid̓r ut. ff. del̓. iij. l. ticia ſeio. in fi. §. q̄ eſt ꝯtͣ. huic. ſꝫ certe ibi dixit plus .ſ. ꝙ n̄ alienaret ꝙ teſtator eis dimittebat et ex hͦ Sr ibi iur̓ ſubſti tucōis ſuccede̓. n̄ qꝛ vltīo tm̄ ſubſtituit ut. ff. del̓. iij. l. iſ qͥ nn fi. q ¶ Subſtituit .ſ. pupillarit̓. r ¶ Rouiſſimꝰ. .i. in vitimo puta his ꝟbis. qͥ ex lib̓is meis impubes vlt̓ius mori etur ei ticiꝰ heres eſto. ⁊ ¶ Nomīatim. ſic. sͣ. de exher̓. li. § noīatim. ſ ¶ Exit. ſubaudi ſit he̓s filio meo. s ¶ Quibuſ rgnalibꝰ ꝟbis. t ¶ Heredes .ſ. pr̄is. ſic. ff. d̓ ex. li. l. i. § nolatim. u Extiterūt. ſibimet heredes. nā ſecus ſi alij q̄ tat utputa pri vel dn̄o. nā tales .ſ. dn̄s vel pr̄ qͥ ſūt he̓des. priſiū vel ẜuū ex his ꝟb̓ gn̓alibꝰ n̄ admittūt̉ ex ſubſtōne. lo dicas d̓ he̓de he̓dis ut. ff. e. cū filio et. l. lib̓is. §. hͦ ꝟba ⁊ rſe. v ¶ Pro ꝙͣ. ꝓut eī dilexit teſtator eos inſtituit eqͣli ter veſ meqͥlit. ſic et in ſubſtitucōe p̄ſumit̉ ut h̓ et. ff. e. ſi
pr̄. et. sͣ. §. ſi ex diſparibꝰ. x ¶ Maſcl̓o. ad. xiiij. an .ſ. ꝯp le tos. nā pupilli eē deſinūt ut. sͣ. qͥbꝰ mō. te. īfir. in pnͥ. ſꝫ in fra hoſ ānoſ p̄t ſubſtitui ut. ff. e. ſi ita qͥs et. l. ſi pl̓es. y ¶ Sb̓ſtitucō .ſ. directo. ſi tn̄ aliqͣ ꝟba inueniāt̉ fidei ꝯmiſ in teſtō iur̓ fideiꝯ. valebit ut. C. d̓ fidei ꝯ. l. ſi pr̄ tuus. ¶ Cōmiſſuꝫ. ꝙ ſem per feciſſe vid̓r. cum dicit ſi filiꝰ meꝰ quan docūqꝫ deceſſerit ſub ſtituo ei vitalē. qꝛ ꝟ̓ bū ſubſtituo cū ſit ge nerale ꝟbū et ad di rectā ⁊ ad fideiꝯ. ſub ſtitucōnē poſſit tͣhi et ad id reſtn̓get̉ qd̓ ē rei apcius .i. ad fi deiꝯ. qꝛ dirc̄a n̄ hꝫ lo cū qn̄cūqꝫ decedit. ⁊ ꝓbat̉ hͦ. C. d̓ nup. et alijs ſub. l. p̄cibꝰ. §. ſi vero inſtō et. ff. de vul. ſub. l. cohe̓di. §. cū filie. et. ff. del̓. et ſe. con. l. in ābigua. forte id̓ ſi dicat vital̓ he̓s eſto. nā trahitur ad fideiꝯ. qꝛ d̓ here ditate reſtituēda rō gaſſe vid̓r ut. ff. ad tre. l. ex facto. i. ℟. et. l. ſcēuola. a ¶ Trademꝰ ut. jͣ. de fidei ꝯͣ. Hr. ꝑ totum. ¶ Quibꝰ mōis teſta mēta infirmāt̉. vſqꝫ nūc qual̓r ꝯfirment̉ teſtā. nūc qual̓r in fir mant̉ nā nͥl ē ad eo fir mū ꝙ nō rūpat̉ ut in aut̓. d̓ nup. §. diſtra hitur col. iiij. ac. Iſtm̄. abo p xogauerit. tauerit .i. ar a ¶ Cōſtōneꝫ. puta auuſē qͥ adop̄t at ut C. d̓ adop. l. cū in ad optiuis. §. ſꝫ hodie. b ¶ Rūpit̉. ſi aūt pͥ us eū inſtituiſſꝫ n̄ rū peret̉. lꝫ poſtea arroget̉ ut. ff. d̓ li. ⁊ poſtu. filio. §. fi. ſi au tē fuit exhe̓datus filiꝰ emācipatꝰ ⁊ poſtea arrogat̉. tunc nō rūpit̉ aut exͣneꝰ qͥ poſtea arrogat̉ et tūc rūpit̉ ut. ff. d̓ ꝯtra ta. l. n̄ putauit. §. ſi qͥs emācipatū. exͣneū aut nepotem accipe qͥ n̄ eſt ſuus heres. cū aliꝰ eū p̄cedat. alias fruſtra. et tc̄ exheredaret̉ ut ff. d̓. ꝟ. ob. quid̓ cū filiū et d̓ li. ⁊ poſtu. l. ſi qͥs poſtumꝰ. §. ſi filiū. c ¶ Agnacōne .i. ſic̄ natiuitate alicuius poſtumi. nā tc̄ certū eſt rupi. ut. ff. d̓ iniuſ. rup. t. l. i. in fi. et. l. iij. in pnͥ. et. l. veꝝ. et hͦ in maſcl̓i teſtō. ſecus in teſtō feīe. ut. ff. d̓ li. et poſtu. l. gallꝰ. §. nūc d̓ lege vel leia. in fi. §. et ē rō qꝛ p̄tericō mr̄is hēt̉ ꝓ exhe̓dacōe ut. sͣ d̓ exh̓r. li. §. ſi qͥd. ſꝫ d̓ inoffi. teſ. agit talis poſtumꝰ ut. C. d̓ inoffi. teſ. l. iij. d ¶ Poſteriore. rūpit̉. hͦ veꝝ ẜm qͦſdā qn̄ ẜm n̄ ꝯcordat cū pͥmo. alias durat pͥmū. ut. C. d̓ teſta. ſan ctimꝰ. ſꝫ certe hͦ ſtare n̄ p̄t. nā ſi vꝫ ẜm n̄ vꝫ pͥmū. cū idē non poſſit duo teſtā facere. cū ex ẜo tm̄ adeat̉ hereditas. eꝯͣtͣ

I
deceſſerit in his caſibꝰ pi familias inteſtatꝰ morit̉ Na et pͥus teſtm̄ non valꝫ ruptū a poſteriore et po ſteriꝰ eq̄ nullas hꝫ vires. cū ex eo nemo heres exti terit. ¶ Sꝫ ſi q̓s pͥore te ſtam̄to iure ꝑfecto poſte rius eq̄ iur̓ fecerit eciam ſi ex certis rebꝰ in eo teſtō heredē inſtituerit ſuꝑius teſtm̄ ſublatū eē diuus ſe uerꝰ et anthoninꝰ reſcrip ſerūt cuius ꝯſtōis inſeriꝟo ba iuſſimꝰ in nr̄o cōdice. cū aliud quoqꝫ p̄terea in ea ꝯſtōne exp̄ſſuꝫ e ¶ Im ꝑatores quoqꝫ ſeueruſ et athoninꝰ coccello capa no reſcpͥſerūt teſtm̄ ẜo lo cō fenlꝫ in eo loco certa rū reꝝ heres ſcriptꝰ ſit iu re valere ꝑinde ac ſi reruꝫ mēcio facta n̄ eſſꝫ. Sꝫ te neri heredē ſcp̓tū ut ꝯten tus rebꝰ ſibi datiſ a̓ ſupple ta qͣrta ex lege falcidia he reditate reſtituat his qui in pͥorē teſtō ſcp̓ti fuerat ꝓpt̓ inẜta ꝟba ẜo teſtō q̓ bus ut valerꝫ pͥuſ teſtm̄ ex p̄ſſuꝫ ē dubitari n̄ oꝑtꝫ et ruptū quidē teſtm̄ hͦ mo do efficit̉. ¶ Alio quoqꝫ mō teſtā iure facta īfirma tur veluti cū his qͥ fecerit teſtm̄ capite diminutꝰ ſit qd̓ qͥbꝰ mōis accidit pͥmo libro r̓tulimꝰ. Hoc āt caſuirrita fieri teſtā dn̄r cuꝫ aliqn̄ ⁊ q̄ rūpant̉ irrita fi unt ⁊ ea q̄ ſtatī ab inicion̄ iure fiūt irrita ſunt ſꝫ ⁊ ea que iure fc̄a ſunt ⁊ poſtea ꝓpt̓ capitis diminucōneꝫ irrita fiūt poſſumꝰ nlomi nꝰ rupta dicere. ¶ Sꝫ qꝛ ſane cōmodiꝰ erat ſingu las cās ſingul̓ appellōibꝰ diſtingui. Ideo qͥdā n̄ iur̓ fc̄a dn̄r qͥdā iure fc̄a rūpi vel irrita fieri n̄ tn̄ ꝑ om̄ia inutilia ſunt ea teſta q̄ ab inicio iure facta ꝓpt̓ capi tis diminucōne irrita fc̄a ſunt. Nā ſi. vij. teſtiuꝫ ſig nis ſigͣta ſunt p̄t ſcp̓tꝰ he res ẜm tabulas teſtī bono rū. poſſeſſione agnoſcere ſi mō defunctꝰ et ciuis ro manꝰ et ſue pt̄atis mortis tꝑe fuerit. Nā ſi iō irritum fc̄m ſit teſtm̄ qꝛ ciuitate vl̓ eciā lib̓tatē teſtator ami ſit a̓ qꝛ in adopconē ſe de dit et mortis tꝑe in adop tiui pris pt̄ate ſit n̄ p̄t ſcpͥ tus he̓s ẜm tabulas bono rū poſſeſſionē pete̓. ¶ Ex eo aūt ſolo n̄ p̄t infirmari teſtm̄ ꝙ poſtra teſtator id noluerit valere vſqꝫ a deo ut et ſi q̓s poſt fc̄m pͥ us teſtm̄ poſteriꝰ face̓ ce perit et a̓ mortalitate pre uentꝰ a̓ qꝛ eū eiꝰ rei penitu it id n̄ ꝑfeciſſꝫ diui ꝑtīatiſ oracōne cautū eſt ne aliaſ
in ſm̄a. nā vꝫ pͥma n̄ ẜa ab eod̓ et ſuꝑ eod̓ lata. ut. ff. d̓ re iu di. l. iudex. e ¶ Exiſtere. no n̄ ꝯſiderari qd̓ ē ſꝫ qd̓ eē pōt ut h̓ et. ff. d̓ h̓r. inſti. l. pr̄ filio et. ff. d̓ iniuſ. rup. teſ. l. cum ẜo in pnͥ. et. §. in futuꝝ. ſꝫ ꝯtͣ. ff d̓ li. et poſt. ſꝫ ſi filiꝰ. So. ibi teſtm̄ ẜm n̄ valuit eciā in pnͥ. h̓ aūt valuit. lꝫ ex eo n̄ ad cat̉ hereditaſ. It̓ noͣ ꝙ id qd̓ vꝫ plus rum pit̉ ꝑ id qd̓ minꝰ va let ſic. ff. d̓ adim̄. le. legatū ſb̓ ꝯdicōe. §. i. ar. ꝯtͣ. ff. d̓ reſcin. ven. ſi id qd̓ in pnͥ. et .§. fi. dic ut ibi noͣ. f ¶ Inſtitutus. he̓s ī ſcd̓o teſtō. et iſte ꝟ ſuſ eſt exemplum. qn̄ valet ẜm teſtm̄ et nō extitit in eo heres et inde tria ex empla. g ¶ Deceſſerit qͣre n̄ tnͣ ſmittit nec olī nec hodie ad heredes ut C. de cadu. toll. §. in nouiſſimo. h ¶ S ſi quis. iſte q eſt lex. ff. ad tre. ⁊ n cipit ſi quis priore. i ¶ Priore. no ar. ꝓ ſm̄a appelloniſvtrum ex ea vel ex pͥma aga tur ſꝫ ꝯtͣ. ar. C. d̓ do nae̓. int̓ vi. et vx. l. ex ꝟbis. et ſil̓e p̄t noͣr in. l. penl̓. eiuſdeꝫ. t. k ¶ Rebꝰ. qꝛ totū hꝫ lꝫ ex certa re ſit inſti tutus. et iō rūpit pͥ mū teſtm̄. ut h̓ et. ff. d̓ h̓r. inſti. l. i. §. ſi ex fūdo. l ¶ Iuſſimꝰ hͦ titulo ſtatim. m ¶ Aliud .ſ. qd̓ exp̄ſ ſe ꝯfirmari p̄t pͥmum in ẜo et alia ut pꝫ in ſeq̄nti. n ¶ Imꝑa tores. ecce ꝟba dicte ꝯſtōis. o ¶ Cāpa no .ſ. r̓ſcripſer̄t ſalut̓ p ¶ In eo .ſ. ẜo teſtō q ¶ Reꝝ. ſcꝫ certaꝝ r ¶ Scpͥtus .ſ. in ẜo teſtamento. 2 ¶ Suppleta .ſ. ſi res ſibi date nō faciāt qͣt tā. ſ ¶ Exp̄ſſuꝫ. nā teſtator voluit pͥmuꝫ remanere. et tam̄ non potuit niſi ex iur̓ fid̓i cō. ex tacita tn̄ volun tate q̄ ex teſtō ꝑcipi tur r̓manꝫ pͥmū ut ſi ſic dicā in ẜo iō nnſti tuo talē qꝛ mortuus ē quē inſtituerā in pͥmo. nā ſi errauit remanꝫ pͥmus heres et legata ex vtroqꝫ p̄ſtant̉ .ſ. a pͥmo ut ff. d̓ h̓r. inſti. l. fi. s ¶ Hoc mō. ſcꝫ tribus mod̓. ꝑ arroga cōneꝫ et ꝑ agnacōnē ut. sͣ. e. §. i. It̓ et ꝑ ſcd̓i teſtī ꝯpoſicō
nē ut. sͣ. e. §. poſteriore. qͦꝫ vſqͣꝫ huc ac. t ¶ Dinmutoſe. lꝫ mima capitis diminucōne ut. jͣ. e. §. n̄ tn̄ in fi. et. ff. d̓ qpꝫ ꝯficiūt̉. §. ſi poſt teſtm̄ ꝯtͣ. sͣ. d̓ teſt. mili. §. pe. ſꝫ illd̓ ſpēaīo ē in milite. p̄t et aliꝰmodꝰ irritādi teſtm̄ adici. qꝛ ꝑ ie qn̄qꝫ caſſat̉ in duobꝰ cāibꝰ ut in aut̓ ut cū d̓ ap. co. §. ſi qu d̓ p̄dē̄is et. §. ſꝫ vnum ex ꝑentibꝰ col. v u ¶ Retulimꝰ ut. sͣ. d̓ ca. di. v ¶ C cū qͥs capite din tur. x Sn̄r .ſ. ꝓp̓e y ¶ Cauſas .i. dras z ¶ Alioqͥn. ſeꝫ ſi propͥe dice̓ velī ⁊ ge. a Singl̓ d̓ ꝓprijs noībꝰ et fac̄ sͣ. ff. d̓ ſuꝑ. l. labeo fi. b ¶ Irrita. ui. capi. di. teſtator c ¶ Signata. ſunt e poſtea teſtator cap te minutus eſt. d ¶ Romanus. ut maxima vel mediā q pi. di. paſſus fueru e ¶ Ptātis. ut in mi nima. f ¶ Euerit. ⁊ aliquo iudico volur tate pͥmā retineatur ff. de ẜis ta. l. qui e liberis. §. teſtamenta g ¶ Lib̓tateꝫ. ymin eciā facto ẜuo teſta tore ut qꝛ capia ab hoſtibus ⁊ ibi ſer uus moriat̉. nam̄ti vꝫ teſtm̄ ut. sͣ. qͥ. no eſt ꝑmi. fa. te. §. fi. eſt ꝯtraria. ſed illd̓ ē ꝓpter fictōnē. l. ut ibi ⁊. ff. d̓ vul. ſu ſti. l. lex cornelia ac h ¶ Tabulas. no ꝙ d̓ iure ciuili nō aī tit̉ cū ſit irritū teſt ſꝫ p̄torio qͦ inſpecto nō potuit infirmat qd̓ erat factū. cū cir ca talia ius p̄tori non hēat vimūt. jͣ. d bo. poſ. §. quos aut i ¶ Ex eo ſolo. ben dicit ſolo. qꝛ ſi plu interueniat licet n̄ fi ꝑfc̄m. ſcd̓ꝫ tn̄ qn̄ pit pͥmū ut in fi. hꝰ .§. dicemus. k ¶ Poluerit .ſ. dicen do hͨ verba. nolo te ſtm̄ qd̓ feci valere. l ¶ Perfecte. ymmi qn̄qꝫ ⁊ ſi ſint imꝑfi ſcd̓e rumpunt primo factaſ ut. C. d̓ teſta. ſanctimuſ. queē contra. ſed ibi tamen ex curſu decennij ꝙͣ mutacione volun tatis illud euenit. non ſola mutacione. Item contra. ft. ce teſta. mili. l. eius militis. §. milicia miſſus. ſed ibi primum

tabule pͥores iur̓ fc̄e irrite. fiāt nͥ ſeq̄ntes iure ordīa te et ꝑfecte fuerint. Nam imꝑ fc̄m teſtm̄ ſine dubio nulluꝫ e ¶ Ead̓ oracōe ex p̄ſſit n̄ admiſſuꝝ ſe hrdita te eiꝰ qͥ litis cā pnͥcipe reli q̄rit heredē neqꝫ tabulas n̄ legittīe factaſm qͥbꝰ ip ſe ob eā caꝫ he̓s inſtitutuſ ea̓t ꝓbatuꝝ neqꝫ eī ex nu da voce he̓dis nom̄ admiſ ſuꝝ neqꝫ ex ulla ſcp̓tura cui iuris auctoritas deſit aliq̓d adeptuꝝ. Sꝫ hͦ di ui ſeuerꝰ ⁊ athoninꝰ ſepiſ ſime r̓ſcp̓ſer̄t lꝫ em̄ inqͥunt legibꝰ ſoluti ſimꝰ attū le gibꝰ viuimꝰ De mofficioſo teſtom I Via plerūqꝫ paPrētes ſine ca libe ros ſuoſ exhe̓dat vel omit tūt inductuꝫ e ut d̓ mofficioſo teſtō age̓ poſſint li beri qͥ querūt̉ a̓ iniq̄ ſe ex he̓datos a̓ iniq̄ preteritoſ hͦ colore qͣi n̄ ſane mentis fuerint cū teſtm̄ ordīarūt Sꝫ hͦ d̓r n̄ qͣi vere furioſus ſit ſꝫ recte qͥdeꝫ fecit teſta mētuꝫ n̄ aūt ex offō pieta tis naͣ ſi vere furioſuſ ē nul luꝫ teſtm̄ ē. Nō aūt liberiſ tm̄ ꝑmiſſuꝫ ē teſtm̄ ꝑntuꝫ ioffōſuꝫ accuſare veꝝ ec liberoꝝ ꝑntibꝰ ¶ Soror aūt et frater turpibus ꝑ ſonis ſcp̓tis he̓dibuſ ex ſa cris ꝯſtōnibꝰ prelati ſunt. Nō ergo ꝯtͣ om̄es he̓des age̓ pn̄t vltͣ fr̄es igit̉ et ſo rores cognati nullo mō a̓ agere p̄n̄t a̓ agētes vincē ¶ Tam aūt naturales li beri ꝙͣ ẜm nr̄e ꝯſtōnis di uiſione adoptati ita dem̄ dein officioſo teſtamento
erat minꝰ ſolēne iure ꝯmūi inſpecto. vn̄ facile potuit rūpi qce qr̄. ff. de iniuſ. r. teſ. l. ij. Sed ibi ẜ licet n̄ ſit ꝑfectū iu o omuni: ē tam̄ ꝑfectū iur̓ militari. vn̄ rumpit pͥmū. Itē ꝯtͣ c. de teſta. hac ꝯſul. §. ſi quis aūt. ſꝫ ibi in ẜo fuerūt inſti tuti qui et alias ab inteſtato ſucceſſuri erāt. vnde facile rū pitur pͥmuꝫ teſtm̄ in Ier̓nei ſūt inſtituti. et facilius admittūt̉ veniētes ab inteſ. ut ax. ff. de vul. et pu. ſub. l. ſi filius. It ꝯtͣ C. d̓ teſtam̄tiſ. l. nr̄a et ad idē ꝯtͣ. ff. ſi ta teſ. nulle. ex. l. i. §. f heres. ſꝫ iſtis legibuſ pluſ fecerat teſtator ut rūꝑet pͥmū. qꝛ in cidit ꝙ magiſ eſt ꝙͣ ſi aliud teſtm̄ face̓ vo luiſſꝫ ut ar. ff. d̓ hiſ in teſta. del̓. l. ij. It contͣ. ff. d̓ acqui. her̓ j. claudiꝰ. ſꝫ ibi n̄ va ſet pͥmū. non qꝛ rup tū fit a ẜo. ſꝫ qꝛ here inſtitutꝰ in pͥmo non adiuit ex eo heredita tē. vn̄ n̄ valet teſtm̄. qꝛ heredē non hꝫ ut ff. d̓ his qͥ inteſ. del̓. l. ꝓxime. nec potue rit eaꝫ tranſmittere ſuo heredi adeundaꝫ ut. C. d̓ cad̓. tol. §. in nouiſſimo. Itē contra C. d̓ his qͥbꝰ ut īdigͥ̓ l. hereditas. ſꝫ ibi dix it talia vba ꝙ heres erat indignꝰ vel ſil̓ia q̓ plus faciunt ꝙͣ fi ſimpl̓r dice̓t nolle pͥꝰ vale̓. vel ꝙͣ ſi ẜm ce piſſet face̓ et ideo ibi recedit̉ a pͥmo. vel dic illud qd̓ h̓ d̓r eē veꝝ de iure directo. ut n̄ rumpat̉ primū. ſꝫ tam̄ aufert̉ ei hereditas ut ibi. cū hͦ cōgitauerit teſtator ut ar. ff. de ꝯ di. inſti. l. quidam in fi. m ¶ Cullum eſt. no nihil eſſe qd̓ ꝑfectū non ſit. C. ad ſil. l. cū ſill̓. in fi. ſed contra. ff. quēad mod̓ teſ. aꝑ. l. ij. §. teſtō. ſed ibi abuſiue d̓r aliqd̓ qd̓ n̄ erat ꝑfectum. Item contra. C. de teſtīs. l. hac ꝯſul. §. ex imꝑfe cto. ſed illud ſpeciale eſt fauore liberorum ut ibi dicitur ſi cut et aliud eſt ſpeciale in illiſ ut difficilius rumpat teſta tor illud in quo ipſi inſtituti ſūt ut in aut̓. de teſ. imꝑ. §. pe nul. n ¶ Reliquerit .ſ. in ſolēni teſto qd̓ facit ut duriorē faciat aduerſariū ſuis aduerſarijs que inſtō eſt odioſa ⁊ in uidioſa ut. ff. de h̓r inſti. l. pe. o ¶ Cauſam. ſcꝫ litis. nam n legittimas non ꝓbat ſcilicet princeps multominus ꝓba bit non legittimas. p ¶ Probaturum .i. ꝯmendaturum. q ¶ Admiſſuꝝ .i. niſi ſolēnter ſit inſtitutus nollet eciā no me heredis habere. r ¶ Auctoritas. ut qꝛ aliquid deſit ꝓp ter qd̓ teſtm̄ non valet cū multa ſint in eius factōne neceſ ſaria ut. sͣ. de teſta. §. i. et. ij. ⁊ ¶ Reſcpͥſerūt. ut. C. de te ſta. l. ex imꝑfecto. ſ ¶ Inqͥunt. imꝑatores. s ¶ Solu ti. ut. ff. de le. et ſe. con. l. pͥn̄ceps et fac̄. C. d̓ iure fiſci. l. fi ſcus. §. fi. t ¶ Viuimꝰ .i. viue̓ volumꝰ ut h̓ et. ff. d̓ le. et ſe. ꝯſul. l. digna. et fac̄. ff. del̓. ij. ꝙ pnͥ. et. l. ſe. et. ff. del̓. iij. l imꝑfecto et. ff. d̓ moffi. teſ. j. pap. §. ſi imꝑator. u ¶ De in
officioſo. teſtō. qual̓r ipſo iure teſtamēta infirmāt̉. sͣ. t. i. dictum ē. nunc autē qual̓r officio iudicis .i. ꝑ ſm̄am iudicis Via exheredāt. hͦ refertur ad intentata querela. eos qui aſcēdunt ꝑ lineā maſculinā et feīnaꝫ. Sꝫ ſe qēs clauſula roſpicit tm̄ feinaꝫ. al Iel omittūt hͦ tm̄ ad feīnam line am refert̉. nā illaruꝫ p̄tericō ꝓ exhe̓dacō ne hēt̉. ut. sͣ. d̓ exhe̓ li. §. mr̄. ſi aūt aliqͥs d̓ linea maſculina omit terꝫ filiū ī pt̄ate nul lū ip̄o iur̓ eſſꝫ teſtm̄. ſi emācipatū filium o mitte̓t vale̓t. ſꝫ ꝑ cō tra. ta. rūpit̉ ut. sͣ. d̓ exh̓r. li. in pnͥ. et. §. e mācipatoſ hodie eciā emācipatꝰ p̄teritus p̄t dice̓ nullū ip̄o iur̓ ut. sͣ. d̓ exh̓r. li. §. no mīatim et. C. d̓ li. pͥſ. maxīm. b ¶ On̄t .ſ. ab adita h̓rditate in fra qͥnquēniū ut. C. e. ſanctimꝰ. §. fi. et. l. ſi qͥs filiū. in fi. et. ff. e. pap̄. ī fi. et. C. ī qͥ bus. c. in int̓. re. nō ē ne. l. ij. ꝓpoſita qͣdaꝫ peticōne ad hͨ ut te ſtm̄ reſcindat̉ qͥ n̄ ē a ctio ꝓrſus nec accu ſacō ſꝫ mediū tꝫ ⁊ qn̄ qꝫ actō et qn̄qꝫ accu ſacō d̓r ſꝫ ꝓpͥe d̓r q̄re la ut no. ff. e. poſtu mꝰ. §. ſi qͥs c ¶ Qui ſ. lib̓i. d ¶ Querunt̉ i. ꝯq̄runt̉ e ¶ Exh̓r datos a qͣlibꝫ linea. f ¶ Preteritos. ab a aliqͦ d̓ linea feīna. g ¶ Teſtm̄. ut. sͣ. qͥbꝰ n̄ eſt. p. fa. te. § It̓ furioſi. h ¶ Lib̓oꝝ .ſ. ē ꝑmiſſuꝫ accuſae̓ filij. t. qn̄ ſūt ab eis exhrdati. et hͦ accipe ī filio pagano emācipato. ali as ſi eſſꝫ miles. n̄ ſubice̓t̉ q̄rele. ut. C. e. l. pe. in fi. jt̓ ſi eſſet in pt̄ate teſtm̄ ip̄o iure n̄ vale̓t. ut. sͣ. qͥbꝰ n̄ ē ꝑmiſ. fa. teſ. in pnͥ. et fac̄. ff. e. l. nā et ſi ꝑntibꝰ. i ¶ Soror. hͦ accipem ꝯſang̓neis et vterinis. vel ꝯſang̓neis tm̄. nā vterini n̄ pn̄t. ut. C. e. l. fr̄es. k utē. duo dic̄ iſte. §. pͥmuꝫ ꝙ fr̄ et ſo ror pn̄t age̓ q̄rela. ẜm ꝙ veꝝ ē qn̄ turpeſ ꝑſone inſtituūt̉ h̓rdes. l ¶ Turpibꝰ .ſ. infamibꝰ ip̄o iur̓. vel ꝑ ſm̄aꝫ. vel ec̄ d̓fc̄o. m ¶ Prelati ſūt .i. admiſſi ſūt. n ¶ Nō gͦ hͦ refer tur ad pͥmū rn̄ſū. o ¶ Dn̄t .ſ. d̓ iure. p ¶ Vltͣ hͦ ad ẜm. q ¶ Agētes. vince̓ .ſ. qd̓fc̄o agētes n̄ vnice̓t. meliꝰ gͦ face ret ſi ſe ſūptibꝰ manibꝰ n̄ vexarēt. ut. ff. e. l. i. Sꝫ ꝯtͣ. ff. e. poſtumꝰ. §. ſiqͥs ex his. ſꝫ ibi nēo r̓pellit agēte repelli tn̄ potuit ut hͦ. ſꝫ an filij fratꝝ agāt. vid̓r ex hac lr̄a eos exclu di. ſꝫ cū hodie vocēt̉ ab inteſtato et fr̄ibꝰ eqͥꝑant̉ forte et ip̄is q̄rela dat̉. ut in aut̓. d̓ h̓r. q̄ ab inteſ. de. et in aut̓. ut fratꝝ filij. §. relictū. col. iij. q̄ ē in. C. d̓ legitt̉. h̓r. autēt̓. ceſſante. et ar. ff. d̓ ioffi. t. l. poſtumꝰ in pr̄. ſꝫ rn̄dēt qͥdaꝫ ꝙ n̄ admittūt̉ ad q̄relā. et tn̄ vna cū eo qͥ p̄t age̓ admittit̉ ab inteſtato. ut. C. d̓ inoffi. teſ. fr̄es. et. C. ꝯmu. d̓ ſuc. aut̓. itaqꝫ. Vel poſſꝫ rn̄deri ꝙ admittit̉ iur̓ diue̓ſo. nā fr̄ agit q̄ rela et rūpit. Et filiꝰ altertꝰ fr̄is cū ſit ruptū te ſtm̄ admit

I
agere pn̄t ſi nullo alio iu re ad defuncti bona venie̓ pn̄t. Nā qui ad heredita tem tota vel ꝑte eius her ditatis alio iure veniūt de inoffōſo age̓ non pn̄t. ¶ Poſtumi quoqꝫ qͥ nul lo alio iure venire p̄n̄t de inoffōſo agere poſſunt ¶ Sed hec ita accipien dā ſunt ſi nihil eis penitus a teſtatoribus teſtō reli ctū eſt qd̓ noſtra ꝯſtō ad verecundiam nature in troduxit ſi vero qͣntacum qꝫ ꝑs hereditatis vel res eis fuerat relicta de inof ficioſo querela quieſcen te id qd̓ eis deeſtvſqꝫ ad qͣrtā legittime ꝑtis r̓plea tur lꝫ non fuerit adiectuꝫ boni viri arbitͣtu debere eā ꝯpleri ¶ Si tutor noīe pupilli cuius tuteſa gere bat exteſtō pr̄is ſui lega tū acceꝑit cū nihil erat r̓ lictuꝫ ipſitutori a pr̄e ſuo nihilominꝰ poſſit noīe ſuo de moſfōſo pr̄is teſtō age̓ Sꝫ ſi econtrario pupilli
noīe cui nͥl r̓lictū fuerit de inoffōſo egerit ⁊ ſuꝑatus eſt ip̄e tutor qd̓ ſibi in te ſtam̄to eod̓ legatū r̓lictū eſt n̄ admittit ¶ Igit̉ qͣr tam qͥs dꝫ hr̄e ut de inoffi cioſo age̓ n̄ poſſit ſiū iure her̓ditario ſiue iure lega ti vel fideiomiſſi vel ſi mor tis cauſa ei qͣrta donata fuerit vel int̓viuos ut his tm̄ modo caſibꝰ quoꝝ mē cionem facit nr̄a ꝯſtō vel alijs mōis qui in nr̄is con ſtitucōibꝰ ꝯtinent̉. ¶ Qd̓ autem de quarta diximꝰ ita intelligenduꝫ eſt ut ſi ue vnus fuerit ſiue plures quibꝰ agere de inofficōſo teſtō ꝑmittit̉ vna quarta eiſdari poſſit ut ꝓ rata di ſtribuatur eis id eſt ꝓ viri li porcione quattaꝫ De hedū qͣli. et ora Eredes autē aut nccͣrij dn̄r a̓ ſui et nccͣrij aut extͣnei. Neceſſarius heres ē ẜuus heres inſtitutus. Ideoqꝫ ſic appellat̉ qꝛ ſiū velit ſiu
titur ab inteſtato. r ¶ Nat̉ales .ſ. et legittī nam nat̉ales tm̄ non agūt in bonis pr̄is ſꝫ matris. ut. ff. e. ſi ſuſpecta. §. i. 2 ¶ Diuiſionē. ut ab auo pr̄no vel mr̄no. ſ ¶ Adoptati. i. arrogati. qͥ hn̄t quartā ex ꝯſtōne diui pij. at. ff. e. pap. ſi qͥs impubes. It̓ adoptati ſi auo pr̄no dati ſunt. ut. C. de adop. cū in adoptiuiſ sͣ. d̓ adop. §. ſꝫ hodie. s ¶ Veniūt .i. venire pn̄t. ut in ture legati vel donacōis ut. j. e. .§. pe. vel qꝛ eoꝝ fi lij vel ẜui ſūt inſtitu ti. ut. ff. c. l. nihil t ¶ Partē .ſ. qͣrtam ſi aūt mmꝰ tūc ad ſuꝑ plem̄tuꝫ agit̉ ut. jͣ. ꝓ xi. §. u ¶ Poſtumi .ſ. exh̓rdati naͣ ſi p̄teri ti ip̄o iur̓ rūpit̉ teſta mētuꝫ ut. sͣ. de exh̓r. li. §. poſtū. ſꝫ hodie n̄ p̄t exhrdari ut. C. e. ſi qͥs in ſuo. §. legis. v ¶ Teſtō .ſ. iur̓ nſt tuconis cū teſtm̄ fa cit ut in aut̓. cum de ap. cog. §. aliud. ſꝫ f aliā volūtatē fac̄ ſuf ficit quo qͦ relinqͣtur ti. ut in aut̓. de trien̄. et ſe. §. i. x ¶ Cōſtō ut. C. e. omīmodo. y ¶ Eis .ſ. exhrditat̓̉ vel p̄teritis z ¶ Si vero adiectū ut. C. e ſanctimꝰ in pnͥ. a ¶ Si tutor. teſta tor ex neu inſtituit. ⁊ filiū exh̓rdauit ⁊ cui daꝫ pupillo exn̄ti in tutela filij ſui legatū reliqͥt. qd̓ pecijt filiꝰ noīe pupilli ſui n̄ tn̄ iō repellitur a q̄rela ſuo noīe. Sꝫ ꝯtͣ. ff. e. l. fi. i. ℟º. ſꝫ ibi c̓te ad uocatꝰ vel ꝓcur̓ ſpō te faciebat. cū illa of ficia ſint ſpōtanea ut .jͣ. mā. §. mādatū at hͨ eciam ex neceſſitatē qꝛ tutela ex neceſſitate ſuſcipit̉. ut. ff. d̓ tu. ⁊ cu. da. abhis. l. necnon. et neceſſario gerit̉ ut. ff. de admi. tu. l. i. in pnͥ. b ¶ Cihilominꝰ. nā videbat̉ pat̓nū iu dicium approbaſſe et ſic n̄ poſſe poſtea q̄rela age̓. ſꝫ tn̄ ni hilominꝰ p̄t ut h̓ dicit. c Patris .i. ipius tutoris. ym mo erat exh̓rdatus. d ¶ Sꝫ ſi eꝯtͣrio. h̓ teſtator filiū ſuuꝫ pupillū exh̓rdauit et tutori quē ip̄emet pr̄ filio dabat le gatū dimiſit. licet gͦ agat d̓ moffi. nore pupilli et ſuecum bat. tn̄ ad legatū admittit̉ et ita noͣ. ar. ex hͦ et ſuꝑiori rn̄ ſo. ꝙ qͥs agit aliqͥd interdū. non ut ip̄e ſꝫ ut aliꝰ. ſil̓e. ff. de adop. ſi pr̄. §. qͥ duos. et. ff. e. ſi heres. §. fi. et. l. adue̓ſuſ. §. i. et. C. de admi. tu. cū quedā. et. ff. d̓ ꝯpē. l. pe. C. d̓ dolo. l. i. e ¶ Igit̉. formatur ex eo ꝙ hēs. sͣ. e. §. ſꝫ hͨ ita. vbi dic̄. eciam ſi minꝰ qͣrta hꝫ non agit q̄rela. ſꝫ ad ꝯplem̄tuꝫ. So. h̓ loquit̉ an̄ iuſtimanū ut. C. e. cū querit̉ et. ff. e. pap̄. §. qm̄ aūt quartā al̓. sͣ. ẜ iuſtiniani tꝑa. ꝑ. l. C. e. om̄imodo et illud igit̉ qd̓ ē h̓ ponit̉ inceptiue n̄ illatiue ſic. ff. d̓ iuſti ec p re. ius ciuile. §. hͦ g̓ vel lege illatiue ex eo ꝙ hēs. sͣ. e. Fc. in fi. f ¶ Legati. ſꝫ hodie iure inſtonis ſi facit teſtm̄ ut e aut̓. cū d̓ ap. co. §. aliud. ſi vero alia ſit volūtās ſufficit ou qͦ relinqͥ titulo ut in aut̓. d̓ trien̄. et ſe. §. j. g ¶ Viuos. ſ. data ea ꝯdicōe ut f donacō int̓ viuos in qͣrtā ꝯputet̉ ut. C. l. ſi qn̄ ⁊. §. gn̓al̓r et ſubicit. h ¶ Cōſt bus. ut dotis ca ⁊do nacōnis ꝓpt̓ nupcia ut. C. d̓ moffō. t. qꝛ nouella. i¶ Qd̓ āt diximꝰ ut. sͣ. ꝓx. k ¶ Porcione. ut. libꝫ hēat qͣrtā hꝰ tis quam hīturꝰ era ab inteſtato ut. C. e l. ꝑn̄tibꝰ et. l. cū q̄ri tur. hͦ tn̄ ē hodie iui autēticoꝝ mutat ad triētē ut detͣ ter cia ſi ſūt qͣtuor l̓ pa cōres. ſi vero pl̓eſ ſu filij exh̓rdati hn̄t d̓ midiā ut in aut̓. d̓t en. et ſe. §. i. q̄ ē. C. e aut̓. nouiſſima. Et n in fi. hꝰ t. qd̓ qͥdā di cūt hūc. t. hodie n hr̄e locū nͥ inter fr̄e. turpibꝰ ꝑſonis hei dibꝰ inſtitutiſ ⁊ hͦ fi it ſm̄a. M. ꝑ aut̓. q̄ ē C. d̓ li. p̄teritiſ vel ex he̓datis aut̓. nō lꝫ. aut̓. ex cā. Sꝫ nos d cimꝰ ꝙ hꝫ locū ut oli qd̓ plene diximus ī aut̓. ut cū d̓ ap. 9. § liud in fi. et d̓c̄a au ex cā n̄ ꝙ q̄dā car la in dc̄a aut̓. c̓ca q̄re lā ſūt innouata ut qꝛ olī n̄ tnͣſmittebat̉ ad he̓dem eciā ſuū nͥ eſ ſet p̄parata ut. ff. e. poſtumꝰ. §. fi. et. l. ſe hodie ſic ad ſuū here dem ut. C. e. ſanctimus in fi. Item olim qͣrta dabat̉ hodie triens vel ſemis ut dictum eſt. Item olim filij ſe gratos eſſe ꝓbabāt hodie heredes ꝓbant ingratos ut. C. e. om̄imo do. Itēm nota hunc. t. loqui de gratis filijs ſi em̄ eſſent in grati nihil tenet̉ pater eis dimittere ut in aut̓. de here. et fal. §. exh̓rdatos. et in aut̓. de immēſis do. in fi. §. fi. et ſunt cauſe ingratitudinis. xiiij. quibus filij exh̓rdantur et. vij. quibus pater afilijs ut in aut̓. ut cū de ap. cog. §. cauſas et. §. h̓ diximus. Et tres quibus frater a fratre ut in aut. d nup. §. ingratitudinem. ¶ De heredum qualitatē et diffe rencia qꝛ heredes de quibus .s. dictum eſt diuerſi ſūt idec de eoꝝ differencia et qualitate .i. dr̄nti qͣlitate videamus Tredes autem. neceſſarij. ſcꝫ tantum a ¶ Extranei de his autem omnibus hic ti. dicit ꝑ ordinem ut. j ꝓxͣ. §. et eodem. §. ſui. et. §. ceteri. b ¶ Neceſſarius. ad hoc ut ſit nccͣriꝰ eſt nccͣrio ut ſit ſeruus

L
nolit omnino poſt morteꝫ teſtatoris ꝓtinus liber et neceſſariꝰ heres fit. vnd̓ qͥ facultates ſuas ſuſpectas hn̄t. ſolēt ſeruū ſuum pͥmo aut ſecundo aut vlteriori gͣdū herede inſtituere. vt ſi creditoribꝰ ſatis nō fiat pocius eius heredis bona ꝙͣ ipſius teſtatoris a credi toribus poſſideant̉ vel di ſtrahāt̉. vel int̓ eos diuidā tur. Pro hoc tn̄ incomo do illud ei cōmodū p̄ſtatur aut ea q̄ poſt mortem pa troni ſui acqͥſierit ipſi reẜ uantur. Et qͣmuis bona de functi non ſufficiant credi toribus iteꝝ tn̄ ex ea cau ſa res eius qͣs ſibi acqͥſierit non veneūt. ¶ Sui aūt et neceſſarij heredes ſunt veluti filiꝰ. filia. nepoſ. nep tiſqꝫ ex filio. et deincepſce teri liberi qui in ptāte mo rientis modo fuerint. Sed vt nepoſ neptiſue ſui here des ſint. nō ſufficit eam eū ue in poteſtate aui mortis tempore fuiſſe. ſed opus ē vt pater eius viuo pre ſuo deſierit ſuꝰ eſſe heres. aut morte interceptus aūt qͣli bet alia racione liberatus a poteſtate patris. tūc. .n.
nepoſ neptiſue in locuꝫ pa tris ſui ſuccedit. ¶ Sꝫ ſui quidem heredes ideo ap pellantur. quia domeſtici heredes ſunt. et viuo qͦꝫ pater quodāmodo domini exiſtimantur. Vnde eciam ſi quis inteſtatꝰ moriatur prima cauſa eſt in ſucceſſi one liberorum. ¶ Neceſſa rij vero ideo dicuntur quia omnino ſiue velint ſine no lint tam ab in teſtato qͣm ex teſtamento. ex lege. xij. ta. heredes fiunt. Sed hijſ pretor permittit volenti bus ſe abſtinere ab heredi tate. vt poctus parentis ꝙͣ ipſorum bona ſimiliter a creditoribus poſſideant̉ ¶ Ceteri qui teſtatoris iu ri ſubiecti non ſunt. extͣnei heredes appellantur Ita qꝫ liberi qͦꝫ noſtri qui in po teſtate noſtra non ſunt he redes a nob̓ īſtituti extͣnei he̓des nob̓ vidētur. Qua d̓ cauſa et qui heredes a ma tre inſtituuntur eodem nu incro ſunt. quia femine in poteſtate liberos non ha bent ¶ Seruus quoqꝫ he res adomino inſtitutꝰ. pꝰ teſtamentum factuꝫ ab eo manumiſſus eodeꝫ numero
teſtatoris tempore teſtrmēti. vt hic. ⁊. ff. e. ſi alienū. in p̓n cipio. Item et tempore mortis. vt. s. de here. inſti. §. ſeruꝰ nitem ꝙ non ſit alteri legatus tunc enim legatario quere et hereditatem et ipſe eius eſſet niſi idem ẜuus ſibi ſubſti tutus eſſet heres et liber. vt. ff. de pu. ſub. l. ei. §. i. otinus .i. ſtatim. et ſi quidem pure inſtitutus eſt. a ſe iplo lib̓tatem conſe cutus videtur. vt ff de acqui. here. ex ꝑ te. et. ff. de he̓. inſti. ſi ſub ꝯdicione. §. fi. et eciā ignorans. vt ff. ſi cer. pe. eius qui et. ff. de teſtamētis. ui iudicium. b ¶ Et neceſſarius ni ſi ſit īſtitutꝰ ſub hac condicione ſi vellet. que ꝟba faciūt eum volūtariū. ſed in exͣ neo nil operāt̉. vt. ff de ꝯd̓. inſti. verba. et. ff. de here. inſti. cornelius. c ¶ Vn̄. qꝛ cū nccͣrijs d ¶ Sui Atas vt quia ſciuit ſe non eſſe ſoluendo. et facit s. quibus ex ca. ma. nō poſſ. mn prin. et. s. de vul. ſub. in prin. e ¶ Fiat. ſcꝫ ab hoc ſe cundo herede et libe ro inſtituto. ¶ Heredis .i. ſerui inſtituti. et hoc ne defuūctus iniuria af ficiat̉. vt. s. e. quibꝰ ex ca. ma. non poſſ. F i. in fi. pdo 5 iitꝰ hereditati aſtnͥ h ¶ Preſtat̉. git̉ ſic et al̓ inuenit̉ ī mul tis locis. vt qͥ in vno caſu grauatur in alio debet releuari. vt. ff. de iut̓iur̓. l. eum qui. in princi. ¶¶ Poſt mortem. ſcꝫ ante aditam heredi tatem. vt. C. ad ſill̓. l. cū ſill̓. vel certe h̓ ꝓtinus videtur adi ta hereditas et dc̄a l. cum ſill̓anum. alio caſu loquitur. k ¶ Patroni .i. qui eſ ſet patronus. ſi eſſet liber in vita illius. l ¶ Reſeruent̉. ſeparacione impetrata. ſi bona patroni nō attingat .i. non incepit adminiſtrare. vt. ff. de ſepac̄. l. i. §. fi. al̓s ſi incepit adminiſtrare nō poterit poſtea impetrare ſeꝑacionem niſi nt minor. vt. ff. de min. ait p̄tor. §. nō ſolum. qͦ caſu tm̄. ſcꝫ cū eſt minor ſeꝑacionē impetrabit eciā ſuā attingit heredi tatem. nō aūt vt ab hereditate ſe abſtineat. vt. ff. d̓ acqui. m ¶ Nō veneūt i. n̄ vendūt̉. here neceſſarijs. §. fi.
a ¶ Sui aūt in ptāte. alias ſi ſunt emancipati exͣnei ſunt. vt b ¶ ¶Deſierit. im ꝓp̓e ponitur. qꝛ viuo patre .jͣ. e. §. ceteri. nō fuit heres. ſꝫ dicit̉ deſine̓ qͣntum ad id qd̓ futurum erat. ſic et alias. vt. ff. de vſuffr. quēadmod̓ ca. l. iij. §. deſinere. c ¶ Racione. veluti emācipacione vel deportacione. vt. s. qͥbus modiſius pa. po. ſol. §. p̄ter ea. et. §. cū autem. d ¶ Interceptus .ſ. filiꝰ. e ¶ Liberatꝰ emancipacōne. f ¶ Succedit. ita vt eciā filius emancipa tꝰ repellat̉ et nepoſ qui remanſit in pote ſtate ex eo vel alio fi lio natuſ admittatur et hoc iure ciuili. ꝙ nō ꝯgnouit emanci patos. qꝛ erant capi te minuti. vt. jͣ. de he re. q̄ ab intel. de. §. emācipati. de iure at̄ p̄torio ſoli filij eman cipati admittūt̉. non nepotes. vt dicto. §. emancipati. ſꝫ ꝑ edi ctū de ꝯiūgendis cū emācipatiſ liberiſ eiꝰ admittit̉ ſimul filius et nepos. vt. ff. de ꝯ iūgend̓. cū eman. l. i. .ij. ℟n. qd̓ .i. ꝙ ſimul nepos cū pr̄e vel fra tre patris admittat̉. locū hodie nō habe̓t cū ſit ſublata oīs dif ferēcia q̄ fiebat occa ſione emancipacōnis vt in aut̓. d̓ he̓. q̄ ab inteſ. de. §. i. coll̓. i. g ¶ Sed ſui appellā tur. ſcꝫ ſupͣdicti filij. et nepōtes. h ¶ Quia domeſti ci. nota filiū domeſt cū patri. ſūt et alij mul ti domeſtici. vt. C. de hijs q̄ ad ec̄. ꝯfu. p̄ ſenti. §. ſane. i ¶ Extimāt̉ .ſ. ex arti ficio iur ciuil̓. qd̓ fin git eandē ꝑſonā pa trem et filiū. vt. C. ad īpub̓. ⁊ al̓. ſub. l. fi. Itē eandē vocem vtriuſqꝫ. jͣ. de inutil̓. ſtipul̓. §. ei qui. Iteꝫ et id̓o videt̉ dn̄s. qꝛ in illis bonis patris alit̉ ſic̄ ip̄e pr̄. et ſic̄ vxor dn̄a dotis. ſcꝫ dr̄ et hr̄e poſ. vt. C. de iur̓. do. in rebꝰ. et. C. qͥ po. īpig̓. l. fi. Ita et poſſeſſioneꝫ viuo pr̄e hr̄e videt̉ filiꝰ. vt. ff. ꝓ here. l. ij. in fi. Hinc ē ꝙ ſola admīſtracio dr̄ tͣnſire ad filiū cū pr̄ morit̉ vt. ff. de li. et poſtu. l. in ſuis. k ¶Liberoꝝ. vt. jͣ. de here. q̄ ab inte. l ¶Dicuntur ſcilicet dicti filij. ni q̄ fiūt .ſ. iur̓ ciuili īſpcō. alid̓ d̓ p̄torio. ut ſubic̄ qd̓ p̄ualꝫ. ny Permittit .ſ. liberis in ptāte poſitis. nō ut habeat neceſ

I
habetur. ¶ In heredibus autem extraneis illud ob ſeruatur vt ſit cum eis te ſtamenti factio. ſiue here des ipſi inſtituantur ſiue hij qui in poteſtate eorum ſunt. et id tribus tem poribus inſpicitur. teſta nenti quidem facti tem pus vt conſtiterit inſti tucio. Mortis vero tem pore teſtatoris vt effectū habeat. hoc amplius et cū adierit hereditate eſſe de bet cum eo teſtamenti fa ctio ſiue pure ſiue ſub con dicione heres inſtitutꝰ ſit nam ius heredis eo maxi me tempore inſpicienduꝫ eſt quo acquirit heredita tem. ¶ Medio autem tem pore inter factum teſtam̄ tum et mortem teſtatoris vel condicionem inſtitucio nis exiſtentem mutacio iu ris non nocet heredi. quia vt diximus tria tempora ī ſpici debent. ¶ Teſtamen ti autem factionem nō ſolū iſ habere videtur qui teſta mentum facere poteſt. ſed eciam qui ex alieno teſta mento. vel ipſe capere po teſt vel alij acquirere licet non poteſt facere teſtamē tum et ideo furioſus et mu tus et poſtumus et infans et filiuſfa. et ſeruus alienꝰ teſtamenti factionem ha bere dicuntur licet enim te ſtamentum facere non poſ
ſunt. attamen ex teſtamen to vel ſibi vel alij acquirere poſſunt. ¶ Extraneis au tem heredibus deliberan di poteſtas ē. de adeunda hēditate. vel non adeūdā Sed ſiue is cui abſtinendi poteſtaſ eſt immiſcuerit ſe bonis hereditatis. ſiue extͣ neus cui de adeunda here ditate deliberare licet adi erit. poſtea relinquende hereditatis facultateꝫ nō habet. niſi mīor ſit. xxv. an nis. naꝫ huius etatis homi nibus. ſicut in ceteris omni bus cauſis deceptiſ. ita et ſi temere damnoſam heredi tateꝫ pretor ſuſceperit ſuc currit. ¶ Sciendum eſt tn̄ diuum adrianum eciaꝫ ma iori. xxv. annis veniam de diſſe. cum poſt aditam he reditatem grande es alie num quod adite heredita tis tempore latebat emer ſiſſet. Sed hoc qd̓ diuus a drianus cuidaꝫ ſpeciali be neficio preſtitit. diuus aūt gordianꝰ poſtea militibꝰ tantummodo hoc extēdit ¶ Sed et noſtra beniuolē cia cōmune omnibus ſubie ctis imperio noſtro hoc p̄ ſtitit beneficium. et cōſtitu cionem tam equiſſimam ꝙͣ nobilem ſcripſit cuiꝰ teno rem ſi obſeruauerint homi nes licꝫ eis adire heredita tem et intantum teneri in ꝙͣtum valere bona heredi
ſitatē adire p̄torem. ſꝫ ſufficit ſi ſe nō immiſceant. vt. ff. de acquir̓. here. ei qͥ ſe. et. C. ſi vt ſe ab here. ab. l. i. a ¶ Appellāt̉. ſic. C. de rei vx. act̓. §. exͣnei b ¶ Non habēt vt. s. de adopc̄. §. fe miinie. b ¶ Habet̉. ſ. ut ſit he res exͣneus. nā nō ſe quit̉. iſte vtrūqꝫ ſcꝫ libertatē et he̓dit atē ex dn̄i teſtō. qd̓ ē ne ceſſe ut ſit neceſſariꝰ vt. s. de he̓. inſti. §. ſi vero a viuo. Accur. c ¶ Factio. paſſiue ac cipe. i. ut poſſit caꝑe ex teſtō. qd̓ p̄t qͥlibꝫ exceptis qͥbuſdaꝫ. qͦſ no. jͣ. t. i. §. legati. d ¶ Eoꝝ nā ſeruo in ſtituto dn̄i ꝑſona in ſpicit̉. ut. s. de here. inſti. §. ſeruus. e ¶ Id .ſ. ꝙ ſit capax f ¶ Duobꝰ tēporibꝰ al̓ tribꝰ. ſꝫ tn̄ tria ſub iciūt̉ tꝑa. ut ſubicit. g ¶ Mutacō. vt quia medio tempore effi ciat̉ nō capax. tn̄ hil tribꝰ tꝑibꝰ bn̄ inue nit̉ capax. vt h̓ et. ff de here. inſti. ſꝫ ſi in ꝯdicōne. §. ſolemus. et. l. ſi alienū. §. in exͣ neis. ¶ Sed ꝯt. ff. de acquir. hē. n ẜuꝰ eiꝰ qui. Sꝫ c̓te ꝙ ſeruꝰ in ſeruitutē nō dice bat̉ capax. vt ibi ex ꝑſona dn̄i pͥncipalit erat. nā dn̄s erat nō capax. vn̄ eo mānu miſſo nō nocꝫ ei ma numiſſio. cū p̄ſumat̉ nūc ꝙ et tunc fuerat capax Itē ſūt. ar. ꝯtͣ ff. ꝓ emp. l. ij. in pͥn. et in aut̓. vt cū d̓ ap. cog. §. generaliter. h ¶ Xꝑa .ſ. in exͣneo herede. ſꝫ in ſuo ⁊ ne ceſſario exigit̉ vnum ẜm jo. ſcꝫ tꝑus mor tis. ut. s. e. ſui. vl̓ ẜm azo. eciā tꝑs teſtī in ſpicit̉. tꝑs aut adite he̓ditatis nō inſpici tur. qꝛ ſtatī ſūt here des pr̄e mortuo .ſ. de iur̓ ciuili. ut. ff. d̓ ſu. ⁊ le. in ſuis. In nece ſarijs aūt tm̄ duo tē pora inſpiciūt̉ ſcꝫ te ſtamenti et tꝑs mortis. vt. ff. de here. inſti. ſi alienā. i. ℟º. et. j. ſeruū. i ¶ Teſtamēti. videt̉ .ſ. in actiua ſigͥficacione k ¶ Acquire̓ .ſ. p̄t. Factionē in paſſiua ſigͥficacione.
m ¶ Sibi. ſi ſūt ſui iuris. n ¶ Alij. ſi ſūt in aliena poteſta te. vt h̓ et. ff. de teſtam̄tis filiuſfa. et fac̄. ff. de flu. l. j. g. ti. o ¶ Exͣneis. abſtinendi. ut ē ſuꝰ heres cui dat̉ abſtinendita cultas ꝑ p̄torem. ut .s. e. §. neceſſarij p ¶ Adeūda. nota h qͣtuor ꝓporcō nalia ſcꝫ inmiſce̓ et abſti nere. q̄ duo ꝑtinen ad ſuos heredes Itē adire et repudiare. duo ꝑtinent ad exͣn os ut h̓ dr̄. ſꝫ qn̄qꝫ ſu us dr̄ adire et repi diare. ut. C. de leg̓ here. defunctus q ¶ Deliberare. jͣ. ai nū de liberacōnis po tito tꝑe et indulto ab imꝑiali culmine a nr̄is aūt iudicibꝰ in fra nouem menſes et n̄ nͥ ſemel peti pt̄. vt C. de iur̓ deli. ſāccīˢ .§. et hͦ qͥdem. r ¶ Omnibꝰ. niſi ſu vſi iur̓ ꝯn̄i. vt. ff. de mini. l. vm. §. Iten reſtituit̉. Itē niſi iu rauerit adultus ſi ꝯtͣctu. vt in. l. frede rici. hac edcāli. eti aut̓. de pace tenēda .§. ſacram̄ta. ſ ¶ Sucurrit. v de min. ait p̄tor. §. ſi hereditatem. s ¶ Sciendū. mai .ſ. cuidā ꝓ pͥuilegio veniā obtinent t ¶ Grande. ſic. ff. de ꝯd̓. md̓. l. ij. §. ſi quid et. l. iij. u ¶ Fordianus. ſed vbi ſūt leges iſ imꝑatoꝝ. ℟n̄. n̄ ha bemus. ſꝫ habet̉ mer cio eaꝝ. C. de iur̓. de li. ſāccimꝰ ī pͥn. v ¶ Preſtitit. al̓sp ſtauit .ſ. vt aliqͥs no graugt̉ ꝓpt̓ ī ꝓui debitū vel eciā ꝓui ſū ſi ē nō ſufficies h reditas. vt. C. de iut̓ deli. ſāccimus. §. ex omnibꝰ. et hͦ facto ī uentario ſi res p̄ſen tes ſūt infra tres mē ſes. ſi abfuerunt int̓ annale ſpaciū. vt. C de iure deli. ſancci mꝰ. §. ſin autē dubiꝰ et ſinautē in locis. x ¶ Conſtitucionem. vt. C. de iur̓ del̓. faccimus. y ¶ Equiſſima. quantum ad tractatum. z Nobilem ꝙͣtum ad ſcienciam.

II
tatis contingit vt ex hac cauſa neqꝫ deliberacionis auxiliū fiat eis neceſſarium niſi omiſſa obſeruaciōe nr̄e conſtitucionis ⁊ deliberan dum exiſtimauerint et ſeſe veteri grauamini adicio nis ſupponere voluerint. ¶ Item extraneus heres teſtamento inſtitutus aut ab inteſtato ad legittimā hereditatem vocatus pōt aut ꝓ herede gerendo vl̓ nuda voluntate ſuſcipiēde hereditatis heres fieri. ¶ Pro herede at̄ gerere q̓s videt̉ ſi rebus hereditarijſ tanꝙͣ heres vtatur vel ven dendo res hereditarias. aut predia colendo. locan doue. et quoqͦmodo ſi vo luntatem ſuam declarareꝫ vel re. vel verbo. de ad eun da hereditate. dummodo ſciat eum in cuius boni pro herede gerit teſtatum in teſtatumue obijſſe. et ſe ei heredem eſſe ꝓ herede em̄ gerere eſt ꝓ domino gere̓ veteres em̄ heredes ꝓ do minis appellabantur. Sic̄ autē nuda volūtate extra neus heres fit ita ꝯtraria deſtinacione ſtatim ab he
reditate repellitur. ¶ Euꝫ qui ſurdus vel mutus na tus eſt vel poſtea factus nͥl ꝓhibet pro hcredē gerere et acquirere ſibi heredita tē. ſi tamē intelligit quod agitur. De legritiS Oſt hͨ videamus de legatis que ꝑs iuris extra ꝓpoſi tam quidem materia vide tur. Nam loquimur d̓ hijs iuris figuris quibus ꝑ vni uerſitateꝫ res nobis acqui runtur. ſed cum omnino de teſtamētis et de heredibꝫ qui in teſtamento inſtituū tur locuti ſumus. non ſine cauſa ſequenti loco poteſt hec iur̓ materia tractari. ¶ Legatuꝫ itaqꝫ eſt dona cio quedaꝫ a defuncto reli cta. ab he̓de p̄ſtanda. Sꝫ olim quidam erant legato rum genera quatuor. ꝑ vē dicacōneꝫ. ꝑ damnacionē ſinendi modo. ꝑ p̄cepcione et certa quedam verba cui qꝫ generi legatorum aſſig nata erat. ꝑ que ſingl̓a ge nera legatoꝝ ſignificabā tur Sed ex conſtitucioni bus diuoꝝ principuꝫ. ſolē nitas huiuſmodi verboꝝ
au Conſtitucionis. q̄ de ꝯpoſicōne dicti inuētarij loquit̉. b ¶ Grauamini. ſꝫ qd̓ elit grauamē. ℟n̄. tenebat̉ in ſolidū omibꝰ creditoribꝰ et legatarijs eciā ſi excedāt mēſurā he reditatis. vt. C. de iurede li. l. fi. §. ſi vero poſtꝙͣ. Si autē pecnt tempus ad deliberandū. et fa. ec̄ inuētariū c̓ditoribꝫ quidem tenet̉ in ſolidum. ſed delegatis d̓tͣhit falcidia ſiue adierit he̓ditatē. jͣ. de liberacionis tempus ſiue non recuſauerit. ſꝫ ſi nō feciſſet inuen tariū. omnibꝰ in ſoli dum tene̓tur. vt. C. d̓ iur̓ deli. l. fi. §. ſi at̄ hͦ aliqͥs. et. §. ſi qͥs at̄. c ¶ Iteꝫ ad legittiaꝫ ſcilicꝫ iur ciuili. aliud iure p̄torio. tūc enim neceſſe habet coram p̄tore agnoſce̓. vt. C de iur̓ deli. l. puberē et. l. ſuū. et. C. qͥ ad mit. ad bo. poſ. l. vl. d ¶ Ruda. oꝑtꝫ tn̄ ꝙ extiſecus declaret̉ ſi qͥd gͦ ꝓ herede ve lut hēres geſſit vt f dicit tūc volūtatē il lā declarat nͥ prote ſtetur ſe nō vt he̓dē facere. vt h̓ et. ff. de acquir̓. here. l. ꝓ he rede in pͥn. et. l. gerit Sꝫ ꝯtͣ id qd̓ dicit h̓ nūdā volūtate. ē. C de iur̓ deli. potuit. certe eſt ncc̄ia volū tas et actꝰ. ſi ab actu incipias. ſic et al̓. vt ff. de acquiren. poſſ. quemadmodum. e ¶ Pro herede .i. fa ctis ipſis gerēdo. ꝓ herede f ¶ Obijſſe. al̓ .n. nͥ hͦ ſciat. nō p̄iudicat ſi bi adicio. nā nō vid̓ adire. vt h̓ et. ff. d. acqͥr. he̓. ſi is ad quē et. l. eum qui duobꝰ g ¶ Heredē eſſe eciā pure. nā ſi ſub condi cione nō pt̄ an̄ exn̄tē ꝯdicionē adire. vt. f de acquir̓. he̓. is qui heres. ſūt et alia ne ceſſaria ſcꝫ vt ſit lib̓ et ſui iur̓ qui adit. al̓ nō poterit n̄ iuſſu patris. vel dn̄i p̄ce dente. vt. ff. e. ſi qͥs michi. §. iuſſuꝫ. et. l. quociēs. Itē oꝑtet ꝙ ſit compos mētis. vt in fi. huiꝰ ti. Itē ꝙ ſit maior. xiiij. an. alias nō p̄t adire. vt. C. d̓ iure deli. potuit. et. l. ſi īfāti Item ꝙ ſciat mortuū eſſe teſtatorem. al̓ nō p̄t adire. vt. ff. de acquir̓. here. is qͥ heres. §. ſi qͥs dubitet. et. l. qͥ he̓ditatē et. l. neminem. et. l. qui ſuꝑſtitis. Item certus de ꝯdicione teſtator eſſe debet. vt. ff. de acquir̓. he̓. §. fi. et. l. ſequenti. ¶ Pro dn̄o. vn̄ heres. i. dn̄s. vt. ff. ad. l. acquil̓. Itē me la. §. l. acquil̓. Itē dicūt teutonici. heri. id eſt domini.
ī ¶ Deſtinacione. dūmō et hͦ actu extnͥſeco declaret̉. ar. tn̄ ꝯtͣ. ff. de pecul̓. le. l. nō ſtatim. k ¶ Intelligit. non gͦ de mens vel furioſus. l ¶ De legatis. Rubrica. Oſt hec .ſ. q̄ diximus de teſtamentis ordi. hucuſqꝫ n ¶ Pars .ſ. q̄ eſt c̓ta legata ⁊ longa eſt vt patet. vt. ff. e. ꝑ multas raciones. et per multas rubricas o ¶ Propoſitam .ſ. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. §. fi. p Loquim̉ .i. locuti ſumus. et ſic tꝑs pro tꝑe ponit̉. vt. C. de infa. ſi poſſidonium. vel loquim̉ .i. loqui debemꝰ ſi materiā ꝓ ſequerem̉. ſic in aut̓. de conſāg̓. et aff. §. f igit̉. coll. vj. q ¶ Figuris. j. ꝑtibuſ vel formis. q. iiij. ſūt ꝑ ſucceſſionē ciuilem ꝑ p̄toriā. ꝑ arroga cionē. ꝑ adiectōnem ꝯẜuande lib̓tatis cā vt. s. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. §. fi. r ¶ Omnino. j. diligē tiſſime. s ¶ Teſtamentis. vt .s. de teſta. et tribuſ ſequentibꝰ titulis. t ¶ ſequenti. qꝛ nec d̓ bentur. niſi in teſtō r̓ licta. et poſt herediſ inſtitucionē. ſed ho die ꝯtͣ. in vtroqꝫ. vt .jͣ. de fideicō. here. §. p̄terea. et. jͣ. e. §. ſed n̄ vſqꝫ. et. §. ante. Ac. u ¶ Legatū. ff. e. ij. l. legatum. ſꝫ alit̓ diffi nitur vt. ff. e. legatū x ¶ Quedā donacio. ſūt em̄ tres donacō eſ vt. ff. e. l. i. et differt hec adonacōne cau ſa mortis. vt diximut s. de dona. §. i. ī fi. §. itē a donac. niter vi .uos. cū legatū reuo cal̓ poſſit vſqꝫ ad mō tem. vt. ff. de adim̄. le. l. iij. in fi. et. l. iiij. ſꝫ in donacione inter viuos non eſt ita. vt .s. de donacō. §. et a ie. Item differunt ab hereditate. cum hoc ſingulare et ſine onere ſit. Illud vero vniuerſale et cum onere. ut. ff. manda. ſi hereditateꝫ et ar. ff. de edendo. quedam. §. nichil. y ¶ Quedam ver ba. vt ſi dicatur legatario. vendica tibi reꝫ talem. vel here di dicat. damno te illū ere alieno liberare. vt. jͣ. e. §. ſed et ta le. Item ſi ſic dicat. finite illū habere talem re. Itē ſi dicat vni heredum. p̄cipito remillā. i. an̄ ꝑtē capito. vt. ff. e. l. ſi a pluribꝰ in ẜa carta. z ¶ Cōſtitucionibꝰ. qͣs n̄ habēꝰ. a ¶ Sublata ē. ſcꝫ dud̓ r̓tro b ¶ Conſtō. C. ꝯna del̓. l. iij. c ¶ Lugubracione .i. vigilacōne. maxime nocturna. nā ẜm

L
penitꝰ ſublata eſt. ¶ Nr̄a autem conſtitucio. quaꝫ cū magna fecimus lugubra cione defunctorum volunta tes validiores eſſe cupi entes. et non verbis ſed vo luntatibus eorū fauentes diſpoſuit. vt omnibꝰ lega tis vna ſit natura. ⁊ quibꝰ cumqꝫ verbis aliquid de relictum ſit. liceat legata rijs id ꝑſequi. non ſolum ꝑ actiones perſonales. ſed eciam per in rem. et per ypothecariam cuius con ſtitucionis ꝑpenſuꝫ modū ex ipſiuſ tenore ꝑfectiſſime acciꝑe poſſibile eſt. ¶ Sꝫ non vſqꝫ ad eam conſtitu cionem ſtandum eſſe exiſti mauimus. Cum enim anti quitatem inuenimus. lega ta quidem ſtricte conclu dentem. fideicōmiſſis autē que ex voluntate magis d̓ ſcendebāt defunctoruꝫ pī̄ gͣuiorem naturā indulgē tem neceſſariū eſſe duximꝰ omnia legata fideicomiſ ſis exequari vt nulla ſit in ter ea differencia. ſed qd̓ deeſt legatis hoc repleat̉ ex natura fideicōmiſſoruꝫ et ſi quid amplius eſt in legatis. per hͦ creſcat fidei cōmiſſi natura. ¶ Sed ne in pͥmis leguꝫ cunabulis ꝑ mixte de hijs exponendo ſtudioſis adoleſcentibus quandam introducamus difficultatem operep̄ciuꝫ eſſe duximus interim ſeꝑa ratim. prius delegatis et poſtea de fideicōmiſſis tra ctare. vt natura vtriuſqꝫ iuriſ cognita facile poſſint ꝑmixtionem eoruꝫ eruditi ſubtilioribus auribus acci pere. ¶ Nō ſolum aūt teſta toris vel heredis reſ. Sed eciam aliena legari pt̄. ita vt heres cogatur redime re eam et preſtare. vel ſi eā non p̄t redimere eſtimacio nem eius dare. ¶ Sed ſi ta lis res ſit cuius ꝯmertium nō eſt. nec adipiſci p̄t. nec eſtimacio eiuſdebetur. velu ti ſi campuꝫ marcianū. vel baſilicas. vel tēpla. vel que publico vſui d̓ſtinata ſunt legauerit. nam nullius mō menti tale legatuꝫ eſt Qd̓ autem diximus alienaꝫ re poſſe legari. ita intelligen dū eſt ſi defunctus ſciebat alienam rem eſſe non ſi ig norabat. forſitan em̄ ſi ſciſ
ph̓os. luna dr̄ habe̓ radios lugubres. ſed ſol claros. ſic in aut̓. vt iudi. ſine qͦ quo fuf. in pͥn. d ¶ Nalidiores. int̓duꝫ nō ē volūtas validior ſcpͥtura. ut. ff. de vſufruc. le. ſi alij. et ſuppl̓. le. labeo. et fac̄ ad hͦ qd̓ in textu dr̄ .ſ. ꝙ voluntas ſit validior ſcpͥtura. qd̓ eſt ꝟm. vt. ff. e. l. ij. cum pr̄. §. cū imꝑ fecta. et dele. ij. l. iij. ẜm jo. et hͦ niſi ſit impoſſibilis vel pro broſa. vt. jͣ. e. §. fi. vel inepta. vt. ff. e. l. ſer uo alieno. §. fi. e ¶ Cupiētes. quam ꝟba ſolennia. f ¶ Legatis .i. omni generi legatoꝝ. g ¶ Natura. ꝙͣtuꝫ ad hoc vt debeat̉. ſunt tn̄ q̄dam fauorabilio ra alijs. vt. jͣ. de ob. q̄ ex quaſi ꝯtractu. §. fi h ¶ Verbiſ. aptis tn̄ ad hͦ. ſic. ff. de cōſti. pec. qui autē in fi. et l. ſequenti. i ¶ Perſōales .ſ. ex te ſtamento. Acurſius. k ¶ Per rem .i. ꝑ rei vēdi. nā recta via tͣn ſit dominiū in lega tarium rei legātē. vt .ff. de furt̓. l. a ticio. l¶Ypotecariā. ſcꝫ in rebus alijs q̄ fuerūt defuncti. et noͣ ꝙ ſi le gatū ſit in ſpē et ſit res teſtatoris. ꝯpe tunt ille tres actiōe ſi in gn̓e ut ẜuum. cō petūt due ſcꝫ teſtam̄ ti et ypoth̓. ſꝫ in caſu tm̄ vna actio .ſ. ex te ſtamento. et vna ex cepcō ꝯpetit. vt ſi le go debitori liberaci onē. vt. ff. de lib̓ac̄. ſe. l. ꝙ michi. et. ff. vt in poſſ. le. l. i. §. fi debitori. ſi autem ſit res aliena. due tantū ꝯpetant. ſcꝫ ꝑſonal̓ et ypoth̓. vt. C. d̓le. .l. i. nō tn̄ omnibꝰ a git .i. act̓. in reꝫ. et ex teſtō. ſꝫ vna quā ele gerit. vt. ff. del̓. ij. c̄ filius. §. varijs. ſꝫ ſi le gatariꝰ ſit dn̄s qͣlit̓ ꝑſonali aget. vt. jͣ. d̓ act̓. §. ſic itaqꝫ. ℟. rōne poſſeſſionis. vt. ff. de ꝯd̓. tri. l. ij. m ¶ Ad eam .i. nō fuimus ꝯtenti. ſcꝫ dcā ꝯſtōne. ymmo et a liam fecimus ꝯtͣ iſtā. et eandem materiā. vt. C. ꝯn̄ia dele .l. ij. pͥma tn̄ remouet dr̄iaꝫ qͣtuor gn̓m legatoꝝ .ſ. in quo erat dr̄ia inter ſe. ſecūda ꝟo remouet dr̄am inter legata et fideicō. n ¶ Perpenſū .i. deliberatū. ¶ Stricte .i. ſtricto iure. ſic vt ex teſtamento tm̄ debeāt̉. vt. jͣ. de fideicon. her. o Magiſ .ſ. ꝙͣ legata. vt ab īteſtatō ec̄ debeāt̉. .§. p̄t̓e a vt. jͣ. d̓ fideico. her̓. §. p̄t̓ea. vel dic ex volūtate magis ꝙͣ ex ſollēnitate teſtamenti p ¶ Exequari. ꝙͣtum ad ſm̄am et
tractatū. nō ꝙͣtū ad ꝟbū nā nō dr̄ hodie legataria libertaˢ licet fideicon. appellet̉. Item ꝓpher legatū non cogit̉ qͥs adire. ſed ꝑ fideicō. vniu̓ſale. n̄c ut. j. ad. l. fal. §. ex diuerſo. et. ff. ad tre. qꝛ poterat. et. jͣ. de fideicon. he̓. §. ſed ſi recuſet q ¶ Deeſt. in tribus em̄ deeſt. vt. jͣ. e. §. poſt mortem. et. jͣ. d̓ fideicon. he̓. §. p̄terea. et. jͣ. d̓ ſingul̓ re. ꝑ fideicon. re. i pͥn. r ¶ Amplius .ſ. vt re ceſſitate det̉. qd̓ non erat in fidecō. vt. jͣ. d̓ fideicon. he̓. in pͥn. s ¶ Sꝫ neqꝫ cunabul̓ id eſt hoc volumine vt. s. e. in ꝓhemio. circa medium. t¶ oꝑep̄cium. id eſt pulchrū videtur. vt dicit̉ in ſaluſtio u ¶ Interim. i. anteꝙͣ veniamus ad illā co ſtitucionem vbi tra ctant̉ cōmunia eorū x ¶ De legatis. ut hͦ .t. et duobus ſequen tibus. vt in fidecon. here. et alio ibi pro ximo titulo. v ¶ Cognita. ſcꝫ ſe paratim. ¶Eruditi. ſic. s. de iuſti. et iur̓. §. hijs ge neraliter. a ¶ Nō ſolū res. et i hijs nil refert ſi ſcie rit vel ignorauerit. hͦ defunctus. vt. jͣ. e. .§. ſi qͥs rem ſuam. et ff. del̓. ij. l. vnū ex fa milia. §. ſi quis rē ſuā jtem de re ꝯn̄i lega ta ẜm jo. ut. ff. e. l. v. .§. j. et. ij. ſed c̓te ibi n̄ vꝫ legatū n̄ ꝓ eapt ꝓ qua nō ē error. b ¶ Poteſt. ſic et. s de iuſti. et iur̓. §. hijs c Aliena. ¶ igiti eciā hoſtiū. vt. ff. e. eciā ab omnibuſ. §. ec̄ ẜm jo. it̄ ab hoſtibꝰ capta. vt. ff. e. ſeruꝰ ab hoſt. et. l. ad qͦ d ¶ Redime̓. ſpēale ꝓpter p̄cepc̄. teſta toris. ſic. ff. ꝯuī. di. l ꝯn̄i. diuidūdo. §. fi. r̓gl̓arit̓ ꝯtͣ. vt. C. d̓ ꝯ tͣhē. ēp. īuitū. e¶ Redimere. illo modo qꝛ nō vult vēde vel ſi p̄t tn̄ nimium petit ꝓ p̄cio. vt. ff. e. nō dubiū. §. fi. eſ dele. j. ap̄. iul̓. §. conſtat. f ¶ Cōmerciū .i. nō p̄t ſuꝑ ea ri ꝯtractus haberi g ¶ Adipiſci. paſſiue accipe extimacio .ſi apud eos nullū ē comerciū. vel eciā ē. ſed cū grandi diffi cultate non vꝫ legatū. vt h̓ et. ff. e. l. ap̄ tul̓. §. fi. n̄ teſtator voluerit ꝯtͣriū maīfeſte. vt. ff. e. ſi quis inquilinos. et mi in alio caſu vt ſi lib̓ homo. ſibi legetur. qͥ fuerat redempt ab hoſtibus quo caſu a pignore eximit̉. vt. ff. e. ſenatus. g fi. ſi at̄ ꝯmerciū ē ī ꝯn̄i ſꝫ nō ē ei ſcꝫ a qͦ relinquit̉. vꝫ ut ip̄m

II
ſet alieram rem eſſe non le gaſſet et ita diuus pius re ſcripſit et verius ē ip̄m qͥ a git. id eſt legatariū ꝓbare oportere ſciuiſſe aliena rē legaſſe defunctū. n̄ he̓dem ꝓbare oportere ignoraſſe aliena. qꝛ ſꝑ neceſſitas pro bādi incūbit illi qͥ agit. Sed et ſi re ſuā obligatā creditori aliq̓s legauerit. neceſſe hꝫ heres luere. et ī hͦ qͦꝫ caſu idē placꝫ qd̓ ī re aliena vt ita demū luere ne ceſſe habeat heres ſe ſcie bat defunctꝰ re obligataꝫ eē. et ita diui ſeuerꝰ et antoninꝰ reſcripſerūt. Si tn̄ defunctꝰ voluerit legatari um luere. ⁊ hic exp̄ſſerit. n̄ debet eā luere. Si res alie na legata fuerit et eius rei viuo teſtatore legatarius dn̄ſ factꝰ fuerit. ſi quidē ex cauſa ēpciōis ex teſtō acti one p̄ciū ꝯſeqͥ pt̄. Si vero ex ca lucratiua veluti ex do nacione. vel ex alia lucrati ua ſimili caage̓ n̄ pt̄. Nā tͣ dituꝫ ē duas lucͣtiuas cās ī eundeꝫ hoīeꝫ. et eandem re ꝯcurrere non poſſe. Hac racione ſi ex duobus teſtamentis. eadē res eidē
det̉. vel extimacio. vt. f. e. l. mortuo bone. §. labeo. ij. ℟n̄. ſc intelligit̉. ff. e. j. l. ſꝫ ſi res. ſi autem tm̄ ei nō ē cui p̄ſta re debet. ſi ꝓpter ſuū delictū vel ſecte diu̓ſitatē. vt in iudeo et mācipio xp̄iano. vt. C. ne iudeus xp̄i. mā. l. i. nō vꝫ. nec eſtimacio datur. vt. ff. del̓. ij. mortuo bone. §. labeo. i. ℟. ⁊ de ꝟ. ob. multum ītereſt. ſꝫ ꝓpt̓ ſtatꝰ ꝯdicionē vel corꝑis viciū. vt qꝛ ſeruo ma licia. al̓ ꝯtͣcto leget̉ ſtipendiū curſoris ſi teſtator ſcit viciū in eſſe dat̉ exiſtimacio. al̓ nō. vt. ff. del̓. iij. fideicō. §. ſi ẜuo aliēo et. ff. e. l. ſi filiuſfa. §. ſi qͥd alicui. g ¶ Paſilicas. baſili os grece latīe domꝰ regis dr̄. h ¶ Deſtinata. via publica. Acurſius. i ¶ Inorabat. q̄ igͦ rancia nocꝫn̄ ꝯiūcte ꝑſone ſit relictuꝫ. vt C. e. cuꝫ alienā. et nͥ cuꝫ relīquit̉ lib̓tas ẜ uo alieno. vt. ff. de fi deicō. li. paulus. ℟r̄ qͥd ſi res legata fue rit euicta. ℟º ſi in ſpē n̄ tenet̉ he̓s d̓ euict̓. vt. ff. de euict̓. l. he̓ſ et. ff. del̓. i. l. ſi a ſub ſtiti. §. he̓s. ſed ſi in ſiue in iudicio tͣdita fuerit legatario nō ſtipulāti de euictō gene̓ ſiue exͣ iudicium ne agit. ac ſi nichil ſibi datum eſſet. ſi ē exͣneꝰ ſcꝫ iſte lega tariꝰ. vt. ff. e. l. i. ſi domꝰ. §. i. et. l. n̄ q̄cumqꝫ. et del̓. iij. qui cōcubinā. §. ſi heres. et. ff. de euic. heres. ſi de ꝯiūctis ē le gatariꝰ. ut ſi vni de fratribꝰ ē p̄legatū nō agit ne creſcat inuidia īter eos. vt. C. de bo. q̄ li. cū oꝑtꝫ. et. ff. del̓. ij. cuꝫ pr̄. §. euic. ſed ſi oībus ē p̄legatum. om̄s agunt ſiue diſtribu cio plegatoꝝ ſit ꝑ iudicē facta. ſiue ꝑ ꝑtes. ſi autem a te ſtatore excipiēdo ſeruāt nō agēdo. vt. C. ꝯn̄ia vtriuſqꝫ iu di. l. ſi fratres. et. ff. del̓. ij. cum pr̄. §. euic. k ¶ Si ſciſſet in eo caſu qͦ igͦrauit. l ¶ Veriꝰ ē. vt. ff. de ꝓ bac. verius. C. de rei ven. res. et. C. de ede. q̄ accuſare volunt. C. de ex cep. ſi quid̓. jͣ. de īterdic §. ꝯmod̓. C. de ac. et ob. l. negātes et. C. de ꝓbac̄. actor. m ¶ Qui agit nͥ qͥ negat negēt ius et nͥ p̄ſumet ius ꝓ actore. tūc ꝓbat reꝰ negas. vt. ff. de ꝓ bac. ex ea ꝑte. et. ff. de do. īter viꝝ et vx. quītus. n ¶ S ſi lue̓. tribus caſibus luit heres. ſi ſciebat teſtator rem eſſe obligata. vt hic. jtē ſi ignorabat. ſꝫ reliquit ꝯiūcte ꝑſone vt. C. de fideicon. l. obligata. alias ē. l. p̄dia. vel ſi ꝓ tan to erat res obligata ꝙͣtum vꝫ. vel ꝓ maiori ſūma. vt. ff. e. ſires obligata. n ¶ Eius ſcꝫ rei. o ¶ Viuo. idem ē. et ſi poſt morte. vt ar. jͣ. e. §. ſi cui. p ¶ Conſequi. nō caute po nit conſequi. nā p̄ciū pete̓ nō p̄t ſed re. q̄ tm̄ ē in obligacio ne. ẜm nos extimacō tn̄ dat̉ ꝓpterdefectum rei vt. ff. d̓ ꝟ. ob. ſi ẜuum. §. effectus. ſꝫ ꝯtra nos ē. ff. del̓. iij. ſi res mͥ. ℟º. ibi ꝓpter defectum iure petendi et p̄ſumpta volūtate de functirem legatā legatarius amiſit. ſed hic non ex volun tate defuncti amiſit emendo. qͥdam tn̄ dicunt eſtimacionem eſſe in obligacione. vt. ff. de condi. furti. ī re furtiua. §. ſed vtrū in fi. Et noͣ qͣtuor caſus quibꝰ peto qd̓ habeo. Primꝰ eſt vbi res michi data poteſt auferri vt. ff. de ſolu. ſi rem. et. l. qui res. j. ℟º. Item ſi habro ex alia cauſa ꝙͣ debeaꝫ ha
bere. vt qꝛ non videar habere cuꝫ p̄ciuꝫ abſit vt hic. Item ſi aliquid iuris rei deeſt. adhuc eſt tradēdum. vt. ff. de ſol̓. eciam et de ꝟ. ob. iul̓. §. fi. Item ſi res deterior eſt dolo dan tis. ex cauſa ſtricti iuris dat̉ de dolo. licet habeat rem. vt ff. de dolo. et eleganter. §. non ſoluꝫ. ſed in bo. fi. agitur ex pͥmo contractu. vt. ff. ꝯmo. l. iij. al̓. iiij. §. ſi res. q ¶ Ex alia. vt lega ti. vt. ff. man. ſi here ditatem. nō dotis ꝓ miſſione. vt. ff. de ac. et ob. l. ex ꝓmiſſione r ¶ Non po dotis. ieſt. eciam ſi ſua po ſtea eſſe deſinit. vt. ff. del̓. ij. l. meuiꝰ. §. du g ¶ Tradi obus. tū. a iur̓. vt. ff. de ac. et ob. om̄s. et. ff. e. j. .l. ſi ſeruus legati. §. ſtichum. t ¶ Hominem. ff. e. i. l. ſi ſeruus. §. i. contra ſo. ibi ꝑ obliquū con currunt hic non di recto. vt hic ar. ff. d̓ vul. ſub. que liberis. .§. finali. Acurſius u ¶Rem. id eſt ſpeci em. aliud ſi ꝙͣtitatem vt. ff. e. ij. ticio ſeio. ī principio. x ¶ Teſtamentis. ſcꝫ duorum hominum. ſi em̄ vniꝰ eſſet. pͥmum ꝑ ſcd̓m corrigit̉. vt. s. qͥbꝰ mo. te. īfir. §. poſteriore. Quid ſi in eodem bis legauit. ℟º. diſtingue ſpeciem a quantitate vt. ff. del̓. i. plane. §. ſi eadem. vſqꝫ ad illū. §. ſi coniunctim. y ¶ Non poſſe. ſed cur ſecus qn̄ emit. ℟º. quia nec rem vide tur habere cum p̄cium ei abſit. et loco rei ſucceſſerit. vt. ff de pet̓. here. ſi et rem. et ꝙ me. cā. videamꝰ. et. l. ſi ipſa. z ¶ Racione. ſcꝫ ſupͣdicte regule. ⁊ Non poteſt. vt. ff. del̓. i. plane. §. ſed ſi duoꝝ. contͣ. vt ſequit̉ ex eodem teſta mento. So. illa intelligỉ ẜm huiꝰ. § diſtinctionem. a ¶ Agere. ff. del̓. j. huiꝰ. §. cōtra. So. ibi teſtatoris ⁊ he redis teſſantis eſt eadem ꝑſona. vt in aut̓. d̓ iur̓iur̓. ammō in pͥn. colla. v. vel ibi in. ij. legato. cōmod̓ rep̄ſentacionis pͥmi legati relictum videt̉. vt. jͣ. e. §. ex contratio. qꝛ nō vide tur legaribis in duobus teſtamentis. et ideo non habem? niſi ſemel b ¶ Ea ſic. ff. dele. iij. l. ꝙ in rem. in pͥncipio b ¶ Modo. ſi autē nec fuit res. nec eſt in reꝝ natura. nec ei̓t vt chimera vel fuit ſed nō eſt. vt homo mortuus nō p̄t le gari. vt. jͣ. de muti. ſti. in pͥn. Si autem eſt dubiū an ſit vel n̄ ſit in reꝝ natura. cauet heres de ꝓſequendo et reſtituerdo vt. ff. dele. i. ſeruo legato. §. fi. Idem in ſeruo legato qui fugerat ante teſtamentum aliud in eo qui fugerat pꝰ .ſ. te ſtamentū. qͥ ſcꝫ ē periculo legatarij. vt. ff. e. t. l. tam ſeruus et. l. ſi ſeruus legatus. i. ℟º. c ¶ Natum et tūc competit ſi bi ex actio. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. interd̓. i. ℟. d ¶ Si ead̓ duobꝰ. quid ſi dicat illi. aut illi lego. ℟º n̄. duo rei ſtipulādi eſſe vi dent̓. vt. ff. e. t. ſi ticio aūt ſeio. e ¶ Coniūctim .ſ. ꝑ cōpu latiuam cōiūctionē. vt. ff. de here. inſti. ſi ita qͥs. f ¶ Difiūctim .i. ſeꝑatim. vt. jͣ. ꝓx. §. g ¶ Scindit̉. virilit er niſi ſimul duo cōiūcti eſſent qͥ locū vinꝰ obtinet. ut. ff. d̓ he re. inſti. ticiꝰ. et. l. interdū. h ¶ Viuo. nam ſi ieſtatorē mortuo legatariꝰ decedat ad herede ſuū legatū tͣnſmittit vt. C. de cad̓. tol. §. cum igit̉. i ¶ Teſtatorē. pꝰ teſtm̄. tn̄

L
debeat̉. interē vtrū reꝫ an eſtimacionē ex teſtō ꝯſecū tus eſt. nā ſi reꝫ habet age re nō pt̄ qꝛ hꝫ eaꝫ ex cauſa lucratiua. ſi eſtimacionem agere p̄t. ¶ Ea qͦꝫ res q̄ in reꝝ natura nō ē. ſi mō fu tura eſt recte legat̉. velu ti fructus qui in illo fundo nati erūt. aūt qd̓ ex illa an cilla natū erit. ¶ Si eadē res duobus legata ſit ſiue ꝯiunctim ſiue diſiunctiꝫ ſi ā bo ꝑueniāt ad legatū. ſcin dit̉ inter eos legatū. Si al ter deficiāt. quia aūt ſpre uerit legatū. aut viuo te ſtatore deceſſerit vel alio qͦqͦ mō defecerit totuꝫ ad collegatariū ꝑtinꝫ Cōiū ctim aūt legat̉. veluti ſi qͥs dicat ticio et ſeio homineꝫ ſtichu do lego. Diſiuncti ita ſi q̓s dicat ticio ſtichū homi. do le. ſeio ſti. do lego ¶ Sꝫ ſi exp̄ſſit eund̓ hoīeꝫ
ſtichū. eq̄ diſiunctī legatū intelligit̉. ¶ Si cui fun dus/ alienus legatus ſit. et legatariꝰ emerit ꝓp̓ͥetatē deducto vſufructu et vſuf fructus ad eum ꝑuenerit ⁊ poſtea ex teſtō agat recte eū agere et fundū pete̓ ait iulianꝰ. qꝛ vſuffructꝰ in pe ticione ẜuitutis locū obti net. Sed officio iudicis ꝯ tinetur vt deducto vſufru ctu iubeat eſtimacionē p̄ ſtari. ¶ Sed ſi rē legatarij quis legauerit. inutile eſt legatū. qꝛ qd̓ ꝓpriū ē ipſiꝰ amplius eius fieri nō p̄t. et lꝫ alienauerit ea nō debet̉. nec ipſa res nec eſtimacio eius. ¶ Si quis reſuā qͣſi alienā legaueritvꝫ legatū Nā plꝰ. vꝫ qd̓ in veritate ē ꝙ qd̓ in opinione. Sꝫ et ſi legatarij eſſe putauit va lere conſtat. qꝛ exitū volū tas defuncti habe̓ poteſt.
vt differat a ſequēti. gatariꝰ vt ꝑ mortē ciuilē. vel dic le a ¶ Defecerit .ſ. le gatū. qd̓ tribus caſibus deficit. et ac creſcit legatario. p̄ter duos qͥ ponūt̉ h̓. Primus ſi nō ē col legatarius. in rerum natura. tꝑe teſtamēti. ut. C. de cad̓. toll. §. in pͥmo. Secundus. Si mͥ et poſtumo qͥ aborcietur poſtea. vt. ff. e. ſi duobꝰ. §. fi. Tercius ſi mͥ et heredi ſuo le gat. vt. ff. e. l. plane .§. ſi duobꝰ et n̄c ſūt v. caſus. ecōtra ſunt tres caſus quibꝰ de ficit legatū. ſꝫ colle gatario nō accreſcit Primus. ſi mͥ et ẜuo ſuo legat vt. ff. e. l. i plane. §. ſi ꝯiūctim. Secundus. ſi mͥ et ti bi reſ tua legatur. vt ff. e. j. huiꝰ. §. ſi ticio. Tercius ſi michi et n̄ capaci legat̉. vt. ff. ij. l. ſi ticio. b ¶ Coniūctim .ſ. re et ꝟbis. vt. ff. dele. iij. l. reconiuncti c ¶ Diſiunctim .ſ. ꝟb̓ tm̄. na re ſūt ꝯiuncti d ¶ Legato. ſed non ne dando ſeio adimit ticio. vt. ff. d̓ pup il̓. ſub. ſi qͥs eum. et d adim̄. le. l. ſicut. ℟n̄ ſic. ſi ꝓbat̉ teſtatorē h̓ .ſ. adimere ticio et dare ſeio voluiſſe nō alias. vt. ff. e. i. ſi plu ribus. §. j. e ¶ Di ſiunctim .ſ. ꝟb̓ tm̄. re tn̄ ꝯiūcti ſūt. vt. ff. dele. iij. recon iūcti. ſūt ⁊ alij re et ꝟ bis diſiuncti. vt ſi di cā. lego ticio dimidi am ſerui ſem ꝓnio le go dimidiā eiuſdē ẜ ui vt. ff. e. ij. l. ꝓcu lo. nec obſtat in eod̓ titulo. l. meuio. in pͥn. qꝛ illa ītelligit̉ qn̄ vnā dimidiaꝫ vtri qꝫ legauit. et in iſtis nō hꝫ locū acceſſio. i. ius accreſcendi. vt dicta. l. ꝓculo. ſūt ec̄re diſiuncti. ſed ꝟb̓ cōiuncti. vt ſi dico. lego tibi et ſem ꝓnio ꝓ equis porcōnibꝰ. Sunt et aliere et ꝟbis cōiuncti. vt sͣ ꝓx. et coniūcti vtroqꝫ modo p̄feruntur diſiunctis vtroqꝫ vel altero timō ꝯiūctis. con iuncti vero vno mō tm̄. ſimul admittuntur. et diſiunctis re et ꝟbis p̄feruntur. vt. ff. de here. inſti. ſi ita qͥs heredes. et. ff. dele. iij. l. re cōiūcti. §. pe. et. §. fi. f ¶ Emerit. ſcꝫ le gatariꝰ. h ¶ Peruenerit .ſ. morte vſuarij. vel ca. di. Vel ſimili cauſa lucratiua tn̄. vt. s. de vſufru. §. finitur et ſic fa ctus eſt cauſalis. h ¶ Fundum .i. ꝓpͥetatē plenam. de iudi cis tn̄ officio aliter fit. vt. jͣ. ſequit̉. i ¶ Petere. h̓ repete qd̓ diximus. s. e. §. ſi res. qꝛ dixit fundū peti et in plena ꝓp̓e tate. Sed opponitur. plena ꝓp̓etas conſtat ex duobus. ſcꝫ nuda ꝓpͥetate et vſufructū. et iā hꝫ ꝑtem .i. uſufru. ex cau ſa lucratiua. quō gͦ petit̉ fundus in plena ꝓpͥetate. ℟. vſu fru. hͦ caſu cum fundus petit̉ in plena ꝓpͥetate non obtinet ꝑtem dn̄ij. ſꝫ vicē ſeruitutis p̄dialis. q̄ nō eſt ꝑs rei. cum n̄ poſſit eſſe ſine re. et ideo nō videt̉ pēti ea ꝑ s rei q̄ obuenit
ex cauſa lucri .ſ. vſufr. et hͦ de rigore. ſꝫ ꝯtͣ de equitate. vt ſubicit. eſcꝫ tl̓i .i. p̄dc̄a fūdi ꝑ actionē ex teſtō. al̓ ī k ¶ Peticione multis locum dominij hꝫ. vt. ff. de dāp. infec. qͥ bona. et. §. ſuꝑficiariuꝫ. et. ff. de bo. auc. iu. poſſ. in vendicōne. et. ff. fam̄. h̓r. l. et puto. §. ij. et. ff. d̓ vſufr. l. iiij. ¶ Seruitutis .ſ. realis m¶ Deducto .i. eſtimacōe vſufr quē .ſ. vſumfr. ex cau ſa lucͣtiua hꝫ. ⁊ iō nō debet plꝰ habere. ut .s. e. §. ſi res. n ¶ Eſtimacionē .ſ. ꝓ o ¶ Pre petatis. ſtari .ſ. ab he̓de ſuo. p ¶ Legatū. vt. ff. de liberac. legata. l. i. ꝯtͣ. So. ibi liberacio relinquit̉ q̄ non erat debitoris. q ¶ Poteſt. ſic. jͣ. de act. §. ſic itaqꝫ. ff. e. iij. l. cum qͥs. i. ℟. et ff. de excep. rei iudi. l. et an eadē. §. actio nes. et. ff. de acquir̓. poſ. l. iij. §. ex pl̓ibuſ. r ¶ Alenauerit. ff. de re. ca. l. i. in fi. contra ſo. vm. b. ibi. viuo te ſtatore alienauit. hic poſtea. vl̓ h̓ puꝝ fu it. ibi ꝯdiciōale ſcd̓ꝫ Io. ar. ff. e. cet̓a. §. ij s ¶ Quaſi .i. credens ti Opinionē alienā noͣ. ſic. ff. d̓ manu. vi. ſi pr̄. §. qͦciēs et. ff. d̓ iu. ⁊ fa. ig. l. regula. .§. qͥ ignorauit. ar. ꝯ ff. de acquir̓. her̓. is qui putat. ſo. ibide re q̄ ꝯſiſtit in animo. u ¶ Exitum .i. effectū vt. ff. queadmodum t e. ap. l. negare. ibi publice enim expe. ſupp̄. hoīm iudicia exi tum habere .i. res talis legatario acquiri pt̄. x ¶ Si rem alienauerit vendendo ſi donando indiſtincte videt̉ adime̓. nec diſtinguit̉ an valeat donacō vel nō. eciā ſi r̓uocet̉. vt. ff de adim̄. le. l. cū ſeruo. et. l. rem legatā. et. l. legatū. ſub cō dicione. §. i ſi ex alia cā. a donacōne diſtingue aīm. vt h̓. e in dubio ꝓbat heres mutatā volūtatē. vt. ff. dele. iij fidei con. §. ſi rem. et. ff. e. l. lucius. §. pe. ⁊. ff. d̓ ꝓbac̄. eum qui. ¶ Adimendi. qꝛ animꝰ ex hͦ ꝓbatur. qꝛ ſi neceſſitate re familiaris nō videt̉ reuocaſſe. al̓ ſic. q̄ diſtinctio in donacō ne nō cadit. vt. ff. d̓ adim̄. le. l. rem legatā. et noͣ. C. e. qui poſt. z ¶ Deberi ſcꝫ rem legatario. ar. ſuꝑ. e. §. non ſolum vbi ab inicio fuit alienata. a ¶ Idqꝫ .ſ. iuris eſſe. vel ideꝫ .ſ. imꝑatores. Pignori dedit. quid ſi rem obligatā cred tori debitor legauerit nūquid vꝫ legatū. ℟º. ſic. et n̄lomiꝰ poterit pete̓ debitū nͥ volūtas teſtatoris on̄dat̉. ꝯtͣ volen tem ꝯpenſare. vt. ff. dele. ij. l. creditorem b ¶ Videri niſ ſub dicta diſtinctōne .i. an habuit aīm adimendi vel no. vl̓ dic nullo mō. vt h̓ et. C. e. qui poſt. et hͦ qꝛ pͥmo valuit re lictū. al̓ ꝯtͣ. vt. C. de donac̄. inter viꝝ et vx. ſi maritus. et ff. de donac̄. inter vi. et vx. cum hic ſtatus. §. nullo.

II
Si reꝫ ſuā legauerit teſta tor poſteaqꝫ ea alienaue rit celſus putat. ſi non adi mendi aīo vendidit nichil omniꝰ deberi idqꝫ diuus ſe uerus et antoninꝰ reſcpͥſe r̄t. ¶ Idē reſcripſerūt eum qui poſt teſtam̄tum ſcm̄ p̄ dia que legata erant pig nori dedit ademiſſe legatū non videri et ideo legata rium cum herede eius age̓ poſſe ut p̄dia a creditorē luantur ¶ Si vero qͥs ꝑ tem rei legate alienauerit ꝑſ q̄ n̄ ē aliēata oīmō debet̉ ꝑs at̄ aliēata ita debet̉ ſi nō adimēdi aīo alienata ſit. ¶ Siquis debitori ſuo libe racōꝫ legauerit legat̉ uti le ē. et neqꝫ ab ip̄o debitō re. neqꝫ ab herede eius p̄t heres petere neqꝫ ab alio qͥ heredis loco eſt. ſed ⁊ po teſt a debitore conueniri ut liberet eū. ¶ Poteſt aūt qͥs. vel ad tꝑs iubere ne he res petat Econtrario ſi de bitor creditori ſuo qd̓ de bet legauerit. inutile ele gatū. ſi nichil plus ē in le gato ꝙͣ in debito. qꝛ nich il amplius ꝑ legatū habet Qd̓ ſi in die vel ſb̓ condicō ne debitum ei pure legaue
rit vtile eſt legatum ꝓpter rep̄ſentacōneꝫ. ¶ Qd̓ ſi vi uo teſtatore dies venerit vel condicio extite̓it. papͣ ſcripſit utile eſſe nichilomi nus legatū. qꝛ ſemel con ſtitit qd̓ et verū ē. non em̄ placuit ſentencia exiſtimā cium extinctū eſſe legatuꝫ qꝛ in ea cauſaꝫ ꝑuenit a qͣ inciꝑe non p̄t. ¶ Sꝫ ſi vx ori maritꝰ doteꝫ legauerit valeat legatū qꝛ pleniꝰ eſt legatū. qua de dote actio. ¶ Sꝫ ſi ꝙ n̄ acceꝑit doteꝫ legauerit. diui ſeuerꝰ ⁊ an toninꝰ reſcripſerūt ſi qui dē ſimplicit̓ legauerit iuti le eē legatū. ¶ Si vero c̓ta pecunia vel c̓tum corpus a̓ inſtrādotis in p̄legando de mrāta ſunt valere lagatū ¶ Si res legata ſine fct̄o heredis perierit legata rio decedit. Et ſi ſeruꝰ alie nus legatꝰ n̄ fct̄o heredis manumiſſus fuerit. non te net̉ heres. ¶ Si vero he redis ẜuus legatus ſit. et ipſe eum manumiſit teneri eum iulianus ſcripſit nec in tereſt ſi ſcierit an ignora uerit a ſe eſſe legatum. Sꝫ ⁊ ſi alij donauerit ſeruuꝫ ⁊ is cui donatus eſt eum ma
Si vero. nota de toto ad ꝑtem b ¶ Quis .ſ. teſtator LLegauerit. qd̓ tribus modis fit. pͥmus peti nolo. vel qd̓ cabet relinquo. vel act̓. remitto. ⁊ hic liberādꝰ eſt legata ruuis ab oī debito. vt h̓ ot. ff. de li. le. l. ſi que raciones. ⁊. j. aurelio. j. ℟º. Secundus eſt. raciones redde̓ nolo. ⁊ hic ab omni liberat̉. niſi ab eo ꝙ penes eum ſit. et ab eo ꝙ dolo fe cit. vt. ff. de li. le. au rel o. §. fi. Tercius ſi dampnauit heredeꝫ ne exerceat actiones qͦ caſu ſi bonā cauſaꝫ hꝫ teſtator litis euen tis et ſūptus ab adu̓ ſario facti legati vi dentur. ut. ff. de lib̓. le. petitor. ſi malam cauſam nichil videt̉ legare. vt in eadem lege. Acurſius. d ¶ Vtile. licꝫ reſſua ſibi legari videatur. vt. ff. d̓ li. le. l. i. i. ℟º et ē hoc ꝟm niſi te ſtatore viuo exactio fiat. vt. jͣ. e. ti. §. tam auteꝫ. et. ff. e. l. fidei cōmiſſa. §. fi rem. e Heres. vel hereſ heredis. vt. ff. de li ber. le. l. ij. in fi. ¶ Petere. cū effc̄u ppter excep. vt. ff. d̓ lib̓. le. l. iiij. §. nunc d̓ effectū. Acurſius g ¶Seredis. ſic ē bo noꝝ poſſeſſio et fidēi con. vniu̓ſale. jͣ. d̓ bo. poſſ. §. quos autem. et de fideicō. here. §. reſtituta. Acurſius. h ¶ Liberet .ſ. ꝑ ac ceptilaconem ſi ſolꝰ eſt debitor ſi habet conreū ſocium idem alias conreus ſiue ſo cius pacto eſt libera tus. vt. C. de lib̓. le. l.iiij. §. nūc de effc̄a. in fine. Acurſius. k¶ Tempus. vt. ff. de lib̓. le. nō ſolū no ſtru ij. Acurſius. Ecōtͣrio debitor. ſecus ſi aliꝰ. qꝛ inter eſt creditoris plureſ reos hr̄e. vt. ff. de li ber. le. ſi quis dece bens. §. fi. m ¶ Suo .ſ. ciuil̓r et naturaliter. et cū effectu. ⁊ pure alias vꝫ. vt. ff. e. l. ſi creditori. et ꝑ totā legem. et. l. nn autem. n ¶ Amplius. ſꝫ nūquidhodie ſꝑ eſt plus. cum habeat ſtatim rei legate dominiū et ypotecariā aliaꝝ reꝝ defuncti. ℟º n̄. ut. ff. del̓. iij. l. iij. §. ſi rem. qꝛ plus tm̄ qͣtuor modis dr̄. vt. jͣ. de act̓. §. plus aūt ⁊ iſte modus non eſt aliqͥſ de hijs. o ¶ Ei .ſ. creditori. p CLegauerit .ſ. debitor. q QLichilomniꝰ. ff. e. ij. l. d̓bitor in pͥn. ꝯtra. vbi ē inutile ao. hͦ corrigit̉. vel ibi dicit inutile eſt. cuꝫ et aliam habeat
actionē. p̄t tn̄ et iſta agi vt hic. r Cōſtitit. i. valult. s ¶ Quia rō. illiꝰ falſe opinionis t Non p̄t. no ar. ꝓ vtͣ qꝫ parte ad hanc regulā. vt. ff. de ꝟ. ob. eſtimo. et. l. plur bus. §. ſed et ſi placeat. et de hijs q̄ ꝓ nō ſcpͥ. ha. l. ſi metal lum §. Item ſi ſeruo. et de ſeruit̓. l. ꝓ ꝑte. u ¶ Sed ſi vx ori. pleniꝰ .ſ. in comodo rep̄ſentacionis. cū legatuꝫ ſtatim doſ ꝟo ānua bina tri na die. olim poſt an num mobilia. ſꝫ immo bilia ſtatim. C. de rei vx. act̓. l. i. §. Cum at̄ et. ff. d̓ dote p̄. l. i. §. ꝟmē. It de dote dat̉ actio in ꝙͣtum mari tus facere pt̄ vel eiꝰ heres. vt. ff. ſo. ma. eciā. i. ℟º. At legatū in ſolidū. nͥ in falci dia ꝑ bn̄ficiū inuen tarij. vt in aut̓. de he re. et fal. §. ſi vero nō fec erit. coll̓. i. Itē ſi qua pacta in p̄iudici uꝫ mulieris facta ſūt beneficio legati tol luntur. vt. ff. de dote pͥ. i. ℟º. Acurſius. x ¶ Inſtrumēto dotiſ ſcꝫ in quo confeſſus fuit ſe recepiſſe dotē quā nō recepit. vt. ff de dote p̄. l. fi. et. l. c̄ ſcpͥtū. §. Itē qui. y ¶ Dotem .i. dotem illa quā non recepit legatarius. Acurſius z ¶ In p̄legādo .i. le gando. habundat .n. p. vt. ff. de dote p̄. l. i. i. ℟º. Acurſius. a ¶ Si res. puta ſer uus ſtichus. Acurſiꝰ b ¶ facto .i. mora. qͦ caſu de interitu tenet̉ vt. ff. de ꝟ. ob. ſi ſer uum. i. ℟º. et del̓. i. c̄ res. §. fi. vel qꝛ ſin̄ cā occidit. vt dicta. l. fi ẜuum. aliud ſi cū cau ſa. vt. ff. del̓. i. qͥd gͦ .§. ſi heres. tenet̉ em̄ d̓ dolo et lata culpa. et leui. vt. ff. e. i. cum res. §. ſi culpa. c ¶ Perierit. vel non compareat. quo caſu do ſi ad euꝫ redierit et ſuis ſūptibꝰ recuperat̉ qn̄ poſt mor cauet heres de dan teꝫ fugit alias. i. ſi in vita ſūptibus legatarij. ut. ff. del̓. i. cū res. 5. Item ſi res. del̓. ij. ſi qͥs ẜuū. d ¶ Decedit. qꝛ qͥ ī ſpecie tenet̉. eius interitu liberat̉. vt h̓ et. ff. de ꝟ. ob. ſi ex legati. e ine facto. in hͦ qͦꝫ .ſ. ẜuo aliēo p̄t admitti cul pa. puta nō c̓tificauit heres dn̄m. qͥ ſi ſciſſet ſe poſſe vende̓ nō manumiſiſſet .ſ. forte. vt. ff. e. l. cū res. §. ſi alienus. et. §. penl̓. et. §. fi. Itē ſi fuit in mora emēdi. vt. ff. de ꝟ. ob. ſi ẜs uum. §. ſi autē alienus. et dic facto .i. culpa vel mora.

I
numiſit teneri eum iulianꝰ ſcripſit. nec intereſt ſi ſcie rit an ignorauerit a ſe le gatū eſſe. ¶ Sꝫ et ſi alij do nauerit ſeruū. et is cui do natꝰ ē eū manumiſerit te net̉ heres ꝙͣuis ignoraue rit a ſe legatū eſſe ¶ Sed ſi quis ancillas cuꝫ ſuis na tis legauerit. eciā ſi ancille mortue fuerint ꝑtus lega to cedūt. ☞ ¶ Idem eſt et ſi ordinarij ſerui cum vi carijs legati fuerint. licet mortui ſint ordinarij tn̄ vi carij legato cedunt ¶ Sꝫ ſi ẜuus fuerit cum peculio legatus mortuo ſeruo vel manumiſſo vel alienato et peculij legatū extinguit̉. Idem eſt ſi fundus inſtru ctus. vel cum inſtrumento legatus fuerit. Nam fūdo alienato inſtrumenti lega tum extinguitur. Si grex legatus fuerit et poſtea ad vnam ouem ꝑ uenerit qd̓ ſuꝑfluit vedi cari p̄t. Grege auteꝫ lega to eciā oues eas qͥ poſt te ſtamentum factū gregi ac quirunt̉ legato cedere iuli anus ait. Eſt auteꝫ gregiſ vnū corpus ex diſtantibuſ capitibus ſicut ediū vnuꝫ
corpus eſt ex coherentibꝰ lapidibus. ¶ Edibus deni qꝫ egatis colūnas et mar mora que poſt teſtamētū factū adiecta ſunt legatō dicimus cedere. ¶ Si pecu lium legatū fuerit ſine du bio quicq̓d peculio accidit vel diſcedit viuo teſtato re legatarij lucro vel dam no eſt. ¶ Qd̓ ſi pꝰ morteꝫ teſtatoris ante aditā here ditateꝫ ſeruus acquiſierit iulianus ait ſiquidem ipſo mānumiſſo peculiū legatū fuerit omnē qd̓ ante adita hereditatem acqͥſitū eſt. le gatario cedere deberi. qꝛ huiuſmodi legati dies ab adita hereditate cedit. Sꝫ et ſi extraneo peculiuꝫ legatū fuerit non cedere ea legato niſi ex rebus pe culiaribus auctū fuerit pe culium. ¶ Peculiū autem niſi legatum fuerit manu miſſo nō debet̉ ꝙͣuis ſi vi uus inanumiſerit ſufficit ſi non adimat̉ et ita diui ſe uerus et antoninꝰ reſcrip ſerunt. ¶ Idem reſcripſe runt peculio legato nō vi deri id relictum vt peticio nem habeat pecunie quam in raciones dominicas im
a ¶ Heredis. ꝯtͣ del̓. p̄. l. namqꝫ. milis ē mortuo. vt. ff b ¶ Manumiſſus. nā maūmiſſus ſi de ſol̓. ſi michi alienū c ¶ Tenet .ſ. ad eſtimacionē. vt. ff. e. l. ſi qͥs inquilmo. §. i. et. ff. qui et a quibus heres. ſꝫ h̓ nō dic̄ teneri. manumiſſio nem. ſꝫ dic qͦ minꝰ valeat legatū ſcꝫ qͦ ad eſtimacionem. d ¶ Pec intereſt. cur ſecus vbi ſeruū indebitū ſibi ſolutū qͥſ manumiſerit. vt. ff. d̓ cond̓. ind̓. in fūma. § ſi ẜuū. jo ꝯtͣ. ℟º. qꝛ d̓ buit ſcire. cū factum ſuū cenſeat̉. vt ī aut̓. de iur̓iur̓. amo. i. ℟º. e ¶ Donauei̓t ſcꝫ he̓ſ f ¶ Seruū. a teſtato re legatū. ⁊ erat he g ¶ Tenet̉. redis. ad eſtimacionem. vt .s. ꝓx. dixi. h ¶ Ignorauit .ſ. he̓ſ i ¶ Suis natis. alias ſuo nato. Acurſius. k ¶ Si quis. cedūt. qꝛ duo legata ſūt ſe parata. vt. ff. d̓ pec. le. l. iij. et. l. ſi ancillā ſꝫ ꝯtͣ. ff. de ventre in ſpi. l i. §. ex hoc. vb dr̄ ꝙ ꝑtus eſt porcō viſceꝝ mr̄is. ℟º. ibi loquitur donec in vē tre eſt. Acurſius. l ¶ Idem. ſic eſt. ff. d̓ de pec. le. l. iiij. m Ordinarij qͥ ſūt hr̄ dic ut. jͣ. ꝙ cum eo. § cum aut em̄. Acurſiꝰ. n ¶ Nortuo. ſcꝫ viuo teſtatore. nō ſi poſt. ut. ff. de pec. le. tunc o ¶ Extin inutile. guit. qꝛ acceſſio eſt. vt ff. d̓ pec. le. l. i. ⁊ ij. ſed qͣre nō ita in fu periori caſu. ℟. ꝓp hoīs dignitatē. qꝛ n̄ ita accedit. vt. ff. de edil̓. edi. iuſtiſſime in pͥn. jtem qͥd ſi vicarij erant tm̄ ī peculio ⁊ legatus ē cū peculio ℟º. idem vt expͥmere peculiū noceat. ut. ff de ꝯd̓. et de. ſi in dic̄ p ¶ Idem ē īſtructꝰ in fi. huic pͥmo articulo cō tradicit. ff. de fun. in ſtruc. ſi cui. ī fi. So. ẜm azo. hic ſimplicit̓ ꝓpt̓ rudes ſic lo quit̉. vel dic ꝙ ſit idem ꝙ in ꝑtu. et vicarijs. et qd̓ ſequit̉ cuꝫ inſtrumento. referat̉ ad ꝓx. de peculio. vel ſubtilius. refert inter inſtrumētum fundi qd̓ perit ſemꝑ ꝑempto le gato fundi. ⁊ inſtrumētū pr̄iſfa. qd̓ nō perit. lcꝫ legatum fundi pereat. et hͦ caſu loquit̉ lex ꝯtͣria ī. e. t. l. i. ar. ꝯtͣ. ff. de fun. inſtru. l. q̄ſitū. §. ſed ſi fundus. et. §. ſi inſtructo. ul̓ dic illā pauli eſſe ſm̄aꝫ. iſtam labeonis a iuſtiniano ꝓbataꝫ et ſic corrigit̉ illa. q ¶ Inſtrum̄to eſt aūt inſtrum̄tū ap
paratus reꝝ diueius menſuraꝝ ſine qͥbꝰ nō poſſet exerce ri poſſeſſio. vt. ff. de fun. inſtru. q̄ſitū. .i. ℟. et ſūt in ſtrumē ta fūdi colendi ẜuandi gr̄a ꝯꝑata. vt. ff. de fun. inſtru. j. inſtr̄a. q̄ ſūt illa ibi habes. r ¶ Alienato. a teſtatore. s ¶ Si grex. qui ex. x. ouibꝰ conſtat. vel ſex vel qͣtuor po cis. vt. ff. de abegeis ouēs. t ¶ Ad vnam ſic. ff. ꝙͣ cuiuſ vniu̓. l. ſicut. §. finali. u ¶ Legato. ſic. ff. e gregē. ſic̄. jͣ. ꝓx. § x ¶ Pōt. ff. qͥbꝰ mo dis vſufruc. anni. l. fi. ꝯtͣ. So. Facilius ꝑdi tur legatū vſufr. qͣ ꝓpͥetatis. vt ar. ff. e t. repēti. §. rei mū. e ff. e. l. ſed in grege in fine. y ¶ Corpꝰ. tria .n. ſū corꝑa reꝝ. Vnū q vno ſpū. i. el̓ mēdac ne continetur. vt hō lapis. ſecūd̓ ꝙ ex co herentibus conſtat. vt domus et armariū Terciū qd̓ ex diſtan bus corporibꝰ. vt grex et populus. vt h̓ et. ff. d̓ vſuca. reꝝ mixtura. §. i. et. ff. de rei ven. in rem. §. at hijs. Acurſius z ¶ Cedere. ſed. c lumpna. vel tigni domus legari pure poteſt vt. ff. e. i. l. ci t̓ra ne vrbs d̓forme a ¶ Fuerit. ſeruo vel exͣneo. c ¶ Peculio. naꝫ ⁊ fu turū peculiuꝫ legat p̄t. vt. ff. de pe cū le. l. ei qͦꝫ. et fac̄.s. ad h̓ ꝓx. §. acurſius. d ¶ Leg̓atario. eideꝫ manumiſſo. e ¶ Cede̓. no tria tē pora. an mortē teſta toris et pꝰ an̄ tn̄ ad tā he̓ditatē. jt̓ etj ī pͥmo tempore ſcꝫ qͦ inuenit̉ ceſſiſſe dies legati om̄s ſūt lega tarij pares. nā qͥcqͥ eo tempore acqu ſeruus talis. ei cū peculiū ē legatū ac quirit. ſiueipſi ſeruo ſiue alij exͣneo ſit relictū. qꝛ non cedūt legata. ſimilit̓ in te cio ſcꝫ ſūt pares. in ſecūdo diſtinguit̉ exͣneus a ſeruo. u hic. nā qd̓ legatū cedit exͣneo a morte h̓ ſeruo ab adita hē reditate. qꝛ nec lib̓tas ſibi pͥus debet̉. vt. C. de cadu. toſi cum igit̉. et. §. in nouiſſimo. et. ff. qn̄ di. le. ce. l. ij. inter qͥs legatū ſeruo manumiſſo relictum eſt vnū ut hic condico nalia. vel in diem incertum relicta ex die vel condicone ex iſtente cedūt .i. tͣnſmittunt̉ ad heredes. nā an̄ ꝯdicione ve diem venientē. n̄ decēdit legatariꝰ nō tͣnſmittit̉. vt. C. di

II
penderit. idem reſcripſer̄t peculium videri legatum cū rōibꝫ redditis liber eſſe iuſſus eſt et ex eo reliquas inferre. ¶ Tam at̄ corꝑa les res legari pn̄t ꝙͣ incor porales. et ideo ꝙ defūcto dēt̉ pt̄ alic̓ legari vt actōs ſuas heres legatario p̄ſtꝫ. nͥ exegit viuus teſtator pe cuniam. nā hͦ caſu legatuꝫ extinguit̉ ¶ Sꝫ tale lega tu valet danaſheres meꝰ eſto domū illiꝰ reficere vel illū ere alieno liberare. ¶ Si gn̓alit̓ ẜuꝰ vel res a lia leget̉ electō legatarij ē niſi aliud teſtator dixerit. ¶ Opcionis legatū id eſt teſtator ex ſeruis ſuis ſ alijs rebꝫ optare legata riū iuſſerat hēbat in ſe ꝯdi cōne. et ideo niſi ip̄e lega tarius viuus optauerit ad heredē legatū nō trāſmit tebat ſed ex ꝯſtōe nr̄a ⁊ hͦ ī meliorē ſtatu reformat̉ eſt et data eſt licenciā ⁊ here di legatarij optare ſeruuꝫ licet viuꝰ legatariꝰ hͦ non fecit ⁊ diligenciore tͣctatu habito. et hͦ in nr̄a ꝯſtōne aditū eſt. vt ſiue plures le gatarij extiterint qͥbꝫ op cio relicta ē. et diſſenciant
ī corꝑe eligēdo. ſiue vniꝰ le gatarij. plures h̓edes ſint. et intͣ ſe ccͣ optand̓ diſſenci ant alio aliud corpꝰ elige re cupiēte. ¶ Ne pereat le gatū qd̓ pleriqꝫ prudēciū ꝯtra beniuolenciā introdū cebat. fortunaꝫ eſſe huius opcionis iudicē. et ſorte eē dirim̄d̓. vt adqꝫ ſors deue niat. illiꝰ ſentencia ī opcio ne p̄cellat. Legari aūt ill̓ ſolū pt̄. cū qͥbꝫ teſtam̄ti fa ctio ē. ¶ In c̓tis ꝟo ꝑſōis neqꝫ legata neqꝫ fideiomiſ ſa olim relinqͥ ꝯceſſuꝫ erat Nam nec miles qͥdē īcerte ꝑſone poterat r̓liquere ut diuus adrianꝰ reſcripſit. ¶ Incerta vero ꝑſona vi debat̉. ꝙͣ inc̓ta opinione te ſtator aīo ſuo ſubiciebat ve luti ſi q̓s ita dicat qͥcūqꝫ fi lio meo filiā ſua ī matrioni o dederit id ē collocauerit ei heres meus illū fundum dato. Illud qͦꝫ qd̓ hijs relī quebat̉ qͥ pꝰ teſtm̄ ſcriptū pͥmi ꝯſules d̓ſignati erant eq̄ inc̓te ꝑſone legari vide bat̉ ⁊ demqꝫ multe alie hu iuſmōi ſpēs ſunt. ¶ Liber tas qͦꝫ incerte ꝑſone nō vi debat̉ poſſe dari. qꝛ place bat noīatim ẜuos liberari.
decad̓. toll. §. ſin autē. niſi in tribus caſibus. Primus. vt. ff de ꝯd̓. et de. ꝯdicōnes. Secundus. ff. e. l. iij. Terciꝰ. ff. qn̄ di. le. ce. ſi cū p̄finicōe. Itē ꝟbuꝫ cede̓ duas hꝫ ſig̓ficacio nes. .i. inciꝑe deberi. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. l. cede̓. Item cede̓ ꝙͣ cum ad tͣnſmiſſionē. ut accipit̉. C. de cad̓. toll. ꝑ totū. et in etraqꝫ p̄t hic accipi a ¶ Quia bona ē rō. ſi. .n. pͥus cederꝫ idē eſſet ꝙ in exͣneo. eſt et alia rō. ut. ff. 8 pecul̓. l. deniqꝫ. §. fi. vbi dr̄ ꝙ veriſimile ē cū ei legat qͣſi pr̄imo niū ſuū legat. b ¶ Peculiū. ſic. C. 8 pec. eiꝰ qͥ. li. me. l. j. quis. cur tam ¶ ¶ varie. ℟. qꝛ ſecundo caſu ſcꝫ qn̄ int̓ viuoſ oꝑas eiꝰ maūmiſſor erat hīturꝰ. vn̄ ꝯu̓ ſa donacō p̄ſumit̉ ẜꝫ. Io. vt. ff. man. ſi ꝟ o no. §. papͣ. vel ẜm. p ꝓpt̓ pocupacionem mortiſ qꝛ p̄fumit̉ auf fere ſi potuiſſet. vt ī aut̓ d̓ triē. et ſe. §. illd̓ qͦꝫ. ibi ꝓ tumultū mō tis anguſtatꝰ. ⁊cͣ. et C. qͥ teſt. fa. poſ. hac conſultiſſima. §. i. d ¶ Legato .ſ. ẜuo et ec lib̓tas fuit legata al iud ſi extraneo. vt ff. de pecu. le. l. vi. §. fi. et. j. ſi ſticho. f ¶ Peticōꝫ nͥ teſtatō fuerit huiꝰ ꝯſuetudi nis ut redderꝫ ſeruo q̄ ſibi debebat ut. ff. d̓ pec. le. dōꝰ ſticho. .§. i. in fi. reſcuipſerataaat q. d. ſi ẜuo relinqͦ lib̓ tatē rōibꝫ ab eo red ditis. eo ip̄o et pecu liū legare ſibi videor aliud ecōtra ſi lib̓ta tē relinqͦ. et rōes r̓d dere veto. qꝛ nō vid̓ legatū peculiū ut. ff dele .j. ſi ẜuꝰ vetit? rōnes aūt reddere di cit̉ qn̄ amꝯto dolo et fraude reddit. vt. ff. de fideicon. li. l. thaij .§. ſtichꝰ. h ¶ Reliqua. ali as reliquas .i. aliqua que erant reddenda reddere cum ſam q̄dāreddiderat. vel eciā ſi nichil. vt. ff. de ꝟ. ſi. l. cete toꝝ. m ¶ Inferre. repete iuſſus eſt. n ¶ Incorpora ies .ſ. actiones et ſeruitutes. vt. s. de rebus cor. et nncor. et. ff. e. l. j. et. j. cetera. in pͥn. o ¶ Preſtet. ſine ceſſione tn̄ vtiles habet legatarios. vt. C. e. l. ex legatō ẜ cxegerit. nā ſi exegerit ſꝑ in dubio p̄ſumo voluiſſe le gatū extingui. ut. ff. de adim. le. l. pe. §. fi. et de li. le. non
ſolū. §. liberacio. niſi ꝓbet̉ cōtͣriū. vel qꝛ debitor vltro ob tulit eo nō petente. vel qꝛ exactā ꝓ legatario depoſuit. vt ff. e i. l. fideicōmiſ. §. ſi rem. q ¶ Sꝫ tale. alieno liberare. nam vtilitatē habet. r ¶ Si gn̓aliter res. vt equus. s ¶ Legatarij. a pͥncipio. et ex poſt facto ẜm. b. vt h̓. et. ff e. i. l. ſi ſeruꝰ legatus. §. cū homo. ſꝫ ℟º a pͥncipio dabat ele ctionem heredi ſi ex ꝯtumacia tͣnſfereba tur in legatariū. at. ff. de ẜuitut̓. ſi cui. et C. de ſol̓. l. i. jo. diſtī gͣuit. aut in gn̓e gn̓a liſſimo vel ſubalter no. ut ſub̓a vel cor pus. vel animal. qͦ ca ſu nō vꝫ. cū feſtucam vel muſcam dando li beret̉. vel eo gn̓e ꝙ dyaletici ſpēmappel lant. ut homo et ſimi lia. et tunc ſubdiſtin gue. aut habeat ī ho reditatē ẜuos. ettc̄ legatarius eligit dū modo nō meliorem. vt hic et. ff. e. i. l. le gato. i. ℟º. et. l. qu. duos. ⁊ de lib̓. le. l. ij aūt nō habeat. et tūc heres eligit. vt. ff. d̓ triti. vi. et oleo. le. l. iij. i. ℟º. et. l. iiij. ſi at̄ teſtator ex certis re linquit incertuꝫ. aut ipſe ſenſit de certo. qd̓ patꝫ exp̄ſſo nomi ne eius. et tūc eligit heres. et eiꝰ volūta tem interp̄tat̉. aut n̄ ſenſit. et tūc legata riꝰ eligit. ut. ff. e. i. l. ſi quis a filio. §. ſi plu res. et. l. qͥ duos. ī do mo aūt in gn̓e lega ta ſi hꝫ teſtator do mos. vnā ex hijs eli git heres. ſi nō hꝫ et reliquit. deriſoriū ē legatū. vt. ff. e. ſi do mus. in fūdo in gene re legato dic non va lere legatum. cū vni us digiti poſſit fieri fundus. vt. ff. de iur̓ do. cum poſt. §. genͥ. et. ff. e. i. l. ꝙ in reꝝ .§. ꝙ ſi quis. u ¶ Condicionē .ſ. ſi eligeret x ¶ Et ideo bona racio. vt. C de cad̓. tol. §. ſin aūt aliquid y ¶ Ex conſtōne q̄ ē. C. ꝯn̄ia del̓. fi. in pͥn. z ¶ In noſtra ꝯſtōne .ſ. p̄dicta. a ¶ Cupiēte. ec̄ alio. aliud ſubaudi nā vtilitatē hꝫ. ut C. e. l conſtōne. §. qui. ff. del̓. i. l. fi. in pͥn. b ¶ Beniuolenciā. .i. ꝯtͣ eqͥtatē .ſ. qd̓ perirꝫ. nā de iure ſtricto perire deberēt vt ff. e. i. l. huiꝰ. §. fi. c ¶ Et ſorte vel cum talis vel alio mō ſic. ff. de iud̓. in tribus. ſꝫ quare iudex nō ꝯpellit eos ad con

I
Sub certa ꝟo demōſtra cione .i. ex certis ꝑſonis. in certe ꝑſone recte legabat̉ veluti ex ꝯgnatis meis qui nūc ſunt. ſi qͥs vxorē filiam meā duxerit ei hereſ meus illam rem dato. ¶ Incer tis at̄ ꝑſonis legatal̓ fidei cōmiſſa relicta et ꝑ errore ſoluta repeti nō poſſe. ſacr̓ cōſtōibꝰ cautum erat. ¶ Poſtumo qͦꝫ aliena in utilit̓ antea legabat̉ Eſt aūt alienꝰ poſtūꝰ qͥ natus inter ſuos heres teſtator̓ futurꝰ n̄ eſt. Ideoqꝫ ex e mācipato filio ꝯceptus ne pos. extͣneus erat poſtūꝰ auo. Sꝫ nec hmōi ſpēs pc̄i tus ē ſine iuſta emancipaci on derelicta cū in noſtro cōdice ꝯſtō poſita ē ꝑ ꝙͣ et huic ꝑti medemur non ſo lū in h̓editatibꝫ ſꝫ ec̄ ī lega tis et fideicommiſſis. qd̓ e uident̓ ex ipſiꝰ lectionē ꝯſti tucioīs clareſcit. ¶ Tutor autē nec per noſtram ꝯſti tucioneꝫ incertꝰ dari debꝫ qꝛ certo iudicio debꝫ pro tutela qͥs ſue poſteriorita ti cauere ¶ Poſtumꝰ at̄ alienꝰ heres inſtitui et an tea poterat. et nūc p̄t niſi ī vtero eiꝰ ſit. qͥ noſtro iure
vxor eſſe non p̄t. ¶ Si qͥs in nomine. cognomine pre nomine. agnomine legata rij teſtator errauerit. ſi de ꝑſona conſtat nichilomi nus vꝫ legatū ¶ Idemqꝫ in heredibꝫ ẜuat̉ et recte Noīa em̄ ſignandoꝝ hoīm gͣcia r̓ꝑta ſunt qͥ ſi quolibꝰ alio modo ītelligāt̉. nͥl int̓ eſt. ¶ Huic ꝓxima eſt illa iuris regula. falſa demon ſtracione legatū non ꝑimi veluti ſi quis ita legauerit. ſtichū ẜuum meū. vernam do lego. lꝫ em̄ non verna ſꝫ emptꝰ ſit. ſi d̓ ẜuo tn̄ ꝯſtat vtile eſt legatū et ꝯueniēt̓ ſi ita demōſtrauerit ſtichū ẜuuꝫ. qͣꝫ a ſeyo emi ſitqꝫ ab alio emptꝰ. vtile eſt legat̉ ſi de ẜuo ꝯſtat. ¶ Longe magis legato falſa cauſa n̄ nocꝫ veluti cū quis ita di xerit ticio qꝛ me abſente ne gociā mea curauit ſtichuꝫ do lego. vel ita ticio qꝛ pa trocinio eiꝰ capitali crimi ne liberatꝰ ſuꝫ ſtichū do le go licꝫ ei neqꝫ negociā te ſtatoris vnquā geſſerit ti cius. neqꝫ patrocinio eius liberatꝰ eſt legatū tn̄ valꝫ ¶ Sed ſi ꝯdicionalit̓ enu merata fuerit cauſa aliud
ſentiend̓. ut. ff. e. huiꝰ in fi. ℟º. ȳmo hͦ mō compellit. vel ibi cōpellit in act̓. eligēda q̄ dat̉ a iure. h̓ aūt nō cōpellit ī eo qd̓ det̉ a teſtatorē. ceteris eſtimacionē p̄ſtet ſuaꝝ p̄t a SSentēcia. vt tn̄ um. vt. C. ꝯn̄ia del̓. l. fi. inpͥn. Ac. b ¶ Legari ſolū. et econtͣ idē ſolus legat. vt. ff. e. i. l. ij. c ¶ Factio. in paſſiua ſigͥficacōne accipe. vt. s. de here. qͣ. et diff. §. teſtam̄ti. Sed qui ſūt iſti qui nō ha bent teſtm̄ti factionē ℟º. incterta ꝑſona. ut .jͣ. ꝓx. §. jtē pereg̓nꝰ ſiue deportatꝰ. vt. C. de he̓. iſti. l. i. jtē ī metallū dānatꝰ. vt ff. d̓ hijs qͥ ꝓ nō ſcpͥ ha. l. ſi mētallū Itē ẜ uus de adulterio cuꝫ dn̄a ꝯmiſſo accuſatꝰ vt. s. de he̓. inſti. §. j Itē collegiū niſi ꝓ hibet̉ licitū. vt. C. d he̓. inſti. l. collegiū. it̄ īceſtuoſi. vt ī aut̓. qͥ. mo. na. ef. ſui. §. vl ti. jtē he̓tici māioris he̓ẜ. vt. C. de he̓. I. manicheos. Item a poſtate. vt. C. de a poſtatis. hij qͥ ſācta Itē mulier nubens ī fra ānū a tꝑe morti mariti. vt in aut̓. de d ¶ Inc̓ nup. §. j. tis ꝟo ꝯceſſum erat hodie ꝯtͣ. eciaꝫ an̄. l. grecā īferiorē ī pau peribꝰ. ut. C. de ep̄. e ¶ā et cl̓. l. id qd̓ nec miles. cuiꝰ .ſ. imi lit̓ volūtaſẜuat̉ ꝓ. l. al̓. vt. C. d̓ teſ. mi. l. i f ¶ Ilud qͦꝫ deſigͣt. in kl̓is ianuarij ſorui ebāt̉ .i. īcipiebāt he ciores admīſtrare. et an̄ ꝑ tres mēſeſ d̓ſigͣ bant̉. vt. C. de ꝯd̓. ⁊ de. l. publiꝰ. et. C. d̓ ngr̄a. mū. l. i. g ¶ Lib̓tas dari. vt ſi dicat ita. illū liberuꝫ eſſe volo qͥ capitoliū pͥmo aſcēderit. vel ſi mile fecei̓t. ut. s. ꝓx. .§. ī certis. vel ſtichū libeꝝ eē volo cū ha eeat duos ſtichoſ. ut ff. d̓ ma. teſ. cū ex pluribꝰ. h ¶ Sub c̓ta. ſic. ff. del̓. pͥ. l. iij §. hͦ āpliꝰ. ſic. ff. e. ſi ẜuꝰ legatꝰ. §. huiꝰ. ſic. ff. e. i. l. lega to. §. i. i ¶ Incertis. r̓peti. q. nat̉ale debitū. vt. ff. de ꝯd̓. inde. iul̓. et. l. frat̓ a fr̄e. et. l. ſi dn̄s in fi. k ¶ Legabat̉. ſꝫ nec īſtituebat̉ iur̓ ciui. vt. ff. d̓ li. et pꝰ. l. gallꝰ. §. ille caſꝰ l ¶ Suos .ſ. qͦndā an̄ emācipacionē ut ſeqͥt̉ m ¶ uturꝰ .ſ he̓s. n ¶ Sꝫ nec. q. d. nō ſolū ī poſtumio. ſꝫ oīa ſupͣdcā ab illo. §. inc̓tis correcta ſūt. vt ar. ff. e. iij. l. hͦ legatū. .i. ℟º. et l. ea tn̄. o ¶ Conſtitucio. quā nō habemꝰ. p ¶Huic .ſ. po
ſtumo. q ¶ Tutor. ꝑ nr̄am .ſ. ſupͣdictā ꝯſtōnē grecā. nec veteri iur̓. vt. ff. de teſta. tu. tutor inc̓tus. vt ſi itadicebat illū tutorem do. qͥ pͥus de tuſcia venerit. r ¶ Poſteritati id ē filijs. s ¶ Poterat .ſ. de iur̓ p̄torio. nō ciuili. vt. jͣ. d̓ bo. poſſ. i. ℟º. ꝯtͣ. et. ff. de li. et poſt. gallꝰ. §. ille. t ¶ hō p̄t. ſꝫ q̄ eſt illa q̄ vxor eſſe nō p̄t. ℟. multe ſūt ille. vt. s. de nup. diximus. §. ſi ad u̓ſus. C. d̓ teſta. l. iiij. u ¶ Si quis in noīe. nomē eſt genꝰ. ſꝫ po nit̉ h̓ ꝓ ſpē ſui. vt aī bertus qui dr̄ ꝓpriū ꝑſone nomen. ꝯgno mē. qͣſi ꝯn̄e ꝯgnacio nis nomē. vt azmel lus. Prenomē qd̓ cā dr̄e poīt̉. vt ſint duo tullij vni ſuꝑaddat̉ marcꝰ ut dr̄ macꝰ ti lius. nam marcus eſt p̄nomē. Agnomē eſt qd̓ imponit̉ ab euen tu. ut affricanus qui vicit affricā. alamaī cus et goticꝰ. vt. s. ī Rubrica ꝓhemij hu ius libri. Acurſius. x ¶ Heredibus. ſi er ret in eoꝝ nomine. vt Legatuꝫ. ſic. ff. ſi cer. pe. l. certū. C. e. ſi forcidianū. Acur. y ¶ Intelligantur .ſ. a teſtātē et hͦ in ꝓp̓ijſ in appellatiuis diſtin gue. ẜm jo. an. paruꝫ erret. vt libros mer branoſ appellet. quo caſu vꝫ maxime cum fuerit ꝯſuetus ſic ap pellare. vt. ff. del̓. iij. lib̓oꝝ. §. ꝙ cū caſſiꝰ an multū erret. et tc̄ ꝯtͣ. vt. ff. e. l. iij. ⁊ de ſuppͣ. le. l. labeo. ī me z ¶ Inter dio legiſ eſt. vn̄ lib̓ hō ſibi nō men mutare poteſt. lꝫ ſeruꝰ nō poſſit. vt C. de mū. no. l. i. et. fr. d̓ fal. falū. Acurſiꝰ a ¶ Vernaꝫ. Verna ē ſeruus ex ancilla te ſtatoris natus. a Si de ſeruo emp tus. idem et ſi n̄ emit vt ar. ff. de vſucapio nōnūꝙͣ. §. fi. ſecus in vendicōne. vt. ff. de ꝯtͣhen. emp. ſi qͥs fundū. c¶ Longe. ideo dicit magis. qꝛ ꝟba falſe demon ſtracionis ſūt de ſub̓a ipſius legati. ut cū dico. ſtichum ꝟ nam do lego. ſꝫ ꝟba falſe cauſe nō ita. Item qꝛ cauſe leg di non coherent legato. vt. ff. de ꝯd̓. et de. cum tale. §. fal ſa cauſa. Item qꝛ h̓ dare p̄ſumit̉. vt. ff. de ꝯdi. inde. in ſu. .§. ei qͦꝫ. d SSi condiconalit̓. nota ꝯdicio ꝑ ſi apponit̉. vt h̓ et. ff. de condi. inde. qui ꝓmiſit et ꝑ cuꝫ. vt. ff. de ꝟ. ob. quocunqꝫ. §. non ſolū. niſi in caſu. vt. ff. de tutel̓. l. muto .§.

II
iur̓ eſt veluti hoc modo ti cio ſi negocia mea curaue rit fundum do lego. ¶ An ẜuo herediſ recte legamꝰ queritur et ꝯſtat pure in utiliter legari nec quicꝙͣ ꝓficere ſiviuo teſtatorē de pt̄ate eius heredis exi erit qꝛ qd̓ inutile foret le gatū ſi ſtatim poſt fc̄m te ſtam̄tuꝫ deceſſiſſet teſta tor n̄ dꝫ hͦ iō vale̓ quia di ūcius teſtator vixerit. ¶ Sb̓ ꝯdicōe vero rc̄e le gat̉ ut reqͥramꝰ an qͦ tꝑe dies legati cedit in ptate her̓dis nō ſit. ¶ Ex diu̓ſo herede inſtituto ẜuo qn̄ dn̄o recte eciā ſine ꝯdicōe legētur nō dubitat̉. Naꝫ et ſi ſtatim poſt fc̄m teſtin deceſſerit teſtator n̄ tn̄ a pud eū qui he̓s ſit dies le gati cede̓ intelligit̉ cū he̓ ditas a legato ſeꝑata ſit et poſſit ꝑ eū ẜuū alius he res effici ſi p̓uſ ꝙͣ iuſſu dn̄i adeat in alterius ptate trāſſatus ſit vel manumiſ ſus ip̄e heres effice̓t̉ qͥbuſ caſibꝰ vtile ē legatū. Qd̓ ſi in ead̓ cāꝑmaſerit ⁊ iuſ ſu dn̄i ſcꝫ legatarij adi erit euaneſcit legatū. ¶ An he̓dis inſtōneꝫ le gabat̉ inutilit̓ ſcꝫ qꝛ teſtā vim ex inſtōne heredū ac cipiūt et ob id veluti ca put atqꝫ fūdamentū intel
ligitur tocius teſtī he̓duꝫ inſtitucio. Pari rōne nec lib̓tas ante heredis inſtō nem dari poterat ſꝫ qꝛ in ciuile eſſe putauimus ſcpͥ ture ordinē quid̓ ſequi qd̓ et ip̄i antiqͥtati vituꝑand̓ furrat viſum ſperni auteꝫ teſtatoris volūtatē ꝑ no ſtra ꝯſtōneꝫ hͦ viciū emen dauimus ut liceat ⁊ ante heredis inſtōneꝫ et inter medias heredum inſtitu ciones legatū relinq̄re et multomagis lib̓tatē cuiꝰ vſus fauorabilior eſt. ¶ Poſt mortē quoqꝫ here dis a̓ legatarij ſimili mo do inutiliter legabatur. veluti ſi quis ita dicat cū heres meus mortuus fue rit do lego ¶ Item p̓die ꝙͣ heres a̓ legatarius mo rietur ſed ſimili modo et hic correximus firmitatē hm̄ōi legatis ad fideicon miſſorum ſimilitudinē pre ſtantes ne in hoc caſude terior cauſa legatoruꝫ ꝙͣ fideiꝯmiſſoꝝ inueniatur. ¶ Pene quoqꝫ nomine ī utiliter legabatur et adi mebatur vel tranſfereba tur. Pene autem nomine legari videtur qd̓ coher cendi heredis cauſa relin quitur quo magis aliqͥd faciat aūt non faciat velu ti ſi quis ita ſcpͥſerit hereſ
tub condi. modus ꝑ ut. ut. C. de his q̄ ſub mo. l. ij. cauſa ꝑ qcut hͦ demr̄acio fit oſtendendo aliquid qd̓ non ē. ut. sͣ. ꝓ c et. ff. e. ſi ſit. §. j. circa hec quatuor. ſi dicas. et pͥmo falſa cauſa non nocet ut h̓. condicio nocet ſi d̓ficiat. ut hic et. ff. ſi cer. pe. cum ad certum ⁊. l. itaqꝫ. moduſ idem ꝙ condicō oꝑat̉. excepto ꝙ id qd̓ dat̉ ſub modo eci am anteꝙͣ modus im pleatur petitur cau cione tam interpoſi ta de modo implen to. qd̓ non eſt in con dicione. ut. ff. de ꝯd̓. ade. qui heredi. §. fi. et de adim̄. le. lib̓to. .§. lucius et. ff. e. l. ſi cui. In demonſtraco ne diſtingue ut. ff. e ſi ſit. §. i. et. l. non q̄ cumqꝫ. Accurſiuſ flo rentinus. q ¶ Ini tiliter. ſic. C. de ne ceſſarijs ſeruiſ h̓r. in ſti. quidam. §. illo. ꝯ tra. ſed ibi non impo nitur neceſſitas dan di. vel in mīmis loqͥ tur ut. ff. de ali. et ci. le. ſeruos. nam cū ſit purum a morte teſta toris cedit. ut. C. de cadu. tol. §. cum igit̉ r ¶Legari. ꝓpter cō fuſione hereditatis. et legatarij. qꝛ eadē ꝑſona ſibiipſi debe re non poteſt. ¶ Valere. exceptis quibuſdam caſibꝰ. ut cum reſ tua ſit tibi le gata. et ante morteꝫ teſtatoris alienata. ¶ Inſtituto ẜuo. i. dn̄o ex ꝑſona ẜui ut sͣ. ꝑ quas pͥ. no. acqͥ. .§. Itē ẜui. ſꝫ idē dn̄s erit heres. gͦ n̄ valet legatū. qꝛ id̓ non p̄t eſſe heres et legata rius ut. ff. del̓. i. lega tū eſt. §. i. s ¶ Pro ficere. qꝛ actus mori encium nō pn̄t eē in ſupenſo ut. C. ꝯmūia p̄. l. fi. in fi. et ꝓpt̓ re gl̓am cathonis q̄ ſe quit̉. t ¶ Exierit. ẜꝫ uus legatarius. qꝛ hͨ eſt regula cathoma na. u Heredis nō fit. nam ſi eſt adhuc ẜuus. non valet lega tum. alias valꝫ. ſic. ff. ad. l. fal. l. ſi. a ẜuo. accurſi. florenti nus. v ¶ Intelligitur. namnemo eſt heres adhuc cum et domini iuſſus et ſerui debeat ſequi voluntas. ut. C. de here. mlti. cum proponas. et licet hereditatis dies cedat. ea adita tamen legatum a mote teſtatoris cedet. ut. C. de cad̓. tol. §. in nouiſſimo. vnde apud dominum erit legatum. ſed hereditas apud nullum que poterit eſſe vel apud hunc vel apud illum. ſi alienabitur ſcilicet ſeruus prius ut ſequitur. x ¶ Ante legabatur aliud in tutore eciam olim ut. sͣ. qͥ da. tu. poſ. §. ad certum. y ¶ Fundamentum. cum ſine illo nullum dicatur. ut. ff. de iur̓. cōdi. l. fi. et. jͣ. ti. iij. in primis. et de hiſ q̄ inteſ. delē. l. pe. ibi calphurnius. z ¶ Eundem. ſcilicet dominum qui fit he res ꝑ ſeruum. quia adhuc non eſt. a ¶ Heres ſit .i. dice re mortuo teſtatore ſtatim poſt teſtamē tum non ideo ſtatim dominus ſerui erit he res ꝑ ſeruum et lega tarius ꝑ ſe. et ita nō erit apud eum .i. eun dem heredem heredi tas et legatum qd̓ e rat ſuꝑiori. §. ymmo ad hoc ut ſit heres ꝑ ſeruum duo precede re oportet. iuſſus do mini et obediencia ſerui. et interim ſerui condicio poterit vari ari. ſed legatum tan tum interim habebit dominus. ſunt ergo ſeꝑata. hereditas et legatum interimcuꝫ legatum apud domi num. hereditas apud nullum donec ſeruus vel manumiſſus ſibi vel iuſſu alicuius do mimi eam adeat. b ¶ Ordinem. nota ordinem ſcripture n̄ ſeruandum. ſic. ff. de ſol̓. non enim contra ff. de fideiꝯ. li. l. gn̓a liter. §. quid ergo et in aut. d̓ here. et fal. .§. mordinatum. c ¶ Voluntatem. re pēte vituꝑandꝰ erat d ¶ Conſtitucionem quam non habemus ſecundum quoſdam. vel dicverius ꝙ loqͥ tur de ea que eſt in C. de teſtamentis. l. ambiguitates. et qd̓ ibi dicit non ex mente referas ad alia. non ad hunc ordine. e ¶auorabilior. niſi in duobus caſibus ut. ff. de ma. t. cuꝫ ex pluribus. et. del̓. i. ſi quis a fi. §. pe. et. l. ferre. et ad tre bel. ſi patroni. §. ſed ſi non fructibus. Accurſiuſ. florentinꝰ

I
meus ſi filiam ſuam in mat̓ monio cum ticio colloca uerit vel ex diuerſo ſi non collocauerit dato. x. aure os ſeyo aut ſi ita ſcpͥſerit heres meus ſi ſeruum ſti chum alienauerit vel ex diuerſo ſi non alienauerit ticio. x. aureos dato et in tantum hec regula obſer uabatur ut ꝑ quam pluri bus principalibus ꝯſtitu cionibus ſignificetur nec principem quidem agno ſcere poſſe qd̓ ei pene no mine legatuꝫ ſit nec ex mi litis quidem teſtamento talia legata valebant ꝙͣ uis alie militum volunta tes in ordinandis teſtam̄ tis valde obſeruabantur quinēciam nec libertates pene nomīe dari poſſe pla cebat eo amplius nec he redem pene adici poſſe ſa binus eſtimabat veluti ſi quis ita dicat ticius he̓s eſto ſi ticius filiam ſuaꝫ in matrimonio ſeyo colloca uerit ſeyus quoqꝫ heres eſto nihil em̄ intererat qͣ racione ticius coherceat̉ vtrum legati dacione an coheredis adiectione. ¶ Sed huiuſmodi ſcru puloſitas nobis non pla cuit ⁊ generaliter ea que relinquuntur licꝫ pene nō mine fuerint relicta vel ad empta vel in alium tranſ lata nihil diſtare eciam a ceteris legatis conſtitui mus vel in dando vel in a dimendo vel intranſferēdo exceptis his videlicet que impoſſibilia ſunt vel legibus interdicta aut a liaſꝓbroīa hm̄ōi em̄ teſta mentorum diſpoſicionem valere ſecta meorum tem porum non patit̉. de adempoōe legator Semp̄cio legato rum fiue ex eodeꝫ O teſtamento adi mantur legata ſiue cōdi cill̓ firma eſt ſiue contra rijs verbis fiat adempcio veluti ſi quis ita legaue rit do lego ita adimat̉ nō do n̄ lego ſiū n̄ ꝯtrarijs ſꝫ alijs quibuſcumqꝫ ꝟbis Trāſferri quoqꝫ lega tū ab alio ad aliū p̄t velu ti ſi qͥs ita dixerit hominē ſtichū quem ticio legaui ſeyo do lego ſiū ī eodē te ſtarāto ſiū ī cōdicillis hͦ fe cerit qͦ cāuſil̓ et ticio hͦ a dimividetur et ſeyo dari DEeſſt falcooria. Vꝑeſtut de lege falcidia diſpicia mus quā modus nouiſſime legatis impoſi tus eſt. Cū em̄. xij. tab̓. le ge libera erat legādi po teſtās vt licerꝫ l̓ totū pr̄i moniū legatis erogae̓ qͥp pe cū in ea lege cautū eſſꝫ vti legaſſꝫ ſue rei qͥſqꝫ ita ius eſto viſuꝫ ē hāc legan dilicēciā coartae̓ idqꝫ ip ſoꝝ teſtatoꝝ gr̄a ꝓuiſuꝫ ē obid ꝙ plerūqꝫ īteſtati moriebant̉ recuſantibus ſcp̓tis heredibꝰ ꝓ nullo a̓ mimo lucro he̓ditateſ ad
f ¶ Correximus. ut. C. ut act. ab here. et ꝯtra here. l. i. ac. g ¶ Legatis. in ſtipulacōnibus idē ut dicta. l. C. ut acti. ab here. et ꝯtra here. l. i. caue tn̄ qꝛ legatū incipit ab here de. vel heredi dari. qd̓ primo nullo modo fuit. ſed ſtipula cio fuit. licet inefficax. ut. ff. de euicti. qui a pupillo. et. l. ſi ꝑ imprudenciam. §. n̄ mirum. h ¶ Inue niatur. ut. ff. e. i. l. i. et. sͣ. e. ti. §. ſed non vſqꝫ. j ¶ Adimeba tur. hͨ verba expone. ut. jͣ. ti. j. k ¶ Aliqͥd qd̓ fieri vult. ẜm jo. hoc adiecto. ſcilicet ī penam heredis ſe cō mittere. alias eſt ꝯdi cio et valet. ut. ff. de his qui pe. nomine. ſ i. et inſtitucionē qꝛ primo poteſt legare rem et poſtea here deꝫ inſtituere. accur ſius. florentinus. l ¶ Non faciat. qd̓ fie ri nō vult. m ¶ Col locauerit .ſ. qd̓ fieri volo ſcilicet eam col locari. n ¶ Non col locauerit. ſcilicet qd̓ fieri nolo. o ¶ Alie nauerit. qd̓ volo alie nauerit. nam ut alie nat volo. p ¶ Per id eſt valde. q ¶ Ag noſcere .ſ. poſſe ut. sͣ qui. mo. teſ. infir. §. fi. r ¶ Obſeruant̉. ut. C. de teſ. mili. l. i. ac. 2 ¶ Collocauerit ſ. qd̓ fieri intererat. accur. ſ ¶ Conſti tuimus. ut. C. de his que pe. no. l. i. accur. s ¶ Inpoſſibilia. ff. e. l. ſi mihi. §. i. ꝯcͣ. ſo lu. ibi nō erat impo ſibilis poterat enim eſſe qd̓ diuviueret ⁊ .jͣ. triduum poſt id fi eret qd̓ volebat. vel dic̄ qd̓ ibi voluit te ſtator heredem con ſtituere ſe ſoluturuꝫ ſi decederet .ſ. teſta tor infra triduum. q potuit non autem ſol uere. Item contra. sͣ. d̓ here. inſti. §. impoſ ſibilis. So. quidam dicunt non valere ſi cut teſtator voluit u Hic. valet tamen pu re ut ibi. vel diſtin gue. ſecundum joh̓. auit apponitur condicio impoſſibilis heredi. aut legatai̓o ſi heredi non valet le gatum ut hic. ſi legatariovalet ut ibi. et q̄re exͣ. C. de his que pe. no. l. i. t ¶ Interdicta. ut inquilmos ſine p̄dijs ut ff. e. ſi quis inquilinos. u ¶ Probroſa. ut veſtimēta in fu nus. ut. ff. e. i. l. ẜ̓uo alieno. §. fi. vl̓ reliquias in mari. ut. ff de ꝯd̓. inſti. l. pe. in prin. v ¶ Secta. j. ego qui ſequor iuſti ciam hoc tempore nō pacior. ſic. ff. de pac. l. fi. in fi. ¶ De ad ep̄cione legatorum qꝛ ambulatoria ē de functi voluntas vſqꝫ ad ſup̄mū vite exituꝫ ut. ff. de ademp. l. iij. .§. fi. et. l. ſe. iō poſt data legata eciam de eis adimendis videa mus ac. S Dempcō. ad mantur .ſ. le gata. ac. a ¶ Codi cillis .ſ. teſto confu matis ẜm quoſdā nō aliter. ſed nos ꝯtra. ut in aut̓. de reſti. fi dei ꝯ. §. manifeſtur col. x. b ¶ Ex ut ſi eodem leſto fiat videtur nec datuꝫ. alia voluntate videt̉ datū. ſed poſtea ad emꝑtum. ut. ff. d̓ his qͥ inte. de. l. i. et. ff. del̓ .i. ſi ita ſcriptui ſed vid̓r ꝙ nulla taliſ voluntas valeat cuꝫ videatur ſibi rep nare. ut. ff. d̓ reg. iur l. ut repugnancia eſt huic ꝯtraria ſed dic ꝙ ibi dicit repus nancia q̄ fit ꝓpter im plicitate verboꝝ. ff. d̓ ꝯd̓. inſti. ſi ticiuſ et habet locū predi cta regl̓a qn̄ non ap paret que ſit vltima quo caſu neutra valꝫ ſi autem apparet vlti ma valet. ut. ff. e. l. nj hil ꝓhibet c ¶ A ſcilicet ut adimo. peniteo eius qd̓ dedi vel ſil̓ia ymmo eciam nuda volūtate p̄ſūp ta. ut ſi īimicus po ſtea n̄t factuſ lega tarij. ut. ff. de adim̄. le. l. iij. in fi. et. l. iiij. d ¶ Tranſferri. fac. ff. e. tranſſacio.

II
ire. Et ſuꝑ hoc tam lex fu ria ꝙͣ lex aconia late ſunt quarū neutra ſufficiēs ad rei ꝯſumaconeꝫ videbat̉. nouiſſime lata ē lex falci dia qͣ cauetur ne plus le gare liceat ꝙͣ dodranteꝫ totorꝝ bonoꝝ id ē ut ſiu vnus heres inſtitutus ſit. ſiue plue̓s apud eū eo ſue ꝑs quarta remaneat. Et cū queſitū eſt duobꝰ here dibꝰ inſtitutis velut ticio et ſeyo ſi ticij ꝑs a̓ tota ex hauſta ſit legatis q̄ noīa tim ab eo data ſunt a̓ ſupͣ mod̓ onerata a ſeyo vero aut nulla relicta ſint lega ta aūt q̄ ꝑte eius dūtaxat in ꝑte dimidiā minuunt a̓ qꝛ is quarta ꝑte tocius he reditatis hꝫ aut apluſhꝫ ticio nihil ex legatis que ab eo relicta ſunt r̄tine̓ li ceret placuit ut quartā ꝑ tem ſue ꝑtiſ ſalua habeat et placuit poſſe qua̓t a re tinere. Etenim in ſingulis heredibꝰrō legiſfalcidie ponēda eſt ¶ Quantitas aut primonij ad qua racō legis falcidie redigitur mortis tꝑe ſpectat̉. Itaqꝫ
ꝟbi gr̄a ſi is qui centū au reoꝝ primoniuꝫ in bonis habeat centū aureoſ lega uerat nihil legatarijs ꝓ deſſe ſi an̄ aditam h̓rdita te ꝑ ẜuos he̓ditarios a̓ ex ꝑtu acillaꝝ hreditariaꝝ aut ex fetu pecoꝝ tm̄ ac ceſſerit he̓ditati ut centū aureis legatoꝝ noīe ero gatis heres quartā ꝑtem he̓ditatis habiturus ſit ſꝫ ncc̄e eut nͥlominꝰ qͣrta ꝑs legatis detͣhat̉. ¶ Ex diu̓ſo ſi. lxxv. legauerat et ante ad itā he̓ditatē in tm̄ d̓creuerint bona incē dijs forte a̓ naufragijs a̓ morte ẜuoꝝ ut non apliuſ ꝙͣ. lxxv. aureoꝝ ſb̓a vel e. ciam minus relinqͣtur ſol da legata dentur. Nec ea res dānoſa ē heredi cui li beꝝ ē nō adire he̓ditateꝫ q̄ res effic̄ ut ſit ncc̄e lega tarijs ne deſtituto teſtō nͥl ꝯſequant̉ cū herede in porcōne paciſci ¶ Cū au te racio falcidie legis po nitur ante deducitur es alienū. Item funeris im penſa et precia ẜuoꝝ ma numiſſorū tunc demum in
nn Et ſcio. ſed ſi ſecus eſt non capax. nuquid adempcio a primo fācta. valet. ℟. ſic. ut. ff. del̓. i. plane in prin. au de lege falcid̓. qualiter minuant̉ legata adēpcione vl̓ tranſſacionē dictum eſt. nunc qual̓r. l. fal. minuant̉. et ideo dicit ſuꝑ eſt. ⁊c̓. Aꝑ eſt. falci dia ideo ſic di cta. qꝛ ut falx enū. ſic hec lex lega ta reſecat. vel dic̄ a falcidio auctore di cta ut ⁊ pb̓liciana a publicio dicta ut. jͣ. d̓ act. §. alie. a ¶ Qua ſcilicet falcid̓. b ¶ Vel. ꝓ eciam. c ¶ Vti. hec ſunt ver ba. xij. ta. d ¶ Sue rei. id ē in re ſua tota quam ip̄e legauit vl̓ eciam alienauit. nam et aliena res legari poteſt ut h̓. et. ff. ad l. fal. l. i. in pnͥ. et. sͣ. del̓. §. non ſolum. e ¶ Iꝑſoruinteſtato rum. non tamen licet teſtatoribꝰ eā renū ciare niſi ī caſu ut. ff. e. ꝙ de bonis. §. fi. et. l. ſi debitor. ar. ꝯtͣ. C de pact. l. pe. ibi cum et alia regl̓a ſit ⁊cͣ. ſꝫ hodie ꝑ aut̓. ſꝫ cū te ſtator. qͥ eſt. C. ad. l. Idire fal. facit. jͣ. ti. i. §. ſed quia iup hͦ. heres. i. ſuꝑ coartanda le gandi lm̄a. h ¶ Nō uiſſime .i. vltimo. i ¶ Legare. vel eciaꝫ cauſa mortis donare nam et ibi locum ha bet falcid̓. Item et in mortis cauſa capio ne licet de hac quidā contradicant. et eſt ꝓ eis. ar. ff. e. l. ac ceptis. jtem in fideiꝯ ut. C. e. l. ij. Item in donacione inter viuoſ que mortē confirma tur. non alias. ut. C. e. in donac̓. et in his habet locum ꝙ h̓ delegatis dicitur k ¶ Dodrantem .i. nouem vncias tocius hrditatis. ſic enim dodrans dicitur. ut. sͣ. de here. inſti. §. hereditas. ſi ergo fi at in contrarium. de ſingulis poteſt fieri ſectio .i. quarte ꝑ tis retractacio. et ip̄o iur̓ ꝓpͥo ſita eciam rei ven. ut. ff. e. li nea. in fi. ℟. et. l. plaucius. et. C. e. l. ij. iam ergo non eſt q̄ ſiio an heres poſſit retinere falcidiam in vna re. nam nō p̄t lit indicta. l. plaucius. ſed aliud qn̄ quis legat ꝑtem bo ſiorum. tūc eī ſuccurritur heredi ſiu̓ rerum ꝑtes ſiue eſtima cionem dare maluerit. ut. ff. dele. i. non amplius. §. i. l ¶ Et cum queſitum. facit. ff. e. l. in fingulis. m¶ Supra modum .i. ſupͣ quartam. n ¶ Amuūt. alias minuat̉ et ſic
remanent ei tres vncie. que ſūt quarta tocius. o ¶ Quar tam ꝑtem .i. tres vncias. p ¶ Quia is .ſ. ſeyus. q ¶ Ha bet. hoc interrogatiue lege. et poſtea ℟. et placuit ⁊cͣ. r ¶ Retinere .ſ. quartam ꝑtem ſue ꝑtis quā iure heredita rio habet non autem datum cauſa adimplēde condicioniſ ſi bi ab aliquo imputa bit ſibi in quartam. niſi in ſtatu libero eſ ſet datum. et de pe cunia hereditaria de quā ei dare ꝑmittit̉. ut. ff. e. id auteꝫ. et d̓ dona. cau. mor. ꝙ ſta tuliber Item nec lega tum a coherede reli ctum ſibi imputet ut ff. e. in quartā niſi te ſtato r hoc cauerit. ut. ff. e. l. qd̓ auteꝫ. i. ℟º. et. §. marcellus. ac. z ¶ Quantitas mortis .s. dele. §. ſi peculium. ꝯtͣ. So. ibi remanet ſeruus. quaſi peculij dn̄s. ſ ¶ Legauerat .ſ. treſ ꝑtes hereditatis. et quarta remanet. ita ꝙ non habet locum fal. qꝛ centum habe bat in bonis ut. sͣ. di ctum eſt. s ¶ Ex di uerſo legata. dicunt alias dentur. hoc lo cum habet qn̄ res he reditarie legate ꝑie rint. ſi autem legate pereant diſtingue. aūt erāt pondere nu mero vel menſura et tunc idem idem eſt ꝙ R dicitur. aut non. et tunc aūt incertum ex certis ut vnuꝫ de ſer uis ſuis. et tunc ſi om nes ꝑeant. legatarij damnū eſt. ut. ff. e. in racōne. §. diligenter et. §. incerte. aut pe nituſ certa. ut ſtichꝰ et tūc perit legata rio. ut. sͣ. dele. §. ſi reſ legata. t ¶ Ea res. reſpondet tacite ob lectōni. q. d. nōne erit iniquū ꝯpelli adire et non lucrari. et ita damnū ſentire. u ¶ Paciſci .i. aliqͥd oꝑtet eos dare heredi ut adeat. et ita nō ꝙ non ꝑ om̄ia eciā hodie ſūt exe quata fidei ꝯmiſſa legatis. nā fidei ꝯmiſſariꝰ ꝯpellit here dem ſcpͥtum adire. et nl ei dat ut. jͣ. ti. i. §. ſed ſi recuſet. ſꝫ il lud eſt in gn̓alibus fidei ꝯmiſſis. hͦ in ſpecialibꝰ. v ¶ Cū alienū. eciā cum ipſi heredi debebat̉ tꝑe mortis. licet ꝯfuſi one ſit factū indebitū. ut. ff. e. qͥ fundus. et. C. e. irritū. ni ſi exp̄ſſe ꝓhibeat ut. ff. e. ſi debitor creditorē. x ¶ Funeriſ non monum̄ti. ut. ff. e. l. i. §. fi. y ¶ Seruoꝝ. mos erat an tiq̓tus. ut qͥ ẜuos n̄ habebat. vnū vel plures emēt. qͥ hono ris cauſa funꝰ teſtatoris pileati an̄cederēt. quo facto ſtatī

I
reliqͦ ita rō habeat̉ ut ex eo quarta ꝑs apud here deꝫ maneat treſvero ꝑteſ inter legatarios diſtribu antur ꝓ rata ſcilicꝫ porcō ne eius qd̓ cuicūqꝫ eoꝝ le gatū fuerit. Itaqꝫ ſi fin gamꝰ qͣdringentos aure os legatos eē ⁊ pr̄imonij qͣntitatē ex qͣ legata ero gari oꝑtꝫ qͣdringētoꝝ eē qͣrta ꝑs fingulis legata rijs dꝫ detͣhi ꝙ ſi trecētoſ qnͥquaginta legatos fin gamꝰ octaua dꝫ detͣhi ꝙ ſi qͥngētos legauerit ini cio qͥnta deinde qͣrta detͣ hi dꝫ. An̄ em̄ detͣhēdū eſt qd̓ extͣ bonoꝝ quātitateꝫ ē deinde qd̓ ex bonis apd̓ he̓dē remane̓ oꝑtꝫ De Deionrrijs heditōtibꝰ Vnc tranſeamus ad fideiomiſſa ſed L pͥus ē ut de here ditatibꝰ fideicōmiſſarijs videamus. ¶ Sciendum itaqꝫ ē om̄ia fideicōmiſſa primis tꝑibꝰ infirma eſſe qꝛ nemo inuitus cogebat̉ p̄ſtae̓ id de qͦ rogatꝰ erat Quibꝰ em̄ n̄ poterāt here ditatē vel legata r̓linq̄re
ſi relinq̄bant fidei omitte bāt eoruꝫ qͥ caꝑe ex teſtō poterāt ⁊ iō fideicōmiſſa appellata ſunt qꝛ nullo vi culo iuris ſꝫ tm̄ pudore eo rū qui rogabāt̉ ꝯtinebāt̉ ¶ Poſtea diuus pͥmꝰ au guſtus ſemel iterūqꝫ gr̄a ꝑſonarū motus vel qꝛ per ip̄ius ſalutem rogatuſ qͥs diceret̉ a̓ ob inſigneꝫ qͦrū dam ꝑfidiā iuſſit ꝯſulibus auctoritatē ſuā interpo ne̓ qd̓ qꝛ iuſtū videbat̉ et populare erat paulatī ꝯu̓ ſuꝫ eſt in aſſidua iur̓dictō ne tantuſqꝫ eorū fauor fa ctꝰ ē ut paulatī ec̄ p̄tor ꝓpͥ uſ crearet̉ qui fideiꝯmiſſiſ ius diceret quē fideiꝯmiſ ſariū appellabāt ¶ In pri mis igit̉ ſciendū eſt opus eſſe ut aliquis recto iure teſtō fcōhes inſtituat̉ eiꝰ qꝫ fideiomittat̉ ut eā he̓ ditatē alijs r̓ſtituat alio qṅ inutile ē teſtm̄ in qͦ nēo he̓s inſtituit̉ ¶ Cū igitur aliq̓s ſcp̓ſerit lucius ticiꝰ hēs eſto p̄t adice̓ rogo te luci tici ut cū pͥmū poteriſ h̓rditatē meā adire eā ga yo ſeyo r̓ddas ⁊ reſtituas
intelligunt̉ maūmiſſi. et ſic illoꝝ maūmiſſoꝝ detͣhit̉ pre ciū. et fac̄ ad hāc poſicionē. C. de lati. li. tol. §. ſꝫ ⁊ qͥ dn̄i vel dic ꝙ teſtator alicui. x. legauit ut alienū ẜuū redime̓t le gatarius et maūmitte̓t. d̓ hͦ eī legato n̄ detͣhit̉ falcidia m ſi de eo ꝙ ſuꝑ eſſꝫ forte fc̄a empcōne ut. ff. d̓ fideiꝯ. li. l. de cem. et. ff. e. ſꝫ ⁊ ſi nō ẜuus. ſi aūt ut ſuum ꝓp̓um legatariuſ ma numitte̓t. et tūc nul lā patit̉ falcidiam le gatarius. et ita h̓ p̄ cia deducūt̉ ut falci diā nō paciant̉. ut. ff e. ſi ẜuꝰ. et. l. iul̓. ac. a ¶ Racio habita .ſ. eſtimacione reꝝ non ex affectione ſꝫ ꝯmūi eſtimacōne. ut. ff. e. l p̄cia. b ¶ Pro rata ut ita qͣrtam detͣhat heres ſi nͥl ei dimiſe rat teſtator vel ſi ali qͥd erat reſiduum pe nes eū adhuc detͣhit ad ſupplecōnem. vel qͥntā vel eciā milleſi miā ut. ff. e. in qͣntita te. §. fi. et fac̄ ad hͦ. C e. l. ij. et. ff. e. l. plau cius c ¶ Itaqꝫ ſi fin gamꝰ retento cau ꝙ hēbat in boīs qͣdrin gēta. d ¶ Octaua .ſ. q̄dringētoꝝ. q̄ ē qnͥ qͣginta. et ita hēbat he̓s pͥma qͥnqͣginta. ⁊ h̓ alia qͥnqͣgnita d̓ tracta et ſic cetuꝫ. et ſic qͣrtā. e ¶ Qngē tos. r̓tēto cāu qd̓ hē bat in boīſ qͣdringē ta. et ſic legauit vltͣ quā hr̄et cetum f ¶ detͣhi. imꝓp̓e po nit̉ detͣhi qͦ ad id qd̓ excedit. et ꝓpͥe qͦ ad qͣrtā qͥ ē in boīſ. et ſic ſeml̓ poſitū ꝟbū ꝓp̓e et imꝓpͥe ponit̉ ut. ff d̓ offi. ꝓꝯ. l. ij. It̓ noͣ ꝙ hͦ fal. ceſſat ī mul tis caſibꝰ qͦſ dicas ut diximꝰ in aut̓. de h̓r. et fal. §. hinc nob̓. ¶ De fideꝯ. h̓rditatibꝰ. juſtinianꝰ poſt tractatū legatoꝝ d̓ lege fal. pͥus ꝙͣ d̓ fideiꝯͣ. tractauit. qꝛ lex falcidia ī lega tis pͥus fuit inuēta. ꝙͣ in fidei ꝯ. ẜm. p. vel ſic. dc̄m ē del̓. ſꝫ qꝛ de fideis. ſumꝰ polliciti dice̓. ut. s. del̓. §. ſꝫ ne in pͥmis. et iō d̓ fidēis. tractemꝰ. et qꝛ d̓ fideiꝯ. aliud gn̓ale. aliud ſpēale. gn̓ale vero digniꝰ. d̓ gn̓ali pͥmo videamꝰ. ut. jͣ. e. in Vnc tnͣſeamꝰ. ſciend̓. q. d. tra (pnͥ. et. jͣ. ti. i. in pnͥ. ctaturis nob̓ d̓ fideio. qꝛ eoꝝ apd̓ ātiqͦſ alit̓ ſe hē bat tractatꝰ ne qͥd ātiqͥtatis penitꝰ ig̉ret̉. qͣre dica mꝰ d̓ fideiꝯ. gn̓alibꝰ et ſpēalibꝰ ut ar. d̓ teſta. in pnͥ. a ¶ Quibꝰ. ut ſpurijs. et ihis nilinnouat̉ nā nec hodie va ſet fidei ꝯmiſſuꝫ. ut. ff. d̓ iur̓ fiſ. n̄ intelligit̉. §. i. ij. et. iij. et
C. d̓ naturali. li. l. i. et. ij. et. C. ad. l. fal. l. eciā ſi. aꝫ. ſūt et q lij qͥ caꝑe n̄ poterāt nec pn̄t. ut. sͣ. del̓. §. legari diximꝰ. et in his oībꝰ nil innouat̉. ut in muliere q̄ trāſit ad ẜa vota in fra tꝑus luctus cui ab exͣneo relinqui non p̄t. ut. C. deſe. nup. l. i. et d̓ inceſ. nup. l. ſi quis inceti. b ¶ Qulla .i. nul la occaſione. c ¶ Vi culo .i. actōne. ſꝫ per offm̄ iudicis. ut. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. pecūie ꝟbum .§. actōeſ. d ¶ Per ſonaꝝ. capaciū du taxat. n̄ eaꝝ q̄ ſūt nō capaces. d̓ qͥbꝰ. sͣ. lo cutꝰ ē et dic ꝑſona rū qͣrūdā. e ¶ Int pone̓ .ſ. ut fideicon. pr̄et̉ gn̓al̓r ī om̄ibus f ¶ Et ppl̓are .i. ppl̓e expediēs. g Iur̓ dictōnē .ſ. ut cōtidie ius d̓ hͦ idde̓t̉. h ¶ In aſſiduaꝫ. i. ut aſſidue d̓ hͦ ius iddat̉ 1 ¶ Eoꝝ. fidei ꝯmiſſo rū. k ¶ Crearet̉ ut ff. de orig̓. tur. l. ij. §. poſt deinde diuuſac l ¶ In pͥmis .ſ. qꝛ ius fidei ꝯmiſſoꝝ expoſi turi ſumꝰ. qm̄ aūt fi deiꝯ. vniu̓ſalia ⁊ ſin gl̓aria ſuā hn̄t natu rā ꝯmūit̉. gͦ ⁊ d̓ eo in pͥmis noͣnd̓ ē. ſic ⁊ ptͣ d̓r ⁊ ꝯtinuat̉. sͣ. del̓. .§. ſꝫ ne ī pͥmiſ mn ſtituat̉. p̄t ec̄ ab īte ſtato ut. jͣ. e. l. §. pͣ. q̄ ē ꝯtͣ. n ¶ Inutile noͣ n̄ vale̓ teſtm̄ ſine h̓rde ſic. ff. d̓ hiſ q̄ in teſ. d̓. l. ꝓxīe. ⁊. ff. d̓ cōdicil. l. fi. o Cō dicōe. q̄ ⁊ a qͦ ſūt im plēde dic ut. ff. e. fc̄a .§. ſi ſb̓ ꝯdicōne p ¶ Permanꝫ. no qd̓ ſel̓ ē ſꝑ erit ſic. ff. de min. l. ec̄ ſi ſin̄. §. ſꝫ ꝙ pap̄. et. ff. d̓ h̓r. īſti. l. ei. qͥ ſoluēdo in fi. q ¶ Aliqn̄. i. ẜm vnū ius. ut ꝑ treb̓. ut ſtatī diceſ. nā oīa tnͣſiebāt r ¶ Aliqn̄ .i. ẜ aliud ius n̄ ei̓t loco h̓rdiſ ſꝫ legatarij ut ꝑ pe gaſianū. ſꝫ qd̓ r̓tinꝫ īſtitutꝰ qͣrtā ut. jͣ. e. §. ſꝫ qꝛ et. §. poſtꝙͣ 2 ¶ Trebellio. ⁊ hīc dc̄m fuit trebel. ſe. ut maced̓. a macedo ne ut. ff. ad maced̓. l. i. ac. ſ ¶ Cōſulibꝰ .ſ. exn̄tibꝰ s On nes. ymmo n̄ oēſ. ec̄ ꝑ treb̓. ut. jͣ. e. §. gͦ ꝯtͣ. ſo. lꝫ h̓ dicat oēs nō tn̄ dic̄ tote. l̓ ī totū. ẜ jo. l̓ dic̄ qn̄ d̓ tota eat rogatꝰ hē bat locū qd̓ h̓d̓r. ſi āt r̓tēta qͣrta ē rogatꝰ hꝫ locū qd̓ d̓r. t ¶ Ciuili. vel ec̄ p̄torio. dūmo tales ſint p̄torie q̄ ſint tnͣf torie ut ſūt ꝑſucutorie ut. ff. d̓ act. et ob. ī honerarijs ⁊. fi e. l. i. §. ꝙͣuiſ. ſecꝰ in penalibꝰ ut. jͣ. d̓ act. §. penales u̓ MHe̓ ditate. n̄ fc̄a ceſſione actōnū. alias eī ec̄ dirc̄as hꝫ ex noīe ci dētiſ v ¶ecuſabāt ſic. sͣ. t. i. ī pnͥ. x ¶ Cōſulibꝰ .ſ. exn̄tibꝰ

I
Poteſt autem quiſqꝫ et d̓ parte reſtituenda heredē rogare. et libeꝝ ē. vel pu re vel ſb̓ condicione relin quere fideicōmiſſuꝫ. vel ex certo die. ¶ Reſtituta at̄ hereditate is quidem qui reſtituit nichilominus he res ꝑmanet. Is vero qui r̓ ter heredē et ꝑciariū lega cipit hereditatē. aliqn̄ he redis aliqn̄ legatarij loco habebatur. et in neronis qͥ dem temporibus trebellio maximo. et anneo ſeneca ꝯ ſulibus ſenatus conſultuꝫ factū eſt. Quo cautum eſt vt ſi hereditas ex fideicō miſſi cauſa r̓ſtituta ſit. om nes actiones que iure ciui li heredi et in heredem cō peterent. ei et in eum darē tur. cui ex fideicommiſſo reſtituta eſt hereditas. Poſtquā ſenatus conſul tum p̄tor vtiles actiones ei et in eum qui recipit he reditatem qͣſi heredi et in heredem dare cepit. Sꝫ quia heredes ſcripti. cum aut totam hereditatē aut pene totam plerumqꝫ re ſtituere rogabantur adi re hereditatē ob nulluꝫ ul̓ minimum lucrū recuſabāt atque ob id extingueban tur fideicommiſſa. poſtea vero veſpaſiani auguſti tē ꝑibus ꝑegaſo et puſione ꝯ ſulibꝫ ſenatꝰ cenſuit. vt ei qui rogatus eſſꝫ heredita tem reſtituere ꝑinde lice ret quartā ꝑtē retinere. ſic̄ et ex lege falcidia et ex le gatis retinere ꝯcedit̉. ¶ Ex ſingulis qͦꝫ rebꝫ que ꝑ fideicōmiſſum relinquūt̉ eadem ꝑmiſſa retencio eſt pꝰ qd̓ ſena. ꝯſul. ipſe heres onera hereditaria ſuſtine bat Ille aūt qui exfideicō
miſſo recipiebat ꝑtem he̓ ditatis legatarij ꝑciarij lo co erat id ē eius legatarij cui ꝑs bonoꝝ legabat̉. que ſpēs legati ꝑticio vocaba tur qꝛ cum herede legata rius ꝑciebat̉hereditatem Vn̄ que ſolebāt ſtipl̓oēs in tariū interponi eedem int̓ ponebant̉ inter euꝫ qui ex fideicōmiſſo recepit here ditatē. ⁊ herede .i. vt lucꝝ et dānū hereditariū ꝓ ra ta parte inter eos ꝯn̄e ſit ¶ Ergo ſiquideꝫ non plꝰ ꝙ dodrantem hereditatiſ ſcriptus heres rogatꝰ ſit reſtituere. tunc ex trebelli ano ſenatus conſulto reſti tuebatur hereditas et in vtrūqꝫ actiones heredita rie ꝓ rata ꝑte dabant̉. In heredeꝫ quidē iur̓ ciuili in eū vero qui recipiebat he reditatē ex ſenatus ꝯſulto trebelliano tanꝙͣ in hered̓ At ſi plus ꝙͣ dodranteꝫ ul̓ eciā totā hereditatem re ſtituere rogatus ſit. locus erat ꝑegeſiano ſenatus ꝯ ſulto vt ⁊ heres qui ſemel adierit hereditatem ſi mō ſua voluntate adierit ſiue r̓ tinuerit qͣrtaꝫ ꝑtem ſiue re tinere noluerit ipſe vniuer ſa one̓a he̓ditaria ſuſtīebat Sed qͣrta quidem reten ta qͣſi ꝑtis et ꝓ ꝑte ſtipula ciones interponebātur tā ꝙͣ inter ꝑciarum legatari um et heredeꝫ. ¶ Si vero totā hereditatem reſtitu eret empte et vendite he reditatis ſtipulaciones in terponebant̉. ¶ Sed ſi re cuſet ſcriptus heres adire he̓ditat ē ob id ꝙ dicat eā ſuſpectā eſſe qͣſi damnoſaꝫ cauetur ꝑegaſiano ſenatꝰ
a Ex lege. j. ē differē cie. ſicut ꝑ legē fai. defalcātur ſpecialia legata. vt. s. ti. i. §. cū. et. §. i. ita gene rale fideicon. defal cat̉ ꝑ pegaſianū ſe. con. ut hic. et noͣ tri plicem eſſe quartam vna dicitur iure natu re debita. vt que de bet̉ filijs et filiabus. et inferioribus et ſu perioribus. ⁊ quibꝰ dam tͣnſuerſalibus. vt. C. d̓ mof. te. cū rit̉ et. l. ꝑentibꝰ. q̄ ē aucta ī aut̓. d̓ triē. et ſe. §. i. et hͦ dr̄ d̓bitū bōoꝝ ſubſidiū ut. C de mof. te. ſi totas. a lia q̄ debetur iure in ſtitucionis. vt ex ſin gularibus legatis. et fideicon. ut. s. t. j. alia q̄ dicit̉ trebellia nica. vt. jͣ. e. §. ſed qꝛ ſꝫ fuerit ꝑ ꝑega ſia num inducta. vt hic. IIteꝫ eſt qͣrta quedā vt que debetur ex cō ſtitucione Diuipij fi lio artogato. ut. s. d̓ adop. §. cum autem Item eſt et alia. vt ī aut̓. qͥbus mo. na. eff le. §. ſi quis igitur. coll. vj. Acurſius.
b ¶ Permiſſa ē. i. per ſe. cō. trebell .ſ. vt ab herede non a legata rio grauato alij dare vel reſtituere ut dice mus. jͣ. t. j. §. i. accur. c ¶ Poſt conſultum .ſ ꝑegaſianum di Suſtinebat .ſ. oīa e ¶ Partem .ſ. dodrā tem. Acurſius. f ¶ Solebant .ſ. iure vetuſtiſſimo. ẜm pla nam legatarius non ſuſtinebat onera. et ideo hec ſtipulacio ī terponebatur. ſꝫ ci ꝫ ho. legata fideicomiſ ſis ſint adequata. vt s. del̓. §. i. in fideicō miſſo. diuidāt̉ onera inter heredē et fidei commiſſarium. vt. jͣ. ꝓx. §. gͦ. ⁊. §. ſꝫ. qꝛ ſti pulaciones. patet ꝙ Hec legata vniuer ſalia ſeu particl̓aria ſine ſtipulacione de bent tranſire cuꝫ one re. et fa. ad hunc. §. ff del̓. ij. ſi quis ſeruum .§. fi. et. l. ſe.

conſulto vt deſideranti eo cui reſtituere rogatus eſt iuſſu p̄toris adeat et reſti tuat hereditatem ꝑindeqꝫ ei et in eum qui recipit he reditatem actiones dant̉ ac ſui iuris eſt ex trebellia no ſenatus conſulto qͦ cau nullis ſtipulacionibus eſt opꝰ qꝛ ſirul et huic qui re ſtituit ſecuritas dat̉ ⁊ acti ones hereditarie ei ⁊ in eū tranſferunt̉ qui recipit he reditatem vtroqꝫ ſenatus conſulto in hac ꝯcurrente ſpecie ¶ Sed quia ſtipula ciones ex ſenatꝰ ꝯſulto pe gaſiano deſcendētes et ip ſi antiquitati diſplicuerūt et quibuſdam caſibus cap cioſas eas homo excelſi in genij papinianꝰ appellat et nobis in legibus magis ſimplicitas ꝙͣ difficultas placet. ideo omnibus no bis ſuggeſtis tam ſimilitu dinibus ꝙͣ differencijs vt̓ uſqꝫ ſenatuſcōſulti placuit exploſo ſenatus conſulto ꝑegaſiano qd̓ poſtea ſuꝑ uenit omnem auctoritatē trebelliāo. ſena. ꝯſulto pre ſtare vt ex eo fideicōmiſſa rie hereditates reſtituant̉ ſiue habeat heres exvolū tate teſtatoris qͣrtam ſiue plus ſiue minꝰ. ſine nͥl peni tus vt tūc qn̄ vel nichil vel minꝰ qͣrta apud eū remanꝫ liceat ei vel qͣrtā vel qd̓ deē ex noſtra auctoritate. reti nere. vel repetere ſolutum qͣſi ex trebelliano ſenatꝰ ꝯſulto ꝓ rata porcione actō nibuſ tam in heredē ꝙͣ in fi deicōmiſſarium ꝯpetētibꝫ ſi ꝟo totam hereditatē re ſtituerit ſpōte om̄s heredi tarie actōnes fideicōmiſſa rio et aduerſus eū ꝯpetunt C Sed eciam id quod p̄cipu um ꝑegaſiani ſenatuſcon ſulti fuerat vt qn̄ recuſa bat heres ſcriptus ſibi da tam hereditateꝫ adire ne ceſſitas ei imponeretur to tam hereditatē volenti fi deicommiſſario reſtituere et omnes ad eum et ꝯtͣ euꝫ tranſire actiōes. et hoc tͣnſ ponimus ad ſe. cō. trebelli ānum. vt ex hoc ſolo neceſ ſitas heredi imponatur ſi ipſo nolente adire fideicō miſſarius deſiderat reſti tui ſibi hereditatem nullo nec dampno nec ꝯmodo apud heredem remanente ¶ ¶ Nichil autemintereſt vtruꝫ aliquiſex aſſe heres inſtitutus aut totam here ditatem aūt ꝓ parte reſti tuere rogatur an ex parte heres inſtitutus. aut tota eam ꝑtem. aut ꝑtem ꝑtis reſtituere rogatur. Naꝫ ⁊ hoc caſu eadem obſeruari p̄cipimus q̄ in tocius here ditatis reſtituciōe diximꝰ ¶ Si qͥs vna aliqua re de ducta ſiue ꝑ̄cepta q̄ quar tam continet. veluti fundo vel alia re rogatꝰ ſit here ditate reſtituere. ſimili mō ex trebelliano ſenatus con ſulto reſtitucio fiat. ꝑinde
a ¶ Interponi. puta qn̄ legebatur dodrans. Acurſius b ¶ Cōmune ſit. ſꝫ hac ſtipl̓acione non int̓poſita. oīa onera erāt heredis rogati occaſione qͣrte quā retinebat. vt. jͣ. e. §. at ſi plus. c ¶ Ergo. qꝛ tūc demū locū habet. ſe. cō. pe gaſianū. qn̄ vel totū vel vltra dodranteꝫ heres rogatus ē reſtitue̓. gͦ ⁊cͣ. d ¶ Parte. s. e. §. reſtituta. ꝯtͣ ſo. vt ibi e ¶ Vniuerſa onera. niſi ſtipulacionē ſupͣ dictam interpoſuiſſꝫ vt. s. e. §. poſtꝙͣ. ⁊ h̓ ſubicit. Acurſius f ¶ Si vero reſtitue ret .ſ. ſpōte. nā pote rat quartaꝫ retine̓ ꝑ ꝑegaſianū. ut. s. e. §. poſt. Accurſius. Interponebant̉ fac̄. ff. d̓ pecul̓. ſi cre ditor. et. ff. man. He redem. §. fi. h ¶ Sꝫ dānoſā. licet cauſani non aſſignet quia varie ſunt hoīm volūtates. vt. ff. ad trebell. qꝛ poterat. i ¶ Quo caſu. id ē cū ꝑ trebell̓. reſtituat̉ tota. vel dic ꝑ ꝑega ſianū. ſcꝫ in caſu ꝓpo ſito. vbi coactꝰ adijt ſi vero nō coactus ſꝫ ſponte ſecus. vt. s. e. §. ſi vero totam. Vtroqꝫ .ſ. trebelliano quia mil retinebat et ꝑegaſiano. quia cō gebatur. et ita qͦ ad ſm̄aꝫ concurrūt. qͦ ad ꝟba em̄ non concur cunt cum alio caſu v num et alio aliud loq̄ batur. Acurſius. l ¶ Sed qꝛ dixi inter poni ſtipulaciones. ex ſe. con. ꝑegaẜ. ⁊cͣ. n ¶ Caſibus. ſcꝫ ꝓpt̓ ſolēnitatem ꝟboruꝫ vt dicunt. vel tūc qn̄ is cui reſtituta erat non erat ſoluendo. vnde inutilis erat ſti pulacio. vel verius hos capcioſoſ modo neſcimus qui ſunt. n ¶ Simplicitas. nō ſimplicitatem amicā legis. et fa. jͣ. de legit ti. ag. ſuc. §. noſ vero et. ff. de dolo. l. i. in principio. o ¶ Suggeſtis. hic nota ꝙ in ſentencia ſunt allegaciones re petende p ¶ ꝙ poſtea. qꝛ pͥuſ fuit trebellianus. Ac
q ¶ Quartā .ſ. de bonis hereditatis. detracto tn̄ alieno ere vt. C. e. ſꝫ ſine ſcriptura. r ¶ Liceat. eciā ꝯtͣ volūtateꝫ de functi iur̓ iſto. ſcꝫ inſtitucionū. vt. C. ad. l. fal. ſi vt allega tis. hodie forte contra. ẜm qͦſdam. vt in auc̓. de here. et fal .§. ſi vero exp̄ſſe. s ¶ Solutū. ꝓpter facti non iur̓ ignorā ciam. vt. C. ad. l. fal. error. ti Actionibus .ſ. creditoruꝫ non legatoꝝ. ẜm. b vt. ff. e. l. i. in fi. et. l. apud. i. ℟º. Sed ⁊ le gatarius reſpondet cum eis fideicommiſ ſaria porcio non ſuffi ciat. ſic tn̄ ut tocius hereditatis qͣrta ſi bi reſeruetur. vt. ff. ad tre. l. i. §. ſi is qui. ẜm jio. ſꝫ azo ꝯtͣ. C. ad tre. l. ij. ſꝫ illa ẜm ſupͣ dictam diſtinctioneꝫ intelligitur u ¶ Si vero reſtitue ret qͥ reſtitucō fit re et ꝟbo. re vt ſi pacia tur res hereditarias a fideicōmiſſario poſ fideri. vel totaſ vel a li quas eaꝝ hac men te. ut reſtituat̉ here ditas. ꝟbo autē ſic. reſtituo hereditatem tibi licet corꝑaliter reꝝ poſſeſſionē non tͣdā et ex tūc res fiūt fideicōmiſſarij in v troqꝫ caſu. vt. ff. ad tre. facta. Sed num quid eciā an̄ factam reſtitucionem eſt fi dei commiſſarius dn̄s vt. C. ꝯn̄ia del̓. l. i. .§. ſed quia. ℟º nor qꝛ ante reſtitucionē omnia facit̉ heres. et eciam manumittit ſer uum hereditariū. ꝙ nō face̓t ſi alius eſſet dominus. vt. ff. ad trabel. marcellus. §. re s. et. l. ſi heres inſtitutus. §. ſi heres nec obſtat dicta lex. ꝯn̄ia. del̓. q̄ dicit da ri rei vē. fideicō. ge nerali. nam eſt intelꝰ ligendū exqͦ he̓ditaſ eſt inſtituta. vel ſpē ciale in rebus aliena tis vt ante reſtitut hereditatem det̉ fi deicomiſſario v̓tilis rei vend̓. x ¶ Competit. qꝛ ꝑ omnia eſt ut heres vt. ff. ꝙ cum eo. l. fi filius. §. finali.

II
ac ſi quarta parte retenta rogatus eſſet reliquaꝫ he reditatē reſtituere. ¶ Sꝫ illud intereſt quod altero caſu. id eſt cum deducta ſi ue percepta aliqua re ſiue pecunia reſtituitur here ditas in ſolidum ex eo ſe natuſcōſulto actiones tͣnſ feruntur et res que rema net apud heredem ſine vl lo onere hereditario apd̓ euꝫ manet quaſi ex legato ei acquiſita. altero vero ca ſu. id eſt cuꝫ quarta parte retenta rogatur heres re ſtituere hereditatem et re ſtituit ſcindūtur actiones et pro dodrante quidem traſferuntur ad fideicon miſſarium pro quadrante remanent apud heredem. quineciam licet vna re ali qua deducta aut percep te reſtituere aliquis here ditatem rogatus eſt. in qͣ maxima pars hereditatis contineatur eque in ſolid̓ tranſferuntur actiones et ſecū deliberare debet is cui reſtituitur hereditas an expediat ſibi reſtitui. ¶ Eadem ſcilicet int̓ueniunt et ſi duabus pluribuſue de ductis perceptiſue rebus inſtituere hereditatem ro
gatꝰ ſit. Sed ſi certa ſum ma deducta perceptaue q̄ quartam vel maximam ꝑ tem eciaꝫ hereditatis cō tinet rogatus ſit aliquis hereditatē reſtituere. idē iuris eſt. ¶ Que autem di ximꝰ de eo qui ex aſſe inſti tutus eſt eadem tranſferi mus et ad eum qui ex par te heres ſcriptꝰ ē. ¶ Pre terea inteſtatꝰ qͦꝫ moritu rus poteſt rogare eum ad quem bona ſua vel legitti mo iure vel honerario ꝑti nere ītelilgit vt heredita tem ſuam totam partem ve eius. aut rem aliquaꝫ ve luti fundum pecunia alicui reſtituat cum alioquin le gata. niſi ex teſtamento n̄ valeant. ¶ Eum qͦꝫ cui ali quid reſtituitur. poteſt ro gare vt rurſum alij totum aut partem. vel eciam ali quid aliud reſtituat. ¶ Et quia prima fideicommiſſo rum cunabula a fide here dumpendent et tamnom̄ ꝙͣ ſubſtanciam acceperūt Ideo diuꝰ auguſtꝰ ad ne ceſſitatem iuris eadeꝫ tra xit nuper. et nos eundem principem ſuperare contē dētes ex facto quod tribu nianus vir excelſus et que
fuerat. vt. ꝯ. e. §. ſed ſi recuſet. z ¶ Apud heredem. cui am cauebit fideicon. de p̄ſtando eū indenem futuꝝ occa cane hereditatis. vt. ff. ad tre. cum hereditas. et eciam ꝓ cuturis hꝫ excepcionē. vt. ff. ad trebel. l. i. §. quāꝙͣ. ſꝫ h̓ cau aq. de qua hͦ dr̄ qͣliter fit. ℟. ꝑ officiū iud̓. poſtulāte eo cui q reſtituenda hereditas. vel quotta ꝑs nō autem ſic ſi ſin gulare fideicon. ſit r̓ lictum. vt. ff. ad tre. l. nam quod. §. nō om nes. vel eciaꝫ poſtu lante procuratorē eius cui ſit mandatū nec ſufficit cauere de rato. vt. ff. ad tre. qͥ dam. §. i. Accurſius.
d ¶ Actiones .ſ. creditorum. quod dic vt. s. e. §. ſꝫ qꝛ in fi. e ¶ Preterea. licet .i. ꝙͣuis f ¶ Agare in cōdicillis. Ac z ¶ Reſtituat. ideo poteſt ab hijs fideicon. relinquere. qm̄ ſua ſponte relinquere legittimam hereditateꝫ videtur nō inſtituendo aliū. vt. C. de iure co. l. conficiūtur. §. i. h ¶ Valeant. Sed qͦ iure hͦ eſt verum. antiquo non. vt. ff. del̓. i. l. i. itē nouo nō ut. C. ꝯn̄ia. d̓l̓. l. ij. dic gͦ ātiqͥori iure lo cum hr̄e ꝙ h̓ dr̄ vel dic ꝙ dicta. l. del̓. .i. ẜm noua iura loqui tur. ẜm que equipa rata ſūt legata fidei cōmiſſis. ut. s. del̓. ſꝫ non vſqꝫ. Acurſius.
it Nichil diximus. vt. s. e. §. ſꝫ quia ſti pulaciones et ꝓx. §. Et nota qd̓ iuris eſt ī toto qͦ ad totum. idē eſt in parte qͦ ad ꝑtē vt. ff. de acquir̓. her̓ ſiſeruꝰ. et. ff. de vſu quiſcit in pͥn. ar. ꝯ tͣ. ff. de euic. ex nulle b ¶ Si qͥs quartam. vel eciam minus qͣrta ſꝫtn̄ agit̉ ad ſupple mentum. vel retine bit. ut. ff. e. l. i. §. ſi heres. excepto in fi. t¶ Remanet. fac̄t. C de here. nſt

T
ſtor ſacri palacij fuggeſſit conſtitucionem fecimus ꝑ quam diſpoſuimus ſi teſta tor fidei heredis ſui cōmi ſit. vt vel hereditatem vel ſpeciale fideicommiſſuꝫ re ſtitueret et neqꝫ ex ſcrip tura neqꝫ ex quinqꝫ teſtiū numero qͥ in fideiconmiſ ſis legittimꝰ eſſe noſcitur poſſit res manifeſtari. ſed ſi vel pauciores ꝙͣ quinqꝫ vel nemo penitꝰ teſtis in teruenerit. tunc ſiue pater heredis ſiue alius quicum qꝫ ſit qui fidem heredis e legerit ⁊ ab eo reſtitui ali quid voluerit ſi heres ꝑfi dia tentus ad implere fidē recuſat negando reꝫ ita eſ ſe ſubſecutam. ſi fideicom miſſarius iuſiuranduꝫ ei de tulerit. cum prius ipſe de calūia iurauerit. neceſſe eum habere vel iuſiurandū ſubire quod nihil tale a te ſtatorē audiuit vl̓ recuſan tem ad fideicommiſſi vl̓ni uerſitatiſ vel ſpecialis ſolu cionem coartari ne depe reat vltima voluntas teſta toris fidei heredis com miſſa. ¶ Eadem obſeruari cenſuimus et ſi a legatari o vel fideicommiſſario ali quid ſimiliter relictum ſit Quod ſi is a quo relictum dicitur poſtꝙͣ negauerat confiteatur quidem aliqͥd
a ſe relictum eſſe. ſed ad le gis ſubtilitatem decurrat omnino ſoluere cogendus eſt. De Agūt rebꝰ pec fidei iūvelictꝭ Oteſt autem quiſ eciam ſingulares res per fideicōmiſ ſum relinquere. veluti fun dum hominem veſtem. ar gentum. pecuniam nume ratam. vel eciam ipſum he redem rogare vt alicui re ſtituat vel legatariū ꝙͣuis a legatario legari nō poſ ſit. ¶ Poteſt autem non ſolum proprias res teſta tor per fideicommiſſum re līquere ſed heredis aut le gatarij aut fideicommiſſa rij. aut cuiuſſibet alterlus Itaqꝫ et legatarius et fi deicommiſſarius non ſolū de ea re rogari poteſt vt eam alicui reſtituat que ei re icta ſit. ſed eciaꝫ de alia ſiue ipſius ſiue aliena ſit. ¶ Hoc ſolū obſeruan dum eſt ne plus quiſquam rogetur alicui reſtitue̓ ꝙͣ ipſe ex teſtamēto ceperit Nam quod amplius eſt in utiliter relinquitur. ¶ Cum autem aliena res per fideicomniſſum relinquitur neceſſe eſt et qui rogatus eſt aut ipſaꝫ redimere ⁊ preſtare aut eſtimacionem eius ſoluere
a ¶ Cum reſtituat. etem̄ quantū honoratur et honorari p̄t ut. jͣ. ti. i. §. hoc ſolū. b ¶ Sed quia nomen. nō nomen coi ſequens rei. vt. s. de dona. §. eſt et aliud. c ¶ Detraxit. hͦ iura ſūt. s. e. in pͥn. d ¶ Ex facto .i. ex q̄ſtione de facto. e ¶ Conſtitucionē. vt. C. d̓ fideico. l. fi. f ¶ Legittimus. nota teſtes qͥnqꝫ in cōdicill̓ neceſſarios eſſe. vt. C. de cōdi cill̓. l. fi. §. fi. et de fi deicon. l. fi. ibi ſed ſi ne. v. ⁊cͣ. g ¶ Hahere. ſꝫ nūqͥd hodie corrigitur hͦ. cum nulli deferat̉ in uito. vt. C. d̓ iur̓iur̓. l. fi. et. l. gn̓aliter. §. ſin autem. ℟º. non qꝛ hec eſt poſterior juſtiniam. vt. C. de fideicon. l. fi. et ita ē iſte ſpēalis caſus ī qͦ quis ꝯpellitur iurae̓ h ¶ Iurauerit. nam ī omni caſu erat olim iurandum. et in omni capl̓o. ut. C. de iure calūp. l. i. in pͥn. ho die ſufficit ſemel iu rare. ut ī aut̓. de his qui ingre. ad ap. §. fi i ¶ Coartari. no ꝓpt̓ contumaciā non iurā tis eū cōdemnari. vt C. d̓ iur̓ calūp. l. ij. §. fi. Acurſius florenti. k ¶ Sadem .ſ. vt com pellatur iurare. vel ſoluere. l ¶ Quod ſi. dixi qn̄ ꝯ tumax fuit non iuran do nūc qn̄ iurauit ⁊ ꝑ ſacramentum fuit cō feſſus. vel eciaꝫ an̄qͣ iuret. ſed pͥus nega uerat relictum. ut in fi. huiꝰ ti. dicemus ſtatim Acur. in ¶ Subtilitatē. q̄ ē vt ex quo eſt volun tas nō ſolēnis. n̄ va leāt ea q̄ facta ſunt. vt. C. defideicō. l. ſi veritas. et. C. de te ſtam̄tis nō dubium. .§. illud. n ¶ Solue̓ cogend ſꝫ quo coartat̉ ex nō ſolēni volūtatē. ſic gͦ ſoluūtur inutilit̓ reli cta. ſic̄ et vtilit̓ qd̓ eē nō dꝫ vt. C. defidei cō. I. ſi veritas. q̄ eſt ꝯtra. ¶ Solucio. qu dam dicūt qꝛ vbi ſo lemniter teſtari voluit et non fecit. hēat locū lex ꝯtraria. al̓. ſi noluit teſtari ſolemnit̓ hēat. locū qd̓ hic d̓r. vt ar. ff. de cōdicill̓. l. j. ſed hec falſa eſt. qꝛ et hic de teſtatore loquit̉ qͥ ſolennit̓ facu ut ibi ſi teſtator. et fid̓ heredis. Alij ut. b. dicebāt eſſe diſti guendū. an dicat̉ heres. non eſt verū tibi legatum eſſe. ī qͦ caſu cogit̉ ꝓbari eſſe ꝟm ⁊ ſolēne. eo ſaluo. ut ſi deferat̉ ſacram̄tū iuret andi cat nō poteſt petere qꝛ ē minus ſolēne in quo caſu cogeretur. vt hic. ſꝫ hic nō valꝫ qꝛ ẜm hoc expediret ei negare quod eſſe nō dꝫ. vt. ff. de tri. illud. §. pe. dic gͦ ẜm Io. an ab inicio con fiteatur relictū et tc̄ nō tenet̉ ex nō ſolēni volūtate. ut ī. l. illa ꝯtraria. aut negauit ſed fuit poſtea ſacra mentum vel ꝑ ꝓba ciones ꝯuictus vel d̓ lato iuramento ꝯfite atur relictum. tunc iu rare cōpellit̉ vt ita racione ſui mendacij teneatur vt h̓. et ar. in aut̓. de trien. ⁊ ſe. .§. ſtudiū. et. §. ad hͦ. o ¶ De rebus ſingul̓ de fideicon. gn̓alibꝰ .s. t. i. dixit nunc de ſpecialibus. dicit Oteſt. ſingl̓a reſn̄ ſolū gnͥ̓a lit̓. vt. s ti. i. p Vel legatarium. ſcꝫ rōgare. ut aliqͥd alicui reſtituat. q ¶ Non poſſit. anti quo iure inſpecto. ſed nouo iure aliter ē nam poteſt a qͦlibet. qui ꝯmod̓ qͦcūqꝫ mō hꝫ legari. et fide cō mitti. ut. C. ꝯn̄iadl̓. l. i. §. fi. et hͦ ſtatī ſub icit. r ¶ Alterius. refert tamen an leget rem extranei an heredis. Primo caſu diſtīgui tur. an ſciuerit alienā vel credidit ſuam. Secundo non. ut. s. del̓. §. ꝙ autem. et. ff del̓. ij. l. vnū ex fami lia. §. ſi rem. s ¶ Ipſiꝰ .ſ. legatarij

¶ Libertas quoqꝫ ſer uo per fideicommiſſum dari poteſt. vt heres eum roget̉ manumittē vel legatarius vel fidei commiſſarius. Nec in tereſt vtrum de ſuo pro prio ſeruo teſtator ro get. an de eo qui ipſius heredis aut legatarij vel eciam extranei ſit. Itaqꝫ et alienus ſeruꝰ redimi. et manumitti debet. ꝙ ſi dominus eum non vendat. ſi mō do nihil ex iudicio eius qui relinquit libertatē recepit. non ſtatim ex extinguitur fideiconi miſſaria libertas. ſed differtur. quia poſſit tempore ꝓcedente vbi cunqꝫ occaſio ſerui re dimendi fuerit preſtari libertas. ¶ Qui autem ex fidei commiſſi cau ſa non manumittitur n̄ fit teſtatoris libertuſ eciam ſi teſtatoris ſer uus ſit. ſed eius qui ma numittit. At is qui di recto teſtamento liber eſſe iubetur. ipſius te ſtatoris libertus fit. qui eciam orcinus ap pellatur. nec alius vllꝰ
ex directo teſtamento libertatem habere po teſt qͣm qui vtroqꝫ tem pore teſtatoris fuerit et quo facerēt teſta mentum. et quo more retur. ¶ Directa au tem libertas tunc da ri videtur. cum non ab alio ſeruum manumit ti rogat. ſed velut ex ſuo teſtamento ei com petere vult. ¶ Ver ba autem fidei comiſ ſorum hec maxime in vſu habentur. peto. ro go. volo. mando. fidei tue committo. que per inde firma ſunt. atque ſi omnia in vnum con geſta eſſent. De cōdiui Nte Auguſti tempora con ſtat codicillo rum ius in vſu non fui ſſe. ſed primus lucius lentulus. ex cuius per ſona eciam fidei com miſſa ceperunt cōdicil los introduxit ¶ Nam cum decēderet in affri ca. ſcripſit cōdicillos teſtamento confirma tos. quibus ab auguſ to pecijt per fideiconInutiſe. facit sͣ del. i. plane. ij. l. j. §. fi. et l. videid̓. et. ff. pei. in. l. j. §. ſcieud̓. et l. iij. §. jul̓. et ſ. legatarius. Sꝫ ꝯtra adicta l. plane. §. ſi cui. ſꝫ ibi ſtetit per legatarium qͦminꝰ neliorem acceperit. vel melior videtur eſ ſe quem elegerit. licꝫ peteriorem elegerit. ntarj. de act. §. pre terea. Item ar. ꝯtra. f. del. ij. imperator. jibi em̄ vero. ⁊cͣ. A hoc quod hic di citur. intellige qn̄ in quantitate legatur alicui. et in quantita toneratur. ibi autē quando quantit aſ da tut et in ſpecie graua tur. quo caſu tantum udetur eſtimaſſe ſpe gem ſuam legatariꝰ actipiendo quantita tem vt ex eadeꝫ lege colligitur. Item ꝯtͣ. f. ad l. fal. ſꝫ et ſi non ſeruus in pͥn. ſꝫ et ibi eodem modo ℟. qꝛ. quantitas erat lega ta. et onus erat poſi tumin faciendo Sed cum quantitas lega tur et in quantitate rauatur. ſicut hic loquitur. nunqͥd qͣr tam iur̓ fal. poteſt oneratus retinere. ſi ue ſit legatarius. ſiue idei ꝯmiſ. qui ſit gra uatus. quidam ꝙ ſic it. ff. ad l. fal. pena les §. fi. Nos contra. rt in e. t. lex fal. ſi in ter. §. nunqͣm. et de vul. ſub. coheredi. §. cum filie. ac. Cum autem liber tas. extranei. licet ec̄ crediderit ſuum vt ff. de fidei ꝯmiſſa. liber. paulus ℟ n̄. ij. et l. ali mno. in pͥnͥ. ſꝫ in pecu nario legato diſtin guitur. ſciuerit l̓ ig orauerit rem aliena tsͣ dele. §. ꝙ autem it. §. non ſolum. ac. n̄vendat. vel eciam ſi vendat vltra iuſtum precium ven dere vult nam tunc per inde eſt ac ſi n̄vendat. vt ff. del. iij n̄ dubiū. §. fi. acc. m ¶ Sed modo interpoſicio eſt. nIapil. ſi em̄ aliquid eciam modicum relinquitur alicui At vendat. et ille legatum accepit compellitur vendere. ſt hſc et C. de fidei ꝯmi. here. deberi. et l. ſi rem donatam et C. ad l. fal. ſi ea cuius ſeruum.
o ¶ Recepit ſcꝫ dominus iſtius. p ¶ Differtur. quod differtur non aufertur. ſic. ff. de iud. cum furioſus. Ar. ꝯtra. C. de inoff. teſt. ſanctimus. §. fi. et .ff. de vſufru. ſi vſu fruc. Item nota ꝙ in ſpicitur quod eueīre poteſt. ſic ff. de iuriſ dict. om. iudi. ſi idem .§. fi. et. ff. de adim̄. le. l. ſeruo. q Manumittit. id ē heredis vel legatarij vel fideicom. r ¶ Et orcinus ſic di ctus ab orco .i. manu miſſꝰ ab eo ꝙ tendit ad orcum .i. infernuꝫ vel ab orto quod eſt rectum. vnde ortiuuſ id eſt directe manumi ſſus vel ab orto quod eſt capio. nam et inde archiortus. qꝛ multa capiunt in teſtamen to. in quo mult a fiūt s ¶ Ex ſuo. non expec tata manumiſſiōe ab alio facienda t ¶ Teſtamento. vel eciam cōdicillis teſta mento confirmatis vt ff. de ma teſt. liber tas. accͣ. u ¶ Conpetere. que competit hereditate adita. eciam ab vno ex pluribuſ heredibꝰ vt ff. de ma. teſt. l. te ſtamentum. §. teſta mentum. ac. x. ¶Verba. maxīe id̓o hoc dicit. quia quibꝰ cunqꝫ verbis relinqͥ poſſunt. vt sͣ del. in pnͥ. ſiue directis ſiue precarijs. vt C. ꝯnīa dele. omne verbum. et facit ff. ad trebel. .l. ſceuola. y ¶ de cōdicillis. qꝛ teſtamenta et eorum accidencia dicta ſunt. nūc de cōdicicillis .i. de paruula vel de mi nima ſcripta volun tate. naꝫ ideo cōdicil li dicuntur. quia in breuiori cartula vel cōdice ꝙͣ teſtamentū fiebant et ſolum in eis fideicommiſſa relinquebantur et tā les ſunt ad teſtamentum qualis eſt ſcapha ad nauem. ſꝫ nunquid ẜm hoc poſſunt fieri ſine ſcriptura. quidaꝫ dicūt ꝙ non ſed tamen dico eciam ſine ſcriptura hodie fieri. licet forte olim in ſcriptis tm̄ fierent. vt. C. de bonis li. l. fi. in principio. Acc. ☞ ¶ Rte ꝯfirmatos. hic nota ꝙ quatuor modiſ codicilli

II
miſſum vt faceret ali quid. Et cum diuus auguſtus voluntatem eius impleſſꝫ. deinceps reliqui. eius aucͣtatem ſecuti. fideicommiſſa preſtabant. ⁊ filia len tuli legata que iur̓ non debebat ſoluit ¶Dicit̉ autem auguſtus cōuo caſſe ſapientes viros. inter quos Trebacium quoqꝫ. cuius auctori tas maxima erat. ⁊ que ſiſſe. an poſſꝫ r̓cipi hoc nec abſonans a iuris racione cōdicillorum. vſus ē. ⁊ trebaciū ſuaſi ſiſſe Auguſto. ꝙ dice̓t vtiliſſimum. ⁊ neceſſa rium hoc ciuibus eſſe. propter magnas ⁊ lon gas ꝑegrinacōs. que e apud veteres fuiſſent. vbi ſiquiſteſtamentuꝫ face̓ non poſſet. tamen cōdicillos poſſꝫ Poſt que tēpora. cum labeo cōdicillos feciſſꝫ. iam nemini dubiuꝫ erat. qͥn cōdicilli iur̓ optimo ad mitte̓ntur. Non ſolum autem teſtamentofac to poteſt quis cōdicil los face̓. ſed inteſtatus quis decedens fideicom mitte̓ cōdicillis poteſt
¶ Sed cum ante teſ tamentum factuꝫ cōdi cilli facti erant. papi nianus ait. non alit̓ vi res hr̄e. qͣm ſi ſpeciali poſtea voluntate fir mentur. Sꝫ diui fr̄es Seuerus ⁊ anthoninus reſcripſerunt ex his cō dicillis qui teſtam̄tum p̄cedunt poſſe fidei cō miſſum peti ſi appareat eum qui teſtam̄tum fe cit a voluntate quam in cōdicillis exp̄ſſerat. non receſſiſſe. ¶ Codi cillis aūt hr̄ditas. neqꝫ dari. neqꝫ adimi poteſt ne confundatur iuſte ſtamentoꝝ. et cōdicil lorum. ⁊ ideo nec exhr̄ dacio ſcribi poteſt. Directo autē hr̄ditas cōdicillis neqꝫ dari ne qꝫ adimi poteſt. Nam per fideicommiſſum hr̄ ditas cōdicillis iure re linquitur. nec ꝯdicōem heredi inſtituto cōdi cillis adicere neqꝫ ſub ſtituere directo poteſt. ¶ Cōdicillos autem ⁊ plures quis facere po teſt ⁊ nullam ſolennita tem ordinacionis deſi derant.
ꝯficiuntur. aut em̄ in futuꝝ ꝯfirmantur. veluti teſtamēto. prius facto. in quo dictum eſt. qͥcquid dixero in cōdicillis valere volo. et poſtea cōdicilli facti ſunt aut in preterituꝫ veluti cōdicilli prius facti teſtamento fc̄o. poſt ea ꝯfirmati ſunt. Et hij duo caſus ſunt C. e. ſine inicio Tercō fiunt cum teſtamēto. veluti cum teſtator qͥ teſtamentum implere ne quiuerit addiderit vt vim cōdicillorum; A haberet. vt C. e. l. fi. .§. illud plane. ibi vt ille ⁊cͣ. Quarto ſine te ſtamento. ſcꝫ ab inte ſtato. vt. ff. e. ꝯficiun tur. et. jͣ. e. §. non tm̄. et C. e. non idcirco. h̓ autem fuerunt ꝯfir mati vel ante vel pꝰ. a ¶ Auguſto. cui ali quid relinquebatur. b¶ Eiꝰ. ſcꝫ auguſti. c ¶ Non debebat. quia legata n̄ debebantur nͥ ex teſtamento iure O antiquo vt diximus sͣ t. ij. §. preterea d ¶ Non poſſit ꝓpter impotenciam facti. vt qꝛ non hꝫ tot teſtes. qui teſtam̄to ꝯficien do ſufficiebant. ſecus ſi ꝓpter impotenciam iuris. vt ff. e. l. diuus. .§. cōdicillos. que eſt ꝯtra. ⁊ probatur hec ſolucio. ff. e. ꝯficiunt̉. D .§. cōdicilli. ac. e ¶ Non tn̄ ꝯfirmant̉. ſcꝫ expreſſim. vel ec̄ ſi quoquo iudicio re tineatur prima volū tas. vt. ff. e. an̄ teſta menti tabulas. ẜm jo. Contra. nam ſiue ante ſiue poſt fiat ſꝑvidēt̉. O ꝯfirmati. vt hic dicit̉ ſtatima ff. e. ſiqͥs tn̄. .§. fi. et l. ab inteſtato accurſius. f ¶ Cōdicillis. neqꝫ da ri directo. ſꝫ per fidei ꝯmiſſum. ſiue ab eo. quem prius fecerat heredem. ſiue a lega tarijs bene poteſt re linqui vt ff. e. l. i. §. fi. et. C. e. hereditatem. et. jͣ. ꝓx. §. g ¶ Confundantur. id eſt ne iſte due voluntates ſic miſce antur. vt vna ab altera diſcerni non poſſit. nam ſi idem ſig nificarent. quare diuerſa nomina darentur. vt C. e. ſi idem
o ¶ De hereditatibꝰ. que ab inteſtato defe runt̉. hͨ ℟ ca ē gn̓alis ad oēs ſeq̄ntes. ti. vſqꝫ ad titulum de bo. poſ. vbi mixtim tractabit ex teſtō et ab inteſtatō. ſed textus huius ti. loquitur tm̄ de ſuis heredibus. et ſic at s ff. ſi cer. pe. et de rebꝰ cre. vbi tractat de mutuo in ſpē tui
h ¶ Scribi. ſcꝫ vt de iure valeant. i ¶ irecto relinquitur. ſꝫ quā act. hec hereditas. vel eciā alia in cōdicillis peteretur. ℟ n̄. quidam. peticionē ex l. vt ff. de ꝯdi. ex. l. l. i. vl̓ dic vtili act. id eſt ex teſtamento. cum adin ſtar teſtamenti cōdi cilli ſunt inuenti. vt ff. e. l. ij. §. i. k ¶ Adicere. cui con dic̄ om adiecte neceſſe parem non hꝫ. ſed in eius ꝯdicionis defec tum de adempcione hereditatis cogitaſſe videtur. vt ff. deꝯdi. inſti. l. pe. in fi. ſꝫ for te inuanum cogitauit vt ibi dixi. ac. l ¶ Directō. ſi tn̄ ſub ſtituerit videtur ro gaſſe per fidei ꝯmiſſ. vt reſtituat. vt ff. ad trebel. l. ſceuola. ac. m ¶ Cōdicillos. plu res poteſt vt eciaꝫ oēs valeant niſi ꝯtͣriaꝫ cō tineant voluntatem. vt C. e. l. cum ꝓponal aliud in teſtamentis vt sͣ qui. mo. te. infit. .§. poſteriore. et facit ff. e. diuus. §. i. n ¶ Et nullam ſcꝫ de iſ lis quatuo r que in te ſtamento deſiderant̉. vel ſeptem teſtium. l̓ ſigillorum. vel ꝙ ſua manu ſcribantur. vel ꝙ ſubſcribantur teſ tes. vt ſupra de teſta mentis. §. i. Sed que dam ſolennitates hic deſiderantur. vt ſint quinqꝫ teſtes. vt dixi. mus ſupra ti. ij. §. fi. Accur. flo.
tipumn i jxiij iiu qnui a mē int gramaſt neit abrpola

III
De hereditatibus q̄ ab nteſtato deferuntur. Nteſtatus decedit qͥ aut omnino teſtamentum non fecit. aut nō iure fecit. aut id qd̓ fecerat ruptū irritū ve fc̄m ē aūt ſi ex eo nemo heres inſtitutꝰ eſt. ¶ In teſtatoꝝ aūt hereditateſ ex lege. xij. tabl̓aruꝫ pͥmuꝫ ad ſuos heredes ꝑtinent. ¶ Sui autē heredes eſti matur vt ſupͣ diximus qui in poteſtate moriētis fue rint. veluti filius filiaue. nepos neptiſue ex filio ꝓ nepos ꝓneptiſue. ex nepo te ex filio nato ꝓnatus ꝓ nataue. Nec intereſt vtꝝ naturales ſint liberi an ad optiui. ¶ Quibus connu merari ncc̄e eſt eciam eos qui ex legitis mr̄imonijs nō ſunt ꝓgeniti. curijs tn̄ ciuitatū dati ẜm diualiuꝫ ꝯſtōnum que ſuꝑ hiſ poſiti ſunt tenorē he̓dū ſuoꝝ iu ra naciſcūtur. Necnō eos quos noſtre amplexe ſunt ꝯſtōnes ꝑ quas iuſſimꝰ vt ſi quis mulierem in ſuo cō tubernio cōpl̓auerit non
ab īicio affectōe maritali ea tam̄ cū qua poterat ha be̓ ꝯiugiū et ex ea liberos ſuſtulerit poſtea vero affe ctione ꝓcedēte et nuptia lia iura ⁊ inſtrumēta cum ea fecerit ⁊ filios vl̓ filias habuerit. nō ſolū eos libe ros qͥ poſt dote editi ſūt iu ſtos dicimꝰ et in pt̄ate eē pr̄is. ſed etiā anteriores qͥ bus ⁊ hijs qui poſtea nati ſunt occaſionē legitimi no mis p̄ſtiterūt qd̓ obtinere cenſuimꝰ et ſi non ꝓgeniti fuerint poſt dotale inſtr̄m ꝯfectū liberi l̓ etiā nati ab hac luce fuerūt ſubtracti ¶ Ita demū tamē nepos neptiſue ꝓnepos ꝓneptiſ ue ſuoꝝ he̓dū numero ſūt ſi p̄cedēs ꝑſona deſierit in ptate ꝑentis eē. ſiue morte id acciderit ſiue alia rōne veluti emacipacione. Nā ſi ꝑ id tꝑs quo qͥſ morit̉ filiꝰ in pt̄ate eius eſſꝫ nepos ex eo ſuus heres eē non pt̄ id qꝫ ī cet̓is deincepſliberoꝝ ꝑſonis dictū intelligimus ¶ Poſtumi qͦꝫ qui ſi viuo ꝑente natī eſſent in pt̄ate
oteſtatus. fecit. vl̓ qꝛ nō vult. vl̓ qꝛ nō pt̄. vt pupiulꝰ fu ioſus. lꝫ hij ī ꝓpͥe inteſtati dicunt̉ eſſe et ſi vellēt teſtari n̄ pn̄t. vt. ff. de ſuis. et le. l. i. in princi. b ¶ Aut non re fecit. qꝛ caruit ſolennitate teſtiū. vel nō habuit teſta ati factōꝫ ⁊ fecit. Ugatōne l̓ agnatōe poſtumi. vt. sͣ. qͥbꝰ aſſuptū. arror mo. t. infir. i. ℟. et noͣ ꝙ nō ē ꝑ oīa idem n̄ rūpit̉. ac ſi nulluꝫ ſcm̄ eēt cū pͥo caſu .ſ qn̄ rūpit̉ legatū ut ex codicill̓ nō valeat vt. C. de cōdicill̓. l. ī cd̓o ſic. vt. sͣ. d̓ fide. i( cō. he̓. §. p̄terea. et ff. de iur. cōdicilloꝝ ſi qͥs tn̄. ī fi. i. ℟n̄. et l. ab īteſtato. ⁊. sͣ. t. j. §. non tantum. d ¶ Irritūue. vt ꝑ ca pi. di. teſtatoris. vt sͣ. qͥbꝰ mo. te. īfirm̄t̉ ſ. non tn̄. et facit. ff. de ꝟ. ſig̓. inteſtatus e ¶ Extitit. ſūt et ali duo modi vt ꝑ q̄relā. vl̓ ꝑ ꝯtra tabulas te ſtam̄to reciſo. ut. C de collac̄. vt liberis. f ¶ FIupͣ diximus. sͣ. de hē. q. ⁊ dif. §. ſui. fuerīt. Itē alid̓ encce. vo nemo eoſ cedat vt ibidē d̓r. vt sͣ. d̓ he̓. qͣ. ⁊ dif. §. ſu h ¶ Filio nato. aliud ſi ex filia. vt. sͣ. d̓ pa. 0. §. fi. ¶ Pronatus .i. ꝓc a me natꝰ. qꝛ ī qͣrte gradū eſt. michi qu vocat̉ abnepoſ. vt. de gͣdibꝫ. §. iiij. l̓ di ꝯpoſiti oni ꝓ ſin plici .i. natū vl̓ natā et ſic pōne ꝓ nepote pdc̄o. vel dic melius loquit̉ de omībꝰ de ſcēdentibꝰ vlteriori bꝰ. et iō dic̄ ꝓnatus. qꝛ vſqꝫ in īfinitū ſuc cedunt. vt maut̓. de here. ⁊ fal. ab īteſt. .§. i. et ſic ꝓp̓e ponit̉ ꝓnatuſ .i. ꝓcul natꝰ k ¶ Nec int̓ eſt. naturales. id ē legitimi. ¶ Adoptiui. qͦ ad hͦ vt ſui dicant. nͥ emācipati fuerīt. tūc em̄ int̓eſt cū nat̉ales emācipati iur̓ p̄torio ſuccedūt. adop tiui n. vt. ff. e. l. j. §. ſuoſ. ⁊. jͣ. e. §. mīꝰ. m ¶ Quibꝫ .ſ. ſuis he̓ n ¶ Curijs. erat em̄ curia ſiue corpꝰ in qͣlibꝫ citate Edibꝰ q̄ curia indigebat officialibꝫ vt negociā expedirent̉. vt in aut: d̓ defē. ci. §. nulla in fi. col. iij. vnde qͥcūqꝫ vellꝫ nat̉alē ſuū filiū dare illi curie. vel ip̄emet filiꝰ poſt mortē pr̄is ſe bfrerre nō extātibꝰ legitīs. vel pr̄ teſtamēto illud dicat. legitimꝰ fiebat. vt in aut̓. qͥbus mo. na. eff. §. qd̓ vero. ⁊. §. ſſqͥs igit̉. ſic fit remiſſio pcc̄oꝝ hijs qui vadūt vltra mare beScd̓m diualiū. id eſt. principum id theodoſij ⁊ leonis vt. C. dena. li. ſi quis. et. l. quoniam.
p ¶ Aecnon eos. ſcꝫ neceſſe eſt ꝯnumerari inter ſuos. q ¶ Conſtitutōnes. C. de na. li. cumquis. et. l. nuper. r ¶ Suſtulerit .i. habuerit ⁊trimonium int̓ ticiū et bertā g ¶ Inſtra. in qͥbus ꝯtineat̉ maꝫͣ eſſe ꝯtractū. et dotē da tam eſſe. q̄ inſtra dotalia vel nuptialia dicunt̉. et ſine hijs duob̓ꝫ .ſ. ſcriptura ⁊ dote dixit. p. n̄ vale̓ mr̄imoniū. qꝛ lex plimūqꝫ de his dicit tali caſu. vt h̓ et. sͣ. d̓ nup. §. n̄ alias. vt. ff. d̓ re. iur̓. nup. nos di cimꝰ vale̓ mr̄imoniū vt. C. de nup. ſi vici nꝰ. et in aut̓. d̓ nup. .§. nuptias. ſꝫ nō fiei̓ liberoſ legitios. ut ī aut̓. de tri. et ſe. §. fi. t ¶ Preſti ⁊col. iij. terūt .ſ. pͥmi. nā ⁊ ob hͦ retinēt qͥdam priꝰ ꝯcubinas vt exꝑiāt̉ an ex eis poſſint fi lios hr̄e vt poſtea ac cipiāt eas in vxores vel repellāt ꝙ ſcꝫ vt repellant̉ in vxorē ꝓ hibitū eſt. vt ī aut. qͥbus mo. na. ef. leg̓. .§. qm̄ col. vij. u ¶ Cenſuimus. q. d. non ſolū ſi naſcāt̉ po ſtea et viuāt cū pͥmiſ ſiue non naſcant̉ aliqͥ ſiue etiā ſi naſcantur aliqui ⁊ moriant̉. vt C: d̓ na. li. nuꝑ. et noͣ ꝙ ſi etiā legitīos ha beāt ex vxorē qͦndaꝫ tn̄ hec valēt ⁊ ſiue ex libera ſiue ex liberta ſiue ẜua quā poſtea manumiſerit et in vx orē duxerit hͨ ẜuant̉ vt in aut̓. de inceſt. nupti. §. fi. et in au t̓. de triē. et ſe. §. fi. et in aut̓. de filijs an̄ do. inſtr̄a natiſ. ꝑ to tum ti. x ¶ Ita deſierit. ſꝫ nū quid filiꝰ p̄cedit ne potē ex altero filio vno gͣdū. ut. jͣ. d̓ gra. cog. §. primo gradu et. §. ij. et tamē non excludit. vt. jͣ. e. §. cum filius ℟n̄. non vi det̉ p̄cedere cum ſui pr̄is locū obtineat. vt in dicto. §. e. y ¶ Emācipatōe. l̓ capitis diminutōe maxīa l̓ media. n̄ aūt captiuitate. vt. sͣ. qͥbꝰ mō. ius pa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibus ⁊. ff. e. l. §. ſi filius z ¶ ā ſi ꝑ id tꝑs. ꝯtͣ. jͣ. e. §. cū autē queritur. in princi. ſo. vt. jͣ. t. i. §. ꝓximus. a ¶ Quis. veluti auus. b ¶ Eius. ſcꝫ aui. c ¶ Ex eo. ſcꝫ auo. omnes liberi appellent̉ lꝫ pꝰ trinepo d ¶ Perſonis. cū tē imꝓpͥe. vt. ff. d̓ gͣdibꝫ. l. iur̓ ꝯſultꝰ. §. pn̄tes. et. ff. de ꝟ. fig̓. l. liberoꝝ. tur ꝓ natis qͦtiēs de eo e ¶ Poſtumi. he̓des cū habeā cōmodis q̄rit̉. vt. ff. do ſta. ho. qui in vtero. et nota ꝙ poſtumus d̓r ꝓp̓e qui poſt humatōꝫ pr̄is naſcit̉. et d̓r ec̄ im ꝓpͥe ille qͥ facto teſtamēto

Ii
eius futuri forēt ſui he̓des ſunt ¶ Sui autē heredes fiunt eciā ignorātes. ſed lcꝫ furioſi ſint heredes ſui p̄n̄t exiſtere. qꝛ quibus ex cauẜ ignorātibus acqͥrit̉ nobis. ex his cauẜ ⁊ furioẜ acqͥri poteſt. et ſtatī mor teꝑentis quaſi ꝯtinuatur dominium. ⁊ ideo nec tuto ris auctoritate opus eſt in pupillis. cū etiā ignorati buſ acquirit̉ ſuiſ heredibꝫ hereditas. nec curatoris aſſenſu acquirit̉ furioſo ſꝫ ipſo iure ¶ Interdū autē licet in ptate parētis mor tis tꝑe ſuꝰ heres non fuit tam̄ ſuꝰ heres ꝑnti efficit̉ veluti ſi ab hoſtibus quis reuerſus fuerit poſt mor tem patris ſui. ius autem poſtliminij hͦ facit ¶ Per ꝯtrariuꝫ autē hoc euenit. vt licꝫ quis ī familia defū cti ſit mortis tꝑe. tam̄ ſuūſ heres non fiat. veluti ſi pꝰ mortē pater iudicatus fu erit ꝑduellionis reus ac ꝑ hoc memoria eius danata fuerit. ſuū em̄ heredeꝫ hr̄e non p̄t cum fiſcus ei ſucce dit. Sed pt̄ dici ipſo iure
eē ſuū heredē ſed deſine̓. ¶ Cū filiꝰ filiaue ⁊ ex alt̓o filio nepoſneptiſue exiſtat ꝑiter ad hereditate auivo. cant̉. Nec q̓ͥ gͣdū ꝓximior evlteriorē excludit Equū ī em̄ eſſe videt̉ nepōtes nep teſqꝫ in patris ſui locū ſuc cede̓. pari rōne et ſi nepos neptiſqꝫ ex filio ſit ⁊ ex ne pote ꝓnepos ꝓneptiſue. ſi mul vocant̉ ¶ Et qꝛ placu it nepotes nepteſue Item ꝓnepōtes ꝓnepteſue īꝑn tis ſui locū ſuccede̓ ꝯueni ens eſſe viſuꝫ eſt non in ca pita ſed in ſtirpes heredi tateꝫ diuidi. vt filiꝰ ꝑtem dimidiā hereditatis hēat ⁊ ex alt̓o filio duo pl̓eſue nepotes alterā dimidiam ¶ Iteꝫ ſi ex duobus filijs nepōtes nepteſue exiſtāt. ex alt̓o vnꝰ forte aut duo ex altero tres aut qͣtuor. ad vnū aūt duos dimidia ꝑs ꝑtineat. ad tres vl̓ qͣtu or altera dimidia ¶ Cum aut q̄rit̉. an quis ſuus he res exiſtere p̄t. eo tꝑe qͣrē dū eſt quo certū eſt alique ſine teſtamento deceſſiſſe qd̓ accidit et teſtam̄to de
naſcit̉. vt. ff. de iniuſto. r. te. l. iij. §. i. atim lꝫ iure p̄torio a ¶ Ignorātes. et inuiti. ⁊ ſta abſtine̓ poſſint. vt. sͣ. d̓ here. q. et dif. §. ſui. et. ff. ſi qͥs. o. cū. t. l. i. §. qui ſub. b ¶ Heredes .ſ. ſui. aliaſ ec̄ non niſi ꝑ curatorē ẜm qͦſd̓. vt C. de cū. fu. l. fi. §. tali ita c ¶ Acquiri poteſt. ſic. ff. de act. et obli. ſi a furioſo. et. ff. ſi cer. peta. l. ſi a furioſo. d ¶ Quaſi. hͦ ideo qꝛ ī corꝑalibꝫ d̓r ꝓpͥe cō tinuatio. ſꝫ dn̄ium eſt incorꝑale. hͦ re ꝓbo. qꝛ et poſſeſſio ē res corꝑalis. et tn̄ vna cum alia ꝯtinuat̉. vt ff. d̓ acqͥr̄. poſ. pon. .§. p̄terea. et. §. in do tis. et. §. ſi iuſſa. et. §. ſꝫ et legata. et. §. pe nl̓. dic̄ gͦ imꝓpͥe fieri ꝯtinuatōꝫ. qꝛ int̓ di uerſa non eadeꝫ fier debēt. ſꝫ pr̄ et filius vnū fictione iur̓ ſunt vt. C. de impu. et al ſub. l. fi. §. fi. e ¶ In pupillis. al̓s ſi ē hereditas exͣnei. et nō pr̄is tutoris au ctoritas et pupilli a ctus nccͣarius eſt niſi ſit infāſ. quo caſu ſui fic̄ tutor. ut. C. d̓ iure deli. potuit. et. l. ſi ī fanti. §. ꝑ ente. et. ff. d̓ tu. et cu. da. ab hiſ .l. impuberi f ¶ Interdū. ſic. ff. d̓ ſuis. et le. l. i §. īterd̓ g ¶ Suus. ff. de te ſta. lex cor. in fi. con tra. So. ibi non fuit reuerſus ſed hic ſic. h ¶ Poſtliminij. qd fingit eū ſꝑ in ciuita te fuiſſe. vt. sͣ. qͥbus mo. ius pa. po. ſol. §. ſi ab hoſtibus. i ¶ Poſt mortē. no qͥ dā de licta trāſire ꝯtͣ heredes etiā lit̓. non ꝯt̓. vt leſe maieſtatiſ in duobꝫ caſibus. qn̄ quis ꝯtra pnͥcipem vel contra rem pub. fuit molitus al̓ non vt. ff. ad. l. iul̓. ma. l. fi. et his duobꝫ caſibꝫ h̓ tm̄ loquit̉. Itemde reſiduis et peculatus et repetūdarū. vt. ff. ad. l. iul̓. repe. l. fi. jtē apoſtatatꝰ. ut. C. de apoſ. l. ij. et. l. apo ſtataꝝ. in fi. quēdā etiā nō tranſeūt lite cō. vt oīa alia pu blica. vt. ff. de accuſa. ex iudicōꝝ. alis ꝯteſtata lite tran ſeunt alias non. vt omnia priuata delicta. vt. C. de delic. d̓ func. I. i. et. jͣ. de ppe. et tem. act. §. non autem. k ¶ Perduellionis. id̓o dicit ꝑduellionis. qꝛ ꝑ duelluꝫ fie bat certamen ſi aliqͥs criminis huiꝰ reus dicebat̉. ꝙ aliqͥd ī ip̄ꝫ pnͥcipē vel rempublicā fuiſſet molitus ẜm. p. et pt̄ di ci hoc et defendi qꝛ et ẜm iura rōna videt̉ poſſe fieri debe̓ pugna. ⁊ ſunt ar. aliqua. ut. ff. ad. l. acquil̓. qua act. §ͦ. ſi qͥſ
in colluct. vt. ff. de re. iu. ꝯmod̓. et. ff. de hijs qui no. infa. athlete. et. C. de athletis. l. i. et. C. que res. pig. ob. poſ ſpēm. et. ff. de dona. donacōes in fi. Hijs em̄ legibus hē mentio de tl̓i pugna. q̄ n̄ fieret niſi de iure eſſet. vel dic per duellionis. id ē hoſtis crimīs. nā ꝑduelles hoſtes dicunt̉. ut. ff. de ꝟ. ſig̓. quod nos l ¶ Lemoria. nā ip̄e cū ſit mor tuus non pt̄ damn niſi a deo. vt. ff. qui ſentencie ſine ap. re l. penulti. m ¶ Daninata. hͦ ſc modo. ꝓnūcio cōti imꝑium luciū feciſſe et ideo bona in fiſcuꝫ inferri. nam ꝑ hͦ me moria damnat̉. et ij famia quadā defun ctus afficit̉. vt. sͣ. qͥ manu. non poſſ§. i. q ex tꝑe ꝯmiſſi delicti alienacōes ab eo fc̄e non valebūt. vt. C. ad. l. iul̓. ma. l. pnl̓ fi. et. ff. d̓ dona. l. do na. §. fi. n ¶ Poteſt. dici. ſcili cet verius o ¶ Deſine̓ .ſ. lata ſer tēcia. nā n̄ facit ip̄o iure deſine̓ he̓dē ſuū eſſe tale delictum. p ¶ Cum filius. filio ſecus ſi ex filia. vt j e. §. Itē vetuſtas. et .jͣ. §. diui. q ¶ Equū. ut in aut̓. qͥbꝰ mo. effi. ſui. §. r ¶ Vocant̉. ideꝫ. et ſi ꝑ bo. poſ. voc tur. vt. ff. de ꝯtrata bu. l. i. §. vocant̉. ſe ꝯtra. ff. d̓ contrata bu. l. iij. §. i. ſo. nō eſt ꝯtra. qꝛ ibi p̄cedit lius qꝛ patris loco ē adoptatus ad nep tē. vt. sͣ. §. ita tamē s ¶ In ſtirpes. jͣ. e. t. i. §. hoc eciā addend̓ in fi. ꝯtra. ſo. vt ibi. t ¶ Ex altero. ſic. jͣ. e. .§. fi. ſic. ff. d̓ in offi t pap̄. §. ꝓinde. ex duobus. ſic et. C. de ſuis. et. I. nepotes. Accurſius. u ¶ Item filijs p̄mortuis ex altero nepote x ¶ Cum autem. eo diligenter notato qui ſūt ſui heredes nunc nota quo temꝑe q̄rendus eſt quis ſit ſuus heres y ¶ Certū eſt. sͣ. e. §. ita demū. contra ſolue vt ibi dixi. z ¶ Sine teſtamēto. quod ꝯtingit. vij. modis. vt sͣ. en̄ princi. diximus. Accur. florentinus z ¶ Accidit. ſcꝫ vt vi deatur quis ſine teſtamēto deceſſiſſe. as Mortuo. ſcilicet exhereditato. b ¶ Non potuit. morte p̄uentus. vt. sͣ. e. §. ita tamen. c ¶Solus. ſcilicet ſuus heres. accurſius d ¶ Certum eſt. ſcilicet nepotem ſuum heredē eſſe cū nitu

III
ſtituto. Hac racōe ſi filiꝰ exhereditatus fuerit et ex traneus heres inſtitutuſ ē et filio mortuo poſtea cer tum fuerit heredē inſtitu tū ex teſtam̄to non fieri he redem. aut qꝛ noluit eē he res. aut qꝛ non potuit ne pos auo ſuo hereſ exiſtere Quia quo tꝑe certū eſt in teſtatū deceſſiſſe pr̄emfa. ſolus inuenit̉ nepos ⁊ hoc certū eſt. ⁊ licꝫ poſt mortē aui natus ſit. tamē auo vi uo ꝯceptus mortuo patre eius poſteaqꝫ deſerto aui teſtō ſuus heres efficitur ¶ Plane ſi ⁊ conceptꝰ et natus fuerit poſt mortem aui mortuo patre ſuo de ſertoqꝫ aui poſtea teſtam̄ to ſuus heres auo non exi ſtet. quia nullo iure cog nacionis patrē ſui patris tetigit. Sed nec ille ē int̓ liberos aui. quē filius emā cipatus adoptauerat. ¶ Hij autē cum nō ſint ſui quantū ad hereditatem li beri neqꝫ bonoꝝ poſſeſſio ne petere poſſunt quaſi ꝓ ximi ꝯgnati hec d̓ ſuis he redibꝫ. ¶ Emancipati aūt iure ciuili nichil iur̓ habēt neqꝫ em̄ ſui heredes ſunt. qꝛ in pt̄ate deſierūt paren tis eſſe. ne qꝫ vllo alio iure ꝑ legē. xij. tabularū vocan tur. ſed p̄tor naturali eqͥ tate motꝰ dat eis bonorū poſſeſſiōꝫ. vnd̓ liberi ꝑind̓
ac ſi ī pt̄ate ꝑētis tꝑe mor tis fuiſſent. ſiue ſoli ſint. ſi ue cum ſuis heredibꝰ ꝯcur rant Itaqꝫ duobus libe ris extantibus emācipatō et eo qui temꝑe mortis in pt̄ate ꝑētis ſui fuerit. ſane is quidē qui in pt̄ate ꝑen tis fuerit ſolꝰ iure ciuili he res eſt et ſolus ſuus heres Sꝫ cum emācipatus bene ficio p̄toris inꝑtem admit tit̉. euenit vt ſuus heres ꝓ ꝑte heres fiat. ¶ At hij qͥ emancipati a ꝑnte ī adop cionē ſe dederunt. non ad mittunt̉ ad bona natural̓ patris quaſi liberi. ſi modo cum iſ moreretur ī adopti ua familia ſint. Nam viuo eo emancipati ab adoptīo patre ꝑinde admittuntur ad dona naturalis patris ac ſi emācipati ab ip̄o pr̄e eſſent. nec vnꝙͣ in adopti ua familia fuiſſent. et con uenient̓ que ad adoptiuū patre ꝑtinent. extraneoꝝ loco eſſe incipiunt. ¶ Poſt mortē vero naturalis pr̄is emancipati ab adoptiuo patre. et quantū ad hunc adoptiuū patrē ꝑtinet eq̄ extraneoruꝫ loco fiunt. et quantū ad naturalis pr̄is bona ꝑtinet. nichilo ma gis liberoꝝ gradum nan ciſcant̉. quod ideo placu it ſic. quia iniquū erat eſſe in poteſtate pr̄is adoptiui ad quos bona naturalis
¶ Tetigit. nec eniꝫ fuit ꝓximus cogna tus ei ſcilꝫ qͦ viuo nō dum animal erat. vt ff. vnde cog. l. i. §. f quis proximus. ſed nunquid hodie per aut̓. ſuccedit. vt ī au t̓. de here. que ab in teſt. §. i. p. dixit ꝙ ſi. quia naturalis cauſa tantū ſpectat̉. io. cō tra. quia nec de iure p̄torio quo caſu na turalis inſpiciebat̉ admittebatur. vt ſe quit̉. vt. jͣ. e. §. eman cipati. et. ff. de ſuis et le. l. ticius. et. l. penl̓. accurſius. g ¶ Cognati. id ē tā ꝙ agnati. nām agna ti ſunt ꝓpximiores ꝙͣ cognati. nunqͥd ergo tercio ordīe inter cognatos vocant̉ ℟. mar. ꝙ ſic. vt. ff. e. l. i. ī fi. Ho. ꝯtra. qꝛ ibi de cōceptis pus. natis poſtea loquit̉. ſecꝰ ſi poſtea ꝯcipiunt̉ ⁊ naſcūt̉ vt h. et. ff. de iniuſt. r. te. ſi quis filio. §. non fuiſſe
crecedat eum. vt. sͣ. e. §. i. d ¶ Mortuo. anteꝙͣ adeatur ex teſtamento hereditaſ. vnde conſtat non tranſmitti ad fi lium. de inofficioſo. q̄relam. ȳmo etiam ea adita non tranſ mittebatur olim. ſed hodie contra. vt. C. de inoffi. ti. ſanctimꝰ al̓. l. ſi qͥſ filium. §. fi. e ¶ Teſtamento. ſcꝫ ab herede qui non vult adire. accurſius
h ¶ Etrancipati. qꝛ bona ratio. vt. sͣ. de here. qͣli. et dif. §. ſui. et. sͣ. e. §. i. ibi. ſin autē. ⁊cͣ. accur. i ¶ Nullo iure. ſcꝫ neqꝫ vt patroni neqꝫ vt agnati quos v̓ocat lex. xij. ta. vt .jͣ. t. i. in prin. et. jͣ. de ſucceſ. li. in prin. ali udecōtͣ. ut. jͣ. t. i. §. fi. k ¶ Soli ſint .ſ. eman cipati. accur. l ¶ Heredibꝫ. ſcꝫ cuꝫ alijs q̄ remanſerūt in poteſtate m ¶ Dimidia. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. nomē filia rū. §. portionis. n ¶ At hij. ſcꝫ vocāt̉ emancipati. ſed non om̄s et hoc ſequitur at hij. ⁊cͣ. o ¶ Adoptionem. id eſt arrogationem. p ¶ Pon admittunt̉. ff. de contra ta. l. iij. .§. ſi quis filio. Contͣ So. ibi non valuit ad optio ẜm jo. ſed h̓ va luit. vel diſtīgue. an detur extraneo. vt h̓ an detur in adoptōe nepos ex filio eman cipato patri eiuſd̓ vt ibi ar. sͣ. d̓ adop. §. ſꝫ hodie. Item. C. de adopc̄. l. penl̓. §. ſed ſiqͥdem. que eſt ꝯtra So. illā intellige vt .jͣ. e. §. admonendi. q ¶ Cum is. ſcꝫ pat̓ naturalis. accur. r ¶ Viuo eo. ſcꝫ pa tre naturali. s ¶ Ab ipſo. ſcilicet patre naturali. t Fuiſſent. vt. sͣ. de exhere. li. §. emanci ꝑatos. accur. u ¶ Extͣneoꝝ. ſi au tem morte patris ad optiui facti eſſent ſui iuris durat agnatōiſ ius inter eos. id ē in ter adoptiuū et natu ralem filium adoptā tis n̄ emancipatuꝫ vt ſibi ſuccedant vt. ff. de gra. cōg. filiū na turalem. et. ff. vnde cog. l. i. §. cognacō nis. et de adopc̄. l. antepenl̓. Mar. Itē et ip̄i adoptiuo pa tri ſuccedit. vl̓. jͣ. e. §. ſed ea. x ¶ Eius. id eſt naturalis patris. y ¶ Adoptiui. poſt emancipacionem non prius. vt. sͣ. e. §. nec intereſt. a ¶ Ad agnatos. nam ſi non emancipat. certum eſt ꝙ filij n̄

I
patris ꝑtinent. vtrum ad liberos eius an ad agͣtos. ¶ Mmus ergo iuris hn̄t adoptiui filij ꝙ naturales Nāqꝫ naturaleſemancipa ti beneficio p̄toris gradū liberoꝝ retinent licꝫ iure ciuili ꝑdant. Adoptiui ve ro emancipati. et iure ciui li ꝑdunt gradum libero rū et ap̄tore non adiuuāt̉ et recte. Naturalia em̄ iu ra ciuilis ratio ꝑimere nō poteſt. nec qꝛ deſinunt ſui heredes eſſe poſſunt deſi nē filieue. aut nepotes ne ꝑteſue eſſe. ¶Adoptiuiꝟo emacipati. extraneorū lo co incipiunt eſſe. qꝛ ius no menqꝫ filij filieue qd̓ ꝑ ado ptōne conſecuti ſunt. alia ciuili ratione id ē emanci pacōe ꝑdūt ¶ Ead̓ hͨ obẜ uant̉ ⁊ in ea bonoꝝ poſſeſ ſione quā ꝯtra tabulas te ſtamenti ꝑentis. liberis p̄ teritis id ē nec heredibus inſtitutis neqꝫ vt oportet exheredatis pretor polli cet̉. nam eos quidem qui ī poteſtate parētis mortis tꝑe fuerint et emancipa tos vocat pretor ad ean dem bonoꝝ poſſeſſionem eos vero qui in adoptiua familia fuerint. ꝑ hoc tꝑs quo naturalis parens mō reretur repellit ¶ Iteꝫ ad optiuoſ liberos emancipa tos ab adoptiuo patre ſic̄ ab inteſtato ita longe mninus ꝯtra tabulas teſtam̄ti ad bona eiꝰ non admittit qꝛ deſinunt in numero libe rorum eſſe ¶ Admonendi tam̄ ſumus eos qui in ado ptiua familia ſunt. quiue poſt mortē naturalis ꝑen tis ab adoptiuo patre emā cipati fuerint. īteſtatō pa rente naturali mortuo. lꝫ ea ꝑte edicti quā liberi ad bonorū poſſeſſione vocant̉ non admittant̉. alia tamē ꝑte vocari idē qua cogna ti defuncti vocant̉. ex qua ꝑte ita admittunt̉. ſi neqꝫ ſui he̓des liberi. neqꝫ ema cipati obſtent. neqꝫ agna tꝰ qͥdeꝫ vllꝰ interueniat. Ante em̄ p̄tor liberos vo cat tā ſuos he̓des ꝙͣ ema clꝑatos. deinde legitimos heredes. deinde ꝓximos cognatos. ¶ Sed ea oīa ꝯ quidē antiquitati pſacue runt. Aliꝙͣ autē emenda cione a noſtra ꝯſtitutōne acceꝑunt quā ſuꝑ hijs ꝑſo nis cōpoſuimus que a pa tribus ſuis naturalibus in adopcione alijs dant̉. In uenimus etem̄ nōnulloſca ſus in quibus filij et natu raliū ꝑentum ſucceſſionem ꝓpter adoptionem amitte bat. et adopcione facile ꝑ emacipacōꝫ ſoluta a neu trius patris ſucceſſione vo cabantur. Hoc ſolito mo re corrigentes ꝯſtitutione ſcripſimꝰ ꝑ quā diffinimus
e ¶ Adiuuantur. niſi ſint de ſuis. qꝛ auus adoptauit nepotē in filiū et poſtea emāci pauit. vt. ff. ad ter tul̓. l. ij. §. adoptiui f ¶ Ratio. id eſt emā cipaco. que iur̓. ciui. eſt. vt. ff. de re. iur̓. actus. g ¶ Non pt̄. ſic. sͣ. de le. ag. tu. §. fi. ſic. ff. de re. iur̓. nichil tā. h ¶ Emancipati. ab adoptiuo pre et pꝰ mortē naturalem. vt sͣ. §. poſt mortē. i ¶ Eadē que obẜuā tur in bo. poſſ. vnde liberi. et. jͣ. d̓ contra ta. bo. poſſ. ẜuantur k ¶ Eſſe. no ꝙ ſi emā cipet filius vel filia vel deinceps nō ſūt ſui heredēſ. non tam̄ deſinūt eē filij l̓ filie l ¶ Inſtitutis. hiſ em̄ īſtitutis n̄ dat̉ hͨ bo. poſ. nam p̄teritꝰ rumpat teſtamentuꝫ et huic ſcilꝫ inſtituto viā aꝑit. et hoc ē qd̓ d̓r niſi p̄terituſ ꝯmittat edictū. vt. ff. de ꝯtra ta. l. iij. §. ſi qͥs ex liberis. ſi autē p̄teritus nolit vti poſtꝙͣ ſemel agno uit inſtitutus habꝫ ꝯtra ta. iure ẜm ta. ꝙ ē mirabile. nec expectat pt̄m. ve. ff. de ꝯtͣ. ta. l. ſi pꝰ. §. fi. ⁊ del̓ .i. nōnūꝙͣ
ſuccedunt naturali patri. et ita agnati ſuccedunt. vt. sͣ. ꝓx. et. ff. vnde libe. l. i. Si aūt emanciparet ſuccederēt fi lij. vt. sͣ. ꝓx. §. et ſic in eius poteſtate eſſet ad quē bona na turalis patris perti nent qd̓ eſt abſurduꝫ et ꝯtra regulā iuris vt h̓ et. ff. de here. inſti. l. illa inſtitutio b ¶ Amus ergo iur̓. quia naturales filij emancipati iure p̄to rio vocant̉. ſꝫ adopti ui emancipati nō. vt sͣ. ꝓx. §. ergo. c ¶ Natales .i. legitī d ¶ Emancipati. ab adoptiuo patre. Accurſius florētinꝰ
m ¶ Oportet. ſcꝫ maſculi nominatim. femine inter ceteros. vt. sͣ. de exhere. li. §. i. Accurſius n ¶ Exheredatis. cū ergo mr̄is p̄te̓icō ꝓ exheredacōe ha beatur. ceſſat ibi ꝯtͣ ta. bo. poſ. ut. ff. 8ꝯcͣ ta. illud. §. ad teſtā. o ¶ In pt̄ate. eman ciꝑatis ꝯmittentibꝰ edictū. non alias ẜm mar. vt. ff. de cōtra ta. l. iij. §. ſi qͥs ex li. ſꝫ .Io. cōtra. nam nullū dicere pn̄t. et cōtra ta. ſuoiure habent. ut. ff. d̓ le. i. l. ſi duo et. C. de li. p̄. maxīm p ¶ Repellit. ſcꝫ pre tor repellit. niſi ſint in ſtituti. et eis ꝯmit tat̉ edictū. vt. ff. de ꝯtra ta. non putauit .§. in adopcōe. et. §. vt aūt Item ꝯtra. ff de cōtra ta. l. iij. §. ſi quis filio. So. vt. sͣ. e. §. at hij. Accurſius q ¶ Admonendi. licꝫ hos duos qui ſequū tur non admiſerimd̓ iur̓ ciui. vt. sͣ. e. §. at. ixiꝰ i hij tamen ⁊cͣ. r ¶ Ad bonorū poſſ. iminui vnde liberi. g ¶ Emancipati. qui ſunt ſui per pretoreꝫ nfi ula vt. sͣ. e §. emancipati t ¶ Legitimos. id eſt agnatos. ut. jͣ. t. i. pri tilidio ma rn̄ſione. u ¶ Proximoſ. ſic. ff. iia ſi ta. te. ſ. i. ſic. ff. qͥs or. in bo. poſſ. ſerue utiqtir. tur. l. i. x ¶ Sed omnia que rint hui sͣ. e. §. at hij dicta ſūt nbagan et. sͣ. in ꝓx §. y ¶ Aliquā. q. d. que dam correximuſ. que dam retinuimus. z ¶ Conſtitucione vt .C. de adopcōne. l. i penult̓. a ¶ Naturalibus. et legitimis. accur. b ¶ Connullos .i. ali m quos. c ¶Ad neutrius. vt sͣ. e. §. at hij. d ¶ Vocabant̉. hͦ idē v vetͣ etiā ꝯtingere hodie ī caſu quē hēmus. jͣ. e. §. noſtra aut x vt. C. d̓ adopc̄. l. pnl̓. §. ſꝫ hͦ. ſed dic ꝙ auus adoptans tenet̉ ei relinq̄re quartā vt filio ar rogato. vt. jͣ. e. §. noſtra ibi quēadmodū.

III
quando ꝑens natural̓ filiū ſuū adoptand̓ alij dederit integra omnia iura ita ſer uari atqꝫ ſi in pr̄iſ natural̓ ptate ꝑmanſiſſet nec peni tuſ adoptio fuerit ſubſecu ta niſi in hoc tm̄ modo caſu vt poſſit ab inteſtato ad pr̄is adoptiui venire ſuc ceſſionem Teſtam̄to autē ab eo facto neqꝫ iure ciui li neqꝫ p̄torio ex heredita te eius aliquid ꝑſequi po teſt neqꝫ ꝯtra tabulas bo noꝝ poſſeſſione agnita ne qꝫ inofficioſi querela inſti tuta cum nec nccͣitaſ pr̄i a doptiuo imponatur vel eū heredē inſtituere vel exhe redatū eum facere vtpu te nll̓o naturali vincl̓o cō pulatū. neqꝫ ſi ex ſabinia no ſenatus cō. ex tribꝰ ma ribus fuerit adoptatꝰ. Na et in hm̄oi caſu neqꝫ quar ta ei ẜuatur. nec ulla actio ad eiꝰ ꝑſecutōꝫ ei ꝯpetit. ¶ In nr̄a aūt ꝯſtitucione exceptꝰ eſt is quē ꝑens na turalis adoptandū ſuſcē perit. vtroqꝫ em̄ iure tam naturali ꝙͣ legitimo ī hac ꝑſona ꝯcurrente. priſtina iura in tali adopcione ẜua uimus. quēadmod̓ ſi pat̓ fa. ſeſe dederit ad arroga dum que ſpecialiter et ſi gillatim ex p̄fate conſtitu tionis tenore poſſunt col ligi. ¶ Item vetuſtas ex maſculis ꝓgenitos plus
diligēs ſolos nepotes vel neptes qui ex virili ſexū d̓ ſcendūt. ad ſuoꝝ vocabat ſucceſſionem. et iuri agna torum eos antēponebat. ¶ Nepotes aūt qui ex fili abus nati ſunt et ꝓnēpo tes ex neptibꝰ cognatoꝝ loco numerās. poſt agna torū lineā eos vocabat tā in aui ꝙͣ proaui materni. quā in auie vl̓ proauie ſiue paterne ſiue materne ſuc ceſſionē ¶ Diui autē pnͥci peſ non paſſi ſunt talē ꝯtra naturā iniuriā. ſine ꝯpete ti emēdacione relinquere Sꝫ cum nepotis vel ꝓnē potis nomē ꝯmūe eſt vtriſ qꝫ qui tam ex maſculis ꝙͣ ex feminis deſcēdūt. ideo eundē gradū et ordinem ſucceſſionis eis donauerūt Sed vt aliquid amplius ſit eis qui non ſolū nature ſed etiā veteris iuris ſuf fragijs muniunt̉ porcione nepotū ⁊ neptum vel dein ceps d̓ quibus ſupͣ diximꝰ paulo minuendā eſſe exiſti mauerūt. vt minus tercia ꝑte acciꝑent quam mater eoꝝ vel auia fuerat accep tura vel pater eorū vl̓ auꝰ paternus ſiue mr̄nus. qn̄ femina mortua ſit de cuiuſ hereditate agitur. hijſqꝫ licet ſoli ſint qui deſcēdūt ex femineo ſexū adeūtibꝰ agnatos minime vocabāt ¶ Et quēadmodū lex. xij.
Ab eo. ſcꝫ adop tiuo patre. k Cure ciuili. quia non eſt in ptate ſua. l ¶eqꝫ pt̄orio. qꝛ non ē emācipatꝰ ab eo. vt. sͣ. de exhere. lib̓. in pnͥ. §. emanci patos. et. §. fi. m Unofficioſi. sͣ. de noffic̄. teſt. ꝯtra. § tam autē. So. illa in elligit̉ ẜm diſtīctō ne hꝰ. §. vt ibi dicit̉ Conſulto. ꝙ non dicebat ꝙ tres iuuenes arro gati deferebant̉. vt vnū eligeret. qͦ caſu magna erat hec ſolē nitas. vnde ex ꝯſtōe diui pij quartā ei da bat arrogatō quod hodie nō eſt ȳmo id̓ hoc caſu vt et alias. vth̓. et. C. de adop. penl̓. §. ꝙ autem ¶ Ad eiꝰ. ſcꝫ qͣrte. p ¶ Noſtra. conſtōe vt. C. de adop. l. pe nl̓. §. ſi vero pater ¶ ¶ Parens. hoc ī in finitū accipe. vt. ff. de gra. l. iur̓. edn. §. parentes. t ¶ Seruauimꝰ. ut ſuie loco filij habeat ſiue nepotis adop tet: ac ſi vere naturalis eſſet. ſcꝫ finio p̄cedente nepotē. vi c. de adop. l. pnl̓. §. qd̓ autē in fillo s ¶ Quēadmodum.
¶ Conſtitutionem. ſcꝫ predictam. Accurſius. cPermanſiſſet. nunqͥd ergo n̄ ꝑmanſit. Rn̄. ȳmo ꝑman it. vt. sͣ. de adopc̄. §. ſed hodie. ſed hoc dixit referendo ſe ad factū. q. d. ac ſi d̓ iure et de facto ī eiuſ familia ꝑmanſiſſet g ¶ Lm̄modo. nūqͥd eum in ius vocabit ſi ne venia. Item nun quid alimēta tali fi lio dare tenet̉. ℟º. n̄. ꝑ hanc literaꝫ. et. sͣ de adop. §. ſed hodie pla. dixit contra h Ib īteſtato. ſcꝫ mul cum alijs natu ralibus. ut. C. d̓ ſui s et le. ſi te. non tamen ſuccedat alijs ꝯſang uineis ſui patris ado vtiui. vt. C. d̓ adop. j. penl̓. §. ſiqͥdē in fi. Accurſius florent̓.
qͣ. d. ſic tranſit vt in hoc caſu qui ſequitur. t ¶ Item vetuſtas. correximus ius aniquū circa liberos pͥmi gradus nat̉ales ſiue adoptiuos. nūc circa vlteriores u ¶ Solos. ī hͦ male. x ¶ Anteponebat. in hoc bene. y ¶ Nepotes voca bat. ſcꝫ vetuſtas non ciuilis iuris auctori tas. vt. sͣ. ſed p̄torij ut. jͣ. t. i. §. ſꝫ qꝛ. accur z ¶ Materni. ſcꝫ mori ente maſculo d̓ cuius bonis agit̉. ut. jͣ. §. proximo. a ¶ Materne. ſcꝫ mo riente femina. vt. jͣ. ꝓximo. §. accur. b ¶ Diui principes. vt. C. d̓ ſuis. et. leg̓. ſi defunctus. et. C. d̓ col. l. illā. accur. c ¶ Donauerunt. ſcilꝫ principes ſed nō idē cōmodū vt ſequit̉. d ¶ Suffragio. id ē. lege. xij. tabularum. e ¶ Ainuuntur. nota duas rationes vince̓ vnā. vt. sͣ. de adop. .§. ſꝫ hodie in fi. §. f ¶ Diximus. ſcꝫ nll̓o modo niſi tercio ordi ne ſuccederet. vt. sͣ. ꝓximo. §. g ¶ Paulo. nota pa ruin de tercia parte totius rei dici. ſic in aut̓. d̓ exhi. et intro. reis. §. ſanctimus. h ¶ Eſtimauerunt. ſci licet principes. i ¶ Mortua ſit. nota duos caſuſ. ſi eniꝫ mo ritur femina. nepo tes vel neptes ex ma ſculis vel feminis in nichilū olim niſi pꝰ agnatos hodie cum diminutiōe ſuccedūt tercie partis. ſi mori. tur maſculus. nepo tes ex filia tm̄ vocen tur cum diminutione tercie ꝑtis vt hic d̓r k ¶ Xij. tabū. quod de diminutione hac t̓cie dicitur corrigit̉ ꝑ ſequentem. §. ſcd̓m mar. ſed noſẜm. b. di cimus ſequentem. §. parte que debebatur agnatis. ſcꝫ quarta. non auteꝫ d̓ hac loqui in quadaꝫ alia tercia. ſed ꝑ aut̓. dicinius de hac tercia correctum. ſcilicet. vt equaliter hodie veniāt. vt ī aut̓. d̓ triē. et ſe. §. neqꝫ illo l ¶ Vocat. ſcꝫ. sͣ. e. §. cum filius. Accurſius.

III
tabulaꝝ filio mortuo ne potes vel neptes ⁊ ꝓnepo tes vel ꝓneptes in locum patris ſui ad ſucceſſioneꝫ aui ſuivocabat. ita ⁊ prin cipalis diſpoſicio in locuꝫ matris ſue vel auie. eoſcū iam deſigͣta ꝑtis tercie di minūcione vocat Sꝫ noſ cuꝫ adhuc dubitatio ma nebat int̓ agnatos et me moratos nepotes qͣrtaꝑ te ſub̓r defuncti agnatis ſibi vedicātibꝫ ex cuiuſdā ꝯſtōis auctoritate memo ratā q̓dē ꝯſtōꝫ a nr̄o cōdi ce ſeg̓gauimus. neqꝫ in ſe ri eā ex theodoſiano cōdi ce nr̄o ꝯceſſimꝰ ¶ Noſtra aūt ꝯſtōe ꝓmulgata. toti iuri eius derogatū eſt. et ſanctimus talibus nepoti bus ex filia vel ꝓnepotibꝫ ex neptē et deinceps ſuꝑ ſtitibus agnatiſ nullā ꝑtē mortui ſucceſſionis ſibi uē dicare ne hij qui ex tranſ uerſali linea veniūt potio res hijs habeantur ꝙ qui rectoiure deſcēdūt. Quā ꝯſtitutionē noſtra obtine̓ ẜm ſui vigorē ⁊ tꝑa ſancti mꝰ. ita tn̄ vt quēadmodū inter filios et nepotes ex fi lio antiquitas ſtatuit non in capita ſed in ſtirpes di uidi hereditatē. Similit̓ nos inter filios ⁊ nepotes ex filia fieri diſtribucionē iubemus veluti inter om̄s nepotes vel neptes ⁊ inter ꝓnepōtes et ꝓneptes et alias deinceps ꝑſonas vt vtraqꝫ ꝓgenies mr̄is ſue vel patris auie vl̓ aui por tionē ſine vlla diminuciōe
ꝯſequātur. vt ſi forte vnus vel duo ex vna ꝑte ex alte ra tres aut qͣtuor extent. vnꝰ aūt duo dimidiā alte ri tres aut qͣtuor alterā di midiā he̓ditatis habeat De lt̄imi agnatoꝝ ſucceſ. I nemo ſuus he res vel eoꝝ quos inter ſuoſheredeſ ſptor vel ꝯſtitutiones vo cant extat et qui ſucceſſio neꝫ quoqͦmodo amplectit̉. tunc ex lege. xij. tabularū ad agnatum ꝓximum ꝑti net hereditas. ¶ Sunt au tem agnati vt primo quo qꝫ libro tradidimus. cog nati ꝑ virilis ſexus ꝑſonaſ ꝯgnacione ꝯiuncti quaſi a pre ꝯgnati. Itaqꝫ ex eod̓ pr̄e nati fratres agnati ſi bi ſunt qui et ꝯſanguinei vocantur. nec requiritur an etiā eandē matrē habu erint. ¶ Item patruꝰ fr̄is filio et inuiceꝫ is illi agna tus eſt eodē numero ſunt fratreſ patrueles id ē qͥ ex duobꝫ fratribus ꝓcreati ſunt qui etiā conſobrini vo cantur qua racione etiam ad plures gradus agna cionis ꝑuenire poterimꝰ. ¶ Dijetiā qͥ poſt mortem patris naſcunt̉ iura ꝯſangͥ nitatis nanciſcūtur. Non tn̄ omnibuſ ſimul agnatis dat lex hereditatē ſed hijſ qui tūc ꝓximiori gͣdū ſunt cum certū eſſe ceꝑit aliquē inteſtatū deceſſiſſe ¶ Per adoptione quoqꝫ agtioniſ ius conſiſtit veluti inter fi lios naturales ⁊ eos quos pater eoꝝ adoptauit. nec
m Sed ꝯſtitutionem quam non habemus. vt ſequitur. n ¶ Conſtitutōne. vt. C. de ſuis. et. le. l. fi. Accurſius. o ¶ Tranſuerſa linea. ſic in aut̓. de nō ali. §. cū agit̉. c̓ca fi. pDeſcendūt. ſcꝫ ne potibꝰ vel ꝓnepoti bus ex filia. accur. q ¶ Et tꝑa vt in fu turis caſibꝫ tantū va leāt. vt. C. de ſuis. ⁊ le. l. vl. r ¶ Ita tn̄. hoc qd̓ ſe quitur eſt referendū sͣ. ad. §. diui. n̄ ad ꝓx s ¶ Statuit. vt. sͣ. e. .§. cum filius. t ¶ Diminutōe .ſ. qͣr te que d̓bebatur ag natis. non tercie que dabatur patruis. vt sͣ. ꝓximo. §. diximus u ¶ Similit̓ habeant ȳmo in capita videt̉ diuidi vt. jͣ. t. j. §. hoc etiā addendū in fi. § ſꝫ ibi d̓ collateralibꝰ h̓ de d̓ſcēdētibꝫ loqͥt̉ Inemo. etiaꝫ vnus. ut. ff. de teſ. tu. ſi ne y ¶ Suuſ. sͣ. mo t. i. §. i. z ¶ Pretor. sͣ. t. i. §. emancipati. a ¶ Conſtōneſ. sͣ. t. i. §. quibus connumē rari. et §. diui. b ¶ Succeſſionē. de c ¶ Exiſtat. Ifuncti dico ⁊ āplectat̉. naꝫ hͦ duo nccͣia ſunt d ¶ Quoquomō. ſcꝫ ci. vel pre. iure. e ¶ Agnatū. capito nō minutū. vt. ff. e. f ¶ Proxi capitis mū. id ē qui ꝓximior eſt defuncto. jͣ. e. §. ſi pl̓es. et. §. ꝓx. accut g ¶ Agnati. ſic. ff. d̓ legitiā tu. .l. ſūt autē h ¶ Libro. iii. sͣ. d̓ le. ag. tu. §. ſunt autē i ¶ Cognacōe. cog nacō eſt genꝰ. agna cio ſpēs. vnde qͥſqͥs eſt agnatus ē cogna tus. ſed non ꝯuertit̉. k ¶ Itaqꝫ ꝯſāguinei quaſi ex eodē ſangui ne nati. ceteri agna ti non dicunt̉ ꝯſāgui nei. vt. ff. de ſuis. et le. l. ij. in pn̄. accur. l ¶ Item. inuicē. ſcilꝫ filiuſ fratris patruo
m ¶ Et etiam ꝯſobrini. im ꝓp̓e. vt. jͣ. de gra. cog. §. iiij. n Hij. ꝯſanguinitatis. ſcꝫ ad ſuos fr̄es prius natos. ad re liquos vero agnatos agnationis tantum ius acquiritur vt. sͣ. ꝓx. diximuſ. et eſt verū hoc fiviuen te eo ijdē de cuiꝰ he reditate agit̉ ꝯcepti ſaltē erāt. vt. ff. de ſuis. et. le. h̓re. ticiuſ et. ff. vnde cogͣ. l. i. .§. ſi quis ꝓximior. o ¶ Non tamen. ꝙͣuis agnati vocentur ad hereditatē. non tam̄ ⁊cͣ. dat lex .ſ. xij. ta. p ¶ Sed hijs. et omī bus hijs. vt. jͣ. e. §. ſi iiijj tut plures. accur. q ¶ Certū. ꝙ eſt etiā iip ſcꝫ facto teſtamento ꝙ emanauit. qd̓ dic iſa vt. jͣ. ꝓx. §. accur.
c ¶ Quoqꝫ. q. d. non ſolum iure naturali. conſtituitur agnacō ſꝫ etiā ciuili. vt ꝑ ad optionē. ſcꝫ quālibꝰ iure iſto. vt. ff. d̓ ad op. l. i. et. sͣ. d̓ adop. Iuru ſi ſi in prin. ſed hodie ꝑ rpio eam tm̄ ex qua tran ſit in pt̄ateꝫ arroga toris. vt. sͣ. t. i. §. nr̄a muim aūt. ſꝫ tn̄ licet nō faat pluoo agnatus .ſ. hodie qꝛ non tranſit in pt̄ateꝫ nm extranei arrogāti ſuc cedit tamen ab inte ſtato patri tm̄ n̄ alijſ xo patris agnatis. vt C. de adop. l. pnl̓. §. poo ſi quidem. Accur. ¶ Naturales et le ſo gitimos. non tn̄ emā cipatos. ut. ff. degͣ. cogna. l. ſi filium. Accurſius. a ¶ Item ſi quiſ. non ſolun pater de quo dictum eſt.

III
dubiū eſt quin im ꝓp̓e ꝯſan gͣuinei appellant̉. ¶ Iteꝫ ſi quis ex cet̓is agͣtis tuis veluti frater aut patruus aut deniqꝫ is qui longio re gradū eſt adoptauerit aliquem agnatus inter ſu os heredeſ eſſe non dubita tur. ¶ Ceterum inter ma ſculos quidē agnacionis iure hereditas eciā ſi lon giſſimo gradū ſint vltro citroqꝫ capit̉ Quod ad fe mīas vero attinet. ita pla cebat vt ip̄e ꝯſangͣnitatis iure tm̄ capiant heredita te. ſi ſorores ſint vlterius non capiat. Maſculi aūt ad earum hereditates eciā ſi longiſſimo gͣdū ſint admittant̉. qua de cā fra tris tui aut patrui tui filie vel amice tue hereditas ꝑ tinet. tua ꝟo ad illas n̄ ꝑ tinebat Qd̓ ideo ita ꝯſtitu tu erat. qꝛ cōmodius vide bat̉ ita iura ꝯſtitui vt ple rūqꝫ hereditates ad maſ culos ꝯfluerent. ¶ Sed qꝛ ſane iniquum erat in vniu ſum eas quaſi extraneas r̓ pelli pretor eas ad bono rū poſſeſſionē admittit ea ꝑte qua ꝓximitatis nomīe bonoꝝ poſſeſſionē pollice tur. ex qͣ parte ita ſcilꝫ ad mittunt̉. ſi neqꝫ agnatus vllus nec ꝓximior ꝯgnatꝰ interueniat Et hoc quidē lex. xij. tabulaꝝ nullo mo ītroduxit. ſꝫ ſimplicitate legibus amica amplexa. ſi mili modo omnes agnatōſ ſiue maſculos ſiue feminaſ cuiuſcunqꝫ gradus ad ſi militudinē ſuoruꝫ inuiceꝫ
ad ſucceſſionē vocabat ¶ Media aūt iuris pruden cia que erat quidem lege xij. tabularū iunior. imꝑia li autē diſpoſicione anteri or ſubtilitatē quādā excō gitata p̄fatā differēciā in ducebat et penitus eas a ſucceſſione agnatoꝝ r̓pel lebat. omni alia ſucceſſio ne incognita. donec preto res paulatiꝫ aſꝑitatē iuris ciuilis corrigētes. ſiue qd̓ deeſt adimplentes huma nō ꝓpoſito aliū ordine ſuis edictis addiderunt. et cō gnacionis linea ꝓximita tis nomine introductaꝑ bonoꝝ poſſeſſione eas ad iuuabat. ⁊ pollicebantur hijs bonoꝝ poſſeſſionē q̄ vnde ꝯgnati appellabant̉ ¶ Nos vero legē. xij. ta. ſequentes ⁊ eius veſtigia in hac ꝑte ꝯẜuantes. lau damus quideꝫ p̄tores ſue hūanitatiſnon tam̄ eos in plenū huic cauſe mederi ī uenimus. quare etem̄ vno eodēqꝫ grādū naturali cō currēte ⁊ agnacionis titu lis tā in maſcul̓ ꝙͣ in femis equa lance conſtitutis ma ſculis quideꝫ dabatur ad ſucceſſionem venire omniū agnatoꝝ. ex agnatis aūt mulieribꝰ nullis penituſni ſi ſoli ſorori ad agnatoruꝫ ſucceſſionem patebat adi tus. Ideo nos in plenū om nia reducentes. et ad ius xij. ta. eandē diſpoſicioneꝫ exequentes nr̄a ꝯſtōne ſan ctimus. omnes legitimas perſonas id eſt ꝑ virilem ſexum deſcendentes. ſiue
Euos eſſe. id eſt agnaſcitur alijs agnatis adoptantis. c cis cogͣnatus fit. vt. ff. de adop. qui in adop. Accurſiꝰ ¶ Ceterum. id ē certe vel aliter. lex quidē. xij. ta. defere bat hereditate agna tis ꝓximis. ſꝫ media iuris prudencia cum diſtinctione. et h̓ di cit ceterum ꝓ ſed d Congiſſimo. de cēmo. vt. jͣ. de ſucceſ. 3. §. fi. accur. Fterimas. ⁊gnatas ¶ Quod placebat. nota caute poīt pla cebat et non placꝫ vt jͣ. §. nos vero. Et hͦ erat ꝑ mediā iut̓ pru denciā nō ꝑ legē xij. ta. neqꝫ ꝑ p̄torē. vt jͣ. e. §. et hͦ quidē. ⁊ §. media. accur. g ¶ Conſanguinita tis. id eſt agnatōnis h ¶ Eaꝝ .ſ. femīarū Lua .ſ. hereditas k ¶ Plerūqꝫ. hͦ ꝓpter ꝯſanguin eas vxore s de quibꝰ modo dixit l ¶ Ad maſculos. ſic sͣ. t. j. §. Itē vetuſtaſ
g ¶ Anterior. id eſt ꝯſtitutione anteriori. jͣ. ſcripta. que eſt .C. de legitimis here. l. lege. xij. tabulaꝝ. t ¶ Prefatam. ſcꝫ dictam. sͣ. e. §. ceterum. Accur. u ¶ Gas. agnatas fe minas niſi ſorores x ¶Omni. nam ordo ꝯgnatoꝝ nō erat ad hūc. vel dic etiā defi ciētibꝫ agnatis ipſe tn̄ non vocabantur. y ¶ Ciuilis. id eſt me die iur prudencie qd̓ ſcꝫ ciuile dicit̉. ut. ff. de orig̓. iur̓. l. ij. §. hͦ diſputatio. Accurſius florent̓.
n Sed qꝛ eas. ſcꝫ agnatas feminas. n ¶ Proximitatis. id eſt ꝯgnationis o ¶ Interueniat. nec aliquis ſuoꝝ. vt. sͣ. .t. i. §. admonendi. in fi. §. accur. QQuidem. que ſūt ſcꝫ in. §. ceterum. et .§. ſꝫ qꝛ dicta ſunt. q ¶ Sed ſimplicita te. remota differen cia agnatoꝝ vt īter maſculos et femina ſic. sͣ. de fidei cō. he re. §. ſed quia. r ¶ Iunior. et ſic noͣ ꝙ lex. xij. tabularū ē uetuſtior ꝙͣ media iu ris prudencia et ꝙͣ ius p̄torum.
z ¶ Hijſ bonoꝝ. id ē mulieribꝰ agnatis vltra ſorores. a ¶ Appellabant̉. ſic dicta qꝛ ꝑ eam cog nati vocant̉. b ¶ Nos vero. hic iu ſtimanus Ioquitur. c ¶ Tauſe. id eſt ex pulſioni agnatoꝝ d ¶ Quare etem̄. bn̄ dico forte ꝓuidend̓ agnatis feminis. qͣ re etem̄ ⁊cͣ. e ¶ Titulis .i. noībꝰ f ¶ Dabatur. id ē con cedebatur. g ¶ Aditus. certe n̄ erat racō iuſta l̓ ſuf ficiēs. licꝫ aliqua ſit vt. sͣ. e. §. ceterū ī fi. h ¶ Noſtra conſtōe. vt. C. de leg. here. l. lege. xij. tabulaꝝ

I
inaſculini gn̓is ſiue fe. ſint ſil̓imodo ad iura ſucceſſio nis ltīme ab inteſtato vo cari ẜm ſui gradus ꝑ̄roga tiuam. Nec ideo excluden das. qꝛ ꝯſanguinitatis iu ra ſicut germane n̄ habēt ¶ Hoc eciā addendū nr̄e ꝯſtōni exiſtimauimus. vt tranſferat̉ vnus tm̄ modo gͣdus a iure cognacionis in legitimā ſucceſſionē vt non ſolū fratris filiꝰ ⁊ filia ẜm ꝙ iam diffiniuimus ad ſucceſſionē patrui ſui vo cent̉ ſed eciā germane cō ſanguinee vel ſororis vtē rine filius et filia ſoli ⁊ nō deinceps perſone vna cum hijs ad iura auunculi ſui ꝑ ueniant et mortuo eo qui patruꝰ quidem eſt ſui fra tris filij ſuccedāt. auūculꝰ aūt ſororis ſui ſobuli ſimi li modo ab vtroqꝫ late̓ ſuc cedant. tanꝙͣ ſi omnes ex inaſculis deſcēdētes legi timo iure veniant ſcꝫ vbi frat̓ et ſoror ſuꝑſtites non ſunt. hijs etem̄ ꝑſonis p̄ce detibus ⁊ ſucceſſionē ad mittētibꝫ ceteri gͣdus re manēt penitꝰ ſemoti vicꝫ hereditate non in ſtirpes ſed in capitadiuidenda. ¶ Si plures ſint gradus agnatoꝝ aꝑte lex. xij. ta. ꝓximū vocat Itaqꝫ verbi gra. ſi ſint defuncti frater et alterius fr̄is filius. aut patruus frater habet̉ po tior Et quamuis ſingulari numero vſa lex. xij. tabl̓a. ꝓximū vocet tam̄ dubiuꝫ non eſt qͥn ſi plures ſint eiꝰ dēgͣdus om̄s admittunt̉.
Nā et ꝓp̓e ꝓximus ex plu ribus gradibus intelligit̉ ⁊ tam non eſt dubiū qͥn lꝫ vnus ſit gradus agnatō rū ꝑtineat ad eos heredi tas ¶ Proximus autem ſi qͥdeꝫ nullo teſtam̄to facto quiſqꝫ deceſſerit ꝑ hoc te pus requirit̉. quo mortuuſ eſt is de cuius hereditate q̄rit̉ ꝙ ſi facto teſtamēto quiſquaꝫ deceſſerit per hͦ tēpus requiritur quo cer tū eſſe ceꝑit nullū ex teſta m̄to herede extituꝝ. tunc em̄ ꝓprie quiſqꝫ inteſtatuſ deceſſiſſe intelligitur. qd̓ q̓dē aliqn̄ longo tꝑe d̓cla ratur in quo ſpacio tēꝑis ſepe accidit vt ꝓximiorē mortuo ꝓximus eſſe inci pit qui moriente teſtatore non erat ꝓximus ¶ Pla cebat aut in eo gne ꝑcipi endaꝝ hereditatū ſucceſ ſionē non eſſe vt ꝙͣuis ꝓxi mus qui ẜm ea que diximꝰ vocatur ad hereditatem aūut ſpreuerit hereditateꝫ aut anteꝙͣ adeat d̓ceſſerit nichilomagis legitimo iu re ſeq̄ntes admittunt̉. qd̓ iteꝝ p̄tores īꝑfc̄o iure cor rigētes non in totum fine auunculo relinq̄bāt. ſꝫ ex ꝯgnatoꝝ ordine eos voca bant vtpute agnacionis iure eius recluſo ¶ ꝫ noſ nichil ꝑfectiſſimo iure de eſſe cupiētes. noſtra ꝯſtōe ſanctimus quā de iure pr̄o natus humanitate ſugge rente ꝓtulimus ſucceſſio nem in agnatoꝝ heredita tibus non eſſe eis denega dam. cum ſatis abſurdum
b ¶ Simili mō. id eſt hinc inde. Vel dic ita femīe vt mare c ¶ Conſanguinitatis. id ē licꝫ non ſint ſorores q̄ germane vocantur quaſi ex eodē germine nate. Accurſiu d ¶ Hoc etiā extima uimus. ut. C. de leg̓. here. l. xij. ta. §. i. et .§. in hijs. accur. e ¶ Tantūmō. id eſt nō vlterior ꝓximior tm̄ ſit vt ip̄e ſorores. vel fratres vterini l̓ vterine ſequitur. vt C. de le. here. l. fi. §. ſed neqꝫ. accur. f ¶ In legitimā. ſcꝫ agnatoꝝ. g ¶ Sermane. id eſt nate ex eodeꝫ patre et mr̄e cū defuncto. h ¶ Vterine .i. nate ex eadē matre tantuꝫ i ¶ Deinceps. id eſt. vlteriores ſiue ī gra dū remociores. Accurſius florētinꝰ
i In capita. sͣ. t. i. in fi. ꝯtͣ. Io. ibi de deſcēdētibꝫ loqͥt h̓ de collateralibꝫ mi Si pl̓eſ ſint. ſic in aut̓. d̓ her̓. q̄abi teſt. §. ſi ꝟo neqꝫ fr̄es. et. §. de ſur̓s et le. he̓. l. ij. §. he̓ditas n ¶ Habetur. hͦ cor rigitur. vt. sͣ. dixi ꝑ aut̓. ceſſante. accur. o ¶ Proximus. ſic. sͣ. t. i. §. cū aūt queritur ſic. sͣ. e. §. non tamen p ¶ Tunc em̄. ſcꝫ cū nō aditur hereditas ex teſtamento. q ¶ Tempore. id eſt poſt mortem. r ¶ Placebat. ſcilicꝫ ex lege xij. ta. g ¶ In eo genere .ſ. iur ſucceſſionis. Accurſius florent̓.
k ¶ Suꝑſtites. hͦ cor rigitur ꝑ aut. ceſſan te. qꝛ et cum hijs ad mittunt̉. Itē et ī alio qd̓ ſubicit̉ hic. §. cor rigit̉. qꝛ in ſtirpes fit diuiſio hodie. ſed pꝰ hos filios fratꝝ fit diuiſio in capita. ut in aut̓. de here. qͣ. et dif. §. reliquū. ⁊ ī aut̓. vt fr̄m filij. §. i. qd̓ dic̄ in aut̓. in ſtir ꝑeſ diuidi. veꝝ ē qn̄ cū alijs .ſ. patruiſ vo cant̉ nepōtes. alias capita vt hic. Accurſius florētinꝰ
t ¶ Non eſſe. id ē ſuc ceſſoriū edictū inter agnatoſ locū non hꝫ ſcꝫ de ꝑſona in ꝑſo nā ſed inter ꝯgnato ſic vt .jͣ. ſequitur. et ff. de ſuc. e. l. i. §. qͥbꝫ ſꝫ de ordine īordinē ſeu de capite ī caput ſic vt de liberis ī ag natos. et de agnatis in cognatos. ⁊ poſt in viꝝ et vxorē vt ſe quit̉. vt. ff. ſi ta. te. mi. ex. l. i. i. ℟n̄. u ¶ Nichilomagis. id ē nō ideo magis x ¶ Sed nos. loqui tur iuſtimanus. y ¶ Protulimus. ſcꝫ in greco.

III
erat qd̓ cognatis a p̄tore aꝑtū eſt hoc agnatis eſſe recluſum. maxime cū in ho norē quidē tuteſaꝝ ⁊ pri mo gradū deliciēte ſeq̄ns ſuccedit et quod ī honorē obtinebat. non erat in ſu cro ꝑmiſſum. ¶ Ad legi timam autem ſucceſſioneꝫ nichilominus vocatur eti am parens qui cōtracta fi duciā filiū vel filiā nepote vel neptem ac deinceps e macipat quod ex nr̄a ꝯſtō ne oīno inducit̉ vt emanci paciones liberoꝝ ſemper videant̉ quaſi ꝯtracta fi ducia fieri cū apud vetēs non aliter hoc obtinebat niſi ſpecialiter contracta fiducia ꝑens mānumiſiſſet De ſenatꝰ conſul. t̓culiaō. Ex. xij. tabularuꝫ ita ſtricto iure vtē batur et prepone bat maſculorum ꝓgenieꝫ et eos qui per feminini ſe xus neceſſitudinem ſibi iunguntur adeo expelle bat vt neqꝫ qͥdē inter ma trē ⁊ filiū filiāue vltro ci troqꝫ he̓ditatis capiende ius daret niſi ꝙ p̄tōres ex ꝓximitate ꝯgnatoꝝ eaſꝑ ſonas ad ſucceſſione bono rū poſſeſſionē vnde ꝯgna ti accōmodata vocabant. ¶ Sꝫ hec iuris anguſtie poſtea emendatē ſunt ⁊ pͥ nius quidē diuus claudiꝰ mr̄i ad ſolacium liberoruꝫ
amiſſorū legitimā eorū de tulit he̓ditate poſtea au tē ſenatus ꝯſulto tertullia no quod diui adriani tꝑi bus factum eſt pleniſſime de triſti ſucceſſionē mr̄i nō eciā auie deferenda cautū eſt vt mater ingenua triū liberoꝝ ius habēſ. liberti na quatuor ad bona filio rum filiarūue admittatur inteſtatorū mortuorū. licꝫ in poteſtate parentis eſt vt ſcilicet cum alieno iuri ſubiecta eſt iuſſu eius ad eat cuius iuri ſubiecta eſt ¶ Preferunt̉ autē matri li beri defuncti qui ſui ſunt qͥ queue ſuorū loco ſunt ſiue pͥmi gradus ſiue vlterioriſ ſed et filie ſue mortue filiꝰ vel filia p̄ponit̉ ex conſtō nibꝫ matri defuncte id eſt auie ſue. Pater vero vtri uſqꝫ. non ecia auus ⁊ ꝓauꝰ matri anteponitur. ſcilicꝫ cum inter eos ſolos de he reditatē agitur ¶ Frater aūt ꝯſanguineus tam filij ꝙͣ filie excludebat matreꝫ Soror aūt conſanguinea ꝑiter cū matreadmitteba tur ¶ Sꝫ ſi fuerāt frater et ſoror ꝯſanguinei et ma ter liberis onerata ſit fra ter qͥdē matre excludebat ¶ Communis aūt erat he reditas ex equis ꝑtibus fratribus ⁊ ſororibꝫ ¶ Sꝫ nos ꝯſtōne quā in cōdicē noſtro nomine decoratō
tum eſt. ſcꝫ ſucceſſoriū ei tum de ꝑſona in ꝑſonam a ¶ h ¶ Cu ſatis. racō pͥmo c lo ſecunda. ucce id eſt ſuc. edictum d ¶ ¶ Apatoꝝ Ad legitima. eſt em̄ filius agͣtꝰ patri primus. vt. ff. d̓ ſu a et le. filius. qd̓ ius nō tollit̉ ꝑ ca. di. ſic̄ necīter fratres vt h̓ ct. C. de le. tu. l. iiij. d̓ nō erat rectū. v .ff. de re. iur̓. l. equī ē. et. sͣ. de le. pa. tu. ī fi. et. jͣ. d̓ ꝯtͣhe. ēp. l. ſi poſt emptionē Cric. ſid iij tra vt. sͣ. t. i. §. eman h ¶ Cōſtō Aſcipati. ne. nt. C. d̓ emā. li. l. ¶ Fiducia. ſic dicē do ius ſuccedēdi jboīs tuis michi re ẜuol̓ eciā ſic emanci po te cōtͣcta fiducia k¶ Lanumiſiſſet. id eſt emancipaſſet. ſic .ff. qn̄ d̓ pe. ac. ē an. l.j. §. alienatō. Ex. p̄ponebat inpropͥe. naꝫ ognatos nul o modo vocabat vt ſequit̉. Accur. in allaſculoꝝ. vt. sͣ .t. iin princi. n ¶ Receſſitudinē. i. cognacōꝫ. nā dicūỉ gnati nccͣarij. ut. ff d̓ iuſti. et iur̓. l. fi. filiū. qui ad inui cē ſūt cognati. vt. jͣ. de ſuc. co. §. vulgo. y. Anguſtie. nō ius dict anguſtioſum vl̓ iniquū. vt. jͣ. de ſuc. li. i pn̄. et. ff. ꝙ cꝰqꝫ iur̓. l. iij. in princi. q ¶ Poſtea. ſcꝫ poſt lege. xij. ta. ⁊ ꝑ diuū claudiū. ⁊ ꝑ ſenatus cō. tertull̓. vt ſequit̉ r ¶ Amiſſoꝝ. ſcilꝫ m acie ip̄is. ut ar. sͣ d̓ excuſacͣ. tu. in prī. vel dicꝙͣ gn̓alit̓ ſta tuit vt. C. d̓ īoff. te. libei̓. prima verior ē s ¶ Eoꝝ. ſcꝫ filioꝝ. t ¶ Auie. eciā hodie alua ſuccedit. ſic̄ mr̄ vt ī aut̓. de her̓. q̄ ab inteſt. §. ꝯſequens. ū abēs. id ē tres hn̄s filios. nō aūt in pt̄ate. vt. sͣ. de abop. §. femīe. quos tres hr̄e videt̉ eciā ſi tres gemīos po pit. ẜm Io. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. l. cū enixa. x ¶Parētis. ſcilꝫ inris. et ita noͣ de iure roͣnoꝝ vxorē alicꝰ eē ī pt̄ate ꝑntis
nō mariti niſi qͦ ad debitū carnis. aliud d̓ iure lōgobardo rū. vt h̓ et. C. de ꝯdi. inſer. ſi vxor. et in lōgobarda qualit̓ mulieri alienare permiſſum ſit. l. i. y ¶ Iuſſu .ſ. iure anti quo cū quelibꝫ here ditas patri ꝑ filiū q̄ titur. vt. ff. de acqͥr̄. here. qui in aliena. ſꝫ hodie in ſola ꝓfe cticia non aduenticia ſcꝫ exigitur iuſſus vt .C. de bo. q̄ li. l. fi. §. ſi non econtrario. z ¶ Preferunt̉ liberi eciā adoptiui. et ita demū ſi ip̄i ſuccedere velit. vt. ff. e. l. ij. §. lib̓i. et. §. ita demū. a ¶ Defuncti .ſ. filij d̓ cuiꝰ hereditate nūc agitur. Accur. b ¶ Primi gradus. vt filij. accur. c ¶ Vlterioris. vt ne potes et ſimiles. d ¶ Filioꝝ. qd̓ dic ut sͣ. d̓ hex. ab inte. §. i. et. ij. et. §. emancipa ti. et. §. diui. e ¶ Et filie. q. d. n̄ ſo lū nepos ex filio maſ culo excludit mr̄eꝫ d̓ functi. ſꝫ et nepotes f ¶ Prepo C ex filia nit̉. id eſt p̄fertur. g ¶ De fūcte. ſcꝫ filie h ¶ Pater. nō adop tiuus. vt. ff. e. l. ij. §. ſed neqꝫ auus. i ¶ Itriuſqꝫ. ſcꝫ filij et filie. hͦ eſt marituſ hꝰ mulieris volētis ſuccede̓ filio ſuo mor k Solos .ſ. tuo auū et mr̄eꝫ defuncti ſi aūt ſit auus et pat̓ et mr̄ defūcti. p̄fert̉ auuſ matri ⁊ eciā pr̄i vt. ff. e. equiſſimum. .§. i. et noͣ ꝙ h̓ fallit regl̓a. ſi vinco vincē tē ⁊cͣ. ut. ff. d̓ diu̓. tē ꝑ. et p̄. l. d̓ acceſſioī bus. nā auus pr̄i de functi p̄fert̉ vt. ff. e. .l. equiſſimum. §. i. et pr̄ mr̄i. nō aūt auus ꝑfert̉ mr̄i qn̄ ſoli ſūt ſic fallit ī aut̓. de eqͣ li. do. §. is ꝯſequens. Itē in aut̓. quibus mo. na. fi. ſui. §. diſcr̓ tis. Itē. ff. qui po. ī pi. ha. l. claudius. ſic. ff. d̓ īiuſto. r. te. .§. pnl̓. ¶ ¶ Excludebat. ſed male. hodie. vt. jͣ. e. §. ſꝫ cum m ¶ Admittebat̉. et bene. vt. jͣ. e. §. ſed cum. n ¶ Sꝫ ſi lib̓is. tribus vl̓ qͣtuor. vt. sͣ. e. §. poſtea autē.

poſuimus matri ſubueniē dum eſſe exiſtimauimus re ſpicientes ad naturam et puerperiū. et ꝑiculum ⁊ ſe pe morteꝫ ex hoc caſumr̄i bus illata. Ideoqꝫ impiū eſſe credimus caſuꝫ fortu itū in eius admitti detrim̄ tum. Si em̄ ingenua ter. vel liberta quater non pe perit immerito defrauda batur a ſucceſſione ſuorū liberoꝝ. Quid eniꝫ pecca uit ſi non pl̓es ſed paucos peperit et dedimus ius le gitimum plenū matribus ſiue ingenuis ſiue libe̓tiniſ et ſi non ter enixe fuerint vel quāter. ſed eum tm̄ vl̓ eam qui queue morte in terempti ſunt. vt ſic vocen tur in liberoꝝ ſuorū lt̄imā ſucceſſionē ¶ Sed cū an tea conſtōnes iura legiti ma ſucceſſionis ꝑſcrutan tes ꝑtim matrem adiuua bant. ꝑtim eā p̄grauabāt et non ſolū in ſolidum eaꝫ vocabāt. ſed in quibuſdā caſibꝫ terciam ꝑtem ei ab ſtrahētes certiſlegitimis dabāt ꝑſonis. in alijs aūt ꝯtrariū faciebāt. nobis at̄ viſum eſt recta ⁊ ſimplici via mr̄eꝫ om̄ibꝫ ꝑſonis le gitimis anteponi ⁊ ſine vl̓ la diminucōe filioꝝ ſuorū fr̄is ⁊ ſororis ꝑſona ſiue cō ſanguinei ſint ſiue ſola ꝯg nacionis iura habētes. vt quēadmodū eā toti alij or dini legitimo p̄poſuimus ita om̄s fratres et ſorores ſiue legitimi ſint ſiue non. ad capiēdas hereditates
ſimiliter vocemus. Ita tn̄ vt ſiquidē ſole ſorores ag nate vel ꝯgnate et mater defuncti vel defuncte ſuꝑ ſint dimidiā quidē mater alterā vero dimidiā ꝑtem omnes ſorores habeant. ¶ Si vero matre ſuꝑſtite et fratre ⁊ fratribus ſolis vel eciaꝫ cū ſororibus ſiue legitima ſiue ſola cognacō nis iura habentibꝫ inteſta tus quis vl̓ inteſtata mori atur in capita diſtribuit̉ hereditas eius. ¶ Sed quēadmodum nos mr̄ibus ꝓſpeximus. ita eas opor tet ſue ſoboli conſulere. ſci turis eis. ꝙ ſi tutores libe ris non petierunt. vel in lo cū remoti vl̓ excuſati intra annū petere neglexerint. ab eorū impuberum mori entiū ſucceſſiōe merito re pellentur Licꝫ aūt vulgo queſitus ſit filius filiaue pt̄ ad bona eius mater ex ter. tul̓. ſenatuſcō. admitti. De ſenatꝰ ꝯſul. orficiano. Er cōtrariū autē ſit vt liberi ad bo na matrum inteſta tarum admittantur. ex ſe natu ꝯſul. orfi. qd̓ orficio ⁊ rufo ꝯſulibus effc̄m eſt. qd̓ latū eſt diui marcitꝑibus et data ē tam filio ꝙ filie ſucceſſionē acciꝑe. exceptͣ legitima hereditas. eciaꝫ ſi alieno iure ſubiecti ſunt. et p̄ferunt̉ conſanguineis et ꝯgnatis defuncte matris. ¶ Sed cū ex hoc ſenatus conſulto nepotes ad auie ſucceſſionē legitimo iure non vocabantur. poſtea hͨ
a ¶ Sed cōdice .ſ. quē nō hēmus. ſed in pͥmo. C. remanſit que eſt. C. de iure deli. l. ij. Accurſius florentinus. b ¶ Fortuitū. ſcꝫ habere vel non habere tot filios cū ex di uīa gr̄a hͦ deſcendat. c ¶ Peccauit. nam fi pcc̄m eſt. magis fuiſ ſet mariti vt. C. d̓ le. her̓. le. xij. ta. l. fi. i. d Int̓cepti .i. ℟ cui ſuccedere vult. e ¶ Sꝫ cū ante ꝯſtōeſ qͣs nō hēmꝰ ẜm Io. f ¶ Perſoniſ. patruo ⁊ filio ⁊ nepoti pr̄u ut. C. e. li. fi. ī fi. i. ℟ g ¶ Faciebāt. id ē nil dabat niſi p̄dicti s.
q ¶ Cognacōnis. quia ſunt tm̄ ex mat̓re ſorores. r ¶ Proſpeximus. in ſucceſſione. g ¶ Conſulere. ſcꝫ in tutore peterdo. Accurſius. t Scituris. ſcꝫ matri bus negligentibus aliaſ nō ꝑdūt. vt. C. qui pe. tu. l. cū a ma tribꝫ. ⁊ maioribꝫ. ali as ſimil̓r non ꝑdunt ut. C. ſi aduerſus de lic. l. ij. accur. u ¶ Impubeꝝ. aliud ſi puberes moriant̉. vt. C. e. matres x ¶ Queſitus. niſi hic mater ſit illuſtris. ſic ecōtra talis filius il luſtri matri nō ſucce dit. vt. C. de orfi. ſi qͣ illuſtris. accur.
h ¶ Viſū ē. ut. C. e. i ¶ Perſonis. .l. fi eciā pr̄i defūcti. niſi in vſufrū. et toto qn̄ habebat defunctū ī pt̄ate alias in veſcen do tm̄. ſꝫ et in hͦ caſu hodie in totū hꝫ. v C. e. l. fi. ⁊ d̓ le. her̄. l. d̓ emācipatis. Iut̓ vero aut̓. deſcēdēti bꝫ defert̉ eqͣlit̓ pa ternis et mr̄nis. vt ī aut̓. d̓ her̄. ab inte. § ꝯn̄s. et. §. hoc quid k ¶ Diminucōe. q̄ fie bat ꝑ agnatos ſupra dc̄os in pnͥ. illius. § i ¶ Quēadmodū. q. d. qͥ in vno honorat in alio grauet̉. ſic. fi de iur̓iur̓. eum qui. m ¶ Eam. ſcꝫ matre n ¶ Sil̓. ſcꝫ cū mr̄e. o ¶ Sorores. hͦ caſu ē hodie idē quod in ſeq̄nti. §. vt in aut̓. d nup. §. pnl̓. q. §. qn̄ p ¶ Si vero. matro ltīma. qꝛ ſint ex vtro qꝫ parente. Accurſius florētinꝰ
y ¶ De ſenatuſconſu. to orficiano. Er ꝯtrariū id eſt ecōtra rio. nā. sͣ. ti. i tractatū eſt qualiter mater filio ſuccedit. nunc dicit econtra. vn̄ verſus. Succedit matri filiuſ ꝑ orficia num. Innidiā portās econtra tertulianū. z Liberi. ſtricte po nitur ꝓ filijs tm̄. vt .jͣ. e. §. i. al̓s ꝯtra. vi ff. d̓ ꝟ. fig̓. liberoꝝ a ¶ Matrū ingenua rum vel lib̓taruꝫ. vt ff. e. l. i. i. ℟n̄. ymmo et ancillaꝝ dūmodo ſit ſibi facta mora in fideicon. lib̓tate. vt .C. e. l. fi. f ¶ Legitīa. non quia lex. xij. ta. daretur. ȳmo denegabatur. vt. sͣ. t. i. in pr̓. ſꝫ ſe. natus cō. dat qd̓ vicē legis obtinet. vt. jͣ. de excep. §. hoc exē pli. accur. c ¶ Et p̄feruntur. ſcꝫ filij. accur. d ¶ CConſang̓neis. id eſt cognatis. e ¶ Tonſtōnibus qͣs non habemus. Accurſius florent̓.

If
emēdatū eſt vt ad ſimilitu dine filioꝝ filiarumqꝫ ne potes nepteſqꝫ vocentur. ¶ Sciendū aūt eſt huiuſ modi ſucceſſiones q̄ a ter tuliano et orificiano ſena tuſcon. deferuntur capi tis diminucione non ꝑimi ꝓpter illā regula qua no ue hereditates legitime capitis diminucione nō ꝑ eūt. ſed ille ſole que ex le xij. tabularum deferunt̉. ¶ Nouiſſime ſcienduꝫ eſt eciā illos liberos qui vul go queſiti ſunt ad matris hereditatē ex hoc ſenatꝰ conſul. admitti. ¶ Si ex pluribꝰ legitis heredibuſ quidā omiſerint heredita te vel morte vl̓ alia cauſa impediti fuerint qͦ minus adeant. reliquis qui adie rint accreſcit illoꝝ por cio. ⁊ licꝫ ante deceſſerint ꝙͣ adierit ad he̓deſ tn̄ eoꝝ ptꝫ De ſucceſſiōe cogna. Oſt ſuos heredeſ eoſqꝫ quos inter heredes pretor et ꝯſtōnes vocant. et poſt le gitimos. quorum numero ſunt agnati. et hij quos in locū agnatoꝝ tam ſupͣdi
cta ſenatus ꝯſulta ꝙͣ nr̄a erexit conſtō. ꝓximos co gnatos p̄tor vocat qua ꝑ te naturalis cognacio ſpē ctatur Nam agnati capiti diminuti quiqꝫ ex hijs ꝓ geniti ſunt ex lege. xij. ta. inter legitimos non habē tur ſed a p̄tore tercio ordi ne vocātur. exceptis ſolis tm̄ modo fratre et ſorore emācipatis. non eciā lib̓is eoꝝ qͦs lex ānaſtaſianā cū fratribus integri iuris cō ſtitutis vocat quidē ad le gitimā fratris hereditatē ſiue ſororis non equis tam̄ ꝑtibus ſed cum aliqua di minucione quā facile ē ex ip̄ius ꝯſtōnis verbis colli gere. Alijs vero agnatis inferioris gradus licet ca pitis diminutōꝫ paſſi non ſunt tn̄ antēponit eos ⁊ ꝓ culdubio cognatis. ¶ Eoſ eciam qui per feminini ſe xus ꝑſonas ex tranſuerſo cognacione iungunt̉ ter cio gradu proximitatis nomīe p̄tor ad ſucceſſionē vocat ¶ LLiberi quoqꝫ qui ī adoptiua familis ſunt ad naturaliū parētū heredi tatem hoc eodem gradu
cō Et nepotes. ideꝫ in alijs deſcendētibꝰ ex hac linea ſed qd ſi nepos iſte fuit ꝯceptus poſt mortē auie. ℟n̄. vt. sͣ. de here. q̄ ab inteſt. §. cum aūt diximus g Sciend̓ .ſ. di minutōe mīma. nā ꝑ arias om̄e ius etiā ꝯgͣtōis tollit̉. vt .z. de ca. di. §. quod autē h Regl̓aꝫ. tenor cꝰ eſt h̓. et .ff. de ca. di. tutelas .i. ℟n̄. i Sꝫ ille ſole. ff. vn̄ li. l. fi. īfi. ꝯtra. So. h̓ dicit ſole vt excludat eas tm̄ q̄ ex ſenatus con. deferuntur non p̄to rias ſucceſſiones. k duodecim. ſic. ff. e. l. i. §. capitis. ſic. ff d̓ ſuis et le. l. capitis l¶ Deferunt̉. quare magis lege. xij. ta. data hereditas ꝑdit̉ ꝑ ca. di. minimā. quā ſenatꝰ cō. delata. ℟º. qꝛ illa agnatiſ d̓fert q̄ agͣcō. ꝑ ca. di. mini mā tollit̉. ac ſenatus cō. filio qͥ mr̄i eſt cō gnatꝰ. et ꝯgnacō n̄ tollit̉ ꝑ ca. di. mīmā ut. sͣ. d̓ le. ag. tu. §. fi m Rouiſſime. vil go. qꝛ non hn̄t c̓tum pr̄eꝫ. vt. sͣ. de nupcͣ. .§. ſi aduerſus. multo magis ī naturali tm̄ vt. C. e. l. pnl̓. n ¶ Hereditatē. ſcil vna cū legitimis niſi erat mater illuſtris. tunc em̄ cū ltīmis ab inteſtato non veīūt ſecus ī naturalibꝰ ex licita ꝯſuetudīe pro c̓atis ut. C. e. l. pnl̓. o ¶ Admitti. nunqͥd hodie ſuccedit vul go q̄ſitꝰ. videt̉ ꝙ ī̄ vt in aut̓. qͥbus mō. na. eff. ſui. §. ult̓. ſꝫ tn̄ diſtingue. aut eſt ex tali coitu qui poſſit dānari. vt inceſti. ad ulterij. nepharij. et fius. quo caſu nō ſuc cedit. cū ob hͦ ip̄ꝫ dā nandꝰ eſt. vt īdicta aut̓. et. ff. ſo. ma. ſi ab hoſtibꝫ. aut nō. ⁊ tūc ſuccedit mr̄i uth̓ non pr̄i cū ſit incertꝰ nam et ſi hꝫ certū patrē naturalē. non tn̄ ſuccedit ei niſi in duobꝫ vncijs ab inteſtato nō extantibꝫ ltīmis al̓ īnichilū vt in aut̓. quibus mo. na. eff. ſui. §. diſcretis. p ¶ Si ex pluribꝰ. iſte. §. eſt ꝯmuīs ad om̄s titulos qͦſin hͦ tercio libro habuimꝰ. nō tn̄ ad hūc titulū. ⁊ d̓ iur̓ accreſcē di inter ltīmos tm̄ tractat vt h̓ et. ff. e. l. i. §. ſi nēo. et. C. d̓ caduc. toll̓. §. is ita. idem etiā eſt in hijs qͥ de iure preiorio ſuccedunt. vt. ff. de bo. poſ. l. iij. in fi. et. l. iiij. et. v. q ¶ Alia cauſa. vt ſi defecerit condicio ſub qͣ inſtituti erāt vt sͣ. quibus mo. teſt. infir. §. poſteriorē
r ¶ Adierīt. ſc. ff. del̓. ij. cū pr̄. §. lib̓tis. ibi ceteꝝ ꝓut ⁊cͣ s ¶ Accreſcit. ſꝫ ꝓ qͣ ꝑte. ℟º. ꝓut erāt īſtituti vt. C. d̓ cad̓. toll. §. is ita. et. sͣ. d̓ vul. ſub. §. i. Itē nunqͥd eſt ncc̄e iteꝝ ad ire. ℟º. nō niſi qn̄ ex alterius ꝑſona puta ſꝫui fiat michi aug nentū. vt. ff. de acquir̓. here. ſi ſolꝰ in fi. i. ℟n̄. et in fi. l. t ¶ Et lꝫ an̄. ꝙͣ accreſceret eis vel an̄qͣ iſte qͥ repudiarūt nō aūt an̄qͣ ſuā ꝑteꝫ adirent. ȳmo adeant vt ſequitur. al̓s non trāſmitterēt olim vl̓ hodie. vt. C. de ca. tol̓. l. in nouiſſimo. n̄ ī ꝑſonis liberoꝝ. ut .C. de hijs qui ante aꝑ. ta. l. i. u ¶ Pertinet. ſcꝫ au ginentū ſupͣdictum. De ſucceſſiōe ꝯgͣ. Oſt ſuos. vt sͣ. de here. ab inteſt. §. i. ¶ Pretor. sͣ. d̓ her. ab īteſt. §. emācipati ¶ Conſtōeſ. ut. sͣ. d her. ab inteſt. §. nec non. et. §. diui. a ¶ Agnati. ut. sͣ. de leg. ag. ſuc. in pnͥ. b ¶ Et hij quos. ſcꝫ qui ſūt nu̓oltīmoꝝ. c ¶ Conſulta. vt. sͣ. ꝓx. duobus ti. d ¶ Conſtō. vt. sͣ. de le. ag. ſuc. §. hoc eciā e ¶ Proximos. ſcilicꝫ quos nemo cognati us an̄cedit vel p̄ce dit ſiue vnus ſit ſiue plures. et inſpicitur qͥſ ꝓximior .ſ. eo tꝑe qͦ bonoꝝ poſſ. defer tur. vt. ff. e. l. i. §. ꝓx imus et. §. gradati. e ¶ Cognacō. nūqͥd gͦ inter ẜuoſdatur h̓ bo noꝝ poſſ. ℟º. eciā ſi fiat poſtea lib̓ non dat̉. vt. ff. e. l. i. §. ꝑ tinet. et. l. hijs qͥ. ſed nunquid adoptiuus qꝛ non videt̉ ibi na tural̓ cā. ℟º. ſic quia quibꝰ agnaſcitur et cognaſcit̉. vt. ff. e. .l. i. §. cognacionem. f ¶ Nā quiqꝫ. breue debet eſſe. h ¶ Non habent̉. vt. sͣ. t. i. §. ſciēd̓. l ¶ Ter cō ordīe. nā ſūt. iiij. ordīes ſuccedēdi. vt. ff. ſi ta. te. nulle. ex. l. i. k ¶ Exceptis. nā iſti inter ltīmos numerāt̉ l ¶ Quos .ſ. fr̄es emacipatos ⁊ ſorores. n ¶ Anaſtaſiana quā n̄ habemus. ſꝫ de ea hētur mēcio. C. de le. tu. l. iiij. ⁊d̓ le. he̓. l. fi. §. i. o ¶ Integ̓. i. n̄ emācipatiᵐ p ¶ Diminu tionē. tercie forte p ¶ Antēponit eos .ſ. fr̄es emacipa tos p ¶ Cognatis. ſcꝫ anteponit. et ſic vocant̉ cū fr̄ibus . et agnatis et cognatis vlterioribus p̄ferunt̉. r ¶ Eos eciam non ſolū agnatos capite minutos ⁊cͣ. accur.

vocātur. ¶ Vulgo q̄ſitos habere nll̓os agnatoſ ma nifeſtū eſt. cum agnacio a patre cognacio amr̄e eſt hij autem habere nullum patre intelligunt̉. Eadem racione nec inter ſe quidē poſſunt videri ꝯſanguinei eſſe qꝛ ꝯſanguinitatis ius ſpēs eſt agnacionis. tātū ergo cognati ſunt ſibi ſi cut ex matre ꝯgnati ſunt Itaqꝫ omnibꝫ iſtis ex ea ꝑte ꝯpetit bonoꝝ poſſeſſio qua ꝓximitatis nomine co gnati vocantur. ¶ Hoc lo co et illud neceſſario ani monedi ſumus agnacio nis quid̓ iure admitti ali quē ad hereditatē et ſi de cimo gradū ſit ſiue de le .xij. ta. queramus. ſiue de edicto quo p̄tor legitimis heredibus datuꝝ ſe bono rū poſ. pollicetur ¶ Prox imitatis vero nomine hijs ſolis p̄tor ꝓmittit bonoꝝ poſſeſ. qui vſqꝫ ad ſextum gradū cognacionis ſunt. et ex gradū vij. a ſobrino ſobrinaqꝫ nato nataue. De gradibꝰ cognacōnū Sc loco nccͣm eſt exponere quem admodū gradus ꝯgnacionis numerent̉. qͣ ī re in primis admonendi ſumus cognacionem aliā
ſupra numerari. aliā infra aliā ex trāſuerſo. que eciā a latere dicitur Superior cognacio eſt ꝑentū. infe rior liberoꝝ. Ex trāſuerſo fratꝝ ſoroꝝ ue eorum qui queue ex hijs gn̓antur. et ꝯuenienter patrui. amite. auunculi matertere. Et ſu perior quidē et inferior co gnacio a pͥmo gradu inci pit. at ea que ex tranſuer ſo numerat̉ a ſcd̓o incipit ¶ Primo gradu eſt ſupra pater. mater. infra filius fi lia ¶ Secundo gradū ſu pra auus auia. infra ne pos neptis. ex tranſuerſo frat̓ et ſoror ¶ Tercō gͣdū ſupͣ. ꝓauus ꝓauia. infra. pronepos ꝓneptis. et ex traſuerſo fratris ſororiſqꝫ filius filia et ꝯueniēter pa truus et amita. auūculus et matertera. Patruuse frater pr̄is. qui grece pa tros appellatur. auunculꝰ eſt frater matris. qui gre ce metros dicitur. et ꝓmi ſcūe theyos dicit̉. Amita ē patris ſoror. matertera ē matriſſoror. vtraqꝫ theya vel apud quoſdam theth appellatur ¶ Quarto gra du. ſupra abauus abauia infra. abnepos abneptis. Ex tranſuerſo fratris ſo roriſqꝫ. nepos neptiſue. et
a ¶ Gradu. ſcꝫ cognacōnis b ¶ Liberi. vt. sͣ. de here. ab inteſt. §. admonendi c ¶ Eodem .ſ. gͣdūut̓cio puta ꝯgͣcōiſ d ¶ Hij autē. ſpēſ ē. nam agnatio genus eſt. ꝯſanguinitas ē illa q̄ inter fratres tm̄ eſt. vt. ff. de ſuis et le. l. ij. i. ℟n̄. et. sͣ. de le. ag. ſuc. §. i. e Sunt ſibi. ſic. ff. e. ſi ſpurius f ¶ Itaqꝫ omnibus. inter ſe et cū matre. vt. ff. vnde cog hac ꝑte. g Hoc loco. iſte. §. ꝯūis eſt ad totū iſtu ti. et illū. sͣ. d̓ le. ag. ſuc. ſic. sͣ. t. i. §. fi. h ¶ Ltīmis .ſ. agͣtis. i ¶ Proximitatis. id eſt ꝯgnacionis. k ¶ Pretor. caute ta cet h̓ de iure ci. nam cognati de iure ci. n̄ vocantur. l ¶ Ad ſextum. ȳmo videt̉ ꝙ vſqꝫ ad. v. tm̄ vocent̉ ta agnati ꝙͣ ꝯgnati vt. ff. d̓ ve tara. mi. ſuc. l. ij. §. fi ẜ. ℟º. illa ec̄ ī caſtrē ſibꝰ loquit̉ hͦ in alijs vl̓ dic ꝙ ibi ita erat de facto. quidā in qͥn to gradū. et ita fc̄m narrat. m ¶ Ex ſeptimo. ſub audi qui ſunt. n ¶ Nataue. ſꝫ nunqͥd ſūt alij in. vij. gradu ℟º. multi. et alij eſſe pn̄t. vt coll̓r. jͣ. t. i. §. vj. Itē et qͣre magis hij vocant̉ ꝙͣ alij in vij. gradū. ℟º. qꝛ hij reſpiciūt inferius li nea tranſuerſalē. ali om̄s ſuꝑius. vt ar. ff vn̄ li. l. ſcpͥto. in fi. ſꝫ nūquid corrigit̉ ho die diſtinctio huius .§. ꝑ aut̓. de her̓. ab iteſt. §. i. vbi nulla in ter agͣtos et cogͣtos drn̄a fit. p. dixit oēs in infinitū ſuccede̓ ſic corrigiʳ qd̓ hic d̓r nos omēs vſqꝫ ad. x. grādū vocamus. non aūt trahimus agna tos ad cognatos. cū extende̓ ſucceſſiones debeamus .i. velimꝰ vt. jͣ. de bo. poſ. §. ad hūc ar. contra. C. de pact. l. lege. et ī aut̓ de nup. §. deinceps. ¶ De gradibus cognationis ℟ica oc loco nccͣm. ſꝫ quid ad nos de hijs. ℟n̄. ꝓpt̓ he reditates q̄ ꝑ gradus deferunt̉ et tutelas. et ꝓpter teſtimonia nō dicēda. vt. ff. e. l. iur̓ cō. p ¶ Grabus. qͥd ſit dic vt jͣ. e. §. hattenus q ¶ Admonendi. ſic. ff. e. l. j. ac.
r ¶ Tranſuerſo. hec ſuꝑflua videt̉. vt. ff. e. ſtigmata ꝯtra So. ibi in directa linea tm̄ loquitur. hic ī indirecta s Aſcd̓o. ſꝫ quare non a pͥmo. ℟º. cū ego pr̄i ſim ī vno gͣdu et ip̄e pater fratri meo in alio. ſumus ergo in duobus gra dibꝫ ego cum fr̄e facto aſcenſu ad patrē qͣſi ꝑ quēdā gͣduꝫ vt. ff. e. iur̓. ꝯſul. §. gradus. ſꝫ nullus ex trāſuerſo ꝓximior fratre inuenit̉. ergo non pt̄ inueniri pͥmꝰ Zdus a latere vt hic et. ff. e. l. i. in prin. t ¶ Primo. pater et mat. ſi pr̄e michi ī pͥ mo et ego ſibi ī alio pͥmo gͦ ſumus in duo bꝫ. ℟º. non ſeqͥtur. nā ſum ei in primo ita ꝙ in eodē et inter me ⁊ ip̄m vnū tm̄ graduꝫ facimus ad ſil̓itudine feneſtre. nam due co lumne ex lateribus vnā faciūt feneſtraꝫ tercia eciā adiecta fi et alia feneſtra. et ita in gͣdū ꝑſona ad iecta ec vna deīceps facit gradū. vt. jͣ. e. .§. hattenus. u G Filius. qͥ lꝫ multi ſint. om̄s patri ſint ī pͥmo. inter ſe autē in ſcd̓o. vt. ff. e. iur̓cō. .§. tranſeamus. x ¶ Ex trāſuerio. nūc d̓ hoc gradū incipit cum nemo ex hoc or dine pͥmo gradu in ueniatur. vt. ff. e. l. .i. in princi. y ¶ Tercio. ex trāſue̓ ſo. nō caute ꝙ eē illi qui ſunt ex trāſuerſo diuidūtur in ſuꝑiorē et inferiorē lnieā. et ſic reꝑieſ in ſeq̄ntibꝰ gradibus. et qn̄qꝫ ī ꝑntibꝫ. vt. jͣ. e. §. iiij. z ¶ Patruus. ſoror. vn̄ ꝟſuſ. Sūt patrui patris fr̄es amiteo ſorores. Frater au culꝰ eſt ſoror eſt ma tertera matris. a ¶ Quarto. abnepos hͦ in ferius reſpicit. b ¶ Patruus. hoc re fert̉ ad ſuꝑiorem li neā tranſuerſalē. c Auūculus. hͦ aūt ꝯſtat ꝙ qui ē mei pa patriſ patruꝰ. michi erit magnus patruus. qui mee matris auūculuſ. michi erit magnus auunculus. ſed quid ſi erat patruus matris mee. vel auunculus mei patris. ℟. Io. omnē illū michi eſſe pa truū vel auunculū magnū qui eſt meo patri vel matri ſini plex. vt. ff. e. l. iur̓cō. §. patruꝰ. et. C. d̓ ſuc. e. l. j. ſꝫ. ℟n̄. ꝯtͣ

qui pure obligatus petat̉ De ſtipulatōe ſeruoꝝ Eruꝰ ex ꝑſona do mini ius ſtipulādi habet. ſed et he reditas in pleriſqꝫ ꝑſone defuncte vicem ſuſtinet. Ideoqꝫ qd̓ ẜuuſheredita rius ante aditaꝫ heredita tē ſtipulatur. acͣquirit he̓ ditati ac ꝑ hoc ecīā here di poſtea facto acquirit̉. ¶ Siue autē domino ſiue ſibi ſiue ꝯẜuo ſuo ſiue imꝑ ſonaliter ſeruuſſtipuletur dn̄o acquirit. ¶ Ide iuris eſt ⁊ in liberis qui in pt̄ate patris ſunt. ex quibꝫ cauẜ acqͥrere poſſunt. ¶ Sed cū factum in ſtipulacione ꝯtinebit̉. omīmodo ꝑſona ſtipulantis ꝯtinebitur. ve
luti ſi ẜuus ſtipuletur vt ſi bi ire agere liceat. ip̄e em̄ tantum ꝓhiberi non debꝫ non eciam dominus eius. ¶ Seruus cōmunis ſtipu g lando vnicūiqꝫ dn̄oꝝ pro portione dominij acquirit niſi iuſſu vnius eorum aut nominatim cui eoruꝫ ſtipu latus eſt. tunc enim ſoli ei acquiritur ꝙ ſi ſeruus cō munis ſtipulat̉ ſi alteri ex dominis acquiri nō poteſt ſolidū alteri acquiritur. veluti ſi res quam dari ſti pulatus eſt vnlus dn̄i ſit De diuiniōe ſtipulatōnū. Tipulacionū alie ſūt iudiciales alie pretorie alie ꝯuencōnales alie ꝯn̄es tam p̄torie ꝙͣ iu diciales. Iudicialeſſunt. S
ex ſua em̄ ꝑſona nil poteſt. vt. ff. d̓ re. iur̓. l. ẜui. et. l. ꝙ at tmꝫ n̄ ex qͦ maūmittit̉. tūc em̄ incipit hr̄e caput. ut. ff. de de ca. di. hodie. d ¶. In pleriſqꝫ. hoc ꝓpterea. dicit. qꝛ hereditati furtū fieri non pt̄ nͥ ī tribꝫ caſibꝫ. ut. ff. de furt̓. .I. he̓ditarie. et. l. ſe. Ie ꝓpt̓ vſūfructū qͥ ẜuo he̓ditario ꝑmitti nō pt̄ ut hereditati q̄rat̉. vt. ff. e. vſufructus. Defuricti. nō here dis. ut h̓ et. sͣ. d̓ her̓. inſti. §. ẜuus. et. ff. d̓ acqui. rerū do. he̓di tas. Et q̄ ſit rō qͣre ꝑſonā defuncti ⁊ nō herediſ. dic ut dc̄o. F MHe̓ditai̓o ẜuuſ ſic. ff. d̓ īiurijs. l. i. §. quotiens autem. Siue ſibi. niſi in calibꝫ vt cū factū eſt in ſtipulacōe. quo ca ſu nō acquirit. ut jͣ. xx. §. et cū oꝑas a li berto ſtipulet. ut. ff e. l. an̄penl̓. §. ſi ẜuus meꝰ. et ī alijs caſibꝰ quos no. ff. e. l i. Sꝫ nūqͥd filius pt̄ ſtipu lari fratri ſuo ī eadē pt̄ate exn̄ti. vl̓ ẜuus ꝯẜuo ſuo. Dico ꝙ ſic qꝛ ẜuus ꝯẜuo ſuo ſti. S pulari pt̄ ut h̓. igit̉ frat̓ fr̄i ar. C. d̓ diu̓. Xp. l. i. Itē qꝛ vxor filij vox pr̄is ītelligi tur. ⁊ vox ẜui vox do ( nini ītelligit̉. ut. jͣ. d̓ muti. ſti. ei qͥ. §. poſt mortē. ff. de ꝟ. ob. dn̄s et. l. ſe. h¶ Impſonaliter. nullius facta mēcōe. id ē vel ꝓp̓o noīe vl̓ appellatīo. l̓ fc̄a mencōe de noīe appellatiuo ſꝫ nō ꝓp̓o. ut. sͣ. d̓ exher̄. li. §. j i ¶ Acquirere. vt ex cauſa ꝓfecticia et aduenticia iſto iuxͣ qd̓ dic ut. sͣ. ꝑ quas ꝑſo. nobis acqui. §. i. kSed cū fc̄m. Sꝫ ſi ſtipulat̉ ẜuus ſibi ſcribi libeꝝ. ⁊ ſit factū. nōne acquirit dn̄o. ℟º. fic. et ꝙ h̓ dic̄. ſꝫ cū fc̄m ⁊cͣ. .i. a ſeruo faciendū. non ab alio. vel eciā a domino. l¶ Om̄imodo. ſic. ff. d̓ vſu. et ha. plenū. §. ſꝫ ſi vſufruct̉. i Continebitur. ſic. ff. de ꝯdi. et demō. qui heredis. nuelre. hͨ ꝟba expone vt. sͣ. d̓ ẜuit̉. ī pnͥ. et. ff. d̓ ẜui. ruſti. .p. l. i. Et nota quia ꝑ verba loquitur. aliud ſi ꝑ nom̄. pu ta. iter tunc domino acquiritur. vt. ff. e. ſi ꝯmunis. oūj Etiā dn̄s. ſubau. ꝓhiberi non dꝫ. q. d. deberet ꝓhibei̓ aꝫ ꝯtra. sͣ. ꝑ qͣs ꝑ. no. acqui. §. non ſolū. et. sͣ. de hijs qͥ fūt lui vel ali. iur̓. §. j. Sed non ē ꝯtra. qꝛ et h̓ acquirit̉ domi nō ꝯmodū. nam ad ſui dn̄i vtilitatē ibit ẜuus. Seruus ꝯuīs ſtipulādo. īꝑſonalit̓ vel ſibi vel dn̄is ſu is ſub noīe appellatīo. aliud ſi ꝓp̓a noīa exp̄ſſit. nā tūc ac quiritur ꝓ virili. nō ꝓ porcōe dn̄ij. Sed quid ſi ꝓpͥm nom̄ et appellatm̄. ℟º. ſi p̄ponat ꝓp̓m ꝓ virili. ſi appellatm̄ p̄poͣt ꝓ dn̄io. ut. ff. d̓ ſtip. ẜ. l. ſi ẜuꝰ ꝯuiſ. et. ff. d̓ ſta. li. l. ita. §. i q ¶ Nōīatim. ꝓp̓o noīe. vt. sͣ. de exher̓. li. §. i. vel appellatīo dumodo intelligat̉ de quo domino dicat. vt. C. de li. pre ſcri. l. iij. et. ff. ſi cer. pe. l. certum. r ¶ ꝯtipulatus. hͦ diſiūctim .i. diuiſim exaudi. Sed quid ſi vnus iuſſit ẜuo. et ip̄e alteri ſtipulatus eſt noīatim. diſtin
gue. ex cꝰ re. ut ſi ex re iubentis ſibi querat̉. al̓ noīato. vt C. ꝑ qͣs ꝑ. no. ac. l. fi. §. fi. et. ff. e. ꝓinde. §. fi. e. i. ſe. lꝫ an tiqͥ alit̓ diſtīguāt. us. nā cū ſua ſit ampliꝰ q̄ri nō poteſt s ¶ Qd̓ ẜuus vni ut. sͣ. del̓. §. ſꝫ ſirē. et. jͣ. de act̓. ſic ita qꝫ. reſtat gͦ vt ſoli alteri q̄rat̉. Aliud ſi ex re vniꝰ ſtipulet̉ tūc oībꝫ querit̉. ſꝫ ꝯūi di. iudicio reddetur cuꝫ agit ꝯūi di. ꝓ iſto ẜuo pt̄ eciam deduce̓ ꝙ ſocius ſuꝰ lucratus erat ex ſti pulacione facta ex re bus ſuis redit̉ illi ex cuius re queritur ut ff. e. ſi ex re. §. i. t ¶ De diuiſiōe ſtipu lacionū. ℟ica. Tipulacio nū. ſimile per om̄ia. ff. deꝟ. ob. ſtipulacionū. x ¶ Iudiciales. qn̄ iu dex cognoſcit d̓ aliqͣ cauſa. eciā pendente cā pnͥcipali incidēti. ⁊ facit interponere cautionē et dicunt̉ iu diciales a iudicio y ¶ Pretorie ſūt. qn̄ nō aditur iudex ali qͣ de cā. ſꝫ pnͥcipalit̓ ut talis cautio inter ponatur. veluti dāni nifecti. et cautio le gatoꝝ ꝓbādoꝝ. et talis eſt dr̄a inter ea que dicta ſunt. z ¶ Conuencōnales. q̄ ex ꝯuentōe ꝑtium fiūt. et de hijs certū eſt et planū. a ¶ Cōmunes ſunt. veluti rem pup. ſal. fore. Sꝫ quare dn̄r adicōeſ. ℟º. qꝛ pn̄ cipalit̓ pt̄ adiri iudex. ut interponat̉ cautio. cū pupillꝰ hꝫ tutor ē qui nō ſatiſdedit rē pu. ſal. fore. ſic dicet̉ p̄toria p̄t vero adire iudex n̄ pnͥcipaliter vt cautio d̓ illa interponat̉ ſine aliqua cauſa. veluti cū pupillꝰ nō hꝫ tutorē pt̄ pete̓ corā iudice. ⁊ iudex qui dat tutorē ex officio ſuo fac̓ int̓po ni cautōꝫ rēpu. ſal. fo. et ita d̓r iudicial̓. Itē qͥdā dicūt il lā cautōꝫ rē ra. ha. eē ꝯn̄eꝫ. qꝛ qn̄qꝫ int̓ponit̉ a ꝓcuratōe̓ actoris. qn̄ꝫ a ꝓcuratore rei. ut. ff. de ꝓcur̓. l. pop. §. ſꝫ et is qͥ. l̓ alia rōe d̓r ꝯūis. veluti cū ꝓcuratorio noīe ꝯueīt iu dex ex officio ſuo dꝫ face̓ ut caucio rē ra. ka. int̓ponat̉. et tūc ē iudicialis. Pretoria ē qn̄ qͥs ꝓmiſit michi ꝙ ꝓmitte ret rē ra. ha. mō volo ꝙ ꝓmittat̉. et ſic pnͥcipalit̓ ad iſtā ſtipulacōꝫ vado ad p̄tore vt ip̄a interponat̉. Hec ē ꝯūis et alia cā ꝙͣ ſuꝑior. nā hͨ ꝯuēcional̓ ſi fiat exͣ iudiciū ex cō uēcōe. ut. ff. re ra. ha. l. interdū Itē iudicialis. qꝛ int̓poīt̉ a ꝓcuratore cū dubiū fuerit an hēat mādatū. ut. C. de ꝓ cur. l. i. et. C. de ſatiſda. l. i. al̓ non poſſꝫ reus exꝑiri qꝛ nō admitteret̉. jͣ. de ſatiſda. §. pnl̓. Alij dicūt eſſe ꝯn̄e. qꝛ a ꝓ curatore rei qn̄ꝫ int̓ponit̉ nō ſolū. ut. ff. d̓ ꝓcur̓. n̄ ſolū. §. ſi ſtatus. et. §. rurſus. et. §. fi. et. l. pōp. et. l. ſi defunctus. b ¶ Pretorie. ſꝫ cū hͨ ponit̉ p̄torie vt ſpēs oppoſita iudicia li. qͣre. ff. dep̄. ſti. l. i. ī pnͥ. ponit̉ ut genus .ſ. p̄toris. ℟. ibi aliter accipit̉ iudicialis .ſ. a iudicio. hic a iudice. vt. ff. man. l. lucius. c ¶ Iudiciales. ſcilicet ſtipulaciones.

II
dumtaxat que a mero iu dicis officio proficiſcūtur veluti de dolo cautio vel d̓ perſequendo ſeruo qui in fuga eſt de reſtituendoue precio. ¶ Pretorie ſunt que a mero pretoris offi cio proficiſcuntur. veluti damni infecti vel legatō rū. Pretoriaſ autē ſtipula cōnes ſic exaudire oportꝫ vt in hijs eciā ꝯtineantur edilicie. nam et hec a iuriſ dictione pretoris veniunt ¶ Conuencionales auteꝫ ſunt que ex ꝯuētione vtri uſqꝫ ꝑtis ꝯcipiunt̉ hoc eſt neqꝫ iuſſu iudicis. neqꝫ iuſ ſu p̄toris. ſed ex ꝯuentio ne ꝯtrahentiū quaꝝ totid̓ genera ſunt quot pene di xerim rerū ꝯtrahendaruꝫ
Cōmunes ſtipulacōes ſunt. veluti rem ſaluā fore pupillo. Nam et pretor iu bet rem ſalua fore pupillo caueri et interdū iudex ſi aliter expediri res non po teſt vel de rato ſtipulacio. De mitilibus ſtidil Anis res que do minio noſtro ſub icitur in ſtipula tionem deduci poteſt ſiue mobilis ſit ſiue immobilis At ſi quis rem que in reꝝ natura non eſt aūt eſſe nō poteſt dari ſtipulatus fue rit. veluti ſtichū qui mor tuus ſit quē viuere crede bat. aut ypocēthaurū qui eſſe non poſſit inutilis erit ſtipulatio ¶ Idem iuris ē ſi rem ſacrā aūt religioſaꝫ
a¶ De dolo. vt ſi ago pignoraticla. caues ne ẜuitutes do lo ꝑdideris. vel ius rei ī aliqͦ leſeris. vt. ff. d̓ pig̓. ac. credi tor. Itē ſi rei ven. agā ꝓ re quā vſucepiſti iā lit ꝯtͣ. caues de dolo ne alienaueris l̓ maūmiſeris ẜuū. ut. ff. de rei ven. ſi poſt. ſic et. ff. mā. ſi ꝓcurator. §. pnl̓. et l. ſe. b ¶ De ꝑſeq̄ndo. vt ſi mētu mͥ abſtuliſti ẜuū q̄ꝫ poſtea ꝑdi deris caues d̓ eo ꝑſe q̄ndo l̓ eiꝰ p̄cio reſti tuendo. vt. ff. ꝙ me. cā. ſi cū ex. §. ꝙ ſi hō. Itē qͥ redibet ⁊ n̄ hꝫ ẜuū quē r̓dde̓ dꝫ. qꝛ aufugit. dꝫ caue̓ ēp tor d̓ ꝑſeq̄ndo ẜuū ⁊ ſi hr̄e potit r̓ſtituat vēditori. vt. ff. d̓ edi l̓. edi. l. redibere. §. fi. ſic. et. ff. d̓ ꝯdi. ca. da. ſi pecuniā. §. pn̄l̓ c ¶ Ve. pro vel. d ¶ Pretorie. ſtipl̓a e Amero. ſcōes. id eſt. puro. ſic ꝙ nō iudicis officio .ſ. tal qͣli ē ſuꝑiori caſu. f ¶ Damini. vt. ff. de dam. īfec. l. p̄tor ait .§. eū qui. Dicitur et alio reſpectu p̄toria illa q̄ ab inicō exigit̉ ſiue ſit p̄toria inuen cōe ſiue ciuili. ſiue qͦ cūqꝫ mō inuēta ex eo ſcꝫ ꝙ p̄tor eā nō ap ꝓbat. vt. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. .l. lege. et hͦ ſenſu cō p̄hendit p̄toriaſ ⁊ iu diciales. et ꝯūes. et om̄es p̄ter ꝯuētiona les. et ita accipit̉. ff. de p̄to. ſtip̄. l. i. ſic eſt de adopc̄. vt. ff. de adop. l. ij. g ¶ Vel legatoꝝ. ut. ff. de leg̓. et fidecō. vo. ca. l. i. i. ℟n̄. h ¶ Edilicie ſtipulacōes. edilicie. vt ſi alias tibi vēdo dev cijs eiꝰ caue̓ deo. vt. ff. de edili. edic. l. itaqꝫ. et. l. ſi vendit̉ i ¶ Veniūt. cū edileſerāt ex p̄toribꝫ. ut. ff. de iux̓ na. §. ꝓpo nebat̉. Sꝫ q̄ erit intelligibil̓ dr̄a int̓ p̄torias ⁊ iudiciales cū hͦ ti. accipit̉. p̄toria et iudicialis. ℟º. qꝛ p̄toria a p̄tore mortuo īducta ē. ſꝫ iudicialis a iure ꝯſultis alijs. Itē ī p̄to ria īuenieſ iudicē. ob hocip̄m pnͥcipalit̓ adiri. ſꝫ ī iudiciali ꝑ ꝯn̄aꝫ. vtꝫ ex ſupͣdictis exēplis. Itē iudiciales vage ſunt ꝑ totū corpꝰ iuris. ſꝫ p̄torie lꝫ et ip̄e ſint vagē. ꝯp̄hēſe tn̄ ſūt ſil̓ in vno. t. vt. ff. de p̄to. ſti. l. i. Itē potes notae̓ qͣrtā draꝫ. vt no. ff. d̓ ꝟ. ob. l. v. §. ij. Sꝫ dn̄s jo. addidit aliā dr̄aꝫ dicēs. qꝛ p̄torie ſūt q̄ ꝑ ſolū ordinē imponunt̉. Et iudicia les q̄ quelibꝫ aliū iudicē pene. iō dic̄ pene. qꝛ ī qͥbuſd̓ vꝫ kC ouencōnales. alius ꝯtractus. vt vēdico ī lib̓o hoīe et ſil̓ibꝫ. vt. ff. d̓ ꝯtra. emp. §. fi. ī qͥbuſdā nō vꝫ ſtipula cio. vt. jͣ. ti. i. j. ℟ n̄ ī fi. et. §. i. l ¶ Quaꝝ .i. ꝯuentionaliū. m ¶ Contrahendaꝝ .ſ. eē gn̓a. id eſt. quot poſſumꝰ dr̄e eē gn̓a ꝯtractuū. tot ſunt gn̓a ſtipulacionū. id ē vbicūqꝫ pt̄ ꝯtrahi ibi pt̄ ſtipulacō int̓uenire. nā ſtipulacō ē ꝯtͣctꝰ. ut ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. labeo. negatiue lege. id ē nō p̄torie tm̄. vl̓ n ¶ Cōmunes. ab. iudiciales tm̄. vl̓ ꝯuēcōnaleſ tm̄. ſꝫ ꝑti ex vno. ꝑtim ex alt̓o naturā accipiūt. nā ſi nō cauerit tutor pupillo hocip̄m peti pt̄. et quo ad hoc habet nat̉aꝫ p̄to rie ſi petit̉ tutor. et ꝑ ꝯn̄s p̄ſtat̉ ſatiſdatio. et ī hͦ hꝫ nat̉aꝫ
iudiciales. vt. sͣ. d̓ ſatiſd̓a. tu. §. i. Sꝫ de hͦ hodie pleniꝰ. vt ff. d̓ ꝟ. ob. l. v. §. p̄torie vbi ē h̓. ti. d̓ ꝟ̓bo ad ꝟbū. Itē ſi petat̉ h̓ ſatiſdacio ab alt̓o tutoꝝ l̓ curatoꝝ. ex ꝯn̄a petit̉ et nō p̄ciſe. vn̄ et in hͦ habꝫ naturā iudicialiſ. ut. ff. d̓ admi. tu. l. iij. i. ℟n̄. et. sͣ. de ſatiſda. tu. l̓ cū. §. i. et. §. ij. Vel dic cō munes alio mō. vt. jͣ. e. Sꝫ ẜm hͦ omīs p̄toria pt̄ eē ꝯmunis o¶E ꝯͣtor .ſ. mortu us. cuius ꝟba nō ha bemus ſꝫ ſnīam. vt. sͣ de ſat̓da. tu. ī pnͥ. §. i. p ¶ Iudex. ſcꝫ viuus q ¶ Non pt̄. qꝛ ſpōte nō vult ſatiſdare ex p̄cepto mortui p̄to ris. vn̄ inuitꝰ ꝯpelli tur a iudice viuo. r ¶ De rato. hͦ eſt cō miuis alia cā ꝙͣ ſupe rior. nā hec eſt ꝯuen cionalis qn̄qꝫ. ut ſi fi at extra iudicium ex ꝯuētione. vt. ff. rem ra. ha. niterdū. Item iudicialiſ qn̄ inte̓po nit̉ a ꝓcuratorē acto ris cum dubiū eſt an ſit ꝓcurator. ut. C. de ꝓcur̓. l. i. et d̓ ſatiſ da. l. i. al̓ non pt̄ res expediri. cū non ad mittat̉. vt. jͣ. de ſatiſ da. §. pnl̓. alij dicunt. eā ꝯn̄eꝫ .ſ. d̓ rato. qꝛ et a ꝓcuratorē rei ꝑ ſtatur qn̄qꝫ. non ſolū actois. ut. ff. d̓ ꝓcur̓. .I. nō ſolū. §. ſi ſtatuſ ⁊. §. vl. et. l. pōp. §. ⁊. l. ſi defunctꝰ. §. ul. s ¶ De inutilibus ſti pulacōibꝫ. ℟ica. zicit̉ur. id ē ſubici p̄t. Sūt em̄ q̄dam Anis res. ſub res q̄ nō pn̄t eē ī nr̄o dn̄io. vel qꝛ nec ſunt nec fuerūt ſcꝫ ī rerū natura. ut. jͣ. ꝓx. §. vl̓ ſi ſunt eſt impoſſibile de natura. ut ī ſole ⁊ luna ⁊ ſil̓i bꝫ. vt. jͣ. e. §. ſi īpoſſibilis. vel de fc̄o. ut aureū montē. ut. ff. de ſta. li. cū heres. §. i. vel hoīm diſpoſicōe. ut res ſacre et religioſe et ſancte ⁊ publice. et in vſu publico conſiſten tes. et alie ſil̓es. ut lib̓ hō ex ſui nat̉a. vt. jͣ. ꝓx. §. et. s. de re rū diui. i. ℟. et. §. nll̓iꝰ. et. ff. d̓ ꝟ̓. ob. l. īt̓ ſtipl̓antē. §. ſacrā t ¶ Robilis. cuius appellacōe et ꝑ ſemouentia vt equi con tinentur. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. l. mouentium. u Rerū nat̉a .i. apd̓ aliqͦs hoīes. ſic. sͣ. d̓ ꝟ. ob. §. ꝯdcoel x ¶ Credebat. maxīe ſubaudi. nam idē ſi ſciret mortuū. niſi mora debitoris p̄ceſſiſſet mortē. vt. ff. d̓ ꝯſti. pec. l. ꝓ mſi ſor. et. ff. de ꝟ. ob. inter ſti. §. ſi ſtichum. que eſt contra. y ¶ Ypocēthaurū. animal forte natū ex equa et thauro qd̓ nunꝙͣ fuit viſū. vnde oracius. Humano capiti ⁊cͣ. z ¶ Inutilis. id eſt vicioſa. quia contra ius eſt. a ¶ Idem iuris. ſcꝫ vt ſit inutilis. b ¶ Sacrā. licꝫ nō valeat ſtipulacio. vt hic. valꝫ tn̄ vendi tio inter ignorātes vt actio detur. vt. jͣ. d̓ ꝯtͣhē. emp. §. ri. et. ff. de ꝯtrahē. emp. l. et liberi. et. l. ſꝫ celſus. Sꝫ q̄ eſt vo ℟º. qꝛ ī vendicōe nō eſt ncc̄e tranſferri dominiū. in ſtipu lacōe. ſic vt. ff. de ꝯtrahē. emp. et vē. l. ſi ita. et. §. fi. Et ē ſil̓is rō qͣre qͥs pt̄ rē alienā vendere. vt. ff. de ꝯtrahe̓. ep .j. rē. ſꝫ nō obligae̓. vt. C. q̄ res pig̓. obli. poſ. §. qͥ lib̓oſ. qꝛ

III
quā hūani iuris eſſe crede bat. vel rempublicam que vſibus populi perpetuo expoſita ſit vt forū vl̓ the atrum vel liberū hominē quē ẜuū eſſe credebat. vel cuius ꝯmercium nō habue rit. vel rem ſuaꝫ dari quis ſtipuletur. Nec impenden ti erit ſtipulacio ob id ꝙ publica res in pͥuatum de duci pt̄ et ex libero ſeruuſ fieri poteſt. ⁊ ꝯmerciū adi piſci ſtipulator poteſt. et res ſua ſtipulatoris deſine re eſſe poteſt. ſed ꝓtinꝰ in utilis eſt. ¶ Item ꝯtra lꝫ in inicio vtiliter res in ſti pulatum deducta ſit ſi po ſtea in eaꝝ cauſa de qͥbus ſupͣdc̄m eſt ſine facto promiſſoris deuenerit exting uitur ſtipulacio. ¶ At nec ſtatim ab inicio talis ſtipu latio valebit. luciuꝫ ticiuꝫ cum ſeruus erit dare ſpon des et ſimilia. que natura enim ſui domino noſtro ex empta ſunt. in obligacio ne deduci nullo modo p̄n̄t Si q̓s alium daturum facturūue quid ꝓmiſerit non obligabitur. veluti ſi ſpōdeat ticiuꝫ quīqꝫ aure os daturū. Quod ſi effc̄u rum ſe vt ticius daret ſpō pōderit obligatur ¶ Si quis alij ꝙͣ ei cuius iuri ef fectus ſit ſtipuletur nichil agit. ¶ Plane ſolucio eti am in extraneam perſonā ꝯferri poteſt. veluti ſi quis
īpignoridꝫ iuſ ꝯſtitui c̓ditoi̓ vt ſibi det ypotecariā actōꝫ ī vendicōe ſola tradicō cū obligacōe euictōnis ſufficit. vt ff. d̓ pignor̓. l. ⁊ q̄ nōdū. §. qd̓ d̓r. ⁊ de act̓. ēpt̓. l. exempto c¶ Religioſā. hͨ ꝟba expone ut. sͣ. de reꝝ di. §. nulliꝰ. ⁊. F. d ¶ Vſibꝫ. al̓ ſi nō ē ī vſi. pt̄ alienari. vt. ff. de religioſū. ꝯtrahen. emp. ſꝫ celſus. i. ℟. et. l. pacti. §. fi. et ſic. ff. d̓ via pu. l. viam. Accur. ei forū. ſcꝫ vbi red dit ius. ut. ff. d̓ iuſti. et iure. l. pnl̓. l̓ rerū venealiū. ſꝫ foruſ eſt f Theatrū. burſa expone ut. sͣ. d̓ re. di. .§. vniuerſitatis. Credebat. idem̄ ſi ſciebat. ut. jͣ. ꝓx. §. a. ff. de ꝟ. ob. ī triſti. .§. ſacram. ibi caſum h ¶ Cōmer em̄ ⁊cͣ ciū. gn̓ale nomen eſt ad oēs ꝯtractus. vn̄ d̓r aliqͥs hr̄e cōmer ciū rei. qn̄ ꝑ ēp. vel alio mō pt̄ eam hr̄e quare iudeus nō h ꝯmerciū xp̄iani man cipij ut. C. ne xp̄iani man. iu. ⁊cͣ. vnde ſi iu deus iudeo ꝓmittit tale mancipiū. nō vꝫ vl̓ xp̄ianuſ iudeo vt hic. ſi aūt xp̄iano ꝓ mittat iudeus vꝫ. vt .ff. de ꝟ. ob. multū ī tereſt. et del̓. j. apud iul̓. §. fi. accur. uā. nā cum ſua ſit plus ſua fieri n̄ pt̄ vt. sͣ. del̓. §. ſꝫ ſi rem et. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. niſi ratione poſſeſſionis apud alium conſtitute. vt. ff. de contrahen. emp. l. ſi in empc̄. §. iij. vl̓ niſi ſub condicione. dum tamen adueniente condicione ſti pulatoris res eſſe deſierit. vt. ff. de ꝟ. obli. l. ſi rem meam k Protinus. id ē ſtatim. qꝛ pura ſtipulacio ſuſpēdi n̄ pt̄ vt. ff. d̓ ſti. ẜ. l. vſufruc. ſecus in alijs actibꝫ viuoꝝ. vt. ff. Itē ꝯtͣ. .i. ecōtrario. nā. sͣ. dixit. qn̄ ab ꝯūia p. l. fi. ī fi inicio res erat ſacra l̓ ſil̓is. ſꝫ poſtea d̓ſijt. nūc ecōt qn̄ pͥꝰ n̄ n In eaꝝ. i. ſacͣ l̓religioſa l̓ ſil̓iſut. sͣ. ꝓx̓. §. ſacͣ ſꝫ pꝰ ea fit oēco. qd̓ ē cū reſ erat aliena. al̓ ſi ſua ſꝑ ſuo fc̄o fc̄ꝫ vid̓r. ec ſi alienauerit poſt tꝑs ſtipulatōis. id̓ ⁊ ſi erat alie na dumō poſt mortē. ut. ff. de ꝟ. obli. l. ſi ſꝫuū. §. i. et. ij. p ¶ Extinguit̉. ar. ꝯtra. sͣ. del̓. §. ꝙ ſi viuo. q ¶ Similia. putarem ſacrā cū erat ꝓphana. et ſic de ſin gulis ſcꝫ ſacra vel religioſa. vt. sͣ. ꝓx. §. ¶ Obligacōꝫ. ſcꝫ iſtam. hͦ eſt ſtipulacionē. s ¶ Si quis aliū ꝓrſus extraneū. alienū fc̄m ꝓmitte̓ pt̄ l Obligat̉. et eſt rō. qꝛ nemo ut h̓ et. ff. d̓ ꝟ. ob. ſtipu lacō iſtai pnͥ. niſi pena ꝓmittat̉. vt. jͣ. e. §. ꝟ̓ſa vice. nͥ m. v. caſibꝫ. in qͥbꝫ p̄ſumit lex int̓eſſe ꝓmitti. n̄ fiat. vt ī caucōe iudicio ſiſti. vt. ff. de ꝟ. ob. quōtiēs qͥs. Itē ī ſtipl̓one iſta hrelice̓. ut. ff. de ꝟ. ob. ſtipl̓acio iſta. i. ℟n̄. Itē ī ſtipl̓one de rato. vt. ff. remra. ha. l. ī ſtipl̓acōe. Itē in ſtipl̓acōibꝰ edilicijs. vt ſaluū eē ẜuū vēditū vel nō furē. et ſil̓ia. vt. ff de euic. l. ſi itaqꝫ qͥs Itē ī ſtipulacōe rē pu. ſal. fo. nā cū ſit ptoria exigit̉ fideiuſſor. ut. ff. de p̄to. ſti. p̄torie. ſtipulai gͦ pupillꝰ hijs ꝟbiſa fideiuſſorē. ꝓmittiſrē meā ſaluā foe̓
ꝑ tutorē vel curatorē. nā et hijs ꝟbis ab eis ſtipulat̉. vt ff. rēpu. ſal. fo. l. i. ⁊. l. cū pupillꝰ. F. nonne quis ſꝑ ꝓmit tit ꝑ ſe et ſuos heredēs ea fc̄a q̄ ꝑ aliū pn̄t explicari. vt. C de ꝯtrahē. ſti. l. fi. lꝫ ꝯtra ſit ſi nō pt̄ ꝑ aliū fieri. ut. ff. e. cēteſimꝰ. §. id qd̓. et. C. de cadu. tol. l. i. §. vt at̄. ℟º. nō eſt aliꝰ her̄s ꝙͣ teſtator. īmo idē p̄ſuit̉. ut ī aut̓. d̓ iur̓iux. amo. pͥ. §. i. colla. v. ſ ¶ Effecturū. tunc em̄ ſuū fc̄m manife ſte ꝓmittit. idē ſi dix ſe curatuꝝ ut fiat ut ff. ſi cer. pe. l. fi. t ¶ Si quis. alij iuri id eſt dn̄io. ut ſeruus dn̄o cui acquirit. vt sͣ. ꝑ qͣs ꝑ. no. acqui. .§. Itē ꝙ ẜui. Item re uerētia pr̄na ut filiꝰ patri. ut. sͣ. ꝑ qͣs ꝑ. no. ac. §. i. Itē obedi entia. vt monachus monaſterio. cui q̄rit et ſe et alia. vt ī aut̓. d̓ mona. §. illud. coll̓ .ij. Idē dicas de ẜuo fructuai̓o. Idē d̓ vſu ario. Idē d̓ ẜuo bona fide poſſeſſo. ⁊ libe ro boͣ fide poſſeſſo qͥ ex duabꝫ. c. querunt ut. sͣ. ꝑ qͥs ꝑ. no. ac. .§. de hijs. et. §. idem u ¶ Nichil placet. agit. ⁊ ē rō. qꝛ īuēte ſunt ⁊cͣ. vt. jͣ. e. §. alte ri. et. ff. de ꝟ. ob. ſti pulacio iſta. §. alteri fallit tn̄ in caſibꝫ. xvj. In pͥmis. vt ſi ſtipu lantis interſit. qꝛ ſit tutor eius cui ſtipulatur rempu. ſal. fo. Secundo quia procuratori ſtipulatur dominus. Ter cio ſi ſtipuletur creditori. vt. jͣ. e. §. ſed ſi quis. et. ff. de ꝟ. obli. ſtipulacio iſta. §. ſi ſtipuler. et. §. ſi qͥs īſulā. Quarto fallit in oībꝫ p̄torijs ſtipulacōibꝫ. ut. ff. d̓ p̄to. ſti. ī oībus vt ē dāni īfecti. ut. ff. d̓ dā. īfec. dāmi. §. fi. Item iudicatū ſol ui et ſil̓es. vt. ff. de ꝓcur̓. ī cauſe. §. fi. Itē fallit ī ꝓcuratoe̓ pn̄tis. vt. ff. de ꝟ. ob. ſi ꝓcuratori. et. ff. de ꝓcur̓. l. ꝓcu rator. Itē fallit in actore municipū ex cuiꝰ pacto q̄rit̉ mu nicipibꝫ. Itē ī curatore furioſi et ꝯſiliū ꝑſonaꝝ et tutōibꝫ vt. ff. d̓ ꝯſti. pec. l. eū qͥ. §. ſi actori. Itē fallit ī īſtitore. naꝫ ſibi actio ex pacto inſtituti q̄rit̉. ut. ff. de īſti. l. i. ī fi. et. l. ij. Itē fallit ī iudice vel notario vel ſil̓i ꝑſona pb̓lica ex qͦꝝ pactis et ſtipulacōibꝫ alteri q̄rit̉. vt. ff. rē pu. ſal. fo. l. ij. iij. et. iiij. i. ℟n̄. et ī aut̓. de execut̓. et hijs qͥ cū. §. i. col. viij et ī aut̓. de her̄. ab īteſt. §. ex hijſ. col. ix. Itē fallit ī c̓ditorē ex cuius pacto q̄rit̉ actio debitori. vt. ff. d̓ pig̓. act̓. l. ſi cū vēde̓t .i. ℟n̄. Itē fallit ſi auus paciſcat̉ dote reddi nepti quā ec̄ ī pt̄ate nō hꝫ. vt. ff. ſo. ma. gayus ſeyus. Itē fallit ī ꝓcuratore vēdētis. vt. ff. de act̓. emp. iul̓. §. ſi ꝓcurator. Itē fallit ī deponēte ſi paciſcat̉ alij re reſtitui. Itē fal̓lit ī ꝯmodāte faciēte ſil̓e pactū. ut. ff. depoſiti ph̓lia. et. C. ad exhi. ſi res. Itē fallit ī donāte ſil̓e pactū faciēte īeuētū ali cuiꝰ ꝯdcōis. vt. C. dedona. q̄ ſub mō. qͦtiēs. Itē fallit ſi pr ſtipulet̉ filio vel alij poīto ſub ſua pt̄ate poſt mortē ſuā .ſ. pr̄is. nā et filio q̄rit̉. ſꝫ heres nō ſit. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. qd̓cūꝫ .§. ſi qͥs ita. ſi ꝟo pure et n̄ pꝰ mortē. ip̄i ſtipulāti q̄rit̉. ut

ita ſtipulet̉ michi aut ſeyo dare ſpondes vt obliga tio quidā ſtipulatori acqͥ rat̉. ſolui tamē ſeyo etiam inuito eo recte poſſit. vt li beratio ipſo iure ꝯtingat ſed ille adu̓ſus ſeyū habet mandati actioem. ¶ Qd̓ ſi quis ſibi et alij cuiuſ iuri ſubiectꝰ non ſit dari. x. au reos ſtipulatus eſt vale bit quidem ſtipulacio. ſed vtrū totū debeat̉ ſtipula tori quod in ſtipulacione deductū eſt. an vero pars dimidia dubitatū eſt. ſed placuit non plus ꝙͣ dimi diā ꝑte ei acqͥri. ¶ Ei vero qͥ tuo iuri ſubiectus ē ſi ſti pulatus ſis tibi acquiris. quia vox tua tanꝙͣ filij ſit ſicuti filij vox tanꝙͣ tua in telligitur in hijs rebus q̄ tibi acquiri pn̄t ¶ Prete
rea inutiliſ eſt ſtipulacio ſi quis ad ea que interroga tus fuerit non reſpondeat veluti ſi quis decē aureos a te dari ſtipuletur tu qui qꝫ ꝓmittas vel contra aut ſi ille pure ſtipuletur tu ſb̓ ꝯdicione ꝓmittas vl̓ ꝯtra ſi modo ſcꝫ id exprimas id ē ſi cui ſub condicione vel in diem ſtipulanti tu rn̄de as preſenti die ſpōdeo. nā ſi hoc ſolum reſpondeas ꝓ mitto breuiter videris in eandem diem vel condi tionem ſpōpondiſſe. neqꝫ enim neceſſe eſt in reſpon dedo eadem omnia repeti que ſtipulator expreſſerit Item inutilis eſt ſtipu lacio ſi vel ab eo ſtipuleriſ qͥ tuo iuri ſubiectus ē vl̓ ſi is a te ſtipulet̉ ¶ Sꝫ ẜuuſ quidem non ſolū dn̄o ſuo
.ff. deꝟ. ob. l. dn̄s ẜuo. Hijs em̄ caſibꝫ ex pacto l̓ ſtipula cōe alterius alteri q̄rit̉. nō alias. ut h̓ et. C. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ecqͥ. l. i. cum em̄ ſūt ſpēales nō ſūt trahēdi ad ꝯſeq̄ntiā vt ff. del̓. et ſe. cō. l. qd̓ vero. Sꝫ. M. dicebat hos caſus face̓ regl̓aꝫ. ⁊ ſi qͥs caſus eſſꝫ ꝯtra illud ſpēale ē. ⁊ꝙͣ h̓ regl̓arit̓ S2. et. jͣ. e. §. alteri. et. C. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. l. i. dicebat iuxͣ di recto nō valere ſꝫ vti lit̓ acqͥri pt̄. ⁊ ſic ẜm eū ſꝑ ex pacto altei̓ꝰ querit̉. qd̓ falſū eſt. cū parū int̓eſſꝫ. dire cto vel vtilit̓ qͥreret̉ ut. ff. de neg̓g̓. actō. a ¶ Acquirat. l. tm̄. b ¶ Seyo. nō tn̄ he̓ di eius. vt. ff. d̓ ver. ob. cū quis. Itē hoc intellige. ſtatu huiꝰ adiecti n̄ mutato al̓ ꝯtͣ. vt. ff. de ſolū. cū quis Itē hͦ intelligo ante lit̓. ꝯtͣ. a ſtipu lāte. al̓ ꝯtra. vt. ff. 8 ſoluc̄. ſi quis ſtipula tꝰ fuerit. x. §. i. jteꝫ lꝫ ſolui poſſit adiecto. nō tn̄ agere pt̄ adie ctꝰ. ut. ff. d̓ ꝯſti. pe. ſꝫ et ſi filie ī fi. et. l. ſi e ¶ Eo inuito. ꝟo qui ſtipulatur. d ¶ Poſſit .ſ. ſtipula e ¶ Cōtīgat. nͥ tor ī caſu. ut. ff. d̓ eo ꝙ c̓ to locol. iij. §. id̓ iul̓. ſꝫ ibi fc̄a fuit ſolucio alibi ꝙͣ fieri debuit vn̄ veīt int̓ eſſe. vt. jͣ. de act̓. §. loco in quo nō potuit dn̄o p̄iudi care accipiēdo ſortē adiectus. ut. ff. de re g̓. iur̓. nō dꝫ. lꝫ et ip̄e dn̄s poſſꝫ. vt. ff. d̓ eo qd̓ c̓to loco. l. c̓tū ī fi. et. l. fi. in fine. f ¶ Ille .ſ. ſtipl̓ator. g ¶ Madati. nūqͥd adiectus mandati ſemper tenetur. A dic̄ ꝙ ſic. vt h̓ et. ff. de ꝟ. ob. iul̓. §. fi. nā ſꝑ tacitū mādatū et ſi nō exp̄ſſum int̓uenire dicebat. et ī abſētia et ſine nūcio vel epl̓a. qd̓ ē ꝯtra. l. ff. de ꝓcur̓. l. i. §. i. qͣre dicemꝰ ꝙ mā dati agit̉ ſi interceſſit mādatū. vt qꝛ pn̄te adiecto fuit ſti pulatꝰ. vt h̓ et. ff. de ꝟ. ob. iul̓. §. fi. et.. ff. man. qͥ fidē. ali as agit neg̓. g̓. cū nō ſit ꝓcurator. ut. ff. d̓ſol̓. l. vo ꝓcurͣ. .§. interdū. et. jͣ. de obli. que ex quaſi contrac. in prin. h ¶ Qd̓ ſi qͥs. valebit .ſ. ꝓ ꝑte dimidia. ut ſubicit. vt. ff. de e. qd̓ cer. lo. l. iij. §. ſi qͥs. Et collige ꝙ nō viciat̉ vtile ꝑ in utile. ſic. ff. de ꝟ. ob. l. i. §. ſꝫ et ſi michi. ar. ꝯtra. ff. d̓ arbi. l. ꝑui. al̓ pedius. §. i. ac. ꝟ. ob. ſi michi. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de ꝯtra i ¶ Nō plus. vt. ff. de emp. l. fūdi. Sed dic̄ vt ibi. Ac. k ¶ Ei qui acquiris. ſic. ff. de ꝟ. ob. l. dn̄s ẜuū. et. C. de cō trahen. et̓ ꝯmit. ſtip̄. l. ij. et. ff. de pact. et herede. §. nos. l ¶ Filij. cum vna perſona cenſeatur pater et filius. vt. C. d̓ ip̄ū. ⁊ ali. ſub. l. fi. ſic et ī ẜuo ⁊ dn̄o ē ead̓ vox. vt. jͣ. e. p n ¶ Acquiri. vt in ꝓfecticio peculio et aduentio qͦ mōtē ad vſū frut̓. sͣ. ꝑ quas ꝑſo. no. acqui. §. i. n ¶ Preterea inutilis. interdū in totn̄. interdū ꝓ ꝑ te. o ¶ Rn̄deat. ſcꝫ ꝯgrue. Diligent̓ tn̄ attēde. ꝙ vbicūqꝫ eſt
diu̓ſitas. ſi ī ꝯtinēti placꝫ diu̓ſitas ſtipulatori valeat ſtipu lacio. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. l. i. §. cū adic̄. ſi at̄ nō placeat aut ē ī qͣ litate. aut īqͣtitatē. aut ī ſpē diu̓ſitas. ī pͥmo caſu nulloº vꝫ vt h̓. ibi aūt ſi ille ⁊cͣ. et. ff. e. l. j. §. cū adicit. et. §. ſi qͥs ſim pliciter. ſi ꝟo in ꝙͣtitate. ī eo ꝙ ꝯſonat vꝫ. ſiue detͣhat. ſiue adiciat. vt. ff. deꝟ. ob. l. i. §. fi ſtipulāte. qͥ ē ꝯtra. ī alio nō vt h̓. ibi veluti ⁊cͣ. Si at̄ ī ſpecie. aut ꝓ mittitur vna ſpecies ꝓ alt̓a. et tūc nō vꝫ vt. jͣ. e. §. ſi d̓ alia. aut alia adiecta. et ita co pulatiue et tunc vꝫ ī alia. non in adiecta. ut. ff. de ꝟ. ob. I. i. §. ſꝫ ſi. Si aūt pl̓es ſti pulent̉ tūc aut copu latīe fuit fc̄a int̓ro gatio. et vꝫ in eo qd̓ rn̄ſum eſt. aut diſiun ctiue. ut illā aut illā ꝓmittiſ. quo caſu vꝫ ſiue ad vtrumqꝫ. ſiue ſimplicit̓ rn̄deat. et ī vtrāqꝫ. Si ꝟo in vna non valꝫ etiam in ea lꝫ in ſūmis nō viciei̓ alternatīa ſi rn̄deat̉ ad vnā tm̄. vt. ff. de ꝟ. ob. l. i. §. ſi qͥs. et .l. inter ſtipulantē. p ¶ Exp̄ſſerit. q̄ em̄ in p̄facōnibꝫ dicunt̉ in ꝯtractibzrepētita credunt̉. vt. ff. deꝟ. ob. l. ticia. §. idē. ℟º. q ¶ Itē inutilis. ꝙͣtū ad ciuile vinculū. ſed naturale ꝯtrahit̉. ut ff. d̓ ꝯdi. inde. ſi id ꝙ et. l. frat̓ a fratre. §. .i. vn̄ fideiuſſor acce dit. ut. jͣ. de fideiuſ. in pnͥ. et hec ꝟa ſunt niſi in caſtren. peculio vel quaſi. nam tunc eſt loco patriſfa. vt. ff. ad mac̄. l. ij. ut. ff. de col. bo. .I. j. §. nec caſtrenſe. tūc enim et cum patre obligat̉ ⁊ agit cum effectu. vt. ff. de iudi. l. lis nulla. r ¶ Filij ꝟo. obligari. ex om̄i cauſa. vt. ff. de iudi. tam ex contractibꝫ et ꝯueniri ī ſolidū durāte pa. po. aucͣte tamē pr̄is int̓ueniēte. ad qd̓ pr̄ ꝯpellit̉ officio iudicis. ut. C. de bo. q̄ li. l. qd̓ nō ſolū. §. i.. et poſtea. nͥ ī ſex caſibꝫ. qͥ ſūt. ff. qd̓ cū eo. l. ij. Exciꝑe duos caſus. vt ī mutua pecuīa. ex qua nō tenet̉ cū effc̄u ꝓpt̓ excepcōꝫ macedoniā. neqꝫ pr̄. ut. C. ne filius ꝓ pr̄e. l. i. Itē ī voto vel deo vel rei pb̓lice facto. vt. ff. de pollici. ſi qͥſrē. §. voto. nā lꝫ al̓ ſꝫ ex ꝯtractu vl̓ qͣi ꝯueīat̉ a plato loci illius. h̓ tn̄ ꝯuenit̉. vt. C. de ep̄i. ⁊cͣ. l. nulli. et in aut̓. de ec. ti. §. ſi quis coll̓. ix. s ¶ Stipulet̉. vt. C. de pact̓. cō. l. pactū. do. ꝯtͣ. So. maxi me ibi poſitū habundat. ſic. C. de teſt. manu. l. fi. §. i. t ¶ Poteſt. ſcilicet ſimiliter. Accur. u ¶ Furioſus. negociū. ſcilicꝫ obligatoriū. idē ī ꝓdigo cui bonis int̓dictū eſt. ff. e. is cui. qꝛ furioſo ſil̓is eſt. vt. ff. de curat̉. furio. l. i. j. ℟n̄. et. ff. de reg̓. iux. l. furioſi. Ide in me te ca. vt. sͣ. decurato. §. i. x¶ Pupillus. ſcꝫ pubertati ꝓximus. vt ſequit̉. et eſt ratio qꝛ intellectum habet. vt. ff. de reg̓. iuxͣ. l. in negocijs. Ac

II
obligari non p̄t. ſed nec qͥ deꝫ vlli alij. filij vero fami lias alij obligari poſſunt. ¶ Mutum neqꝫ ſtipulari neqꝫ ꝓmittere poſſe palā ē qd̓ ⁊ in ſurdorceptuꝫ e. qꝛ ⁊ iſ qͥ ſtipulat̉ verba ꝓ mittētis. et is qui ꝓmittit ꝟba ſtipulātis audire de bet. vnde apparet non de eo nos loqui qui tardiꝰ ex audit. ſed de eo qui omni no non audit ¶ Furioſus nullum negocium gere̓ po teſt qꝛ non intelligit quid agit ¶ Pupillus omnē ne gociuꝫ gerit recte. ita tam̄ vt vbi tutoris auctoritas neceſſaria ſit adhibeatur tutor veluti ſi ipſe oblige tur. Na aliū ſibi obligare eciā ſine tutoris autͣte po teſt. Sed quod diximuſd̓ pupillis vtiqꝫ de hijs ve rum eſt qui iam aliquē ha bent intellectum. Nam in fans et qui infanti proxi nus eſt non multuꝫ a furi oſo diſtat. qꝛ hmōi etatis pupilli nulluꝫ habent intel lectuꝫ ſꝫ in proximiſ infāti ꝓpter vtilitatē eoꝝ benig nior iuriſ int̓p̄tacio facta eſt vt ideꝫ iuris hēant qd̓ pub̓tati proximi. ¶ Sꝫ qͥ in pt̄ate ꝑentum eſt impu
bes. nec auctore quid̓ pr̄e obligat̉. ¶ Si impoſſibi lis ꝯditio obligacionibus adiciatur nihil valet ſtipu lacio. Impoſſibilis autem conditio habetur cui natu ra impedimēto eſt quomi nus exiſtat. veluti ſi quis ita dixerit. ſi digito celuꝫ attigero dare ſpōdes At ſi ita ſtipuletur. ſi digito ce lum non attigero dae̓ ſpon des pure fcā obligacio in telligit̉ ideo ſtatim petere poteſt. ¶ Item verborum obligacio inter abſentes ꝯcepta inutilis eſt. ſed cū hoc materia litiū ꝯtencioẜ hominibus p̄ſtabat. forte poſt tempꝰ tales allegaci ones opponentibꝰ. et non p̄ſentes eſſe vel ſe vel adu̓ ſarios ꝯtendentibus. ideo nr̄a ꝯſtō ꝓpter celeritateꝫ dirimendaruꝫ litiū intro ducta ē quā ad ceſarienſeſ aduocatos ſcpͥſimus. per quā diſpoſuimus tales ſci turas que p̄ſto eſſe parteſ iudicāt omnimodo eſſe cre dendas niſi ipſe qui talibꝰ vtitur improbis allegati onibꝰ. manifeſtiſſimiſ pro bacionibꝰ. vel ꝑ ſcp̓turaꝫ vel per teſtes idoneos ap ꝓbauerit in ipſo toto die
Fttgattcta .it . s. de auv contra iut ciur Anfāti .i. uſqꝫ ad. vij. ānū. ut. C. d̓ iur̓ deli. l. ſi īfanti. i. ℟ ¶ Prorimꝰ. ideſtuſqꝫ ad. x. an. et dimidiuꝫ. et ſic ꝓximus icit. jͣ. ſꝫ cū dico pub̓tati ꝓximū. a. x. an. ⁊ dimidio. s. ī tellige nā ſic in maſculis dꝫ fieri dimidiacō. ī feīs in nono et dimidio. ut. s. qui ma. nō poſ. §. fi. et. s jo. tu. fi. i. ℟. c ¶ Lultū naꝫ diſtat aliqͣntulum. ut in h̓re ditate ꝙͣ tranſmittu infanſ. ut. C. de iu. d̓ li. ſi infāti. §. i. ſecus ī furioſo. ut. C. de cur̓. fui̓. l. fi. §. ſin at̄. et hͦ ẜ. azo Sed c̓te ſic poſ ſꝫ dixiſſe. qꝛ vnꝰ ꝑuꝰ alter magnus alt̓ cō tinuū tꝑs. alter hꝫ in tualla dilucida. Dic ergo. diſtat ī ſtipulā do in hͦ qꝛ infanſ ſine intellcū interdum ſti pulatur. ſꝫ furioſꝰ nū ꝙ ut. ff. rem pu. ſal. fo. ſ. ẜuum pupil li It̄ dicit non multū. ꝓpt̓ ꝓximum infantie qui intellectum hꝫ. ⁊ id̓o corrigit̉ ſtatim qd̓ h̓ br ibi. ſꝫ ī ꝓximis. Senigor. ꝙͣ. s. di ctum eſt. Proximi. ut alios ibi obligēt. alijs ꝟo non obligēt̉ ſine tutō re. ut. s. ꝓx. §. Impubes. aliud ſi pubes. nam obligat̉ ac ſi eēt ſui iur̓. ut. ff. a. l. fi. §. i. nͥ inʳ duobul caſibꝫ. ut. s. e. §. Iteꝫ iutil̓ diximꝰ. ge Sꝫ quē eſt rō d̓ hͦ ad pupillū. cum tutore auctore obliget̉. ℟ quidam. ꝙ ob hocip ſum dat̉ tutor. ſꝫ pa. po. eſt ad co ⁊rigend̓. et eſt ꝓ eiſ. C. de bo. q̄ li. l. fi. §. ſinaut em̄. Vel dic ꝙ tutoreꝫ hꝫ obligatū ſi male au ctorat̉. pr̄eꝫ non. ut C. d̓ bo. q̄ li. cū oꝑtꝫ .§. ſub hac tn̄. ꝟ ſi. nō autem ypotheca. h ¶ Si impoſſibilis. obligacōibꝰ. qͥbuſcunqꝫ. ut h̓. et. ff. de act̓. et ob. n̄ ſolū. ſe cꝰ ē in vltīs volūtatibꝫ. qꝛ tūc ꝓ nō appoſita hēt̉. ut. s. d̓ hre. iſti. §. pnl̓. Cui nat̄a. nō ita ſi ꝟboꝝ ꝑplexio ſit. ut ff. d̓ ꝯd̓. iſti. ſi ticiꝰ. jo. tcͣ eī qn̄ꝫ n̄ dice̓t̉ impoſſibilis. lꝫ nō poſſibilis ſit exiſtere. ut. ff. deꝟ. ob. l. ſi ticius. ẜ. a3o. et fa cit ad hūc. §. ff. d̓ reg̓. iur̓. l. īpoſſibil̓. §. i. k ¶Que̓ .i. ſine ꝯ dicōe. ec ſi dies eēt appoſita. ut. ff. e. l. ī ſtipl̓acōꝫ. §. fi.
Statiꝫ. cū ſpacō cū q̄ ſolui poſſit. ut. jͣ. e. §. fi. et. ff. e. euꝫ qui kalendis. et de hͦ dixi. s. d̓ ꝟ. ob. §. omnis ſtipulacō. m ¶ Itē ꝟboꝝ. ſic̄ ꝑ ꝯdicōꝫ īpoſſibilē. ita ꝑ abſētiā fit in util̓ ſtipulacō. ita ītellige abſētē. ut audie̓ non poſſit vn̄ n ¶ Abſētes. ⁊ ſi eſt ī turri vel ar̓motis et clamꝫ. vꝫ ſtipu lacō ſi ſe audiāt. ar. ff. ad ſill̓. l. i. §. e. al̓. accipit̉ multis mo dis. ut. ff. de ꝟ. ſig̓. l. abſētē. et no. in aut̓. de fid̓iuſ. §. i. Sꝫ contͣ eſt. ff. d̓ dona. int̓ vj. et vx. l. ea q̄. Sꝫ ibi in t̓ceſſerat ſtipulacō ā te abſētiā. cꝰ ꝟ̓ba ec̄ inter abſētes nūc r̓pe tuntur Item ꝯtra. ff de pact̓. labeo in pͥn. Sꝫ aliud ī pacto qͦli bet alio. qd̓ ſine hu iuſmōi ſolēnitate fie ri p̄t. ſꝫ ſtipulacō nō. ut. ff. de pact̓. l. i. īfi. et. jͣ. d̓ act. §. de ꝯſtitu ta. It̓ ꝯtͣ. ff. de ſpon. .l. iiij. et. l. v. Sꝫ p̄t dici ibi ſpāle ut vale at inter abſētes. Vel dic ꝙ ⁊ ꝑ ſtipulacōm fieri pn̄t ſpōſalia. et tūc inter pn̄tes. ut h̓ It̄ ꝯſēſu .ſ. ſolo pn̄t fi eri ſpōſalia. et tūc ec inter abſēteſ ut dicta l. iiij. o ¶ Pr̄abat. ātiqͥtas. p ¶ Pꝰ tempꝰ. poſt ideo dicit. qꝛ qn̄ ꝯueī unt̉ pꝰ tꝑs ꝯtractus talia opponunt̉ q ¶ Tales quales. ſb̓ icit ſtātīm et nō. ⁊cͣ. r ¶ Et non ecce alle gacōeſ s Cōſtitutō ut. C. d̓ ꝯtra. ⁊ cō mit. ſti. optimam. t ¶ Omnimodo. nota ſtadum ſcpͥture. niſi ꝯtra ꝓbet̉ ſic. C. de ꝓba. cū p̄ cibuſ. ⁊. jͣ. e .§. ſi ſcpͥtū. et. jͣ. ti. i. §. fi. et hͦ qn̄ formam hꝫ publicā. al̓. ſi pͥuataꝫ ſi ꝓ ſc̓bente. non vꝫ. ſi contra ſcribentē vꝫ ſi ē cū cā. ut in aut̓. d̓ iur̓iur̓. amo. §. i. ⁊. C. d̓ non. nū. pec. gn̓alit̓ u ¶ Improbis prima facie. que forte pro be apparebunt tandeꝫ ſic. C. de ēp. et. c. l. oēs qͥ c̓ca pͥn. ẜ. jo. y ¶ Laīfeſtiſ. qꝛ ꝯtra ſc̓pturam. z Scripturā .ſ. aliā. qd̓ eſt melius. a ¶ Ioneos omni excepcōe maiores ideſt ꝙ nulla excepº poterit eis opponi. ut. C. de ꝯtͣhen. et ꝯmit. ſti optimam. b ¶ Diſpoſuimꝰ. loqͥt̉ iuſtinianꝰ auctor illiꝰ ꝯſtōis c ¶ Preſto. id eſt pn̄teſ. esdꝫ īſeri ī īſtr̄o. ⁊ alia ſūt neceſ d ¶ Toto die. no ꝙ di ſaria ut dixi in aut̓. ut preponat̉

T
quo ꝯfitiebatur inſtrm̄. ſe ſe uel adu̓ſariuꝫ ſuum in a lijs locis eſſe. ¶ Pꝰ mor teꝫ ſuā dari ſibi nemo ſti pulari poterat. non magͣ ꝙͣ poſt eiꝰ morteꝫ a quo ſti pulabatur. ¶ At nec is qͥ in alicuius p̄tate eſt. poſt mortem eius ſtipulari po terat. quia patris vel dn̄i voceloqui videtur. ¶ Sꝫ et ſi quis ita ſtipuletur. ꝑ die ꝙͣ moriar vel pridie ꝙͣ morieris dari ſpondes inu til̓ erat ſtipl̓acio. Sꝫ cū iā vt dictum eſt ex conſenſu ꝯtrahētium ſtipulaciones valent. placuit eciam no b̓ in hunc iuriſ articulum neceſſariam inducere em̄ dacionem. vt ſiue pꝰ mor tem ſiue p̓die ꝙͣ moriatur ſtipulator ſiue ꝓmiſſor ſti pulacio ꝯcepta eſt. ſtipu lacio valeat. Item ſi quis ita ſtipulatꝰ erat ſi nauis ex aſiā veīt hodie dae̓ ſpō
des. inutilis erat ſtipulacō qꝛ prepoſtere ꝯcepta ē Sꝫ cuꝫ leo inclite recordacio nis in dotibꝫ eād̓ ſtipl̓acio nē q̄ p̄poſtera nūcupat̉ nō eſſe reiciēdā eſtimauit. nō bis placuit et huic ꝑfectū robur acōmodae̓ vt non ſolum in dotibꝰ. ſed eciam in omnibꝰ valeat hmōi ꝯ cepcio ſtipl̓acionis ¶ Ita autem ſtipulacīo concep ta veluti ſi ticius dicat. cū moriar dare ſpondes vel cum morieris. et apud vēte res vtilis erat. et nunc va let ¶ Item poſt morteꝫ al terius. recte ſtipulamur ¶ Scriptuꝫ in inſtrumen to fuit ꝓmiſiſſe aliqͣꝫ. ꝑind̓ habet̉ atqꝫ ſi interrogati one precedente reſponſuꝫ ſit ¶ Quociens plures res vna ſtipulacione conpre henduntur ſi quid̓ ꝓmiſſor ſimpl̓r r̓ſpond̓at dare ſpō deo ꝓpter omnes tenet̉. ſi
nomē imꝑa. et fa. C. de diu̓. re. ſi qua Sꝫ qūo hͦ ꝓbabitur. cū dies inſtr̄i non debeat exhiberi. ut. ff. de eden. l. i. §. edi cōes. ℟. t̓bꝰ modis petit̉ inſtr̄m edi. Primo ut fūdet intē tionē ex inſtr̄orei actor. vel reꝰ īſtr̄o actoriſfūdet excepti onē. cū neutro caū adu̓ſariꝰ vte̓tur qd̓ nō debeat eē et tunc nulla ꝑs īſtrum̄ti dꝫ exhiberi. ut. C. de edē. l. fi. ī fi. et. C. d̓ teſt. l. mīꝰ. Scd̓o .ſ. qn̄ adu̓ſariꝰ vtit̉. naꝫ tcedit̉ ut videat̉ an aliquid ei poſſit oppo ni. et tūc exhibetur. ſꝫ ſine die ⁊ ꝯſule. ne materia detur falſum fab̓cādi ut dcā. l. ff. de edē. l. i. §. edicōes ⁊. ff. quēadmodū teſ aꝑ. l. i. §. 1 Tercō vt de falſo accuſet. ⁊ to ec̄ cū die et ꝯſule ē ex hibēdū. ut. h̓. et. C. de ꝯtͣ. et ꝯmit. ſti. I. optimam. et. C. de fi. inſtru. l. fi. Alijs aūt modis petunt̉ inſtr̄a edi vel tͣdi. per varia gn̓a actōnū. ut. ff. de eden. quedam ꝑſone ſūt ſꝫ dictis tribꝫ mo dis petūtur edi. i. de mōſtͣri. It̄ qūo hͦ ē ꝙ h̓ ꝓbat reus ꝯtͣ iurſ ordinē ut. C. de edē l. qͥ accuſare. ℟º. hoc ꝓpter p̄ſumpcōꝫ q̄ ē contra eum ꝓpt̓ ſcrip turam ut. ff. de pact. iur̓gen. §. qd̓ fere. Itͣ nūqͥd duo teſtes h̓ ꝓ bantes .ſ. alterū ꝯtra hentium abfuiſſe ſuf fitiunt. ℟nd̓. ſic. ut ff. de teſti. l. vbi. Sꝫ nonne inſtr̄m vicem duoꝝ tenꝫ ut. C. d̓ fi de īſtru. ī exercēdis. quare vidētur ꝙ īdu bio ꝓ inſtr̄o ſtaretur Sed certe non dire cte ꝯtradicitur inſtr̄o. ſꝫ ꝑ obliquū ſcꝫ ſe fuiſſe in ſcpͥtura qūodā fcā rome. velut teſtis. vl̓ ut ꝯtͣhēs ſi ꝟo ꝯtͣ eum di recto d̓r. plures ꝙͣ duo exigunt̉ ut vicant ſcripturā. ut. ff. de teſti. l. iij. §. de ꝯtra. et ꝯmit. ſti. l. optimā. ibi aliꝰ nu̓s ⁊cͣ. Vel dicas ec h̓ exigi tres. Sꝫ nūqͥd ſi aliqͥ teſtes dicant ꝓ inſtr̄o vel in eo ſcripti vel no. rōt vel plures erūt nccͣrij cc inſtr̄m. ℟. ſic. qꝛ inſtr̄m ꝑ ſe vicē duoꝝ tenet ut dcm̄ ē. Iteꝫ p̄t̓ ip̄ꝫ ſūt ꝓbacōes ut ponis. ut. ff. d̓ pig. ꝯtͣhit̉. Ft ꝙ dicit eo die. idē dicas ſi alio tali. qd̓ h̓ eē nō potuit. vt ar. d̓ ꝟ. ob. §. loca. Iqͥd ſi vnꝰ ꝓferat inſtr̄m in quo conti a ¶ Scpͥturas. Sꝫ. neatur ꝯtrahentes eē pn̄tes romē tl̓i die bon̄. Dicūt qͥdaꝫ ꝙ neutri credit̉. Alij ꝙ bonꝰ iudex dꝫ aīaduertere cui pociōcredendū ſit. ut ſtipulator ip̄o tꝑe tenebat ſcolas bon̄. ſtabit̉ illi īſtr̄o qͦ ꝯtīet̉ ip̄ꝫ fuiſſe bon. b ¶ Quo. vel ec̄ alio. dūmodo ſit tm̄ r̓motꝰ locus in qͦ dicit̉ fuiſſe tꝑe qͦ d̓r inſtr̄m eſſe factū. ℟. nō potuit eſſe. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. ul. §. fi. ec. s. d̓ ꝟ. ob. §. loca. Vel dic eſſe id ē fuiſſe ſic. s. de hijs qui ſūt ſui vel alie. iur̓. §. in poteſtate.
c ¶ Poſt mortē .ſ. iure vetuſtiſſimo. qd̓ hodie corrigit̉. utī d ¶ Eius .ſ. pris vel dn̄i. fi. huius. § e ¶ Videt̉. vn̄ ſic̄ ipſe pat̓ vel dn̄s ſic ſtipulādo erat ſtipulo inutilis. ita ⁊ ſeruo talia ꝟba dn̄te vel filio. ut h̓. ⁊. s. e. ei q et facit. C. de impu. et. ali. ſubſti. l. fi. f ¶ Pridie. i. die p̄cedenti mortem. ut. ff. de fer̓. pridie z ¶erat ſicut olim. h ¶ Sꝫ ut cum iam .f. nūc corrigitur i ¶ Dictū ſic. s. de ꝟ. obli. §. ſꝫ h̓. k ¶ Placuit ut. C. de cont̄ et ꝯmit. ſtipu. l ſcrupuloſā. l ¶ Valeat ſcꝫ ſtatim efficax autē erit poſt mortē. vn̄ ab herede et contͣ h̓redem inci piēt actōꝫ hodie. qd̓ olim nō erat ut. E. ut ab h̓re. et ꝯtͣ. l. i. ac. m ¶ Venerit pꝰ hͦ ꝟ bū venerit. ē pūctū ⁊ ſubau. qn̄cūqꝫ ul̓ uſ ad ānū ſi at̄ eēt pꝰ il iā dictōꝫ hodie. non eſſꝫ ſtipulacō īutilis ec iur̓ veteri. ſꝫ vtiliſ ⁊ ꝯdicōal̓. ut. s. d̓ ꝟ. obli. §. ſub conditiōe n ¶ Prepoſtere. pri mo enim debet venie̓ nauis ẜm nacurā con dicionalis ſtipulacio nis uel conditionis. ꝙͣ dari hodie o ¶ Exiſtimauit .ſ. cuꝫ ita ſtipulabat mulier ſi ſine liberis deceſſe ris promittis mihi dotem reddereūt de ea poſſiꝫ teſtari cum prius teſtari propo nebat ⁊ea mortua do tē r̓ddi ut. E. d̓ iur̓ do l. ſi mulier vl̓ dic ẜ jo cū ſtipulat̉ maritus ſic ſi dabis mihi decē ꝓmittis te nupturā. pͥmo eī nubere ⁊ poſtea dare debebat pai Placuit. C. de teſta. l. p̄poſteri q ¶ In oībꝫ .ſ. obligac oībꝫ r¶ Excepcō exactō vel ꝯcepcō tn̄ fit pꝰ ꝯdicōꝫ exn̄tē ut. C. de teſta. p̄poſteri. ī fi. et fac̄ ad hūc. §. .ſ. ꝙ n̄ ſit cui dꝰ ordo ſcpͥtͣe. ff. de pecu. leg̓. l. qͥdā. et. s. d̓l̓. §. ante. et de ſolū. n̄ ei. Ar. ꝯtͣ. ff. de v̓ſufruc. l. qͦciēs. ff. d̓ fideicō. lib̓. l. gn̓alit̓. §. ꝙ qͥs ergo ꝯſimilibꝰ. So. aūt q̄ris d̓ p̄lacōe. ꝑ ſone et hͦ cuꝫ ẜuat̉ ordo ſcript̉e. et ē rō qꝛ placō ex ordīe ꝯ fideratur. aut q̄rat an valeat ſcrut̉a vel teſtamentū. vel in quātū debeat accepto fieri. et tūc nō ẜuat̉ ordo. ſꝫ iuſſolū ẜuatur alias ut ſoluit̉ dictum. qꝛ aūt ꝯſtat de ſnīa legū tra di voluntate teſtatoꝝ. et hͦ cū ordo non ſpectat̉. et eſt ro qꝛ ſēſuꝫ et non ꝟ baſpectamꝰ. ff. de adim̄. leg̓. l. iij. aut du bitat̉ et tūc ſpectat̉ ordo ſcript̉e. ⁊ ē rō. qꝛ in dubijs. g ¶ Ita autē erat. ut. ff. de bo. auc. iu. poſ. l. hereditarium. t ¶ Scriptum. nūqͥd idem ſit ſi teſtes dicūt aliqꝫ ꝓmiſiſſe. ut eciam tūc intelligatur īterrogacō. vid̓r ꝙ ſic. ut. C d̓ fi de īſtru. ī exercēdiſ. Sꝫ tn̄ ꝯtͣdico. ut. C. d̓ vſur̓. l. i. et ē ro.

III
vero vnā ex hijs vel quaſ dā daturuꝫ ſe ſpoſpōde̓it obligacio in his ꝓ quibus ſpōſponderit ꝯtͣhit̉. ¶ Ex pluribꝫ enī ſtipl̓onibꝫ vna vel q̄dā vidētur eē perfe cte ſingulas eniꝫ res ſtipu lari et ad fingulas rn̄dere debemus. ¶ Alteri ſtipu lari vt ſupra dictum ē ne mo p̄t Inuente ſunt huiuſ modi ſtipulaciones vel ob ligaciones ad hͦ. vt vnuſ quiſqꝫ ſibi acquirat quod ſua intereſt. ceteruꝫ ſi alijſ detur. nihil intereſt ſtipu latoris ¶ Plane ſi qͥs velit hoc facere. penam ſtipula ri ꝯueniet. vt niſi ita factū ſit vt ꝯprehenſum eſſet. ꝯ mittatur pene ſtipulacio eciā ei cꝰ nͥl intereſt penā eniꝫ cuꝫ ſtipulat̉ qͥs non il lud inſpicit̉ quod interſit eiuſ ſed que ſit quantitaſ in condicione ſtipulacio nis. ergo ſi quis ita ſtipu latur titio dari nͥl agit ſed
ſi adiecerit penam. niſi de derit tot aureos dae̓ ſpon des. tūc ꝯmittit̉ ſtipulacio ¶ Sed et ſi quis ſtipulet̉ alij cuꝫ eiꝰ int̓eſſet placuit ſtipulacionem valere. Nā ſi is qui pupilli tutelam ad miniſtrare ceperat. ceſſit adminiſtracione contuto ri ſuo. et ſtipulatus eſt reꝫ pupilli ſaluā fore. quona int̓eſt ſtipulatoriſ fieri qd̓ ſtipulatꝰ eſt. cum obliga tus futurus eſſet pupillo. ſi male reſgeſſerit tenꝫ ob ligacio ¶ Ergo et ſi qͥſ ꝓ curatori ſuo dari ſtipula tus ſit. vires hēbit ſtipl̓o. Et ſi creditori ſuo quis ſti pulatuſ ſit qd̓ ſua int̓eſt ne forte vel pena ꝯmittatur vel predia diſtrahatur. q̄ pignori data erant. valet ſtipulacio ¶ Verſa vice qui alium facturum pro miſit videtur in ea cā eſſe vt non teneatur ṅ ipſe pe nā ꝓmiſerit ¶ Item nemo.
t io. qꝛ teſtes nō ſic ī iur̓ īſtructi ſūt ut īſtr̄a q̄ a iur̓ſꝑitis fi uidinde. n̄ ꝯtͣ ꝓbet̉. ut̓. ff. de pac. iur̓gē. §. ꝙ fere unt x ¶ Spoſpōderit. al̓ rn̄deat. ac. lere. cū ſit diu̓ſitas ī re y Conrͣhitur. immo videt̉ n̄ va. ſpondēdo. ut. s. e. §. p̄t ea vꝫ diſtingue ut ibi diximꝰ i om̄ibꝰ teneri. alias tene Ex pl̓ibus rn̄dere. ſi volumꝰ mur tātū in hijs in qui bꝫ rn̄demꝰ. ut hīc. I et ſufficit ſimplex re ſpōſio. ut diximꝰ. cuꝫ eqͥꝑetur ei qn̄ ad om ne rn̄det. ſic. ff. de ꝟ. ob. l. ticia. §. id̓ rn̄dit. et. s. e. §. p̄terea a ¶ Alteri ſic. ff. d̓ ꝟ. ob. ſtipulacio iſta. §. alt̓i. b Supͣdcm̄ eſt ut. s. e. §. ſi quis alij. hͦ tn̄ fallit in multis ca ſibꝰ ut ibi diximus. Et nota h̓ ꝙ tribus modis alt̓i ſtipulam̉ nam int̓dū directam acqͥrimus actōnē ſub audi alteri ſtipulādo ut filiuſ pr̄i. ẜuus do mīo. et econtra. ut. s. e. §. fi quis alteri. et. .§. ei qͥ qn̄ꝫ vtilem vt tutor pupillo. ⁊ in fi milibꝫ rōe officij. vt uus publicus. ut. ff. de ꝯſti. pec. l. eū qͥ. §. pnl̓. et. ff. rē pu. ſal. fo. l. iiij. int̓dū nullaꝫ q tūc nccͣria eſt pena ut h̓ d̓r. Iteꝫ nota. hͦ vltimo caſu vba ſti pulacōis et ſortis. et pene pn̄t formari tri bus modis. aut em̄ ſic dico. ꝓ mittiſ mihi q dabis illi. et eodē mē penā. aut ſic. ꝓmitti illi ꝙ dabis ei et eod modo penam. Et ī hiſ duobus caſibuſ n̄ valꝫ neqꝫ ſortis. neqꝫ pene ꝓmiſſio ſꝫ aliud quā dodeberꝫ vtilis ul̓ di recta acqͥri ut in pͥmis duobꝫ caſibꝫ ut. ff. de ꝯſti. pec. l. eū gin actori et. §. iul. et h̓. Aut ſic ꝓmittis mihi ꝙ dabis illi aūt penā mihi tm̄ ſtipulor. qꝛ ⁊ tūc hꝫ locū qd̓ h̓ d̓r Aut qͣr to mō dico. ꝓmittis qd̓ dabis mihi r̓cipiēti noīe eiꝰ qͦ cāi vꝫ vtrūqꝫ. et ego illi cedā cꝰ noīe ſtipulatꝰ ſū ut. ff. man. ꝓcuratorē. §. fi. pulāti cuiꝰ tn̄ nō int̓eſt dari ei cui fuit ¶ Ecia ei .ſ. ſti. ſtipulatꝰ nec mirū qꝛ ibi fuit ſtipulatus pena ut̓ mō diximꝰ et. fa. ff. de arbi. l. cū pena Sed ꝯtͣ. ff. d̓ at. l. adu̓ſus. §. ſꝫ ſi eū. Sed ibi non directo ꝯtͣ arbitriū it̉ ⁊ ſdeo inſpicit̉ an int̓ſit eciā in pena. cū ad ea q̄ freq̄nt̓ acci būt iura ſe referūt. Itē ꝯtͣ. ff. ſi quis in ius vo. l. ij. §. fi. Sꝫ ſbi in pena p̄toria. h̓ at̄ in ꝯuentionali dicit. Vl̓ ibi id̓o n̄ ꝯ mt tit̉. qꝛ n̄ debuit venie̓. qꝛ adu̓ſarij n̄ int̓ erat. ⁊ ita ꝑ ob iſquū illa rō e̓ddit̉ Vnoͣ ꝙ caute poīt ſtipulatur nam ſecꝰ oGena ſtipulatur. eſt cum paciſcitur tm̄ cū pena ex nu bo pacto eciā in ꝯtinēti appoſito ſicut vſura n̄ poſſit peti vt ff. de ẜ. expor. j. ẜuus. et. C. de vſur̓. l. iij.
e ¶ Que ſit ideſt q̄ ſit qͣntitas. et q̄ ſit ꝯdiº. inſpicitur ꝯdi tio vtꝝ ſit poſſibilis uel ꝓbabilis. uel n̄. ut. s. e. §. ſi īpoſ ſibilis et. jͣ. e. §. ꝙ tͣpi Quātitas ꝟo q̄ ſic inſpicit̉. ut qͣnta cūqꝫ ſit petat̉. cti cōdicōe ſi eſt certa. alias ſi ſtipulacō eſt in c̓ta actōe ex ſtipulatō. ut h̓ et. s. de ꝟ. ob. ī pͥn. Iſta enī noīa quis et q̄ ſubſtācie ſūt ſigͥficatīa. n̄ qͣntitatis ſcꝫ certe vel taxate vel taxād̓ et hͦ ẜ. aꝫ. Sed contͣ. eſt ut. jͣ. de act̓. §. oēs Solue ut ibi. Iteꝫ ꝯtͣ .ff. de euic. l. ſi dictū. Sꝫ ibi ſic agebat̉ Itē .C. de ſpō. l. mulier. .§. pnl̓. Sed illud fa uoe̓ mr̄imonij. ne ī infi nitum pena excedat. ut. C. de inuti. ſti. l. ij Alij ut. M. dicūt vſqꝫ ad duplum. et in hoc ꝯſiderat̉ quantitas. vt duplū non excedat ẜm eum. ut. C. de ſen. q̄ ꝓ eo qd̓ intereſt. l. .i. Alij ut jo. diſtīgu unt inter eum qui ſci ent̓ ꝓmittit vltra du plum ſe non teneri vt ille teneat̉. alias non ut. ff. ſi qͥs cauc̄. ſed ⁊ ſi quis. §. fi. Alij dicūt uſqꝫ ad qͣdruplum ſꝑ extendi et non plus. ut. jͣ. de act̓. §. oēs. pͥ ma verior eſt. f ¶ Ticio dari. ut pro mittis titio vel mihi ꝙ dabis ticio g ¶ Spondeſ .ſ. mihi alias non vꝫ hoc vt modo diximꝰ. h ¶ In ꝯdicione. id ē in penali ſtipulacōe. q̄ eſt ꝯdicionalis .ſ. ſi nō pare̓t ꝓmiſſor pͥn cipali ꝓmiſſioni i ¶ Sꝫ ſi adiecerit ſti pulacio ſcꝫ pene. eo nō dāte. nō autē illa inutilis efficitur. ſed pene metu. et illi ſtat̉. ut ⁊ alias. C. de arbi. l. i. Accurſius k ¶ Sꝫ et ſi quis. eius .ſ. ſtipulantis. l ¶ Ceſſit. ſic. s. de ſatiſd̓a. tu. et cura. §. ij. alias. iij. m Obligaº. nā vtilis actō pupillo dat̉. ff. d̓ ma. ꝯue. l. i. .§. pnl̓. It̄ ipſi ſtipulāti directa acquirit̉. ut h̓ dicitur. n ¶ Vires. intereſt enī mea ꝓcuratori meo ſolui q̄ in rē me am expendit ut. jͣ. manda. §. tua gr̄a et mandantis o Si data ab iſto qͥ nūc ſtipulat̉ p Quod .i. quia. q ¶ Stipulacō. nō ut ꝓcuratori veſ creditori actō ꝯpetat ſꝫ qͥ ſtipulatꝰ ē agꝫ actōe ex ſtipulatō ad int̓eſſe quāti ſua inteſt creditori vel ꝓcuratori fuiſſe ſolutū. ut. C. d̓ muti. ſti. l. fi. et. ff. de ꝟ. obli. l. lib̓ hō. §. fi. et. C. de dona. c̄ reſ. vel ẜ nos agꝫ c̓ti ꝯdi. ad int̓eſſe. qd̓ ꝓbamꝰ. s. deꝟ. ob. in pͥn. r ¶ Verſa vice ad ſuꝑiorē. §. alteri penā. ſꝫ et tc̄ ad pe nā tm̄ tenet̉. et fa. s. e. §. ſi qͥs le. vel fetū aīalium ſuoruꝫ s ¶ It nemo. futurā. ut ꝑtū ācilꝫ q̄ ſua fut̉a ſūt vt. s. d̓ re. di. §. Item ea. Item multomagis ſi ſtipuletur rē q̄ nunc eſt

I
reꝫ ſuā futurā in eo caſu qͦ ſua ſit vtiliter ſtipulatus ē ¶ Si d̓ alia re ſtipulatōi ſenſerit. de alia promiſſor ꝓinde nulla contrahit̉ ob ligacio. at ſi ad interroga tum reſponſum non eſſꝫ ve luti ſihominem ſtichum a te ſtipulatus quis fuerit. tu de panphilo ſenſeriſqͣꝫ ſtichum vocari credideris ¶ Quod ex turpi cauſa ꝓ miſſum eſt veluti ſi quis ho micidium vel ſacrilegium ſe facturum ꝓmittit. n valꝫ ſtipulacio ¶ Cuꝫ q̓s ſub a liqua ꝯdicione ſtipulatus fuerit. lꝫ an condicioneꝫ d̓ ceſſerit poſtea exn̄te con dicione heres eiꝰ agere po teſt. idem ⁊ aꝓmiſſoris ꝑte eſt ¶ Qui hͦ anno. hͦ menſe dari ſtipulatꝰ eſt niſi om nibus ꝑtibus p̄teritis āni
vel menẜ. non recte petit. ¶ Si fundū dari ſtipule ris. vel homineꝫ. non pot̓is ꝯtinuo agere. niſi tm̄ ſpaci uꝫ p̄t̓ierit quo tͣdito fieri poſſit. De fdeuiſſorib Roeo qͥ promit tit ſolent alij obli gari. qui fideiuſ ſores appelſātur. qͦs homi nes acciꝑe ſolent dū curāt vt diligētiꝰ ſibi cautū ſit. ¶ In om̄ibus aūt obliga tōnibus aſſumi pn̄t. id ē fi ue re. ſiue ꝟob̓. ſiue lr̄is. ſiue conſenſu ꝯtͣcte fuerint. ¶ At nec illud quid̓ inter eſt. vtꝝ ciuilis. an natura lis ſit obligacō. cui adicia tur fid̓iuſſor. adeo quidem vt ꝓ ſeruo qͦꝫ obligetur. ſiue extraneꝰ ſit qui fideiuſ ſorem a ſeruo accipiat. ſi ue ipſe dn̄s ſit in id qd̓ ſibi
ſua. ut. s. e. §. i. hͦ ideo qꝛ in eo caſu quo ſua fut̉a non eſt a QQuo ſua ſit. vꝫ ſtipulaº. ut. ff. de ꝟ. ob. l. ſi rē meam b Stipulatꝰ eſt .ſ. dari. ⁊ eſt rō. qꝛ qd̓ ſuū ē āplius ſuum fieri nō p̄t. ut. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. r̓ſtitui ⁊ dari tn̄ pn̄t ſtipu lāti. ut. ff. de ꝟ. ob. nemo. i. ℟. ⁊. ff. vſufruc. quēadmodū ca. l. i. §. ſꝫ qd̓ dixīꝰ c Si d̓ alia c̓ did̓ris. hͦ eſt veruꝫ qn̄ cer tum eſt eos diſſenſiſſe ut. ff. de ꝟ. ob. ꝯtinu us. §. i. alias aūt ſi p̄t ẜm ut̓uſqꝫ intellectū valere vꝫ ẜm intelle ctuꝫ ꝓmiſſoris. ut. fl de ꝟ. ob. qui ex pl̓ibꝫ et. l. ſtipulacō iſta. §. eū qui nec obſtat qd̓ d̓r mīorē p̄ſtari debe re. ut. ff. del̓. j. apud iul̓. §. ſcio. qꝛ mīor eſt ꝙͣ dari vult ꝓmiſſor. ut. jͣ. d̓ act̓. §. p̄t̓ea. Si at̄ ẜ vniꝰ intellectum vale̓ p̄t ẜ eiꝰ intelle ctum valet. ut hodio dae̓ mihi bon̄. x. pro mittiſ ſi em̄ d̓ hac bo nonia in qua ſumus ī telligat̉ valet alias non. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. quotiēs in ſtipula cō nibꝰ et de rebꝫ dubijl .l. quotiens. ij. d ¶ Promiſſuꝫ. ſiue di cā ꝓmittis homicidi ū face̓. ſiue dicā ꝓmit to. x. qꝛ promittis fa cere homicidiū. ut. ff de ꝟ. ob. gn̓aliter. A e ¶Nō valꝫ. hmōi em̄ ꝯdicones turpes. im poſſibiles p̄ſumunt̉ a iur̓. ut. ff. de ꝯd̓. in ſti. l. ſi filiuſ. vnde nō val̓ꝫ ſtipl̓acō. ut. s. e .§. ſi impoſſibiliſ. c̓ca qd̓ tn̄ dic̄. ꝙ aut ip̄ꝫ qd̓ ꝓmittit̉ ē tͣp̄e. ut face̓ homicidiuꝫ ⁊ tūc nō valerꝫ eciā pena appoſita. ut. ff. de ꝟ. ob. l. gn̓ali ter. ⁊. l. veluti. ⁊. l. ſi plagij. idē dico ⁊ ſi ſub ꝯdicōe tͣpi. ut h̓. aut ſi honeſtum ꝓmittat̉ ſꝫ tn̄ t̉pit̓. ut dae̓. x. ſꝫ per mētū vl̓ dolū. ⁊ tūc vꝫ ꝓmiſſio fcā. ſꝫ excepcōe elidit̉ vt. C de īuti. ſti. dolo. ī fi. nͥ in caū vbi ip̄o iur̓ n̄ vꝫ promiſſio fcā ꝑ mētū. ut. ff. ꝙ mētꝰ. cā. l. ſi mulier. §. ꝙ ſi dos. ẜm jo. f ¶ Cū qͥs age̓. hͦ in ꝯtͣctibꝰ ut h̓. ⁊. s. de ꝟ. ob. §. ex condi cionali. aliud in relictis. ut. C. d̓ cad̓. tol. §. finat̉ aliqͥs. ⁊. ff de ma. te. l. ſi ita ſcpͥtū fu. ī fi. l. et fac̄ ad hūc. §. ff. de ꝑicu lo. ⁊ ꝯͣ. reivē. l. ꝙ ſi pēdēte. i. ℟ºſo. 4tꝰ ē hijs ꝟb̓ promit g ¶ Qui hͦ āno. id eſt qͥ ſtipula tis hͦ āno vel hͦ menſe. h ¶ Pret̓itis .i. elapẜ. ſꝫ ſecꝰ eſt in relictis fauoe̓ vltīe vo luntatis. nā in caput āni p̄ſtacio fit. ut. C. qn̄ di. le. ce. l. i. vl̓ diſtīgue aut promittit ꝑ hͨ ꝟba. hͦ āno ul̓ qͦlibꝫ āno. ⁊ tc̄ ī fi. ām fit ſoluº. ut h̓ ⁊. ff. de ꝟ. ob. qͥ hͦ āno ⁊. l. eū. qͥ c̓ta rū. aut ānuꝫ. ⁊ tūc ī capite āni fit ſoluº. ſiue legatū ſit ſiue in ꝯtractu fit promiſſio ẜm jo. et B. ut. ff. de ꝯdi. ⁊ de. l. ſi in ānos. et qn̄ di. le. ce. nec ſemel. vn̄ ꝟſus. Annua ſi debes tūc inſpicies caput āni Anno ſi debes ī fine tenebris āni. d̓ hͦ dixi. s. d̓ ꝟ. ob. ī pͥn. Sꝫ qͥd ſi vſqꝫ ad foꝝ rē ꝓmiſerit vid̓r ꝙ ſtatī īcepto foro poſſit agi. ut. ff. ad trebel. l. qͥ filium.
§. ſabinꝰ Idū. poſſit. cū ꝯmodo ꝓmiſſoris. ut. ff. d̓ꝟ .fi. j. i Si fun nepos ꝓculo. nec tn̄ nimiū expectat̉. lꝫ pͥꝰ j poſſꝫ ſolue̓. ut. ff. de ꝟ. ob. ꝯtinuꝰ. §. illud It̄ ſi ⁊ ī ꝯtinēt poteſt nō tn̄ ideo ſtatī exigit̉. ut ff. de ſol̓. ꝙ dicīꝰ qd̓dā gͦ tꝑs mediū exigimꝰ .ſ. x. dieꝝ. ẜm qͦſd̓ā. ut. ff. de ꝯſti. pec. .I. ꝓmiſſor. vel dic arbit̓o iudicis cū. l. nō ſit det̓mīatū. vt ff. de iur̓. d̓li. l. ij. ī fi. qui iudex ſtatuet tꝑs qd̓dā nec nimiuꝫ nec modicuꝫ. ut. ff. de ſol̓ .l. ratū. ⁊ rem ra. ba. .l. qͦ em̄. §. i. et. jͣ. d̓ oſ fi. iud̓. i. ℟º. Itē nun quid idem in qͣntitati bus qd̓ in ſpeciebus hic d̓r ℟. n̄ immo tē ꝑe tanto quātum iu dicat is dat̉ expectat̉ ut. ff. de iud̓. I. ſi debi tori. ſcꝫ qͣtuor menſiū vt. C. de vſur̓. rei iu di. l. ij. ẜm quoſdam. vel verius dic vt noͣ. .s. de ꝟ. ob. §. oīs in glo. ibi ſtatī ⁊cͣ. k ¶ De fideiuſſoribꝰ. Rō eo ꝓmit tit. ſcꝫ princi palit̓ ꝑ ſtipu lacōꝫ. et idē ſi quocū qꝫ alio mō quiſobli get̉. ut. jͣ. e. §. i. et. ff. e .l. i. Nūquid acceſſo rie opligacōi accede re fideiuſſor p̄t. ℟º. ſic. ff. e. grece. §. fi. et de pig̓. act̓. ſi re. §. i. l ¶ Homines id eſt fi deiuſſores in Solēt .ſ. c̓ditores n ¶ Cautum. et ē cau tum ſine dubio. ut. jͣ. de r̓plicat̉. §. fi. o ¶ In oībus .i. ī om̄i ſpē obligacionū dūmodo n̄ ſit ꝯtͣ legē. ut. ff. e. l. cum lex Sꝫ ꝯtͣ. C. d̓ fideiuſ. do. de. l. i. Io. illud ſpāle ē. It ī pn̄tibꝰ ⁊ futuris negocijs p̄t accede̓ fideiuſſor. ut. ff. de iudicijs. l. nō quēadmodum. jͣ. e. §. fideiuſſor p ¶ Conſenſu ſiue ec ex maleficio vel qͣſi. ut. ff. e. l. grece. §. q ¶ Nec id eſt non. ſi ex delicto r Ciuilis .ſ. tm̄ ut pro eo qͥ fuit ꝯfeſſus ſpe future nume racionis. ut. jͣ. t. prox. hꝫ tn̄ eād̓ excepcōꝫ quā reꝰ. ut. C. de n̄ nu. pec. l. pnl̓. ī fi. ⁊. l. tā mādatori. ⁊ ſic noͣ ciuili tm̄ obli gacōi accede̓ fideiuſſorē. ut h̓ et dcā. l. d̓r. ⁊. ff. e. l. fid̓iuſ ſor. §. ij. at̉al̓ .ſ. ut ꝓ ẜuo. ut ſubicit ⁊. ff. e. l. fid̓iuſſor .§. fideiuſſor accipi. qͣntū gͦ ad datōꝫ fid̓iuſſoris nō īt̓eſt. ſꝫ quo ad alia multa intereſt .ſ. int̓ ciuilē et nat̉alem obligaci onē. ut. ff. de ꝯſti. pec. l. i. §. debitum. et. l. ꝙ ſi maritꝰ. g. n qͥs at̄. t Cui .ſ. obligacōi u ¶ deo. id eſt intantum x ¶ Proẜuo. qui ẜuꝰ de iur̓ nat̉ali tenet̉ tm̄. n̄ ciuili. ut. ff. de ꝯdi md̓. ſi id qd̓ et. s. de lib̓tinis. §. i. et. s. de iuti. ſti. §. Itē īutil̓. et huic nat̉ali accedit h̓ fideiuſſor y ¶ Ipſe ẜuꝰ. fideiubere n̄ p̄t. ut. ff. e. ẜuo inſcio et. l. ſe. z ¶ Obligetur fideuiſſor qui pro eo intercedit a ¶ Dn̄s. n̄ idē ecōtra. ut dn̄s ẜuū poſſit fideiuſſorem dare et eſt rō qꝛ talis fideiuſſor obligādo ſe ẜuo ꝑ ꝯn̄s dn̄o.

III
naturaliter debet̉ ¶ Fide iuſſor non tantum ipſe ob ligatur. ſed etiam heredē relinquit obligatū. ¶ Fi deiuſſor ⁊ p̄cede̓ obligacō nem et ſeqͥ pt̄. ¶ Si pl̓es ſint fideiuſſores quotquot erūt numero ſinguli in ſo lidū tenent̉. ¶ Itaqꝫ libe rum eſt creditori a quo ve lit ſolidū petere. ſꝫ ex epl̓a diui adriani ꝯpellitur cre ditor a ſingulis qui modo ſoluendo ſunt. litiſ ꝯteſtate tꝑe ꝑtes petere. Ideoqꝫ ſi quis ex fideiuſſoribus eo tꝑe ſoluendo non ſit hͦ cēte ros onerat. ſed ſi ab vno fi deiuſſore creditor totum ꝯſecutus fuerit. huius ſoli us d̓trimentum erit. ſi is ꝓ quo fideiuſſit ſoluendo nō ſit et ſibi imputare dꝫ cuꝫ potuerit iuuari ex epl̓a di ui adriani. ⁊ d̓ſiderare ut ꝓ parte in ſe detur actio. ¶ Fideiuſſoreſ ita obliga
ri non pn̄t vt plus debeāt dare ꝙͣ dꝫ is ꝓ quo obligā tur. Nam eoꝝ obligacio acceſſio eſt pnͥcipalis obli gacionis. nec pluſin ac ceſſione eſſe poteſt ꝙͣ in pnͥ cipali re. atſi ex diuerſo ut minus debeant obligari pn̄t. Itaqꝫ ſi reus. x. aure os ꝓmiſerit fideiuſſor ī qnͥ qꝫ recte obligatur. contra vero obligari non poteſt Iteꝫ ſi ille pureꝓmiſerit fi deiuſſor ſub ꝯdcōe ꝓmit tere pt̄. ꝯtra vero non pt̄. Non ſolū aūt in quātitate ſꝫ eciā in tꝑe minꝰ aūt plꝰ intelligitur. pluſ eſt em̄ ſta tim aliquid dare. minus eſt poſt tꝑus dare. ¶ Si quid aūt fideiuſſor ꝓ reo ſoluerit eius recuꝑandi ca hꝫ cum eo mādati iudiciū Grece fideiuſſor plerūqꝫ ita accipitur
obligatur. Itē ꝓ eodē ſcꝫ dn̄o obligatur qd̓ eſſe non pt̄. vt idem ꝓ eodē et apud eund̓ poſſit obligari. vt. ff. e. ſi qͥſ ꝓ eo. §. i. et. l. neracius. et. ff. ad vell̓. tutor. h ¶ Relinqͥt. ſiue hoc dc̄m ſit ſiue nō. et idē in oī obli. ex cō tractu vel qͣi in ip̄o reo pnͥcipali. ut h̓ et. ff. d̓ act̓. et ob. l. er ꝯtͣctibꝫ. Sed qͥd ſi ad pena furti obligatꝰ ē l̓ ī alia act̓. vel obli. qͥ non tran ſit ad heredeſ. ℟. nō puto teneri ex hͦ caſu heredē qͣi naturā mu tet hͦ caſu ſtipl̓o. vt ar. ff. ſi qͥs caut̓. l. ſi eū. §. qͥ iniuriaꝝ. ⁊. jͣ. de act̓. §. fuerat at̄. ⁊ fac̄. ad hūc. §. ff. e. l. §. fi. c Fideiuſſor. p̄cede̓ puta fideiubeo in id qd̓ ſibi credes vl̓ cre didiſti vel credis. nā hijs tribꝫ tꝑibus pt̄ accipi. ut h̓ et. ff. de yſufruc. e. re. q̄ vſu. cō. l. qm̄. §. fi. d Si plures. tenē tur idē ī pluribꝫ man dātibꝫ vel iubētibꝫ. ut. ff. ꝙ iuſſu. l. fi. § fi. ſꝫ vid̓r iure nouo. ꝙ ꝓ ꝑte ſua tm̄ qͥli bꝫ teneat̉ ip̄o iurͣ. ut iā nō ſit nccͣria epl̓a de qua ſubicit̉ h̓. niſi exp̄ſſe in ſolidum ꝓ mittat̉. ⁊ ſic vid̓r cor rigi qd̓ hic d̓r. vt in aut̓. de duo re. §. j col. vij. vel veriꝰ. u puto dc̄a aut̓. loquit̉ in pluribꝫ reiſd̓bē di ī quibꝫ eciā iur̓ vetei̓ videtur fuiſſe cautū vt ꝓ ꝑtibꝫ teneant̉ vt. ff. de duobꝫ reis .l. reos. at ſecꝰ fit ī fi deiuſſoribꝫ qͦꝝ qui libꝫ tenet̉ in ſolidū. et ipe reus ꝓ quo in tercedit. et ita habebit locū epiſtola hodie vt olim. e ¶ Ex epiſtola. ſed vbi eſt hec epl̓a. ℟º. nō hēmꝰ eā ſcpͥtā multotiēs tn̄ de ea mencōꝫ facit lex. vt h̓ ⁊. C. d̓ ꝯſti. pec. .l. fi. et. ff. e. l. inter fideiuſſores. et. l. ſe. f ¶ Partes. hͦ tn̄ epl̓a fallit in. v. caſibꝫ. vt ī fideiuſſoribuſ tutoꝝ. qꝛ nō implorāt bn̄ficiū. lꝫ tutores īplorēt. ut. ff. re pu. ſal. fo. l. fi. et. ff. de tu. et ra. di. l. i. §. nūc tractemus. Itē fallit ī fideiuſſore fideiuſſoris. vt. ff. e. ſi pl̓es. §. fi. Itē fallit qn̄ cet̓i fideiſſores ſoluēdo n̄ ſūt tꝑe lit̓. ꝯtͣ. ut. jͣ. ſub icit ſtatī. Itē fallit qn̄ eiuſd̓ ſūme ſūt fideiuſſores. ſꝫ n̄ ꝓ eo de debitore. ut. ff. e. ſi a ticio. Itē et qn̄ inficiat̉. ut. ff. e. fi dubitet. §. ita. Sꝫ nūqͥd hͨ exceptio epl̓e ē ꝑēptoria l̓ dila toīa vid̓r ꝑēptoria. qꝛ ꝓrſus puīt id in qͦ opponit̉. Item et ecōtra vid̓r dilatoria qꝛ an̄ lit̓. ꝯt̓. opponi dꝫ. ut h̓ qͣre vi det̓ dilatōi̓a. vt. C. de ꝓbac̄. l. excepc̓. Sꝫ dico eā qͣi anoͣr la. cū nec ꝑēptoriā ꝓrſus imitet̉ q̄ vſꝫ ad ſnīaꝫ oppoīt̉. nec dilatorias. q̄ tm̄ differūt. ut. sͣ. de excep. §. hͦ ex. et. C. ſen reſcin. nō poſ. l. ꝑēptōias. Sꝫ qͥd ſi ſoluit nūqͥd reꝑetit qͣi
ſit fauorabilis excepcō. vid̓r qꝛ ſic. ut ī velle. ut. ff. d̓ ꝯdi īde. l. qͥ excep. et. ff. e. l. ꝯtēdat. Sꝫ ꝯtͣdico qꝛ nō īueīo ꝙ ſit ſic fauorabil̓. et qꝛ ſuū recepit. vt. ff. de ꝯd̓. ind̓. l. r̄pe g ¶ Onerat. ar. ꝯtͣ. ff. ad. l. ro. de. iac. l. ij. §. ſi qͥs ticio h ¶ Si is .ſ. reus. i ¶ Diui adriani. fa. ff. e. l. ut fideiuſſor k ¶ Fideiuſſores obligant̉. ſꝫ nūqͥd ī idip̄m in qͦ reus tene tur ſaltē remanet ob ligatus qn̄ ī plus fi deiuſſit. quidā dicūt ꝙ ſicᵐ ꝓ quibꝫ eſt hͦ gn̓ale. vtile ꝑ inutile nō viciat̉. vt. ff. e. ſi a reo. §. i. et. C. d̓ do ne. ſi qͥs ar. §. ſꝫ in hiſ oībꝫ. nos ꝯtra. ſcꝫ ꝙ in nichilū teneantur et eſt ꝓ nob̓. ut. ff. e grece. §. illud. ¶ Nec plus. contra hac regl̓aꝫ eſt. sͣ. de reꝝ di. §. ſi tn̄ alienā Itē. ff. de ꝯtrahen. ep̄. ī empt̉. ī pnͥ. Itē .ff. de ſol̓. qui res. §. michi. x. et. §. qui ſti pulatur. et. §. michi rome. ſꝫ hijs om̄ibus da gn̓alē ſolucōꝫ. ut ſic exponaſ hanc lite ram non plus eſſe pt̄ in acceſſione ⁊cͣ. id ē in acceſſoria obliga cōe. ẜmjo. Itē ꝯtra .ff. de iud̓. nō quēad modū. So. ibi non ē plꝰ. qꝛ licꝫ fideiu beat an reū nō tamē plꝰ tenet̉. Itē ꝯtͣ. sͣ c. ac ne. ſꝫ ibi n̄ ē pluſ eo modo qūo d̓r plꝰ d̓r em̄ plus quatuor modis quoꝝ nullus eſt ibi. jͣ. de act̓. §. plꝰ aūt. Cōtra .i. ſi reus quīqꝫ ꝓmiſit. fid eiuſ ſor decem. m ¶ Contra. ſi reus ſub ꝯdcōne ꝓmittat fideiuſſor pure. n ¶ Plus dare. fac̄. ad hͦ. ff. de ꝟ. ſig̓. is cui. §. fi. et. jͣ. de act̓. §. plus autē. et. ff. d̓ ſol̓. l. ſolidū. et. ff ſo. ma. ſi conſtante. §. quotiens. o ¶ Si qͥd aūt. ſoluerit. ſiue ꝑ iudicē ſiue nō. ut. ff. mā. idē. .§. fideiuſſores. ſꝫ fallit in caſibꝫ qͣtuor et an̄ꝙͣ ſoluit agit man. ut ſi hͦ dc̄m ſit ut ad tp̄s teneatur. Itē ſi fuerit ꝯdem natꝰ. Itē ſi cepit bona ſua diſſipare reus. Itē ſi diu ſtetit fi deiuſſor ī obligacōe. ut. C. man. ſi ꝓ ea. et. ff. man. l. lucius al̓ nō agit an̄qͣ ſoluat. ſꝫ ſolue̓ dꝫ. ut. ff. de ꝯdi. inde. l. inde bitā. Sꝫ ec̄ in caſibꝫ nullus agit. ut ſi ꝓ inuito. aut donādi animo. aut ī rem ſua fideiuſſit. vt. ff. mādati. ſi remunerādi .§. ſi paſſus. et. l. ſi pn̄te. Itē ſi hͦ actū ſit ut nō agā. ut. ff. mā. ſi remunerādi. §. marcellus. Item ſi mādatū nō ſit obliga toriū. ut. jͣ. man. §. illud. Itē et ſi fideuiſſor nō oppoſuit ex cepc̄. quā debuit opponere. ut. ff. man. ſi fideiſſor. p ¶ Mandati .ſ. actōe. mādatū vel ec̄ eo pn̄te fideiuſſiſſꝫ q Iudiciū. ſi int̓ceſſit. ut. ff. mā. qͥ fide. et. l. ex mādato. r ¶ Grece. fac̄. ff. e. grece. .i. ℟n̄. ⁊. jͣ. qui. mo. tol. ob. §. ſed

erunt ac ſi dixerint actam In ſtipulacionibꝫ fide iuſſorum ſciendum eſt hoc gn̓aliter accipi. ut qd̓cūꝫ ſcriptū ſit quaſi actū. vide atur eciā actuꝫ Ideoqꝫ cō ſtat ſi quis ſcripſerit ſe fi deiuſſiſſe. videri omnia ſo lenniter acta. De ſiltuerū oblimū Lim ſcriptura fie bat obligacio. q̄ nomībꝫ fieri dice
batur. q̄ nomīa hodie non ſunt in vſu. ¶ Plane. ſi qͥs debere ſe ſcripſerit. qd̓ ſibi nu̓atū non eſt. de pecunia niinime nu̓ata poſt multū tꝑiſ excepcione opponere non pt̄. hoc enim ſepiſſime ꝯſtitutuꝫ eſt. ſic fit ut ⁊ ho die dum q̄ri non pt̄ ſcpͥtu ra obligetur. ſed ex ea na ſcit̉ ꝯditio. ceſſante ꝟboꝝ obligacōe ¶ Multū aūt tēpus in hac excepcione
et grece. et. sͣ. de ꝟ. ob. ſꝫ vtꝝ. ac. ⁊ſcpͥtura. ac ſi vere ita a ¶ In ſtipulacōibꝫ. actū. q. d. ita dic̄ fuiſſꝫ fc̄m. ꝙ forte fuit vel nō fuit actū c̓te p̄ſumit̉ ꝓ ſcpͥtura. ut ſic videatur actū. et ē hͨ ſcpͥtura pͥuata. dic̄. eī ſi qͥs ſe ⁊cͣ. ⁊ ex cā. vn̄ lꝯti nēti p̄iudicat nͥ ꝯtra ꝓbetur. ut. C. de nō nu. pec. gn̓alit et fac̄ ad hūc. §. ff. de ꝟ. ob. §. ſciend̓. et. C. d̓ ꝯtra ſti. l. ij. et. sͣ. t. i. §. ſi ſcpͥtū. in ſcpͥtura at̄ pb̓lica cō ſtat ei ſtādum multo magis. nͥ ꝯtͣ ꝓbetur ut. C. d̓ ꝓbac. cū p̄ ci bꝫ. et ī aut̓. de fide in ſtru. §. ſi ꝟo mō ī pnͥ. .§. coll̓. vj. Itē noͣ h̓ p̄ſumi om̄ia ſolēnit̓ acta quod ꝓbant ſu pradicte. l. ac. b ¶ Solēniter. id eſt interrogacōꝫ factaꝫ fuiſſe quā ncc̄e eſt ꝑ cedere. vt. sͣ. de ꝟ. ob. in pnͥ. et. C. d̓ cō tra. et ꝯmit. ſti. l. i. c ¶ Acta. ſꝫ ꝯtra. ff. d̓ pb̓ lic. quecūqꝫ. §. fi. So. ibi ſunt extnͥſece ſolennitates de tuto re a iudice. qͥ debent adeſſe cum pupillus vendit. et h̓ actus ꝓmiſſionis nullus eſt ſine actu interro gationis. vnde ex quo dixit fideiubēdo vel ꝑmittēdo ītel ligitur interrogatio facta eſſe quaſi pars ꝓmiſſionis. et ſic nō eſt extrinſeca ſolennitas cū ſit ꝑs ſtipulacionis. De literarū obligacōe que fit ſcriptura. Lim ſcriptura. id eſt ſolennitate qͣdā ſcriptura. q̄ ꝑ quedam nomīa ſpēalia fiebat. vt ſubicit. e¶ Plane. licꝫ dicta verba ī vſu eſſe deſierint. plane ⁊cͣ. ꝯi qͥs. homo pͥuatus. idē ē et ſi fiat ꝑ aliū dūmō ꝑ pu blica ꝑſonā. aliud ſi ꝑ pͥuatā. ut. C. de ꝓba. inſtr̄a. Ar. tn̄ ꝯtͣ. ff. d̓ pig̓. l. ſi fideiuſſor. §. i. ſꝫ ibi ī ſcribētis p̄iudicium g ¶ Debe̓ .ſ. ex cā mutui et ſine ſtipl̓one. hͨ em̄ ꝟ credit̉. ba nō ſūt apta ad ſtipulacōꝫ. vt. sͣ. de ꝟ. ob. §. i. ſi aūt ſine cauſa nō p̄iudicat. vt. ff. de ꝓbac̄. cū de īdebito ī fi. Quid ſi ſtipl̓o īterueīt ℟º. et tūc hꝫ locū effc̄us hꝰ ti. nā excepcͣ. ī factū pt̄ oppone̓. ut. C. e. l. cū vltra. et hͦ ſi ſpe future nu̓a cōis. alias ſi tāꝙͣ iā eſſꝫ debitū. cū nō eſſꝫ. ſciēter ꝯfitetur vid̓r donare. alias .i. ſi nō vult donare. ſꝫ qꝛ credit ſe eide be̓ nō vꝫ ſtipl̓o. qꝛ obicit̉ excepcō. ut. ff. de re. iur̓. l. cꝰ. et ff. de excepc. do. l. ij. §. ij. Et noͣ caute hͦ ꝙ ꝑ ꝟba pn̄tiſ tꝑiſ fit obligacio. vt ꝑ hͦ ſcribo me debe̓. vel ꝯfiteor iure debe̓ vt h̓ d̓r. et ſic ē ꝯtra opi. nr̄aꝫ qͣ dicimus obligacōꝫ literis debe̓ fieri ꝑ ꝟba futuri tꝑis tm̄. ut. C. de poſtu. l. ſub ſpē vt ſcribo me datuꝝ tibi. x. ex cā mutui. ad īſtar ſtipl̓acōis q̄ ꝑ ꝟba fut̉i tꝑis tm̄ fit. ut. ff. de ꝟ. ob. ſtipl̓onū. §. ſtipl̓o Sꝫ c̓te nec hͦ dico ꝙ ꝑ hͨͦ ꝟba naſcat̉ nūc et nūc. ſꝫ ec̄ pͥꝰ na ta ſit ſi ꝯfiteor ꝑ ꝟba pn̄tis vel p̄teriti tꝑiſ. et fa. C. d̓ ep̄i. audi. l. pn̄s. et. C. e. ī ꝯtͣctibꝫ ī pͥn. vel aꝑtius. nō faciūt hͨ ꝟba ut obliger. ſꝫ ut obligatꝰ p̄ſumar. lꝫ habeā excepcōꝫ vel verius lꝫ apponā ꝟba pn̄tis tꝑis. tn̄ ſemꝑ ītelligūt̉ fu tura. qͥd em̄ ꝓdeſſet dice̓. ꝯfiteor me. x. accepiſſe. vel d̓be̓ .x. ex cāmutui. et hͦ ſcribā n̄ intelligat̉. et ideo reddā. Itē qͥd ſi dicā. recepi ab illo. x. ex cā mutui. et hͦ ſcribā. ℟n̄. qͥ da nō teneri ꝓpter ſupͣdictā rōꝫ. qꝛ ꝑ ꝟba fut̉i tꝑis d̓r fieri Sꝫ certe ſatiſ puto ꝙ p̄ſumar obligatꝰ. ſic̄ cū ſcribo me de bere. vt h̓. nec em̄ verbis. īmo rebꝫ legē imponimꝰ. ut. C. ꝯn̄ia del̓. l. ij. Vel dic ꝙ ibi ītelligit̉ futuꝝ vt ibi p̄dixi.
g¶ Scripſit. id eſt ſcriptura confeſſus fuerit. h ¶ Numeratū. alias em̄ ſi numeratū eſſet non literis. ſꝫ re obligatus eſſet. vt. sͣ. quibꝫ. mo. re ꝯtra. ob. i. ℟n̄. i ¶ Multū. hͦ exponit̉. jͣ. ꝓx. q̄ pr̄ ꝓponi ſiue petat actor k ¶ Exceptōnē. ſcꝫ nō nu. pecuie ſiue n̄ vt ar. C. e. l. ſi qͣi et ī ſcpͥtis ẜm quoſd̓. et in aut̓. de temꝑ. nō ſo. pec. ſuꝑ do. .§. i. vl̓ forte illd̓ ſpē ciale jdote pͥmū tam̄ ẜm Io. verius eſt. l ¶ Conſtitutū. ſcꝫ a malis imꝑatoribꝫ qͥ fecerūt leges tales. C. e. ꝑ totū. vſqꝫ ad .l. gn̓aliter. nā poſt ea iuſtiniani ſunt. in MHodie. ſic loqui tur quaſi ſupͣdicta loquāt̉ ante temꝑa iuſtiniam. et nūc ſub icit ꝙ hodie ſit idem Vel dic hodie. id eſt poſtꝙͣ cucurrit hͦ tē puſ .ſ. qͥnquēniū olīj. hodie bienniū. vt. jͣ. x. ⁊ẜm hoc non dꝫ eſſe in textu. e ¶ Non pt̄. id ē dum querimonia ꝓponere non pt̄. de excep. nō nū. pec. qꝛ cūcurrit tꝑs. id ē obligabit̉ ꝑ ſcripturā ad dan o ¶ Scpͥtura .i. ꝑ ſcripturā. ſꝫ certe dā pecuniā nō nu vid̓r neminē ſcpͥtura vel lr̄is obligari. ſꝫ ītellcū qͥ ex lr̄is. ꝑcipitur et verbis. ut. ff. de act̓. ⁊ ob. l. nō figura. qd̓ qͥdā ꝯcedūt. ſꝫ c̓te vtrūqꝫ facit ad obligacōꝫ. et ip̄a figura lr̄a rū. et ꝯſēſus quē exp̄mūt. et ꝙ dc̄a. l. d̓r nō figura .ſ. ſola. Itē nūqͥd et ꝑ ꝯtrariā ſcpͥturā obligacō ciuiliſ nata pote rit tolli. vt ſi c̓ditor ſic ſcribit. ꝯfiteo me n̄ nu̓aſſe l̓ te ꝯfeſ ſū nō fuiſſe. l̓ illū ſoluiſſe. ℟º. ſic. vt. ff. de re. iur̓. l. nͥlt ā na p C Obliget̉. ſcꝫ ciuilit̓ et nat̉aliter poſt biēniturale ē um. qͣi bieniū pariat naturalē obligacōꝫ. nā an̄ erat ciuilis tm̄ nō natural̓. cū nͥl numeratū fuerat. Itē ſi ciuilis nō eſſꝫ fruſtra dice̓ tͣ hr̄e locū excepcō. dicimꝰ gͦ ꝙ ſola ciuilis ſit ante biēniū. ſꝫ poſt biēniū naturalis adicit̉. vel qd̓ ē veriꝰ nō adicit̉. ſꝫ pͥma ciuilis incipit hr̄e vim naturalis et ciuilis nā et ſtipulacio ē de iure ciuili. hꝫ tn̄ effc̄m naturalis obli gacōis et ciuilis. nā ciuilis ꝑ ſe nō vꝫ ad exigendū. vt dixi mus. sͣ. de obli. §. i. Itē ſic eſt ī re iudicata. adhuc tn̄ dicūt quidā vt Ia. et hū. ꝙ ſi vult poſt biēniū excepc̄. opponere et ꝓbare ſibi. nō nū. pec. ꝙ admittit̉. ſꝫ ante biēmū ꝓbat c̓ditor. vt. C. e. l. ſi. ex caut̓. qd̓ c̓te ē equū. et ita biēniū hͦ ſolū oꝑet̉ ꝙ ꝓbacōis ꝯuertat̉ onus. et ec̄ ꝓ hijs fac̄. qd̓ al̓ d̓r ꝙ nō fiat illicite exactōes. vt. ff. de off. p̄. l. illicitas Sed c̓te aliter de iure vid̓r ſcꝫ ut nullo mō admittat̉ eciaꝫ ꝓbās. nā ſacramētū nō pt̄ deferre. qd̓ ē ſpēs ꝓbacōis. ut .C. e. l. ī ꝯtractibꝫ. §. illo. et. C. de iur̓ deli. l. fi. §. licencia. Sꝫ c̓te ſatis credo primū veꝝ et equū. nec obſtat ꝙ de iu ram̄to dixi. qꝛ ex tꝑe illiꝰ legis ī ꝯtractibꝫ nō hꝫ iuram̄tū vim ꝓbacōis ſi nō vult adu̓ſariꝰ. ut. C. de iuiur. l. gn̓al̓r. q ¶ Cōdc̄o .ſ. ex illa. l. C. nō nu. pe. l. ī ꝯtͣctibꝫ. (.§. ſin aūt r ¶ obligacōe. id ē ſtipl̓acōe. que verbis fit. nā tūc ti. iſte ceſſat. et habet locū. sͣ. de ꝟ. ob. qn̄ accepit. vel hꝫ locum exceptio in factum. vt. C. e. t. cum vltra. s ¶ Multū. quia poſt multū tempus exceptionē ꝓponere non poteſt. vt. sͣ. modo dixi. Quid ſit multū exponit hic. et nota multū ꝓ qͥnquennio poni. ſed diu ꝓ decennio ponit vt. ff. qui et a quibus ſi cū fideicō. §. ariſto. Accux.

IIEI
antea quid̓ ex pnͥcipalibuſ ꝯſtōnibꝫ vſqꝫ ad quinquē niū ꝓcedebat. Sꝫ ne cre ditores diutiꝰ poſſint ſuis pecunijs forſitan defrau dari. ꝑ ꝯſtōem noſtra tꝑus coartatū eſt. vt vltra bien nij metas hm̄oi exceptio minime extendatur. Iª De ooliga qt ex Onſenſu fiunt ob ligacōes in emp cionibus. vendicō nibꝫ. locationibꝫ ꝯductio nibus. ſociētatibus. man datis. Ideo auteꝫ iſtiſmo dis d̓r obligacio conſenſu contrahi. qꝛ neqꝫ ſcript̉a neqꝫ pn̄tia om̄imodo opul eſt. ac nec dari quicꝙͣ ne ceſſe eſt vt ſubſtātīa capi at obligacio. ſꝫ ſufficit eoſ qui negocia gerūt ꝯſenti re. Vn̄ inte̓ abſentes qͦꝫ ta lia negocia contrahuntur ueluti ꝑ epl̓aꝫ aut nunciuꝫ ¶ Item in hijs ꝯtractibus alter alteri obligatur. in
id qd̓ alter alteri ex bono ⁊ equo pr̄are oꝑtꝫ. cū alio qui in ꝟboꝝ obligacioni bꝫ aliꝰ ſtipulet̉ aliꝰ ꝓmit tat. De eͣptior et Mptio et vēdico ꝯtrahitur ſiml̓ atꝫ de precio conuene rit. quauis nondū preciuꝫ numeratum ſit at nec quid̓ arra data fuerit. nam qd̓ arre nomine datur. argu mentuꝫ eſt emptionis ⁊ vē dicionis cōtracte. ſed hoc quid̓ de empcōibꝫ ⁊ vēdi cionibꝫ q̄ ſine ſcp̓t̉a ꝯſiſtūt obtine̓ oꝑtet. Nam nichil a nob̓ in hm̄oi vendicōibꝫ innouatū eſt. In hijs at que ſcriptura ꝯficiunt̉ non alit̓ ꝑfc̄am eſſe vendicione ⁊ empcōꝫ ꝯſtituimus. niſi ⁊ inſtrum̄ta empcionis fue rit ꝯſcp̓ta vl̓ maū ꝓpria ꝯtͣ hētiū vel ab alio quid̓ ſcri pta. a contrahente autem ſubſcp̓ta. ⁊ ſi ꝑ tabellionē fiunt niſi et completiones 9C 4.8. S 1e.
s ¶ Conſtitutionibꝫ quas non habemus. t ¶ Sꝫ ne creditoreſ. nō ſolū iſti ſꝫ veri. Vhmōi ſi daremꝰ uſcuis pecunijs ſubau. eciā. nā occaſiōe. longū tpꝑus eciā veri debitores int̓dū talia opponerēt. et ita occaſiōe liciti cōmitteret̉ illicitū. qd̓ eē nō dꝫ īmo ec̄ licitū coartat̉ vt vitet̉ illicitū. ut h̓ et ī aut̓. d̓ ecc̄i. t. īmo. al̓. ī pnͥ. col. v. y ¶ Per ꝯſtōnem. vt C. de nō nū. pec. l. in ꝯtractibus. y ¶ Vltra biennij. ſic C. de omni agro de ſer. l. qui agros. z ¶ Extendat̉. et hͦ ī cā mutui. ſi vero ex a lia cā ꝯfiteat̉ ī ſcrip tis. veluti empcōniſ vl̓ ſiū̓. in ꝯtinēti pre iudicat ſibi. nec pt̄ ꝯtͣ ꝓbari n̄ ꝑ aliam ſcripturā ut. C. d̓ nō nu. pec. l. gn̓alit̓ Itē h̓ idebitorē ꝯfitēte ſꝫ ī creditorē ꝯfitēte ſibi ſolutū. xxx. dies ſtatuūt̉ nͥ in caſibas vbi ī ꝯtinēti p̄iudi cat. ut. C. de nō. nū. pec. ī ꝯtͣctibꝫ. §. ſuꝑ c̓tis. et. §. ſꝫ et qn̄ ac̄. ¶ de oblig. ex ꝯſēſu Onſēſu. ſic. ff de ac. et ob. l. conſenſu. a ¶ In empcōibꝫ. ut .ff. d̓ ꝯtra. emp. l. i. .§. fi. et. jͣ. e. t. i. ī pnͥ. b Locacionibus. ut .jͣ. t. ij. in prin. ¶¶ Societatibꝫ. ut. jͣ. ꝓ ſoc. ipn̄. Sꝫ ꝯtra .ff. ꝓ ſocō. l. iiij. i. ℟ Sed certe ibi nō ne gatur quin conſenſu ꝯtrahatur ſocietas. vnde non eſt contra d ¶Mādatis. Sꝫ nō ne in ſtipulacōe con ſenſus dꝫ interueīre. vt. sͣ. de ꝟ. ob. §. ſꝫ h̓. et. ff. de pact̉. l. i. §. penl̓. ℟n̄dū. ibi exp̄ſſis verbis dꝫ eſſe ꝯſenſus. ut. ff. de ꝟ. ob. l. i. §. i. h̓ ūt animo ſine verb̓. et int̓ abſētes. vt. jͣ. ꝓx. ibi int̓ pn̄tes tm̄ vt. sͣ. de inuii. ſti. Itē ꝟboꝝ. equā fac̄ ī hūc ti. et ſuꝑe e ¶ Script̉a. h̓ noͣ caute dr̄am riores. nā ꝙ dic̄ neqꝫ ſcrip tura ī hoc diſcrepat ab obligacōe lr̄aꝝ. vt. sͣ. t. i. Itē ī eo ꝙ dic neqꝫ pn̄tia. dic̄ ꝓpter ꝟboꝝ obligacōꝫ q̄ int̓ pn̄tes fit. ut. sͣ. de muti. ſti. §. Itē inutil̓. Itē ꝙ dic̄ n̄ ē ncc̄e qͥd dari ideo dicit vt diſcrepet ab alia q̄ fit re. vt. sͣ. qͥ. mo. re ꝯtͣ. f ¶ Per epl̓aꝫ. ut. ff. de rei. vē. l. q̄dā mulier. ob. ꝑ totū s UItē in hijs ſuꝑior fuit dr̄a ad tria gn̓a obligacōm. hic autē fit dr̄a ad ſtipulacionē vel verboꝝ obligacionem. h ¶ Contractibꝫ. qͥ fiūt ꝯſenſu. obligacō ec̄ in hijs q̄ nō ¶ COꝑtꝫ. q. d. hincīde ꝯtrahit̉ꝰ ſunt dc̄a. nā veniūt vſure poſt morā. vt. ff. de act̓. empc̄. iul̓. §. ex vēdito. Idē ē ⁊ ī oī dus bone fidei iudicijs. ſcꝫ nō ex ꝯtractū. ſed quaſi naſcunt̉ ut. jͣ. d̓ act̓. §. in bone fidei. ncce ē ꝙ oīa dicant̉ ī ſtipl̓one k ¶ Alius ſtipulet̉. q. d. nam alias nichil venit in talem
obligacōꝫ. ff. de neg̓g̓. l. ſi pupilli. in fi. et. l. quia tātūdeꝫ ¶ De empcōe et vēdicōe. Itrahitur. hic nota tribꝫ mo Apcō et vendicō cor dis ꝑficiemptionē. vno mō ſcꝫ ex qͦ ron pn̄t diſce dere ꝯtrahētes. ut. C. d̓ act̓. et ob. l. ſic̄ abinicio. ẜmquē modū ec̄ ꝯdicionalis ē. empcio ꝑfecta. Scd̓o mō qn̄ eſt pura. et tūc īcipit ꝑiculuꝫ xi ad emptore ꝑtine̓ ut. ff. d̓ ꝑi. ⁊ ꝯmo. ri ve̓. l. ncc̄rio in prin. et ita ꝯtrahitur hic ſiue ꝑficit̉. Tercio modo qn̄ res tradit̉ d̓r plus ꝑfici adhuc ſiue impleri. ut. ff. d̓ act. emp. ſi quis rem alienam. m ¶ Simul. i. ſtatim. n ¶ Atqꝫ. i. poſtea. o ¶ Numeratum. nec aliquid datū loco p̄ cij. ut. sͣ. t. i. in prin. p ¶ Arre. ut. ff. e. ꝙ ſepe in prin. q Scriptura .i. ſine ſolēnitate ſcripture r ¶ Et empcōis. ꝯtͣ cte. nō at̄ eſt de ſub̓a contractus. s ¶ Vendicōibꝫ. ſcilꝫ q̄ ſūt ſine ſcriptura. t ¶ Conficiunt. patꝫ h̓ ꝙ alia eſt empcō ſi ue vendicio in ſcpͥtis alia ſine ſcriptis. Itē ī ſcpͥtis d̓r qn̄ hͦ agūt ꝯtrahētes ut nō alit̓ valeat ꝯtractus. nifi fiat ſcpͥtura ẜm qͦſdā quod non videmus ī vſu. Alij dicunt. ut pla. ꝙ ſufficit ꝙ ꝯtra hētes vl̓ aliqͥs eoruꝫ dicat in pnͥcipio ꝯtͣ ctus. ꝙ inde ſcpͥtura fiat. licet nō dicat ꝙ aliter non valeat. ni ſi ciat. et hͦ approbo. vt. C. de fi. inſtru. l. ꝯtractus. ibi illos tamen quos ni ſcriptis fieri conuenit ⁊cͣ Si autem ſimpliciter fiat contractus. ſed poſtea ad proba cionem fiat ſcriptura. valet quod actum eſt. et etiam va luiſſet ſine ea. vt. ff. de pig̓. contrahitur. Et eodem modo dico eſſe intelligendū vbicūqꝫ d̓r lege ꝯtractū aliqͣꝫ ī ſcri ptis fieri l̓ diſtractū. ut. C. de teſta. l. teſtm̄. et ī aut̓. d̓ te ſti. §. et lꝫ. col. vij. ſꝫ cū fiet ī ſcpͥtis hmōi vēdicō. et ſine ſcpͥ tura nō vale̓t. qͣre nō d̓r obligacō lr̄aꝝ. ℟º. qꝛ aliud hꝫ nō mē .ſ. empcō. et veꝝ ē hͦ nom. at ī mutuo nō ē veꝝ mutua tū eē. tūc em̄ re eſſꝫ obligacō ꝯtͣcta ut. sͣ. d̓ lr̄a. ob. §. plane u ¶ Conſtituimus. p̄teriti tꝑis ē. et dic ut. C. de fi. inſtru. x ¶ Cōtracte. nō aūt ē de ſub̓a contractus. ꝯtractus ya fuerint .ſ. hec inſtr̄a. et ſubau. nō aliter valeat. niſi ⁊cͣ. A ꝯtrahente .ſ. vtroqꝫ. ſcꝫ emptore et vēditorē. et tal̓ ſubſcriptio fit. alias vbi ꝯtractus fit aliꝰ ī ſcpͥtis. ut ī aut̓. de fi. in. §. ſi quis igit̉ vult. et. §. et ſi quis mutui. et. §. ſe. a ¶ Niſi inſtrumēta. q̄ vulgo racōes dicunt̉. ẜm. Io. b ¶ Complecōes. id eſt nondū completū.

CI
acceꝑint ⁊ fiūt ꝑtibꝫ abſo luta. donec em̄ aliqͥd deeſt ex hijs ⁊ pn̄ie locus eſt. et pt̄ ēptor et venditor ſine pena recedere ab ēpcōe ⁊ vēdicōe. ¶ Ita tn̄ impu ne eis recedere ꝯcedimus niſi iā arraꝝ noīe aliqͥd fu erit datū. hoc em̄ ſb̓ſecuto ſiue in ſcp̓tis ſiue ſine ſcrip tis vedicio celebrata e. is qͥ recuſat ad implere ꝯtra ctū ſi quid̓ ē emptor. ꝑdat qd̓ dederit. ſi ꝟo venditor duplū reſtituere ꝯpellit̉ lꝫ ſuꝑ arris nichil exp̄ſſum ē ¶ Preciū autē ꝯſtitui oꝑ tet. nam nulla emptio ſine p̄cio eſſe pt̓. ſed et certum eſſe p̄cium dꝫ. alioquī ſi in ter aliquos ita cōuenerit. vt quāti ticins rem eſtima uerit. tāti empta ſit Inter veteres ſatis habundeqꝫ
hͦ dubitat̉. ſiue ꝯſtet vendi cio ſiue non. ¶ Sed noſtra deciſio ita h̓ ꝯſtituit vt qͦ tiēs ſic ꝯpoſita ſit vendicio quāti ille eſtimauerit. ſub hac ꝯdicione ſtaret cōtra ctus. vt ſiquidē ille qui nō minatꝰ eſt p̄ciū diffinierit tūc om̄imodo ẜm eius eſti macōꝫ ⁊ p̄cium ꝑſoluat̉ et res tradat̉ vt vendicio ad effectum ꝑducatur empto re quidem ex empto actōe veditorē ex vedito agēte ¶ Sin autē ille qͥ noīatuſ eſt vl̓ noluerit vl̓ non potu erit p̄ciū diffinire. tūc ꝓ ni chilo eſſe vendicōꝫ. quaſi nullo p̄cio ſtatuto Qd̓ iuſ cū in vedicōibꝫ nob̓ placu it non eſt abſurdum et in locacōnibꝫ et in ꝯductioni bus trahere. ¶ Item pre cium in numerata pecunia
a ¶ Acceꝑint. ſcꝫ ab eodē tabellione et a ꝑtibus ut ſubicit b ¶ Et fuerīt .ſ. ꝙ petat̉ ꝓ intereſſe. et ꝓ iuramēto in litē. e Abſoluta. vt qꝛ lc̄a fuerīt ꝑtibꝫ et laudauer̄t. Vel dic abſoluta .i. ſubſcripta. Ecū ſtatī in arris eū puniat. Vn̄ d ¶ Pena. Sꝫ quō ſine pena ſine pena int̓eſſe ⁊ iur̓iur. ī li tē. nā hec pena eſſꝫ ꝙͣtū ad ſoluentē. lꝫ non ꝙͣtū ad accipi entē. vt. ff. ſi qͥs ius di. nō ob. l. i. §. fi. nō aūt ab arris. aliter li berat̉. ut ſubicit. ita tn̄ ⁊cͣ. Item iſte talis n̄ fac̄ ꝯtra. l. C. d̓ ac. ⁊ ob. ſicut cū hec lex ſibi. ꝑmittat. Et noͣ ꝙ huius. l. ꝑmiſſio ē cū aliqͣ pena. Ar. ꝯtͣ ī aut̓. ꝯſtō. q̄ d̓ dig̓. .§. illud col. vj. Sꝫ ſi nō eſt ſubſcpͥtū. ⁊ tn̄ reſ eſt tradita. an va leat trāſlatio. Quidā dicūt ꝙ non. vt. C d̓ ſuffragio. d̓ ſubſti. .l. vnicū. Alij ꝯtra. vt. C. ſi qͥs alteri vl̓ ſibi. l. inultū int̓eſt et. l. dolo. Diſtīgue aut ꝑ errorē aūt ſciē f ¶ Cōpellit̉. ter. Sꝫ q̄ actōe. ℟º. ꝑ cō dicti. ex. l. iſta. et ex .l. illa. C. de fide in ſtru. ꝯtͣctus. vl̓ ec̄ ꝑ officiū iudiciſ. vt ar C. de reſcī. ven. l. ij. Itē ꝑ act̓. exēpto. ſi tn̄ fiebat vēdicō ſine ſcpͥtis. nā ſi fieret in ſcriptis. niſi eſſꝫ non dū ꝯpletū. nō age̓t̉ act̓. ex ēpto. cū non eſſꝫ adhuc vēdicō vt H̓ d̓r. ſꝫ ꝑ ꝯdi. ex. l. l̓ officio iudicis. vt dictum eſt. Sed nunquid vltra hanc du plicacionem arrarum tenetur venditor ad intereſſe ſi non tradat. vt. ff. de act̓. empti. l. i. et. l. exempto. §. idem ait. M. et Azo. dicūt ꝙ non. qꝛ ſibi p̄iudicāt accipiēdo arras ſic̄ et alias ſibi p̄iudicat qͥs ſibi eligēdo. ut. ff. de tribu. a cti. ꝙ ī heredē. §. elige̓. Itē qꝛ hͦ vident̉ agr̓ ꝯtͣhētes int̓ ſe vt amiſſione et duplicacōe arraꝝdebēt eē ꝯtēti. gͦ ꝓ ex p̄ſſo ē hn̄dū. ut. ff. ſi cer. pe. cū qͥd. Itē fac̄. ff. del̓. ij. cū filiꝰ .§. cum varijs. B. et Io. ꝯtra. dicūt eī adhuc poſſe agi ad hͦ vt tradat̉. vel ad int̓eſſe. ita ut arre int̓eſſe ꝯputent̉. et fa. ꝓ eis. ff. de teſta. mili. l. iij. et. ff. de īof. teſta. mr̄. et. C de pac. do. l. fi. fac̄. meliꝰ. ff. de act̓. ēp. et vē. p̄dia ī fi. Sꝫ qͥd ſi dederit ꝓ arris et ꝓ pagam̄to. ℟º. pactū ẜuand̓. i. n̄ pt̄ diſcēde̓. ut. ff. de pact̓. ī tradicōibus. et duo oꝑari vnū arrie vt arre debeāt duplicari vēditorē penitēte. Itē vt ēpcō remaneat firma. et agat̉ ad int̓eſſe. Itē emptore penitēte g ¶ Exp̄ſſum. id eſt michi dictū fuit. eadē duo oꝑant̉ a ꝑtibus. quid ſuꝑ arris fiat altero penitente. h ¶ Eſſe poteſt. vt. ff. e. l. ij. et. C. e. i. vlti. Sed certū. nota duo. et ꝙ p̄cium debꝫ eſſe. et ꝙͣ certū. k Hoc. id ē de hͦ. p̄cio qd̓ dꝫ int̓uenire. ut addat duo .ſ. l ¶ Preciū. repetit. de ꝙ ſit certū. Itē in pecuīa nu̓ata. m ¶ Deciſio. vt. C. de ꝯtrahen. empt. l. fi.
n ¶ Eſtimauerit. nota ꝙ cautē ponit de tercia ꝑſona. nā ſe cus ē ſi in ꝯtrahētis arbitrio. vt dicemus. jͣ. e. §. emptio. o Noīatꝰ eſt. Quid ſi in innominatū ꝯtulimus. ut vēdo ꝓ ꝙͣto eſtimabit̉. ℟º. non vꝫ. ad inſtar locacōnis ſic facte. ut .ff. locati. ſi merces in pnͥ. nͥ in vno caſu. qui eſt. ff. d̓ pig̓. ſi fundus. §. fi. Accur. p ¶ Siffinierit. etiaꝫ inique. quia a ꝑſona certa non recedit̉. ut ff. de ꝟ. ob. ſi qͥs ar bitratū. et hͦ verū e̓ qn̄ id qd̓ ē d̓ ſub̓a cō tractus. apponit̉. ſe cus ſi cōferat̉ qd̓ eſt d̓ accidēte cōtractus nā tūc ad arbitrium boni viri recurritur ff. e. hec vendicio. ⁊ ff. ꝓ ſocō. ſi ꝯn̄ia. et .l. ſi ſocietatē. et. ff. locati. l. ſi ī lege ī pnͥ q̄ om̄s ſūt huic ꝯtra rie. et hͦ ẜm Io. ſꝫ ẜm Azo. hoc redigitur ad arbitriū boni viri ⁊ ſic nō ꝯtradicūt di cte. l. nec ob. dc̄a lex ff. de ꝟ. ob. l. ſi quis arbitratū. qꝛ ibi nō fuerat arbitratus. qͦ caſu ꝯcedo nō r̓curri ad boni viri arbitriū Sꝫ qn̄ d̓r imq̄ diffi niri. ℟n̄. forte vltra dimidiā inſti p̄cij ut ar. C. de reſcin. ve. i. ſi volūtate. ⁊. l. ij. vl̓ ut puto iudicis offi cio expeditur. eciaꝫ ſi minor ſit deceptio. dūmō nō minima. ut ff. de in inte. re. ſcio. nā nō tm̄ ſibi commit titur in alienis quan tum ip̄is dn̄is liceret. ut. ff. ſo. ma. l. eciam. §. i. et. l. ſi con q ¶ Soluatur. ita ꝙ fiat accipientis. Iſtante. §. ſi maritꝰ vt. ff. de act̓. emp. ex empto. §. i. eciā vſure poſt moraꝫ. vt vt. ff. de act̓. emp. l. iul̓. §. ex vendito. r ¶ Tradatur. caute dicit tradat̉. ⁊ nō dicit detur. nam nō tenet̉ facere accipiētis. ſꝫ de euictōe ſe obligauit. vt. ff. d̓ act̓. emp. ex empto in pͥnͥ. Sꝫ nunqͥd p̄ciſe tenet̉ ad rem tra dendā. A. dicit ꝙ ſic. et fac̄. ꝓ eo qd̓ hic d̓r om̄ino tradat ⁊cͣ. vt hic et. ff. de rei ven. qͥ reſtituere. et. sͣ. de donac̓. g. alie. Sꝫ. B. ꝯtra. dicit em̄ eū liberari p̄ſtādo int̓eſſe. ⁊ fa. ꝓ eo. ff. de ac ēpti. l. i. i. ℟n̄ſo. et. l. ex empto. §. idē ait. et C. d̓ acti. empti. l. iiij. Sꝫ forte poſſꝫ diſtingui an veditor habeat rem. et tūt ſnīa tenꝫ. A. ꝑ ſuas leges. an nō heat rē. et tūc aut dolo vl̓ culpā deſijt eā hr̄e ī fraudē. puta enī ptoris. et tunc ſnīa tenet. B. aut ſine dolo vel culpa ⁊ tūc nō tenet̉ venditor. vt. jͣ. e. §. cum aūt. eſſꝫ em̄ valde miruꝫ qd̓ ait. G. ut ſic ꝯpellat̉ extimacōꝫ ꝓ re reciꝑe. ut. ff. ſi c. pe. l. ij. §. ij. et. C. de fideicō. l. l. fi. Ite ſic improbe fca ruꝑe cū p̄tor dicat pacta ẜuabo. ut. ff. d̓ pac. iur̓gē. §. ptor ait. s¶ Ad effc̄m .ſ. iā dc̄o mō .ſ. ꝑ tͣdicōꝫ rei ⁊ p̄cij. ut. jͣ. q. mo. t ¶ Ex ep̄to. noͣ ꝙ ex ēpto ēptor. ex vēdito tol. ob. §. fi. vēdito agit ut h̓. et. ff. d̓ ac. ēp. exēpto .i. ℟. et. l. iul̓. §. ex ꝓ nichilo. ut nec ad hoī viri arbitriū r̓currat̉ veditō

III
¶ Diu̓ſe ſcole auctoreſcō tra ſentiebat aliudqꝫ eſſe exiſtimabant ꝑmutacionē rerū aliud emptionē ⁊ ven ditione alioquin non poſſe re expediri ꝑmutatis rebꝫ que videatur res veniſſe ⁊ que precij nomine data eē Nam vtranqꝫ videri ve niſſe ⁊ vtrāqꝫ precij nomīe data eē. ratōꝫ non pati ſꝫ ꝓculi ſentēcia dicentis ꝑ mutacionē ꝓpriā eſſe ſpeꝯſiſtcre dꝫ. Nā et in ceteriſ rebꝫ an p̄ciū eſſe poſſꝫ val de qͣrebat̉ veluti an homo aut fundꝰ aut toga. alte riꝰ rei poſſit eē p̄cium. ſabi nus et caſſiꝰ eciā in alia re putant p̄ciū poſſe ꝯſiſtere. Vnde illud ē qd̓ vulgo di cebatur. ꝑmutacōe rerum empcōꝫ et vendicōꝫ ꝯtra hi. eāqꝫ ſpcꝫ empcōis ⁊ vē ditionis vetuſtiſſima eſſe. argum̄toqꝫ vtebāt̉ greco poeta homero. qui aliquā ꝑtem exēcitus achiuorum vinū ſibi comꝑaſſe ait per mutatis qͥbuſdā rebꝫ hijs verbis.
ciem ꝯtractus a venditōe ſeꝑatā merito p̄ualuit cuꝫ et ipſe alijs homericis ver ſibus adiuuabatur et va lidioribꝫ rationibꝫ argum̄ tabat̉ qd̓ anteriores diui pnͥcipes admiſerūt ⁊ in no ſtris digeſtis latius ſigͥfi catur. ¶ Cum aūt emptio et vendicio ꝯtracta ſit qd̓ effici diximus ſimul atꝫ de precio ꝯuenerit cū ſine ſcri ptura res agit̉ ꝑiculuꝫ rei vendite ſtatim ad empto rem ꝑtinet. tn̄ et ſi adhuc ea res emptori tͣdita non ſit itaqꝫ ſi homo mortuꝰ ſit vel aliquā ꝑte corꝑis leſuſ fuerit aut edes tote vl̓ ali qua parte incendio ꝯſum ꝑte fuerint aut fundus vi fulminis totus vel aliqua ex ꝑte ablatus ſit ſiue eciā inundacione aque aut ar boribus turbine deiectis longe minor aūt deterior eſſe cepit emptoris dam nū eſt cui neceſſe eſt licꝫ ro non fuerit nactus preciuꝫ ſoluere Quicquid em̄ ſine dolo et culpa venditoris ac ciderit in eo venditor ſecu rus eſt Sꝫ et ſi poſt em̄ ptioneꝫ fundo aliquid per
diximus. ſꝫ legatū non iō ē ꝓ nichilo ſic r̓lictū. ut. C. ꝯūia der. ſi duobꝫ. §. ſi qͥs. ſꝫ ibi fauorē vltīe volūtatis ne ꝑeat. r ¶ Statuto. ſine qͦ eſſe nō pt̄ vendicō. vt in pnͥ. huius. §. n Et in locatiōnibꝫ. ut. ff. locati. ſi merces. in pnͥ. tē p̄ciuꝫ. dixit p̄ciū debere certū eſſe. nūc dicit ꝙ ī nu a ¶ Putant. ſꝫ male. vt. jͣ. dicam. merata pecunia b¶ Poeta homro. no ar. ꝙ aucͣtates aucto rūa ph̓oꝝ ſūt ī cauẜ allegāde. ſic. ff. d̓ ſo y. ſi pr̄. et. ff. d̓ iudi. ꝓponebat̉. et. ff. de ſta. ho. l. ſeptima. ſꝫ interdū redarguūt̉ ut h̓. et. ff. de reꝝ di. tm̄. §. fi. ⁊. l. ſꝫ diui. Rebꝫ. puta equi d Hijs vbis .ſ. g̓ciſ que legi non pn̄t. c¶ Diuerſe ſcole. ſin gularis numeri eſt h̓ ſic. jͣ. mandati §. is qͥ exequitur. ¶¶ Expediri .i. ꝯgno Spēꝫ. ꝯtra ſci ctus. innomīati. nam non hꝫ nomē ſuū. vt ff. de reꝝ ꝑmu. l. i. §. Itē emptor. Sꝫ qͣre br innoīatus cum ita curiale nomē habeat ℟. qꝛ illi cōtractus ſūt noīati qui ſtatim ut fiūt par eūt act̓. ut .ff. de pact̓. iur̓ge̓. ī pn̄. ſiue fiāt ꝯſēſu ut vēdicō. vt. sͣ. e. ī pnͥ. ſiue re. ut mutuū. vt gͣ. qͥ. mo. re. cō. ob. in h Aut ꝑmuta pnͥ. tio. nec ex pacto ꝑit act̉. nec re. ſed parit ex vtroqꝫ. ſcꝫ poſtea dudū re int̓ueniente ex pacto pͥmo vt ſub tiliter colligit̉. C. d̓ rerū ꝑmū. ex placito et ex hͦ ꝯtractu orit̉ actio p̄ſcriptis ꝟbil ut. jͣ. de act̓. §. actionū et ꝯdi. ob cām. vt. fi de p̄ſcpͥ. ꝟ. l. nat̉aliſ digeſtis. §. j. ut. ff. e. l. i. §. i. k Latius .i. meliꝰ ⁊ aꝑitꝰ ꝙͣ h̓ ut ī. ff. d̓ꝫ l ¶ Diximus. sͣ. e. in princi. in Statim. Sed certe ȳmo nō ſtatī. ſꝫ. ix. ſūt nccͣria. pͥmo ꝙ vendicio fiat nō in ſcriptis. alias id ē ſi fiat in ſcriptis vendicio nō trāſit ad emptorē ꝑiculū niſi nōdū eſſꝫ ꝯple tu. ut h̓. et. C. de fide inſtru. cōtractus. et. C. de pi. et cō. reſ ve. cū nnt̓ Itē ꝙ fiat pure. alias nō ꝑeat emptori. lꝫ ſe cus ſi fc̄a ſit deterior. vt. ff. de ꝑi et ꝯmo. rei ve. ꝙ ſi pedē te Itē ꝙ ſit ſc̄a vēdicō ī ſpē. nā ſi ī gn̓e. vtputa vēdo hoīeꝫ o Perit emptori an̄ tradicōꝫ. ut. ff. de ꝑi. et ꝯmo. rei vē. l. eu. et. l. ꝙͣ ſi neqꝫ Itē ꝙ ſit c̓ta ſpēs. qꝛ ſi ſub ic̓titudīe eēt
tradita lꝫ ſit ſpēs. nō tm̄ ſpectabit ſꝑ ꝑ iculū ad emptoreꝫ utputa. vēdo ſtichū aūt pāphilū. pͥmus em̄ morit̉ ꝑiculo vēditoris. ut. ff. de ꝯtͣ. emp. ſi ī empc̄. §. pnl̓. Item ꝙ alio mō ꝑeat ꝙͣ pb̓licacōe rei. nā tūc nō ꝑit emptōi. ut. ff. loc. ſi fūdꝰ. itē ꝙ nullū pactū ſit mẜtū. ꝙ ꝑiculū vēditorem re ſpiciat. nā tūc nō ꝑiret ēptori. ut. ff. e. ſi in vēdicōe. et jͣ. ꝓx. §. ꝙ ſi fu. ⁊cͣ. ſiue ſpēaliter. eſſet de ca ſu fortuitō dictū ẜm G. ſiue gn̓aliter ẜm M. ut dicimus. ff. ſi quis cauc̄. ſꝫ et ſi. §. q̄ ſitū. Item ꝙ vendi tor non fuerit in cul pa vel dolo qͣre res pereat. vt. jͣ. ꝓx. §. Itē ꝙ nō ſit in mora nam tunc qui vltimā fecit morā. ſibi pijt. vt. ff. d̓ peri. ⁊ com. rei vē. illd̓. et hͦ ē ve rū hͦ caſu. ſiue res ꝑi tura erat penes emp torē ſiue non ẜm Io. ut. ff. de lel̓. l. cū res .§. fi. lꝫ. M. diſtīgue ret. ar. l. ff. d̓ rei vē. l Itē ſi ꝟberatū. §. fi. Itē ꝙ nō ſit reſ q̄ de guſtacōꝫ d̓ſideret vt vinū et cincib̓ ⁊ ſil̓ia nā tūc diſtinguit̉. an vendat̉ in ſpē. ⁊ tūc poſt deguſtacōem ē ꝑiculū emptoris. an in gn̓e et tūc ſūt duo ne ceſſaria. vt ſit eni ptoris ꝑiculo .ſ. de guſtatō ⁊ m̄ſura ſiue pōdꝰ. et hͦ ẜm Io. et B. et pla. vt. ff. d̓ ꝑi. et ꝯmo. rei ven. l i. ī pnͥ. et. §. i. Sed azo. dic̄. ꝙ ī vino ſit ſpēa le. ꝙ ſtatī fc̄a vendi cōe etiā ante d̓guſta cōꝫ ſit emptori ꝑicu lū ſi ſit in ſpē vēdicō ut. ff. e. l. ꝙ ſepe. §. ī hijs. Sꝫ nūquid di ſtinguitur ꝑiculū ꝑ empcōis a deteriora cōne vino vendito in menſura ut ī vēdicōe ꝯdicōnali diximꝰ mō p. l. ff. de peri. ⁊ cō. rei vendi. ꝙ ſi pendente. vt ſic effuſionis ad vēdit orē acto ris et vnitoris ad emptorē. Bul. ait ꝙ ſic. quia hoc ſub qͣ dā condicōe fit. ſcꝫ ſi menſuret̉ Sed certeip̄e met mutauit conſilium poſtea. et merito. quia aliud ē in alia ꝯdc̄ōe q̄ nō fit in poteſtate venditoris. aliud ī hac que ī ſua poteſtate eſt. cum poſſit denunciare emptori vt guſtet et accipiat. alias poteſt effundere. vt. ff. de peri. et como. rei ven. l. i. .§. fi. et ſic indiſtincte periculum ante menſuram eſt vendi toris. Accurſius florentinus. n ta. nunc ponit exempla. Accur.

alluuiōeꝫ acceſſerit ad em ptoris ꝯmodū ꝑtꝫ. Nam ⁊ cōmoduꝫ eiuſ eſſe debꝫ cū ius ꝑiculum eſt ¶ Qd̓ ſi fu gerit homo qui venit aut ſubreptus fuerit ita vt ne qꝫ dolꝰ neqꝫ culpa vēdito ris interuenerit. amaduer tenduꝫ erit an cuſtodiā eꝰ vſqꝫ ad traditionem eius uenditor ſuſceꝑit. ſane em̄ ſi ſuſcepit ad ip̄ius ꝑiculū is caſus ꝑtinet ſi n̄ ſuſcepe rit ſecurus eſt. Idem et in ceteriſ aīalibꝫ ceteriſqꝫ re bus intelligimꝰ. Vtiqꝫ tn̄ vendicationē rei ⁊ ꝯditio nē exhiberi debebit emp tori. qꝛ ſane qui nondū rē emptori tͣdidit adhuc ip̄e dn̄s eſt. Idem eciā eſt de furti ⁊ de dāni īiurie actōe ¶ Emptio tam ſub condi tione ꝙ pure contrahi pt̄ Sub condicione. veluti ſi ſtichus intra certum dieꝫ tibi placuerit erit tibi em̄ ptus aureis tot ¶ Loca ſa cra vel religioſa. Iteꝫ pu blica veluti forum baſilica ſruſtra quis ſciens emit. Que tamē ſi ꝓ ꝓphanis vl̓ puatis deceptis a vendito re emerit. habebit actōem ex empto ꝙ non hr̄e ei lice at ut ꝯſequat̉ ꝙ ſuā inter eſt eum deceptum non eſſe
Idem iuris eſt ſi homineꝫ liberum pro ſeruo emerit. De locuto et todiu Ocatio ⁊ ꝯductio ꝓxima ē emptioni et vedicioni. Hijſ dennqꝫ iuris regulis conſi ſtunt. nā vt emptio et ve dicio ita ꝯtrahit̉ ſi d̓ p̄cio ouenerit ſic et locatio ⁊ cō ductio ita ꝯtrahi intelligi tur ſi merces ꝯſtituta ſit. Et ꝯpetit locatori quideꝫ locati actio. ꝯductori ꝟo ꝯducti actio ¶ Et q̄ ſu pra diximus ſi alieno arbitrio p̄cium ꝓmiſſum fuerit ead̓ et de ꝯductione ⁊ locatōe dicta eſſe intelligimus ſi in alieno arbitrio merces ꝓmiſſa fuerit. ¶ Quā de cauſa ſi fulloni poliēda cū radaue a̓ ſarcinatori ſarci enda veſtim̄ta q̓s dederit nulla ſtatim me̓cede ꝯſtitu ta. ſed poſtea tm̄ daturus ꝙͣtum inter eos ꝯuenerit nō ꝓprie locacio ⁊ ꝯductō intelligit̉. ſed eo nomine actio p̄ſcriptis verbis dat̉ ¶ Pret̓ea ſicut vulgo qͣre batur an p̄mutatis rebus emptio ⁊ vendicio ꝯtrahi tur ita queri ſolebat de cō ductione ⁊ locacione ſi for te re aliꝙͣ vtēda ſiue frue datibi aliquis dederit et
a ¶ Periculū. fac̄. ff. de ꝑiculo et cō. rei ven. l. id qd̓. et de re. iur̓. l. ẜm naturā. et. s. de le. pa. tu. §. fi. b ¶ Venit. id ē venditus ē. U cōmodata gr̄a vtriuſqꝫ ꝑtis c ¶ Neqꝫ culpa etiā tal̓ qual̓ contracto veīt. vt. ff. d̓ ꝑi. et ꝯmo. rei ven. l. cuſtodiā. et. ff. ꝯmo. ſi ut certo. §. interd̓ d ¶ Animaduertendū. id eſt diſtinguendum. e Suſcepit. qd̓ pa ctū vꝫ. ut h̓. et. ff. ꝙ ſepe. §. ſi res. et. ff. d̓ ꝑi. ⁊ cō. ri vē. l. i. §. i f CIs caſuſ. ec̄ leuiſſi ma culpā ꝯtīgēs ẜm Io. nō ꝟo fortuito. lꝫ. M. ꝯtra. ut. C. de pig̓. act̓. q̄ fortuitis g ¶ Condicōꝫ .ſ. fur tiua. que .ſ. ſoli dn̄o dabat̉. vt h̓ et. ff. de condi. fur. l. i. h ¶ Et damni. puta ſi fuerit res vendita venditori ſubtracta vl̓ in ea data damnū ut in pnͥ huius. §. naꝫ Hec actio damni in iurie dn̄o dat̉. ut. ff. ad. l. acqͥ. Itē mela. §. legis. ac. i ¶ Exhibe̓. ſcꝫ cedē do act. iſtas. et hͦ qn̄ nō fuit ī culpa. al̓ nō liberatur cedēdo. ui ff. ꝓ ſocio. l. de illo in pͥn. que eſt cōtra k ¶ Placuerit. ſꝫ vide tur ꝙ in alterius cō trahentis arbitriuꝫ ꝯferat̉ empcō qd̓ eē n̄ pt̄. ut. C. e. l. ī emē tis. al̓ in vēdētis. et ff. e. l. ꝙ ſepe. §. i. q̄ ſūt ꝯtrarie. ſꝫ dic reꝫ ip̄aꝫ h̓ conferri arbi trio emptoris. aliud ſi ꝯmerciū vt ſit tibi empta ſi ius vl̓ p̄ciū vt ꝓ ꝙͣto voles. vt dictis legibꝫ ꝯtͣrijs Itē opponit̉ h̓ vendi cio que Hic fit non vi det̉ condicionalis ut ff. e. l. iij. q̄ eſt ꝯtra ſꝫ certe ibi fuit ēptuſ pure ſꝫ reſolucio d̓be bat ſub ꝯdic̄. fieri. at h̓ ſub ꝯdcōe fc̄a fuit vn̄ nō pt̄ īpleri nͥ im pleta ꝯdcōe. ut. ff. e hec vendicō in pnͥ. lAureiſ tot. puta. x m ¶ Loca ſacra que ſunt iſta. habes. sͣ. de rerum di. §. flu mina. et. §. nullius. et. §. religioſum. n¶ Priuatiſ. redde ſingula ſingulis. nam priuata cōtraria eſt publice et ꝓphana ſacre et religioſe. et fac̄. ff. e. l. et li beri. et. l. qꝛ. et. l. liberi. ac. tignorās. ut. ff. de ꝯtͣhē ēp o ¶ Qd̓ nō. id eſt qꝛ emerit. l. liberi homīs. Accurſius.
¶ De locatōne et condnctōe ℟ica. Ocatio. ff. e. l. ij. p ¶ Proxīa. qͦ ad tractatū. et qͥ q ¶ Si de p̄cio. vt. sͣ. t. j. §ͣ. p̄ciū aūt. ac. ad ſnī c Si merces .ſ. certa et ī pecuīa numerata. ut. ff. depoſite l. i. §. ſi qͥs ẜuū. et. ff. de p̄ſ. ꝟ. naturalis. §. at cū do. vn̄ p̄cc arius colonꝰ qͥ ꝑtē dn̄o reddit fructuū imꝓpͥe d̓r ꝯductor. immo ſocius magis vt. ff. e. ſi merces. §. vis maior. g ¶ Quid̓ locati. ſicut venditori ex vādito ita emptori exēpto actio ꝯpetit. vt. sͣ. t. i. §. ſꝫ et c̓tū p̄ciū ī fi. t ¶ Supra diximus. ut. sͣ. t. i. §. Itē p̄ciū. u ¶ Qua de cauſa. qꝛ dixi certū debere p̄ cium interuenire. x ¶ Arbitrio. ff. e. ſi merces. i. ℟n̄. y ¶ Si fulloni. ē aūt fullo qͥ lauat ſiue tm̄ git ſiue pollit. Sarci nator eſt qͥ fracta ve ſtimenta reſartit. vt dicemꝰ. jͣ. mā. in fi. z¶ Poſtea. nō poſt ea. na pͥus re nō ſecu ta id eſt nondū tradi ta ad reaptādū actō non daret̉. vt. C. de reꝝ ꝑmū. ex placito a¶ Nomine. quaſi ex nouo contractu inno minato. vt. ff. de p̄ ſcrip. ver. l. i. b ¶ Verbis. jͣ. man. §. fi. ꝯtra. Sꝫ diſting ue. an certa merces ī teruenei̓t. et tūc agi tur locati. vt. sͣ. e. in pnͥ. aut incerta ⁊ tūc p̄ſcrip. ꝟ. agit̉. vt hic. aut nulla. et tūc eſt mandatū. ut. ff. d̓ p̄ſcpͥ. ꝟ. ſi tibi polli enda. et in ꝯtrario. c ¶ Vulgo q̄rebatur vt. s. t. i. §. Itē p̄ciuꝫ d ¶ Goues cōmoda rent̉. improprie po nitur vt ſequitur. e ¶ Bos pijt. ſua cul pa. alias non tenet̉. cū vtriuſqꝫ gr̄a ꝯtra ctū ſit. vt h̓ et. ff. de p̄ſcpͥ. ꝟ. ſi gratuitaꝫ .§. ſi margaritas. et .ff. cōmo. ſi ut certo .§. nunc videndum. f ¶ Non fuit bona ratio. vt. sͣ. q. mo. re contra. ob. §. cōmodati. g ¶ Preſcpͥtis ꝟbis. q̄ ꝯpetit ex ꝯtͣctibꝫ tribꝫ īnoīatis. do vt des. facio. ut facias. do ut facias. ut. ff. d̓ pͥſcpͥ. ꝟ. natū ral̓. §. i. ij. ⁊. iij. al̓ dat̉ ex pactis ī ꝯtinēti appoītis. ut. C. d̓ re. ꝑmū. r̓bꝫ al̓ dat̉ qn̄ dubiū ē de noīe cōtractꝰ. vt. ff. de

III
inuicē a te aliā re vtendaꝫ ſiue fruendam accepit et placuit non eſſe locacionē ⁊ ꝯductione. ſꝫ ꝓprium ge nus eſſe ꝯtractus. veluti ſi cū vnū q̓s bouē hret. ⁊ vi cinus eius vnū. placuerit inter eos vt ꝑ denos dies inuicē boues cōmodarent vt opus facerent et apud alterū bos perijt. neqꝫ lo cati. neqꝫ cōducti. neqꝫ co modati ꝯpetit actio. qꝛ nō fuit ꝯmodatū gͣtuitum ve rū p̄ſcriptis ꝟbis agend̓ eſt. ¶ Adeo autē aliquaꝫ familiaritatē inter ſe vide tur hr̄e empcio ⁊ vendicio Itē locacio et conductio vt ī quibuſdā cauẜ queri ſoleat vtꝝ emptio et ven dicioꝯtrahat̉ an locacio ⁊ ꝯductio vt ecce de p̄dijs q̄ ꝑpetuo quibuſdā fruenda tradunt̉. id eſt vt ꝙͣdiupe ſio ſiue reddituſ p̄ſtet̉. pro hijs dn̄o neqꝫ ip̄i ꝯductori neqꝫ heredi eius cuiue cō ductor hereſue eius id pre dium vendiderit aut dona uerit. aut dotis nomine de derit alioue quocunqꝫ mō alienauerit auferre liceat ſꝫ tal̓ ꝯtractus qꝛ inter ve teres dubitabat̉ a quibuſ dam locacio. et a quibuſd̓ vendicio eſtimabatur lex
zenoniana lata eſt que em̄ phitheoſeos contractus ꝓpriā ſtatuit naturā neqꝫ ad locacioneꝫ neqꝫ ad ven dicioneꝫ inclināteꝫ. ſꝫ ſuis pactionibꝫ fulcienda et ſi quidē aliquid pactū fuerit h̓ ita obtine̓ ac ſi natural̓ eſſet ꝯtractus. Sin aūt nͥl de ꝑiculo rei fuerit pactū tunc ſiquidem totius rei in teritꝰ acceſſit ad dn̄m ſuꝑ hͦ redūdare ꝑicl̓m. Sin at ꝑticularis ad emphitheo tecarium hm̄oi damnum venire qͦ iure vtim̉. ¶ Itē querit̉ ſi cum aurifice ticiꝰ ꝯuenerit vt is ex auro ſuo certi ponderis certeqꝫ for me annulos facerꝫ et acci peret ꝟbi gr̄a. x. aureos vtrum emptio ⁊ vendicio an locatio et ꝯductio con trahi videat̉. Caſſius ait. materie quidē empcione ⁊ vendicōꝫ ꝯtrahi. oꝑe aūt locationē et ꝯductōꝫ. Sꝫ placuit tm̄ emptione ⁊ ve dicionē contrahi ꝙ ſi ticiꝰ ſuū aurū dederit mercede ꝓ oꝑa ꝯſtituta dubium nō ē quin locatio ⁊ conductio ſit. ¶ Conductor autē oīa ẜm lēgeꝫ ꝯductionis face̓ dꝫ et ſi quid in lege preter miſſum fuerit id ex equo et bono p̄ſtare debꝫ. Qui
ol̓eſcrip. ꝟ. l. i. §. fi. ci. l. ij. et. iij. ⁊. iiijac. ſꝯſiſtūt. ml̓ta gͦ n Adeo aūt. hiſdē regl̓is et qōnibꝫ hn̄t inter ſe ꝯūia. i¶ Aliquā. alias non eſt in litera aliquā. k ¶ Vendicō .ſ. ex vna ꝑte. I¶ Et conductio. ſcꝫ ex alia. mn ¶ Vtrū emptio. qd̓ videbat̉ cū talis datio alienatio ſit. et ī aut̓. de nō ali. §. alienacōis. col. ij. qd̓ locatio nō facit. vt. ff. e. l. non ſolet. n ¶ Et conductio. qd̓ videbatur cū merce dem ſoluere teneret̉ o ¶ Perpetuo. alit̓ accipit. ut. ff. ꝓ ſoc̄. p¶ Penſio. in l. i. zcima: q¶ Redditꝰ. in ſpē. y Alienauerit. cum multi ſint modi alie nādi. vt. ff. de publ̓. l. iij. ⁊. iiij. ⁊. v. ⁊. vj Afferre liceat. in terdū aūt dat̉ ad cer tū tempꝰ int̓dum in terciā ꝑſonā vl̓ gn̓a cionē. cuꝫ oīa pac̄ ſuꝑ hͦ cōtractu hīta valeāt. vt. jͣ. ꝓx. §. ſꝫ eccl̓ia dat in emphi. vſqꝫ ī terciā gn̓acōꝫ tm̄. ut in aut̓. de non ali. col. ij. §. emphi. vl̓ ut puto ec̄ in ppe tuū dabit ut qͥlibꝫ pͥ uatus. ut h̓. et ī aut̓. de non ali. emphi. §. lnīaꝫ colla. ix. szenomana. vt. C d̓ iure emphi. l. i. ac. t. Emphiteoſeoſ. em̄ phi g̓ce latīe d̓r meli oracio. hͦ id eo qꝛ olī tm̄ ſterilia dabātur ut meliorarēt̉ ſed ho die nō tm̄ ſterilia dā tur. ſꝫ ec̄ fertilia. nͥ in eccl̓ia q̄dat ſola ea q̄ ꝯgrua vident̉ yco nomo et alijs gubeꝫ natōibꝫ eccu̓e. ſic. C. de ſacroſact. ec. aut̓. ppetuo quoqꝫ. u.¶ Propriā. agitur gͦ condicōne ex. l. ad mīa obẜuāda q̄ ꝯue niūt. Sed nūqͥd em phi. poteſt alij dare ſemphi. ℟º. ſic. vt hͦ. §. et ī aut̓. de non alie. aut ꝑ. §. aliena tionis. It ē nūqͥd il lud vtile dn̄iū ꝙ ſo ium habet tranſfertur in eum. ℟º. ſic. cum rei ven. vtil̓ ſi bi detur. vt. ff. ſi ag̓. vec. l. i. et. iij. Sed qualiter ager pri mus emphi. contraꝫ Y. M. vt eum expellat. ℟º. rei ven. que iſcꝫ de iure ſibi nō ꝯpetat. exceptio tn̄ opponi nō pt̄. qꝛ re plſcaret̉. et ſic nō dn̄s dn̄m vincit. ut. C. de trāſact̓. ꝟ. de facto tm̄ agit̉ et vīcit. ut. ff. de excep. rei iudi. ſi qͥſrē. vel
veriꝰ agat p̄ſcpͥ. v. vel dic ex. l. zenonis ad mercedem. x ¶ Ad locacōꝫ. īmo differt in vij. nā h̓ eciā in ſpē p̄ſtatur penſio. ſꝫ ibi in pecunia tm̄. vt hic ſcripſimus. Itē h̓ poſſi det naturaliter ſicut fructuarius. vt. ff. de acquir̓. poſ. na turalit̓. ſꝫ ꝯductor nō. ut. C. ꝯūia. de vſuc̄. l. i. Itē h̓ habo dn̄iū vtile ſꝫ ꝯductor nō. ut. ff. e. l. nō ſolꝫ. Itē h̓ ꝯtͣctꝰ fit ī īmobilibꝫ tm̄. ille eē in mobilibꝫ ut ī aut̓. de ali. et emp. §. licē tiā. col. ix. Itē h̓ agi tur ꝯdict̉. ex. l. ibi ex ꝯducto. Iem ē hic cō tractus iuris ciuilis. ille natural̓. vt h̓ d̓r. Itē h̓ ī ſcriptura. il le eciā ſine ea. vt. C. de iur̓. emphi. l. i. et .sͣ. de ob. ex ꝯſēſu. et .sͣ. e. in prin. y ¶ Ad vendicionē. qꝛ h̓ pēſio p̄ſtat̉. ibi res libere tranſit. It ē ob hoc res reuocat̉. ſed ab emptore non ꝑ venditorem. vt. C de rei ven. l. in ciuile Iteꝫ h̓ vtile trāſit do miinū. ibi directum. ut. sͣ. de reꝝ di. §. ꝑ tradicionem. z ¶ Natural̓. iurgen. qd̓ naturali racōe ē inductū. vt. sͣ. de iur̓ na. §. qꝛ vero. h̓ em̄ eſt de iur̓ ciuili. et ut aliaſ. jͣ. d̓ act̓. §. de cō a ¶ Ad do ſtituta. minū. vt penſionem non habeat. b ¶ Darticl̓aris. id ē medietatis vel minꝰ ẜm. M. et. Io. ar. ff. d̓ vſufruc̄. etiā ⁊ deꝟ. ſig̓ nomē filiaruꝫ. §. porcōis. et. ff. d̓ da. infec. inter quos. §. damini. et de ꝯtrah̓. emp. domū. nos dici mus ſi aliqͥd eciā pa rū remanſit damnum emphiteote eſſe ar. huius. §. et. C. e. l. i. c Vtimur. ſūt ⁊ alia duo naturalia ſiue tā cita pacta ī hͦ ꝯtractu ut de reiciēdo ēphi teotā ſi nō ſoluei̓t pē ſiōꝫ ꝑ triēniū. ut. C. .e. l. ij. §. i. et in aut̓. de non ali. §. ſcire. m̄ emphiteota autē eccleſie ſine colono priuati. dic ut ibi noͣ. ſcꝫ ꝑ bienniū. Item et ſi velit emphiteota vendere quod. . domino primo denunciare debet. vt. C. e. l. fi. §. i. d ¶ Itē qꝛ ſuo .ſ. artificiſ. qͥd ſi c̓ta nō ē materia demr̄at̉a e ¶ Forme .ſ. demr̄ate. ſꝫ ℟º. nō int̓eſt. ut. ff. de ꝯcͣh̓. emp. ꝯueīt. et. l. ſabinꝰ. l̓ facias pūctū ī dcōe ſuo. ¶ Cōductō

I
ꝓ vſu aut veſtim̄toꝝ aut argēti aut ium̄ti mercēde aut dedit aūt ꝓmiſit ab eo cuſtodia talis deſiderat̉ qͣ lem diligentiſſimus pr̄fa. ſuis rebus adhibet quā ſi p̄ſtiterit ⁊ aliquo caſu for tuito eam rem amiſerit de reſtituenda ea non tenebi tur. ¶ Mortuo conducto re intra tꝑa ꝯductionis he res eiuſ eodem iure in con ductionem ſuccedit. r ſonetan. Ocietatem coire ſolemus aut toto rum bonorum quaꝫ greci appellāt. aut vnius alicuius nego ciacōis. veluti macipiorū vendendoꝝ emendorumqꝫ aut olei aut vini aut frum ti emendi vendendiqꝫ. ¶Et quidē ſi nichil de ꝑ tibꝫ lucri et dāni noīatim ꝯuenerit equales. ſcꝫ ꝑtes et in lucro ⁊ in damno ex pectantur. Qd̓ ſi expreſſe fuerint ꝑteſhee ſeruari de bent. Nec em̄ vnquam du bium fuit quin valeat con uentio ſi duo inter ſe pacti ſint vt ad vnū quideꝫ due ꝑtes et lucri et damni ꝑti neant ad aliuꝫ ꝑtineat ter cia. ¶ De illa ſane conue cione queſituꝫ eſt ſi ticius et ſeyus inter ſe pacti ſunt vt ad ticiū lucri due ꝑtes ꝑtineant damni tercia. ad ſeyū due ꝑtes damni. lucri
tercia an rata dꝫ hr̄i ꝯuen cio. Quintus mutius ꝯtra naturā ſocietatis talē pa ctioneꝫ eſſe exiſtimauit et ob id non rata eē habenda Seruius ſupplicius cuiuſ ſnīa p̄ualuit contra ſentit qꝛ ſepe quorundā ita p̄cio ſa eſt opera in ſocietate ut eos iuſtū ſit cōdicione me liore in ſocietatē admitti. Nam etita coire poſſe ſo cietate non dubitatur vt alter pecuniā ꝯferat alter nō ꝯferat. et tn̄ lucrum int̓ eos ꝯn̄e ſit. qꝛ ſepe opera alicuius ꝓ pecunia valet. Et adeo ꝯtra quinti mū tij ſnīam obtinuit vt illud qͦꝫ ꝯſtiterit poſſe cōuenire vt quis lucri ꝑtē ferat. de damno non teneat̉. qd̓ et ip̄m ẜuiuſcōuenienter ſibi eſtimauit qd̓ tn̄ ita intelli gi oꝑtet vt ſi in aliqua ꝑ te lucrū in aliqua damnū illatū ſit ꝯpenſacōne facta ſoluꝫ qd̓ ſuꝑeſt intelligat̉ lucri eſſe. ¶ Illud expedi tū eſt. ſi in vna caps fuerit exp̄ſſa. veluti in ſolo lucro vel in ſolo damno. in alte ra vero omiſſa in eo qͦꝫ in quo p̄termiſſum eſt eandē ꝑte ẜuari. ¶ Manet auteꝫ ſocietaſ eouſqꝫ. donec in eo dem cōſenſu perſeueraue rint at cum aliq̓s renunci auerit ſocietati ſoluitur ſo cietas. ¶ Sed plane ſi qͥs callide in hͦ renunciauerit
legem. id eſt pacta. ut. ff. depoſiti. l. i. §. ſi conuenerit a ¶ Equo. vt vſuraſ poſt morā vt. C. e. pn̄s. idē ecōtra nā ꝯductor agit ut domꝰ et hoſtia ſibi reꝑēt̉ vt. ff. e. ex ꝯdu b ¶ Qui ꝓ vſu. Icto diligētiſſimꝰ .i. dili gēſ. ſic exponit̉. ff. e ſi me̓ces. §. qͥ colūnā. nā cū vt̓uſqꝫ gr̄a fiat locatio nō veīt exa ctiſſima. vt. ff. ꝯmo. ſi ut c̓to. §. nūc viden dū. alij ꝓprie ponūt et dicūt ſpēale ī hijs rebꝫ q̄ facile pn̄t frā c ¶ Amiſerit. vel damnū datum ſit qd̓ p̄uidei̓ nō pōt̓ at vt. ff. e. ſꝫ de damno d ¶ Cōductore. ꝓp̓e tatis. ſecus ī vſuftu. ut. C. d̓ vſufruc̄. ſi do mina. vel dic ut ibi. et de iur̓ do. ſi ſocrus e Succedit. ī fi. vt. C. e. viam. ſed an moriēte ſcolare l̓ re cedente ſubſtitue̓ pt̄ ℟º. ſic de iur̄. condu ctōnis. ſꝫ rō ſocieta tis ꝓhibꝫ que p̄ualꝫ vbi c̓taꝑſona eligit̉ vt. jͣ. t. i. §. ſoluitur. f ¶ De ſocietate. eſt autē ſocietas vt ait marcus tuliuſ duorū pluriūue ꝯuencio ho neſte ꝯtracta. ad vbe riorē q̄ſtum et como diorem vſum. Ocietatē. to toꝝ. id ē om niū et exp̄ſſe. ut. ff. e. l. i. §. i. ⁊. l. iij .§. i. nā hoc nomē ſcꝫ totus. ta. tū. totitatē ad vnā rem ſignat. h ¶ Emēdi. Itē alijs duobꝫ ſcꝫ oīm bono rū. ſimpl̓r. ut. ff. e. I. nec adicit. Itē vnius rei. ut. ff. e. l. v. et. l. i ¶ Eqͣleſ. ſocietas ſic. ff. de he̓. inſti. l. quotiens. §. heredes et. sͣ. de her̓. inſti. §. ita demū. et. ff. e. l. ſi nō fuerit. et dic eqͣle fuiſſe capitale. k ¶ Exp̄ſſe. eciā in ſo lo lucro. ut. jͣ. e. §. iijd̓ f ¶ Tercia. ſcꝫ pars lucri et damni. m ¶ Conuencio. ſcꝫ talis vt ſequit̉. n ¶ De illa. ad ticium computatio hic expedita fiat. vt ſi lu crum in vnare. in alia vero damnum contigerit. vt ſi dedu cto omni damno lucrum ſupereſt. vnus in duas ꝑtes. aliꝰ
in terciā ꝑtē admittat̉ eius lucri. ſi vero tm̄ damnū ſuꝑeſt is qui in duas ꝑtes damni ferre dꝫ in rebꝫ q̄ ſuꝑſūt tm̄ vnꝰ ꝙͣ alter accipiat ꝙͣtū faciat tercia ꝑs danini. ut. ff. e. mutiꝰ o ¶ Seruius. h̓ ſꝫuiꝰ ſibimēt ꝯtradice̓ vi detur. ut. ff. e. l. mu tius. ſꝫ nō ē veꝝ. nā ibi dicit d̓ facto ho eſſe nō poſſe .ſ. vtdā nū et lucrū ſit in ead̓ ſocietate. cū dānū lu cro et econtra lucrū danno deducto intel ligatur. vt ibi dicit̉. et. jͣ. e. §. adeo p ¶ Et adeo. hec pa cta iequalia tūc de mū locū habent. qn̄ alter plꝰ ꝯtulit ope re vel induſtrie ꝙͣ al ter. ut. ff. eſſi nō fue rit. §. ſi ꝟo placuerit ẜ. A3. cū ſocietas ſit frat̓nitatis ius ut. ff e̓. ſi verū. Io. ꝯtra. et ſubaudit ī. l. illa ſi nō fuerit. maxīe. alij idē qd̓ Io. ſꝫ tali rōe quia iure ꝯuencionis valent. non ſocieta tis. ut. ff. depoſiti. l. .j. §. ſi conuenerit. q ¶ Partē. nō totā. alias eſſet leonina. ut d̓r in fabula auiani. et. ff. e. ſi non fuerit. .§. fi. et. l. ſi vnius. §. et ſi p̄cium in fi. r ¶ Quod et ip̄m. ſcꝫ dictū eſt. hͦ ꝓx. caſu. s Cōueniēter. id ē ꝯueniēs eſſe ſue ſen tētie quā dixit. sͣ. e. .§. de illa. Accur. t ¶ Illud ẜuari. nota eādē ratōꝫ ꝯtrarioꝝ ſic. ff. del̓. iij. l. fi. §. fi. ff. famil̓. h̓r. ſi fi lia. §. Itē pap̄. ar. ꝯtͣ ff. de li. et poſtu. l. ꝯmodiſſime. et. ff. lo ca. l. ea. i. ℟. et. ff. d̓ neg̓g̓. ſi qͥs negocia. u ¶Manꝫ aūt. renun ciauerit. pn̄ti ſocio n̄ abſenti vt. ff. e. l. ſed et ſocius. §. ſi abſenti x ¶ Callide idē eſt ⁊ ſi intempeſtiue renū ciet. Itē et ſi expedi at non renunciari. vt .ff. e. actōe. §. labeo et. l. ſed et ſi ſocius. §. fi. x ¶ Totorum. id eſt omnium. et hoc expreſſo. vt. ff. e. l. iij. §. i. alis cōtra. ut. ff. e. nec adie z ¶ Si quid vero. alias. ſi quidē. ſic. ff. ex quibus Icit. c. ī poſſ. e. l. fulcimꝰ. §. ꝙ ſi adu̓ſus. ſic. ff. e. actōe. §. diximꝰ

II
ſocietati vt obueniens ali quod lucrum ſolus habeat veluti ſi totoꝝ bouoꝝ ſoci us cū ab aliqͦ heres eſſꝫ re lictus ī hoc renunciauerit ſocietati vt hereditate ſo lus Incrifaceret. cogitur hoc lucrū ꝯuīcare. ſi quid vero ad aliud lucrifaciat qd̓ nō captauerit. ad ip̄m ſolū ꝑtinet. Ei vero cui re nūciatū ē quicquid om̄no poſt renunciata ſocietateꝫ acquiritur ſoli ꝯceditur. Soluitur adhuc ſocie tas eciā morte ſocij qꝛ qui ſocietatem ꝯtͣhit certa ꝑ ſonam ſibi eligit. Sꝫ et ſi ꝯſenſu pluriūſocietas ꝯtra cta. ſit morte vnius ſoluit̉ et ſi plures ſuꝑſint niſi ī co eundā ſociētate aliter ꝯue nerint. ¶ Item alicuiꝰ rei ꝯtractaſt ſocietas et finiſ negocij impoſitus eſt. fini tur ſocietas ¶ublicacō ne qͦꝫ diſtrahi ſocietatem manifeſtū eſt. ſcꝫ ſi vniuer ſa bona ſocij publicentur. Nam cum ī eius ſocū alius ſuccedit pro mortuo habe rur ¶ Item ſi quis ex ſo cijs mole debiti pregraua tur bonis ſuiſ ceſſerit. ⁊ id̓o ꝓpter bona publica aūt p̄ uata debita ſb̓a eius vene at ſoluitur ſocietas. ſed hͦ caſuſi adhuc conſentiant in ſocietatem. noua videt̉
inciꝑe ſocietas ¶ Socius ſocio vtrū eo noīe tm̄ tene atur ꝓ ſocio actione. ſi qͥd dolo ꝯmiſerit. ſicut is qui deponi apud ſe paſſus ē an eciā culpe ideſt d̓ſidie at qꝫ negligentie noīe queſi tum eſt preualuit tamen ⁊ culpe nomine teneri eum. Culpa auteꝫ nō ad exactiſ ſimam diligentiā dirigen dā eſt. Sufficit em̄ talē di ligentiā ꝯn̄ibus rebus ad hibere ſociū. qualē in ſuis rebꝫ adhibe̓ ſolꝫ Nam qui parū diligēte ſociū ſibi aſ ſumit de ſe queri debet hͦ eſt ſibi imputare debet De mon Ato. Andatū contra Chitur quinqꝫ mo dis. ſiue ſua tm̄ gratiā ali quis tibi mandet. ſiue ſua et tua. ſiue aliena tantum. ſiue ſuā et aliena. ſiue tua ⁊ aliena At ſi tua tantum gracia mandatum ſit ſuꝑ uacuum eſt mandatum et ob id nulla ex eo obligaco nec mandati inter vos na ſcitur actō. ¶ Mandantis tantū graciā interuenit mandatū. veluti ſi q̓s tibi mādet ut negocia eiꝰ ge re̓s velud fūdū ei emeſul̓ ut ꝓeo ſpōd̓res Tua gr̄a ⁊ mādatis. veluti ſi mādet tibi ut pecuniā ſub vſuris crederes ei qͥ in rem ipſius
Concedit̉. nota hic. v. modos ſoluēde ſocietatis. h̓ et ſe quetibus qͣtuor. §. ſūt et alia duo ut int̓ēpcōe rerū nat̉aliū pel ciuiliū. ut. ff. e. verū. 5. pnl̓. Itē cū ab alio ſtipulor ani mo nouādi. vel iudiciū cū aliqͦ dc̄o aīo nouādi. ut. ff. e. acti onē. i. ℟ b ¶ Captauerit .i. nō p̄cogitauerit. Ite id̓ doluit̉ mor ī tu tela. ſecꝰ īdepoſito ⁊ mādato ut. ff. d̓ hijſ qͥ no. ī fa. furti. §. illud d ¶ Si. id ē quāuis. ¶ Cōuenerit .ſ. ut du ret int̓ ſuꝑſtiteſ. eciā vno mor ſetē. nō autē ad h̓redē trāſit ec̄ ex yacto. ut. ff. e. l. adeo et. l. nemo. nͥ in ſocie tate vectigaliū. ut. ff e. l. veꝝ. §. ī h̓redē. ⁊ .l. adeo. i. ℟. et nͥ de nuo ꝯſēciat ut. ff. e. l f ¶ Fſirei. Iplane ut duo tab̓narij de vē dendo vinum in foro g ¶ Ob̓licacōne. que publicaº fit ꝓpter de licta ut. ff. de bo. dā. .l.j. 1℟. ¶ Alius .ſ. fiſcus. Pro mortuo. ſic. ff e. actione. §. publica k Habetur Icione Sꝫ quid ſi h̓ ſociꝰ cū iuſ bona pb̓licata ſūt rōe operis ſociꝰ erat nō reꝝ. ꝙ eē poteſt. ut. s. e. §. nam et ita. k n̄. idē. cū lib̓tatem vel vitā vel ciuitatē amittat ut. ff. de bo. damp. l. i. et. jͣ. ꝓx. §. innuitur in fi. ¶ ¶ Itē ſi qͥs ceſſit. qd̓ facere p̄t. ne in carce reꝫ detrudatur. ut. jͣ. de act̓. §. fin. et. C. de ceſſi. bo. l. i. m ¶ Debita. qꝛ fiſco vel pͥuatꝰ d̓bebat. ut ff. e. actione. §. i. n ¶ Veneat .i. vēdat̉. o ¶ Sed hoc caſu. q. d. non ſic̄ ſuꝑiori ꝓx. .ſ. qn̄ bona fuer̄t pb̓ licata. nam viuens ⁊ ī ciuitate exn̄s ſibi po ſtea acquirere p̄t. ut ff. de ceſſi. bo. l. v. o ¶ Sociꝰ actione. q̄ eſt directa ab vtraqꝫ pte. ut. jͣ. de pe. te. li. §. ex qͥbꝰ et finita ſociate naſcitur. vt. C. e. tamdiu. niſi in caſu. ut. ff. e. actione. §. nonnunꝙͣ. p MPaſſꝰ qͥ de ſolo dolo tenet̉. et lata culpa q̄ dolū t̓pn̄tat ut. ff. depoſiti. l. ꝙ nec. va. et. ff. ſi qͥs te. li. eē iuſ. l. i. §. n̄ at̄. q ¶ Teneri. niſi alt̓ tantā culpā p̄ſtiterit quantā et iſte. et
afferret per dannū. quo caſu ꝯpeſcatur culpa Itemdolꝰ cum dolo. ut. ff. de conpen. ſi ambo. et de dolo. l. ſi duo. r ¶ Solet an̄ ꝯtͣctā ſociētatē. et ī hͦ diſcrepat a depoſitario qui ut in pn̄ti tenet̉. ſic. ff. d̓poſiti. l. ꝙ ꝟna. ſic ē ī eo cum qͦ habeo rem ꝯn̄eꝫ ſine ſocietatē. ut. ff. fam̄. Hr. l. h̓redes. §. n̄ tm̄. g ¶ Qui paꝝ. ſic. s. qͥ mo. re ꝯtra ob. §. pre terea. Edatō obli t ¶ De mā gacōnū alie re ꝯtrahunt̉ alie ꝟbis alie lr̄is. alie cō ſenſu. ut. s. d̓ ob. Iteꝫ eaꝝ q̄ ex ꝯſēſu. alie ꝑ vēdicōeꝫ alie ꝑ loca. et ꝯduct. alie ꝑ ſocie tatem. alie ꝑ manda tū. ut. s. de o b. ex cō ſēſu ī pͥn. de tribus pͥ mis. dixit nunc de. iiij ſcꝫ de mandatō Mandatū. mā Cuꝫ gͣtuito ab datū eſt offici eo qͥ ſuſceꝑit exhibē dū n̄ eī fiat gͣtis inci pit eſſe locacio ſi non erat fcūrus alias ta le factum. ideoqꝫ lo cari ꝯſueuit. ut. jͣ. e. §. fi. et fit ꝑ ꝟbū rogo. volo mādo ſupplico. et ſimilia. ut. ff. e. l. i. .§. fi. x ¶ Quinqꝫ im mō videtur. ꝙ. vj. ut ſequitur. ſed dic. v .ſ. obligatorijs. vltimū em̄ non ē obligatori um vltimū enim ē qn̄ tn̄ tua gracia non eſt obligatoriū. ut. ff. e. t. l. ij. §. fi. Item ẜ. jo. eſt quoddā aliud. vj. obligatoriū. ut cum ſua gra et tua et alie na aliqͥs tibi mandat ut emas fundum pro me et te ⁊ titio. Itē vl timuꝫ p̄t dici. vij. mo dis. Et exemplifica. ut. ff. e. ſi ꝓcur̓. §. ſi tu toe̓s vbi tutor man dat ꝯtutori ſuo ut ſer uū nccͣriū emat pupil lo. et ſic gr̄a mādatiſ et mādatarij et pupil li ꝯtͣhitur mādatum z ¶ Obligaº. n̄ dolus et calliditas interce dāt. ut. ff. d̓ r̓ iu. ꝯſilij z ādātis gereres. et tūc qꝛ ſuſcepit mādatū n̄ qꝛ geſſit tenet. ut. ff. e. ſi remunerādi. §. i. tas mutuātis ꝓpt̓ vſura. a ¶ Tuagr̄a. ſub vſur̓. in hͦ ē vtili. rū lucrū. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de vſur. cū qͥdā. §. ſi pupillo. ī fi. Sꝫ ibi dꝫ ſb̓audiri tm̄. ul̓ dic n̄ ꝓpt̓ lucrū īducte .ſ. pͥncipalit̓ ut ibi ſecūdario tn̄ ſit. ut h̓ d̓r

T
mutuaretur aut ſi volēte te agere cū eo ex fid̓iuſſo ria cā mādet tibi vt cū reo agas ꝑiculo mādātis vel vt ipſius ꝑiculo ſtipuleris ab eo quē tibi delegerit ī id qd̓ tibi debuerat ¶ Ali ena aūt cā interuenit man datū veluti ſi tibi mandet vt ticij negocia gereres vel vt ticio fundū emeres vel vt ꝓ titio ſponderes. ¶ Sua et aliena. veluti ſi de ꝯn̄ibus ſuis ⁊ ticij nego cijs geredis tibi madet vl̓ vt ſibi ⁊ ticio fundū emereſ vel ut ꝓ eo ⁊ titio ſponde res ¶ ua ⁊ aliena velu ti ſi tibi mādet. vt ticio ſb̓ vſuris crederes. qd̓ ſi ſine vſuris pecuniā crederes. aliena tm̄ gracia int̓cedit mādatū ¶ Tua tm̄ gracia interueīt mādatū. veluti ſi tibi mādet vt pecuīaſ tu as in empcōeſpociꝰ predi orum colloces ꝙͣ feneres vel ex diu̓ſo vt pecunias tuas feneres pociꝰ ꝙͣ ī ēp cione prediorum colloces cuiꝰ generis mandatū ma gis ꝯſiliū ꝙͣ mādatū eſt ⁊ ob id non eſt obligatoriū quia nemo ex conſilio man dati obligatur. eciā ſi non expediat ei cui mandabat̉ cum liberum cuiqꝫ ſit apd̓ ſe explorare. an expediat conſilium ¶ Itaqꝫ ſi ocioſam pecuniam domi te ha bente hortatus fuerit ali quis vt rem emeres aliꝙͣ vel eam cred̓res quauis n̄ expediat eam tibi emiſſe vel credidiſſe. non tn̄ tibi mandati tenetur ¶ Et ad eo hec ita ſunt vt queſitū ſit an mādati teneat̉ qͥ ma dauit tibi. vt pecuniam ti cio fenerares. ſed obtinu it ſabī ſentencia obligato rium eſſe in hoc caſu man datū. qꝛ non aliter ticio credidiſſes ꝙͣ ſi tibi mai datū eſſet. ¶ Illud quoqꝫ mandatum nō eſt obliga torium qd̓ ꝯtra bonos mo res eſt veluti ſi ticius d̓ fur to aūt de damno faciendo aut de īiuria faciendā ma det tibi. licet enim penam iſtius facti nomīne preſti teris non tamen vllam ha bes aduerſus ticium actiō nē ¶ Is qͥ exequit̉ manda tu nō dꝫ excedere fineſ mā dati ut ecceſi quiſ vſqꝫ ad centū aureos mandauerit tibi vt fundum emeres ve lut ꝓ ticio ſponderes neqꝫ pluris emere debes neqꝫ ī ampliorem pecuniā fideiū bere alioquin non habebiſ cū eo mādati actōꝫ. Ad̓o quid̓ ut ſabino ⁊ caſſio pla cuerit eciā ſi vſqꝫ ad centū aureos cū eo age volueriſ iuti it̓ te acturū ſꝫ diuerſe
a ¶ Ei puta procuratori mandantis. Accurſius. b ¶ Ipſius .ſ. mandantis. et in hͦ eſt vtilitas mandantis c ¶ Mandet .ſ. fideiuſſor. et hͦ caſu aget̉ ꝯtͣ fideuiſſorem. mā dantem actione mandati. nō ex ſtipulacōne pͥma ſi nouandi aīo hͦ mādatū īterceſ ſit ut. ff. e. ſi mandato meo. in fi. l. ſi at̄ nō in nouandi aīo agit̉ ex pͥ ma cā. ut. ff. de ꝓcui .l. lꝫ. §. ea obligacio ī fi. d ¶ Sua et aliena mā det. h̓ agi p̄t duabus act̓. mandati .ſ. cōtra mandātē. et neg̓. g̓ cōtra titiū que datur mādati. ut. C. d̓ neg̓. g̓. ſi mandatū Accur e ¶ Crede̓s ſi manda f ¶ Tua gracia uit at̄ addunt doctores .vj. modos. qd̓ dic ut .s. e. in prin. in glo. imo vid̓r. ⁊cͣ. ī fi. glo. g ¶ Ex ꝯſilio. no bo nā regulā. quē de cō ſilio non teneri. fallit tam̄ in caſibus qͥ hijs legibus dn̄r. ut. ff. de dolo. ꝙ ſi cū ſcires. et .ff. d̓ ꝓſene. l. ij. ſꝫ c̓te ibi fuit fraudulentuꝫ ꝯſiliū. ut. ff. de r̓. iur̓. .l. ꝯſilij. Item fallit. ut. ff. ad. l. acqͥl̓. l. ſi cꝰ. §. lib̓ hō. i. ℟ ⁊. ff de iniur̓. l. nō ſolū in pͥn. et. l. ꝓculꝰ. ⁊. ff ꝙ vi aut clā ſꝑ. §. i. et .ff. de furt̓. ſi qͥs vx ori. §. c̄ ticio. et. ff. d̓ ẜ cor. l. i. ℟. §. ꝑſuade̓ ſꝫ hͦ in maleficijs. id̓o nō dat̉. man. tenetur tn̄ vel de dolo vl̓ alijſ actōibꝫ ¶ Itē alias fa cturus non erat in p̄ dictis caſibus. al̓. ob tinet hͨ regl̓a. ut h̓. ⁊ .ff. e. l. ſi remunerādi .§. plane Sꝫ certe nec hijs caſibꝫ vid̓r tene ri. ut. jͣ. ꝓx. §. Sꝫ dic n̄ tenet̉. illi cui tale ꝯfi liū p̄ſtatur. ut ibi. ſꝫ illum cꝰ leſionem cō ſuluit. ut h̓ dicimus. Vnum dici pt̄. ꝙ nec hijs caſibus fallit di cta regula. cū dicat n̄ teneri illi .ſ. cui ꝯſiliū p̄ſtitū eſt niſi in caſu illius legis. ff. de dolo. ꝙ ſi cū ſcie̓s et illius legis. ff. de ꝓ ſenet̓. l. ij. h MMLandati .ſ. actione. i ¶ Liberū .ſ. ſuſcepto ꝯſilio. ſꝫ ſuſcepto mandato ncc̄e ē ꝯſū mari ẜm jo. n̄ congruo tꝑe renuncietur. ut. jͣ. e. §. mādatū. et .ff. e. mandauero. §. fi. et. ff. ꝯmo. l. in cōmodatū. §. ſicut.
k ¶ Itaq̄ꝫ ocioſā. non alit̓. hoc eē vid̓t̉ ꝓ opi. pla. q̄ dixit duo .ſ. vbi ꝯſulo certe ꝑſone mutuari teneor ita demū ſi an as fcūrꝰ non eras. vbi at̄ n̄ ē deſignata ꝑſona nō teneor. ec ſi alias facturꝰ non eras. Sꝫ jo. in vtroqꝫ caſu dicit contra nā pͥmo indiſtīcte te neor. ſiue alias eras mutuaturus ſiue non ſcd̓o at̄ cum diſtīctio ne. non alias. et fa. ꝓ eo. ut. ff. e. ſi remun. randi. §. plane. s. e. §. tua et aliena. in fi. et ff. de neg̓. g̓. l. iij. ī fi. ⁊. l. iiij. nec ob. qd̓ hic d̓r. qꝛ et ſi alias eciaꝫ fcūrꝰ eras. tenetur qͥ mādauit ut dictū eſt. vn̄ pt̄ ſubaudiri max me. qꝛ non aliter. ⁊cͣ. ſ ¶ Illud qͦꝫ obliga toriū. eciā ſi iuram̄tū int̓cederꝫ ut ī aut̓. ut ſenitas nō ſolū. §. i. et fa. ad hūc. §. ff. e. ſi re munerandi. §. rei tur pis. et. l. ſi mandaue ro. §. qui edem. et. ff. de arbi. l. ſi cum dies .§. in ꝯpromiſſo. et. s de nu. ſti. §. ꝙ turpi. et. ff. de ꝟ. obli. l. ge neralit̓. et. l. ſe. et. ff. de ꝯd̓. inſti. ꝯdiciōes m ¶ Mores. h̓ querit̉ ꝙ ſi mandaui tibi vt illi noīe meo iniuriaꝫ inferres. an teneor. ℟. vtiqꝫ ar. ff. d̓ dā. infec. Idām. §. ſi mā n ¶ Preſtite dato. ris .ſ. ei cui ꝯmiſſum ē maleficium. ut penaꝫ dupli et ita lꝫ interſi mādatarij. tn̄ nō agit qꝛ nec inter eſſe fīgit̉ ut. ff. de ꝯd̓. inſti. fili us ⁊ melius. ff. de re. iur̓. l. qd̓ quis culpa. in fi. o ¶ Ticiū .i. mandātē p ¶ Is qui mādatus. ſcꝫ certe forme. nam qn̄qꝫ habet certā for mā et tc̄ hꝫ loc̄ qd̓ h̓ d̓r et. ff. e. diligēter qn̄qꝫ n̄. et tūc bona fi de facere dꝫ. ut. ff. e. l. iij. et ꝓbat̉ eciam hͨ diſtīcto. ut. ff. e. ſj qͥſ pro eo. q ¶ Landati actionē. Sꝫ c̓te nec neg̓. g̓. ẜ. B. et jo. et eſt ꝓ eis. C. d̓ neg̓. g̓. l. vi. et. ff. de neg̓. g̓. qͥ aliena. §. lib̓tiſ ⁊ d̓ pecul̓. ſic creditor. §. i. Sꝫ. M. dabat vtilē neg̓. g. actōꝫ. ⁊ rn̄debāt illi. l. fi. d̓ neg̓. g̓. qꝛ ſpēalis ibi fuit ꝓhibiº. Sꝫ certe miror de hac opi. cū vid̓at̉ lex expedita. q̄ ec̄ utilē d̓negat exp̄ſſe ut. ff. e. ſi ꝓ teci

III
ſcole autores rc̄e vſqꝫ ad centū aureos te acturū ex iſtimat que ſentencia ſane benignior eſt. ¶ Quod ſi minoris emeris habebis .ſ. cū eo mādati actionē qͦni am qui mādat ut ſibi cetū aureoꝝ fundus emeretur is vtiqꝫ mādaſſe intelligi tur vt minoris ſi poſſit pre cio emeretur ¶ Recte qͦꝫ mādatū ꝯtͣctum ſi dum ad hūc integͣres ſit reuocatū fuerit euaneſcit. ¶ Item ſi adhuc integro mandato mors alteriꝰ int̓ueniat id eſt vel elus qͥ mandauerit vel illiꝰ qui mādatū ſuſce ꝑit ſoluitur mādatum. ſed vtilitatis cā receptū ē vt ſi eo mortuo qui tibi man dauerat tu ignoras eū de ceſſiſſe. executꝰ fueris ma datuꝫ poſſe te age̓ mādati actōne. alioquī iuſta cā et ꝓbabilis ignorantia tibi danuꝫ afferet. ¶ Et huic ſil̓e eſt ꝙ placuit ſi debitō res maumiſſo diſpenſatōe̓ ticij ꝑ ignorāciam liberto ſoluerint liberari eos. cum alioquin ſtricta iuris rōne non poſſint liberari. qꝛ alij ſoluiſſent ꝙͣ cui ſoluere de
buerint ¶ Mādatum n̄ ſuſ ciꝑe cuilibꝫ liberū eſt ſuſce ptum at̄ ꝯſumad̓ eſt aūt ꝙͣ primū renunciand̓ eſt vt ꝑ ſemetipſum aut per alium eandeꝫ rem mandator ex equat̉. Nam niſi ita renū cietur vt ītegra cā māda tori reſeruetur eadē re ex plicādi nichilominus ma dati actio locum habet ni ſi iuſta cā int̓ceſſerit aūt n̄ renunciandi. aut intempe ſtiue renunciandi ¶ Man datum eciam in diem dif ferri p̄t et ſub ꝯdicione fie ri ¶ In ſumma ſciendum ē mādatū niſi gratuitū ſit ī alia forma negocij cadere Nā mercēde conſtituta in cipit locacio et conductio eſſe et vt generaliter dixi mꝰ qͥbus caſibus ſine mer cede ſuſcepto offitio man dati a̓ depoſiti contrahi tur negocium hijs caſibuſ int̓ueniente mercede loca cio et conductio intelligi tur cōtͣhi et ideo ſi fulloni poliēda curadaue qͥſded̓ rit veſtimenta a̓ ſarcinatō ri ſarciēdā nulla mercede conſtituta neqꝫ promiſſa mandati competit actio.
.ff. de eden. l. i. §. cā. Accurſius r ¶ Cū eo actōꝫ pro p̄cio dato. ut. ff. de ī rē. ꝟ. ſi fundum s¶ Emeret̉. e aūt illa rō qꝛ maiori ſūme mīor īeſt. ut. ff. de x. ob. l. j. §. ij. et. l. int̓ ſti. §. ij. ⁊. ff. de arbi. diē. §. ſi plures. t ¶ Recte nā ſi nō recte. nō eſt ncc̄e reuocari. ut. s. e. §. illud ¶ ¶ Euaneſcit. ſpāle ē in mādato ut ſic facile r̓uocētur ꝑ vo luntate viiꝰ ꝑtiſ tm̄ in alijs em̄ ꝯtctibus nō ſic ut. C. de acti. et obli. ſicut q̄ eſt contͣ. huic. et eſt rō qꝛ hic nō ſtatī int̓eſt. et id̓o nō ſtatī hincinde na ſcitur obligacō q̄ ex ī teſſe dat̉. ut. ff. e. ſi ꝓ curatorē. §. mandati a ctio et fa. ad hunc. §. .ff. de iur̓dic. om. iu. qꝛ et. ff. de min̄. ſi in nor. §. ſc euola. ⁊. C. d̓ ipu. h̓re. l. fi. et. ff. d̓ ritu nup. l. pleriqꝫ ¶ Itē ſi adhuc inte gro Sed uſqꝫ qūo d̓r integrū. ℟ ſi fuit mā dati empº. donec ai ras dederit. vel alias ſe empcōi obligauit et ideꝫ ī ſil̓ibus. ⁊ vt breuiuſ accipias. ſi iā cepit int̓ eſſe manda tarij. non eſt res inte gra. alias ſic. ar. ff. e n ꝓcuratorē. §. māda ti ſi ꝟo non eſt res in tegra non finitur mā datū niſi ī iudicio. vt ff. de iud̓. tā ex ꝯtra ctibꝰ. §. fi. Sꝫ qͥd pro deſt ſi n̄ finit̉ mādatū re nō ītegra. ℟ qꝛ ꝑ hredem cepta nego cia debent ꝯſūmari vt ff. ꝓ ſuo. l. fi. lꝫ noua inchoare ncc̄e nō ſit. ut. ff. de neg̓g̓. nam ⁊ ẜuus. §. ſi vnio. et. ff. ꝓ ſoc̄ heres ſocij. qd̓ nō eſt re integra cuꝫ ceptum non ſit y ¶ Alioquin ideſt ſi non poſſet agere. Probabilis. q̄ eſt ifco alieno. ut h̓⁊. ff. .e. idēqꝫ. §. pnl̓. alias nō eſt ꝓbabilis ut. ff ad vell̓. quanꝙͣ. C. d̓ reſcm̄. ven. quiſqͥs. et. ff. d̓ edil. edic. l. i. §. cauſa a ¶ Afferet. qd̓ eſſe non debet b ¶ Et huic .ſ. ꝓxīo caſui. c ¶ Et hūic lib̓ari. fa. ff. ſi cer. pe. eiꝰ q̄ et. C. d̓ ſol̓ ſi c̄ ẜuis o ¶ Liberari niſi in caſibꝫ ut. jͣ. qͥ mo. tol. ob. in pnͥ dicemus e ¶ Mādatū pͥmū p̄t fieri. tus nā de dolo tenet̉ et lata cul flIuſta cā puta caſꝰ fortui: pa et leui et leuiſſima. ẜ. b. et jo. ut. C. e. l. iure mādata. et. l. a ꝓcuratoe̓. Alij dn̄t de le uiſſima mādatariū nō teneri. ſꝫ de dolo tm̄. qn̄ gr̄a tm̄ man datis fit. vel de leui culpa qn̄ vt̓uſqꝫ gr̄a adiſtar alioꝝ cō
tͣctuū ut. ff. de reg̓. iur̓. ꝯtractꝰ. Sꝫ pͥmuꝫ vid̓r veriꝰ. cum hic cōtractꝰ in multis diſcrepet ab alijs ꝯtractibus. g ¶ Liberato primo diſpenſatori et ſeruo h ¶ In ſumma. id eſt breuit̓ ammodo hūc ti. expediamus ¶ Negocij. id ē ꝯtractꝰ aūt qꝛ alias n̄ erat ꝑ iturꝰ manda k ¶ Mercede .ſ. ut mercede: to ſiat̄ alias pariturus erat ⁊ conſtituatur aliqd̓ ſo lariū gr̄a remuneran di. nō ideo minꝰ erat mandatum ut. ff. e. ſi remunerandi. .i. ℟ Et ad eius rei euiden tiam diſtīguetur. qꝛ aut eſt incertū re et gn̓e puta ſi dicam ti bi bene retribuā tibi hͦ ẜuiciū ul̓ re cogno ſcā. et tūc nō pt̄ peti qͥcꝙͣ. ut. C. e. ſalariuꝫ et. ff. e. qͥ mutuā. §. ſa lariū aut certum gn̓e. lꝫ incertum ſpecie vt dabo tibi equum vel par veſtimentoꝝ. et tūc pt̄ dici ꝙ valeat ꝯuēcio ſalarij. cū non ſit ꝓrſus incertum vt ff. e. ſi profideiuſſore ſecus in hijs q̄ pond̓ re numero ꝯſiſtūt. ut ff. del̓. j. l. ſi hoīem. ſi at̄ certū oīno. tūc aut ſtipulacōe ꝓmittit̉ ⁊ tūc certi ꝯdi. petit̉ ſi at̄ ſine ſtipulacōe. et in ꝯtinenti ante man datum vel poſt petit̉ act̓. ex eo contractu ſcꝫ ꝯtraria mandati ī formata ſi at̄ ex inter uallo ſcꝫ poſtꝙͣ ꝯtra hentes ad alia diuer tiſſent negocia petit̉ officio iudicis ut. C. e l. i. et. ff. e. ſalariū. et C. d̓ pac. petēs. ⁊. ff de duobꝫ reis. l. duoſ l ¶ Interueni in fi. ente mercēde .ſ. in pe cumia numerata. ut di ximꝰ. s. loc̄. in prin. Itē h̓ regula gn̓alis eſt nͥ ſit talis ꝑſona q̄ non ꝯſueuerat locare opes ſuas. vel res ta lis q̄ non conſueuerat locari. tc̄ eī nō locat̉. ſꝫ p̄ſcpͥ. ꝟ. agit̉. ut. ff. de p̄ſ. ꝟ. ſi tibi et. l. nat̉al̓. §. at cū do. m ¶ Fulloni. fullo ē qͥ lauat et tīgit pānos. et ec̄ pollit. ele uando ſuꝑflua. ſꝫ ſarcinator ecōtra addit vbi eſt ſciſſum ve ſtimentū vel pānus. et conſuit. vn̄ dicit̉. et iſte habet ſarta tecta. quia cū eēnt fracta ſūt reꝑata ex quibuſdam adiuncti onibus. ut. ff. de vſufruc. hactenus. n ¶ Actione immo vidētur preſcriptis ꝟbis ꝯpetere. ut. s loc. §. i. Solūcio ut ibi Accurſius. o ¶ De obligacionibus ex quaſi contractu. Rubrica.

III
De obligunonibꝰ q̄cꝫ Tntratiii naſtimir Oſt genera ꝯtra ctuū enumerata diſpiciamꝰ de ipſ Vīgracioibꝫ que quidem non ꝓp̓e naſci ex cōtractu intelligūtur ſꝫ tn̄quia nō ex malefitio ſb̓am capiunt quaſi ex contractu naſci vi detur ¶ Igit̉ cum quiſ ne gociā abſentis geſſerit vl tro citroqꝫ inter eos naſ cunt̉ actōes que appellāt̉ negocioruꝫ geſtorū ſꝫ do mīo q̓d̓ rei geſte adu̓ſꝰ eū qui geſſit. directa ꝯpetit a ctō negocioꝝ at̄ geſto rū contͣria qͣs ex nullo con tractu ꝓpe naſci maīfeſtū eſt ¶ Quippe ita naſcunt̉ iſte actiones ſi ſine manda to quiſqꝫ alienis negocijs gerendis ſe obtulerit ex qͣ cauſa hij qͦrū negociā ge ſta fuerint ec ignorantes obligantur Idqꝫ vtilita tis cauſa receptum eſt ne abſentium qui ſubita feſti nacionē cōacti nulli d̓ ma data negociorum ſuorum adminiſtracione ꝑegre ꝓ fecti eſſent deſererent̉ ne gocia que ſane nemo cua turus eſſet ſi de eo qd̓ quiſ impendiſſꝫ nullā habiturꝰ eſſꝫ actioneꝫ ¶ Sicut au tē is qͥ vtiliter geſſerit ne gocia dn̄m habet obliga tum negocioꝝ geſtoꝝ ita ⁊ contͣ iſte quoqꝫ tenetur
vt adminiſtracionis red dat rōnem quo caſu ad ex actiſſimam qͥſqꝫ diligētiā ꝯpellitur reddere racōnem Nec ſufficit talem diligē tiam adhibere qualē ſuiſ re bus adhibere ſolꝫ ſi modo alius diligētior eo cōmo dius adminiſtraturus eēt negocia. ¶ utores qͦꝫ qͥ tutele iudico tenentur nō ꝓpͥe ex contͣctu obligati eſ ſe intelligunt̉. Nullum enī negocium inter tutorem ⁊ pupillum ꝯtͣhit̉. ſꝫ qꝛ ſa ne non ex malefitio tenen tur. quaſi ex contͣctu tene ri vident̉. hoc autem caſu mutue ſunt actiones non tatum enim pupillus cum tutorē habet tutele actio nem. ſꝫ ex contͣrio tutor eū pupilo hꝫ contͣriaꝫ tutele ſi vel impenderit aliquid in rem pupilli vel ꝓ eo fuerit obligatus aut rem ſuā cre ditoribus eius obligau̓it ¶ Item ſi inter aliquos ꝯn̄is res ſit ſine ſocietate ve luti ꝙ pariter eis legata donataue eſſꝫ ⁊ alter eoruꝫ alteri id̓o teneatur ꝯmuni diuidundo iudicio ꝙ ſoluſ fructus ex ea re percepe rit aūt ꝙ ſocius eius ſolus in eam rem neceſſarias im pēſas fecerit. non intelli gitur ex contractū ꝓpͥe ob ligatus eſſe. quippe nihil inter ſe contͣxerunt. Sed qꝛ ex malefition tenetur.
Oſt gn̓a .i. maneries vel diu̓ſitates ꝯtͣctuū. ut. s de ob. §. fi. vſqꝫ huc a ¶ Ex maleficio. ſubaudi vel qͣſi ut ſit bona argumētaº. ſic. jͣ. de ob. q̄ ex male. in pͥn. b Igit̉. qꝛ de hijs ob. q̄ ex qͣi ꝯtͣctu ſunt dr̄e debemꝰ. incipia mus de hac qͥ ex ſola ꝓueīt amicicia. ut. jͣ. e c ¶ Vltro citro qꝫ id eſt hincinde poſ ſibile eas naſci. naꝫ ex vna ꝑte tm̄ qn̄qꝫ agi tur. ut ſi alteriꝰ nō in terſit. ſꝫ ſua tantum. d ¶ Negocioꝝ geſto rū. lꝫ eciā vnū nego ciū ſit geſtū. ut. ff. d̓ neg̓. g̓. l. iij. §. nego cia. ſic̄. jͣ. vi. bo. rap. ī prin. et. ff. vi bo. ra. .l. ij. §. qd̓ agit p̄tor. e ¶ Mādatō .ſ. eiuſ cū ius negocia geſſerit. ⁊ ſic ſoluit̉. C. d̓ neg g̓. ſi mādatū. q̄ eſt ꝯtͣ f ¶ Vtilitatis .ſ. ut re petat qd̓ impēdit. nͥ denunciacō inhibeat. ut. C. e. l. fi. vel pr̄na affectio. ut. C. e. ſi pr̄ no. et. l. ꝙ in vxorē. ⁊ ff. e. is qui vel obſeqͥ um. qd̓ eſt ſi lib̓tꝰ pa troni gerit negocia. ut. C. e. officio hijſ. ei caſibus nilrepetit̉. a lioq̄uin qn̄ꝫ r̓petit̉. ī qͣntū locupletior eſt. ut dicemꝰ. jͣ. §. ꝓx. ac g ¶ Deſereret̉. nego cia. qd̓ in multis noce ret. ut. ff. e. l. i. h ¶ Nullā cū neminē ſit veriſil̓ e ſuā pecūi am iactare vel effun dere ut. ff. de proba. cum de indebito. §. i. i ¶ Sicut at̄ obliga tu .ſ. in ſolidū. dum modo ſit vtiliter cep tū negociū. lꝫ diu̓ſus exitus ſit ſecutus. vt ff. e. ſꝫ an vltro. §. i. In caſibus tn̄ non te net̉ ī ſolidū. ut ſi pu pillus eſt cuiꝰ nego cia ſunt geſta. Iteꝫ ſi aīo dep̄dandi geſſit. ut ff. e. ſi pupiili. i. ℟ et. §. ſi quis negocia mea. Itē ⁊ ſi ad noua negocia gerenda ac ceſſit. ut. ff. e. ſi quis negocia It̄ ſi pacto hͦ actū eſt. ut. C. e. negocium Item et ſi fuit in culpa gerens. ut. ff. e. l. ſine h̓reditaria. Iteꝫ ſi fuit in mora. ut. ff. deleg̓. j. ſi res. §. fi. Accurſius.
k¶ Exactiſſimā. no geſtorē int̓dū de dolo ſolo et lata cul pateneri. ut ſi ad deẜta negocia acceſſit. ut. ff. de neg̓. g̓. ꝓ .iij. §. interdū qn̄qꝫ de dolo. lata culpa. et leui. et hͦ r̓gl̓arit̓ ut. C. e. l. tut or. qn̄qꝫ de leuiſſima. ut qn̄ ali us diligētiꝰ volebat admīſtrae̓. ut h̓ dicit̉ et. ff. e. ſi pupilli. §. videamꝰ. qn̄ꝫ d̓ caſu. ut ī hijs caſibus vbi a gitur inqͣntū dn̄s lo cupletior ē ut modo .s. diximus. in. e. §. l ¶ Ei ſcꝫ geſtori. ac. m ¶ Tutores .ſ. quō dā. nā ꝙͣdiu ē tutor n̄ orit̉ obligaº. ut ff. de tu. et ra. diſ. ſi tutor. .§. fi. et. l. ſꝫ non dant̉ n ¶ Ex malefi cio ſubaūdi vei qͣſivi bona ſit illacio o ¶ Actōꝫ .ſ. dircām. tenetur ec alijs actio nibus tutor. ut dixīꝰ §. de attill̓. tu. §. fi. ⁊ ita habes hoc. §. acti onen tutele dircām⁊ ꝯtrariam eſſe ex qͣi cō tractū. Quid de actio ne pro tutele. ℟. idē cum adinſtar actioīs tutele ſit inducta. ut. ff. de eo qͥ ꝓtu. neg̓. g̓. l. i. §. protutore. p ¶ Contrariā. quam finitatute la demū in tēdit. ut mō diximꝰ d̓ directa. ut. ff. d̓ ꝯtra act̓. tu. l. i. §. finito q Obligatus. vnde abrutur eſt. quod ꝑ inde eſt ac ſi iā abeēt ut. ff. d̓ neg̓. g̓. l. ij. in fi. et. l. ſi qͥs mādato. r ¶ Itē ſi int̓ in fi. ſocietate. tūc enim a ge̓tur ꝓ ſocio .ſ. ſi eēt ſocietas. vid̓r tm̄ ꝙ H̓. §. ſibijpſi contradi cat. nam nūc dicit. ꝙ non eſt ſociētaſ. ⁊ po ſtea dic̄. ſocius eius ē Sed dic ꝙ non eſt ſo cietas vera. ſꝫ quedā incidens nam vere cō trahitur conſenſu. ut .g. de ob. ex conſen. in pͥn. hic autem p̄ter ſꝑē ut ī hͦ. §. dicitur. g ¶ Eius .ſ. conſors. eius improprie enim ponitur ut mō dixīꝰ t ¶ Ex malefitio. ſubaudi vel qͣi. ut ſit bona illaco. ut. s. e. in pͥn et fa. ad hūc. §. ff. fam̄. h̓rc. h̓redēs. §. n̄ tm̄. ī fi. §. et. ff. cōi. di. l. ij. ī fi. i. ℟ ⁊. ff. ꝓſocō. ut ſit ꝓ ſocō. ⁊. l. actōe. §. ſi

III
qͣſi ex ꝯtractu teneri vidē tͣ Idem iuris eſt de eo qui coheredi familie h̓rciſcū. iudicio ex hijs cauſis obli gatuſ eſt ¶ Hereſ qͦꝫ lega toꝝ nomīe n̄ ꝓp̓e ex cont ctu obligatuſ intelligitur neqꝫ em̄ cum herede neqꝫ cū defuncto. ullum negoci um legatarius geſſiſſe ꝓpͥe dici p̄t Et tamen qꝛ ex ma leficio non eſt heres obli gatus qͣſi ex contͣctu debe ri intelligit̉ Item is cui qͥſ per errorem n̄ debituꝫ ſol uit quaſi ex contractū de bere videt̉. ad eo enim non intelligit̉ ꝓpͥe ex ꝯtractu obligatus eſſe. Et ſi certi orem racionem ſequamur magis ut ſupra diximꝰ ex diſtractū ꝙͣ ex contractu poſſit dici obligatus eſſe nā q̄ ſoluendi aīo pecun am dat. in hoc dare vide tur ut diſtrahat pociꝰ ne gocium ꝙͣ contͣhat. Sed tamen ꝑ inde is qui accepit obligatur ac ſi mutuū eis daret̉. ⁊ ideo condicio ne īdebiti tenet̉ ¶ Ex qui buſdā tn̄ cauẜ̓ repeti n̄ p̄t quod ꝑ erroreꝫ nō debitū ſolutum ſit Sic nāqꝫ diffi nierunt veteres ex quibꝫ cauẜ inficiando lis creſcit ex hijs cauẜ non debitū ſo lutuꝫ repeti non poſſe. ve luti ex lege acq̓lia ¶ Iteꝫ ex legato. qd̓ veteres qͥdē in hijs legatis locuꝫ habe re voluerunt q̄ certa ꝯſti tuta ꝑ dānacōeꝫ cuicunꝫ legata fuerāt ¶ Nr̄a aūt ꝯſtō cum vnā nat̉aꝫ oībus legatis et fidei ꝯmiſſis in dulſit hmōi augmētū ī oī bus legatis ⁊ fideicōmiſſiſ extendi voluit ſꝫ nō om̄i bꝫ legatarijs hͦ p̄buit ſed tantum modo ī hijſ legatiſ et fideicōmiſſis q̄ ſacroſā ctis ecc̄ijs et ceteris vene rabilibꝰ locis q̄ religioīs vel pietatis ītuitu honori ficant̉ derelicta ſunt. q̄ ſi
poſt diſtractū. ac. om̄ia qꝛ ſuꝑior. §.ſ. ꝯn̄i di. ꝓ r̓bꝫ ſin n A dē iur̓. n̄ ꝑ. gularibꝫ ꝯpetit. h̓ aūt ad vniu̓ſitatē. ut. et. ff. ꝓ ſocō. l. ꝓſoc. arbi. It̓ ſuꝑiꝰ pll̓ies ītēdi p̄t. p at ſemel tm̄. ut. ff. fam̄. h̓⁊c. l. ſi filia. §. fa. et. C. fa. h̓r. l. Ex hijs cauſis. qͣs ſuperiori. §. diximus Mereobligatus. vl̓ a maleficio. ſubaudi vel quaſi. Intelligit̉ .ſ. act one ex teſto. ut. s. d̓ .§. nr̄a. rei vēdicacio aūt q̄ dat̉ ut in eodeꝫ .d̓r. nūquid eſt ex qͣſi ꝯtͣctu. ℟. nō pu to. qꝛ nō eſt obliga cō vn̄ nō dꝫ dici ex ꝯ r̓c. ul̓ qͣſi ut. jͣ. de act̓. .i .ſ. qd̓ in rei ven. d̓ pothecaria dico. q̄ ſil̓r legatarijs datur ut̓. C. ꝯn̄ia del. l. i. et idcā. l. s. del. §. i. Sꝫ vn̄ naſcit̉ h̓ qͣſi ꝯtͣc. vel vn̄ naſcit̉ actō ex teſtō. ℟. adeūdo he reditatē heres qͣſiꝯ trahere vid̓r. ut. ff. qͥ ex cauẜ ī poſ. ea. apd̓ iul. §. fi. et. l. ſe. Item uid de pet̓. h̓r℟. ⁊ heſt ex qͣſi ꝯtͣctū. cū is nō ꝯtͣxerit qͥ poſſi det ꝓ h̓rede vel pro oſſeſſore. vel nec ec̄ deliquit vel qͣſi vnd̓ qt̓ ex argum̄tis q̄ fi it ī hͦ ti. ꝙ ſit ex qͣſi ꝯ ctu Itē qͥd de actōe ium regun. ℟. 1d quia et illa habet ſi militudīes multas c̄ act̓. fam̄. h̓r. ⁊ ꝯn̄i di et cū pet̓. h̓r. ut. jͣ. d̓ act̓. §. quedā. et. ff. d̓ pet̓ h̓r. ſine bone fid̓i §. peticō hreditat̓. a Ex ꝯtͣctu. qͥa nul lus ex h̓reditaria ac cepit vel ſolus fecit inpenſas. b diximꝰ vt. s. quibꝫ mo. recontra. obli. §. is quoqꝫ e ¶ te is cui. nam eoipſo ꝙ ſoluit aliqͥd negocij ꝯtͣhe̓ vid̓ tͣ. ut. ff. de ꝯdi. īd̓. ſi ī area. Cū gͦ ſit ex qͣſi ꝯtctu ad qͥd poī t̓ hͦ ꝯdicō īdebiti īt̓ actōꝫ ſiue obligationē. ex ꝯtͣc. s. qͥ mo. re ꝯtra. ob. §. i. qͥ eſt huic ꝯtͣ. ℟º. ut ibi ī fi. §. diximꝰ c Gꝫ tn̄ ſ. benig̓tate īſpecta q̄ p̄ualꝫ. ut. C. de iud̓. pla cuit na nemo dꝫ locupletari c̄ aliea iact̉a. ut. ff. d̓ ꝯd̓. īd̓. l. na vera d ¶ Cōdicōe .ſ. īd̓biti et ita tͣnſit dn̄iuꝫ ī accipiēteꝫ al̓. ei ꝯdicō nulla daret̉. ut. ff. vſufruc. quēadmod̓. ca. l. fi. Iꝫ ꝯt. ff. de acq̓. reꝝ do. ſi ꝓcur̓. So. ml̓tū īt̓ eſt an error ſobligatōe ſit an̄ ī re. pͥmo cautͣnſit dn̄iuꝫ vt h̓ d̓r. et ꝯdicō orit. ſcd̓o nō. nec tͣnſit dn̄ iuꝫ. nec orit̉ actō. vn̄ agēs excepͥ repellit̉. ut. ff. mā. ẜuū ticij. ccit ad hūc ti. ſꝫ poīt̉ h̓ gra e Ex qͥbuſdā iſte. §. nō fa uberioriſ doctrine ad ꝓximaꝫ materiā de īdebitō ponat vnū caſū tm̄ in qͦ ſolutū ꝑ er Qd̓ ꝑ errorē. lꝫ rorē īdebitū nō p̄t repeti. tn̄ et alij. vj. ſūt ut ſi ſciēt̓ ſoluit īd̓bitū nā n̄ hꝫ loc̄ r̓petitō. ut. ff. d̓ ꝯ d. inde. l. j. It̓ ꝓpr̓ ſnīaꝫ ſolut̉ ec̄ īdebitū non r̓petit̉. ut. f. de
ꝯdi. inde. l. i. Itē ꝓpter tͣnſactōꝫ ut. ff. d̓ ꝯdi. inde ī ſumma .§. ⁊ qͥdē. et. C. e. l. ij. It̓ ſi iurauit qͥs ſibi deberi ec̄ īdebitū deferente adu̓ſario et fuerit ſolutū. nō repetit̉. ut. ff. de iu riur̓. nā poſtea. §. i. It̓ qn̄ ſoluit̉ ī eā q̄ ꝑ īficiacōꝫ acc̓ſcit ut ff. e. l. et elegāt̓. §. fi. et. C. e. ea q̄ et h̓ d̓r It cāpietat̉ ſolu tū īdebitū n̄ repetit̉. ut. ff. d̓ ꝯdi. īde. c̄ hijs. §. ſi mulier Itē ſi ē ab alio debitū lꝫ ſit īde bitū ab eo qui cedit ut C. d̓ pet̓. h̓r. de hereditato g ¶ Exi. l. acqͥlia. vt ſoluendo dānū ab a lio datuꝫ qͣſi ego de diſſeꝫ videor em̄ ꝯfi teri me dānū dediſſe qd̓ ab alio datū ē. nā ſi a nullo datū ē n̄ im pediar repete̓. ſicut nec mͥ p̄iudicat ꝯfeſ ſio mea ſi a nullo dat̉ eſſꝫ damnū. ut. ff. ad l. acqͥli. inde neraciuſ .§. fi et. l. ſe. et. ff. de int̓. act̓. qui ẜuum. §. .i. et. ij. et fi. Sꝫ nun quid hͦ ſūt vera ſiue ī iur̓ ſiue ī fcō errꝫ is qui ſoluit. ℟. cuꝫ. l. illa. C. e. t. l. ea q̄ nō diſtīguit nec ego diſ tigua. et eſt. ar. ff. ut in poſ. le. e. l. i. Sꝫ qͥ dā dixerūt ut ſi erra uit in iur̓ non r̓petat. ſi in fcō r̓petat. pͥme tn̄ ſnīe ſto. ut. ff. e. ſꝫ ⁊ ſi me reputē. Sꝫ ꝯ tͣ hūc. §. ē. ff. d̓ ꝯ. ind̓ et elegāt̓. §. fi. Iol. illa erit penal̓ apͥn. hͨ at̄ ex īficiacōe. ut h̓ d̓r. et. jͣ. de act̄. §. ſi fur tum. Iteꝫ ex legato. qꝛ et ipſū ꝑ īficiacōꝫ creſcit ut. jͣ. de act̓. §. Item mixta h ¶ Ex legatis .ſ. in debite ſolutis quātū ad ſoluētē debitū tn̄ qͣntū ab alio ut ⁊ mō diximꝰ in. l. acqͥl̓ et hͦ ẜm qͦſd̓am. ſꝫ. b. ꝯtra. dic̄ em̄ de indebito a qͦlibet ⁊ ſic dr̄t a ſuꝑiori ꝓx. caſu. et ē ſpēale in hͦ legato de qͦ hic dicit̉ alias autē .i. in alio legato diſtīguo. aut ſoluit̉ ſciēt̓ inde bitū legatū qͦcūqꝫ mō. et tūc non tepetit̉. ut. ff. de ꝯd̓. īd̓. fideicō. Si at̄ ꝑ errorē et iur̓ idē ē ut n̄ repetat̉. ſi eſt debit̉ nat̉al̓r ſꝫ ciuiliter indebitū. ut. C. ad. l. fal. l. error n̄ ſit mi nor qͥ repetit vtrōꝫ caū ꝑ reſtōꝫ in int̓. ut. C. ſi aduerſꝰ ſol l. ij. ſi vero ꝑ errorē facti repetit̉. ut. C. de ꝯdi. inde. fidei i ¶ Cuiꝫ al̓ cuicūꝫ. alias cuiqꝫ. ut ꝑ hͨ ꝟba dānās eſto ⁊cō. heres illū ere alieno liberare. ut. s. de l. §. et tale. k ¶ Conſtō. ut. C. ꝯn̄ia dele. ij. l ¶Omibuſ .i. oībꝰ gn̓ibꝰ legatoꝝ. qͦꝝ. iiij. erāt gn̓a. ut. s del. §. i. m Legatarijſ. ut eis ſolutū indebitūm r̓petat̉ n ¶ Leligionis ut monaſterijs. o ¶ Pietatis. ut hoſpitalia et ſimilia. que noīant̉ in aut̓. d̓ non alienan. §. nos igitur. Accur. p ¶ Per quas perſonaſ nobis aequirit̉ obligacō. ℟ica.

A
indebita ſoluātur n̄ repe tunt̉ Per qͣs ꝑſonas no bis obligacio acqͥritur Xpoſitis generi I bꝫ obligacōnuꝫ q̄ ex contͣctū ul̓ qua V ſi naſcūt̉ admonēdi ſumꝰ acqͥri vobis non ſoluꝫ per voſmētip̄os. ſꝫ eciaꝫ ꝑ eas qͦꝫ ꝑſonas q̄ ī vr̄a ptate ſt̄ veluti per ſeruos veſtros ⁊ filios ut tn̄ ꝙ ꝑ ſeruos ve ſtros vob̓ acqͥritur totum veſtruꝫ fiat Quod at̄ ꝑ li beros qͦſ in ptate habetis ex obligatione fuerit acqͥ ſituꝫ. hoc diuidatur ſcd̓m ymaginem reruꝫ ꝓpͥetatis et vſufructus. quā noſtra decreuit ꝯſtō. ut qd̓ ab a ctōe ꝯmoduꝫ ꝑueīat hmōi vſufructuꝫ qͥdem habeat pr̄. ꝓpͥetas aut filio ẜuetur ſcꝫ patre actōeꝫ mouente ẜm nouelle noſtre ꝯſtōnis diuiſioneꝫ ¶ Itē ꝑ liberoſ hoīes et alienos ẜuos qͦs bona fide poſſidētiſ acqui
ritur vobis. ſꝫ tm̄ ex duabꝫ cauẜ id eſt ſi quid ex oꝑibꝫ ſuis vel ex re veſtra acqui rant ¶ Per euꝫ qͦꝫ ſeruuꝫ in qͦ vſumfructū habetis ſi milit̓ ex duabꝫ iſtis cauſis acquiritur vobis ¶ Cōmu nē ẜuuꝫ ꝓ dn̄ica ꝑte dn̄is acqͥre̓ certuꝫ ē. excepto ꝙ noīatim vni ſtipulādo. aut ꝑ tͣdicionē accipiendo. illi ſoli acqͥrit. veluti cum ita ſtipulet̉ ticio domino meo dare ſpondes. ſꝫ ſi dn̄i vni us iuſſu ẜuus fuerit ſtipu latus. lꝫ antea dubitabat̉ tamen pꝰ noſtram deciſi onem res expedita eſt. vt illi tm̄ acqͥrat qͥ hͨ ei facere iuſſit ut ſupͣdictum eſt E mōis tollitq OOllitur oblicē auteꝫ omnis obli I Agatio ſolutōe eiꝰ qd̓ debetur veluti ſi quis ꝯſentiente creditore alid̓ ꝓ alio ſoluerit. nec tamen intereſt qͥs ſoluat. utꝝ ip̄e
xpoſitis. Queſ. obligatio. ſꝫ qͥd dr̄t h̓. t. a ſuꝑiore. .s. ꝑ quas ꝑ. no. ac ℟. ille dic̄ de rebꝰ acquirēdis h̓ at̄ de ob. ut ibi diximꝰ Iē qͥd dr̄t iſte ab alio. s. d̓ ſtip̄. ẜ. cū ibi de obli. dicatur ℟ille ſpāl̓ eſt in obligacōibꝫ q̄ſitis ꝑ ſtipulacōꝫ. h̓ aūt in omni gn̓e obligatōnuꝫ loqu tur acqͥrendo ꝑ filium vl̓ ꝑ ſeruum p̄terꝙͣ ſi ſūt ex caſtreſi pecul̓. l̓ qͣſi qͥbꝰ cāibꝫ nͥl ad ꝓpͥetatē nec ad vſufr. pr̄i acqͥritur vt .C. d̓ bo. q̄ li. cū oꝑꝫ .§. ij. a ¶ Attn̄ al̓. ē ut tn̄. ꝙ ꝑ ẜuoſ ⁊cͣ. al̓ ē ut tm̄ et h̓ ſil̓r ſub audit̉ tn̄. b ¶ Acqͥrit̉ niſi ab alio poſſideat̉ ẜuꝰ. qͥ poſſeſſori nec dn̄iuꝫ nec poſſeſſiōꝫ q̄rit. ſi nō ex re eiuſ ꝯ ꝑauit. vel ex opera ſua. nec dn̄o ſi ex re bone fidei poſſeſſo. ris vl̓ operā acqͥſiuit qꝛ eū n̄ poſſidꝫ. ut. ff de acqͥr̓ re. do. ſi ẜuuſ .i. ℟. et. l. hō lib̓. §. fi. azo. e ¶ Scd̓m ymaginem qͣſi d. fiat hͨ diuiſioy magīarie et intelſcū alit̓. nā viſibiliter fie ri non p̄t. cū ſint ī cor ꝑ alia q̄ non diuidun tur. ut. ff. de acqͥ. re. do ẜuꝰ. §. in corꝑaleſ et. s. de rebꝫ cor. ī. i. ℟. et. s. de vſufr. in pͥn. d ¶ Cōſtō ut. C de bo. q̄ li. l. fi. §. ubi at̄. e ¶ Actōꝫ. ꝓp̓e tas tn̄ ē filij ip̄ius a ctōis ut h̓ d̓r ⁊ obtiꝫ hͦ hodie in om̄ibꝫ ad uenticijs. ſꝫ olim tm̄. .v. actōes filiofami. ꝯpetebāt rōe ꝓpͥeta tiſut iniuriaꝝ. ꝙ vi aūt clā. depoſiti. cō modati ⁊ actōeſ ī fc̄. ut. ff. de ac. et ob. filiuſfami. et. l. in fcm̄. has tn̄ pr̄ exerce bat vel ſuꝰ ꝓcurator. n̄ filiꝰ. ut. ff. de iniur̓. ſꝫ ſi vnꝰ. §. ait p̄tor et. §. filio. et. l. pr̄ ī fi. n̄ pr̄ abeſſꝫ. ut. ff. d̓ iudi. ſi logiꝰ .§. i. qd̓ ec̄ ī mutuo erat. ut. ff. ſi cer. pe. cū filiꝰ. Sed hodie ex om̄i cā aduēticia acqͥrit̉ ipſi filio ꝓp̓etas ut h̓ d̓r f ¶ Diuiſionē ꝙͣ diuiſionē longū eſſꝫ h̓ dr̄e. ſꝫ d̓r plene ꝑ or dine ī dcā. l. C. d̓ bo. q̄ li. l. fi hō qn̄ꝫ bona fid̓ poſſid̓t̉. vt g ¶ Itē ꝑ liberoſ. noͣ ꝙ liber qn̄ poſterior credit eū ẜuū eē ⁊ ſuū. qn̄qꝫ mala fide. ut qn̄ credo eū ẜuū eē. ſcio ⁊ meū n̄ eē. ut. ff. d̓ acqͥ. poſ. l. i. §. ſꝫ ꝑ eū. qn̄ꝫ nulloº poſſidet̉ lꝫ de tineat̉ ut qn̄ ſcit libeꝝ eē. ut. ff. d̓ acqͥ. poſ. ꝙ vniu̓ſas. §. i. et. ff. de ꝓbac̄. ſi qͥs libeꝝ vbuſdā libris e ī lr̄a vſufruct̉. h ¶ Per eum qͦꝫ. vſufr. in qͥ vſū. et ẜm hͦ videt̉ ꝙ ꝑ eū ſeruuꝫ in qͦ hꝫ vſū ex duabꝫ caīs acqͥrat. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de vſu. ⁊ ha. ꝑ ẜuū ī pͥn. So. dicūt quidā illd̓ corrigi. Vel dic ſcd̓m io. ꝙ illud ex duabꝫ referat ad ſol̓ vſufr. alteꝝ ꝟo ſi ex re ad vſuariū. et ſic erit ī lr̄a ꝯfuſio. ſic̄. C. de colla. illā. et. s. qͥ da. tu. poſ. §. ſi qͥs. Sꝫ in alijs li. n̄ eſt. vl̓ vſuꝫ. ⁊ tc planū
eſt et nullū eſt ꝯtͣ ⁊nͥ cū ꝓp̓a noīa eoꝝ ſtipulacōni īſeruit ¶ Coēꝫ. ꝓ dn̄ica ꝟ ꝓ virilibꝫ porcōibꝫ acqͥrit. ut. ff. ſtip. ẜ. ſi ꝯn̄is ẜuus. teri ſimpl̓r vel ſibi dn̄o ut ſtatī ſeqͥt̉ k Stipl̓atꝰ .ſ. al. al̓ nullum eēt dubiuꝫ. ut. s. de ſti. ſꝫ. .§. pnl̓ l ¶ Quibꝫ mod̓ tollit̉ obligacō. gͦ non r̓naſcit̉ d̓ ce t̓o. ut. ff. de ſo. qͥ res. §. areā. et de noxa. l. ſi alienos. ⁊. C. de remiſ. ꝑig̓. c̄ ex cā. ⁊ C. de ſen. paſ. ſi debi tor ubi mag̓ ſuſcitat̉ ſol̓o eius qd̓ debetur ꝙͣ tollat̉. ut. ff. d̓ noxͣ .ſ. electō. §. fi. Sꝫ ibi equitatis racōne nec ſublata dicitur. Follit̉. alias tolli tur. alias ſol uit̉. n ¶ Obligacio ſiue re ſiue ꝟbis. ſiue lr̄is. ſiue ꝯſenſu. nam de his. sͣ. dc̄m ē a ti. de obli. uſqꝫ huc Sꝫ nūquid ē idē ī hijs q̄ ex maleficio ſunt vel qͣſi ℟n. ſic. jtē h̓ ſūt vera ſiue ciuilis ⁊ na turalis fuerit obli gacio ſimul. ſiue na turalis tm̄. ut h̓. et. ff. ad. l. fal. ſi pupil lꝰ. ī prin. Sꝫ nūqͥd o uilis tm̄ ſoluit̉ ſolu cione eiꝰ ꝙ debet̉ vi det̉ ꝙ nō. vt. ff. d̓ ſo luc̄. qͥ hōeꝫ. §. fi. et hͦ qͥdā dicūt. Sꝫ ꝯtra dico. ſi eī ſciēs me de be̓ ciuil̓r tātū ſoluā ſicut ecōtra. ſi nūdo pacto tibi decē debe am et ſoluā cā mee fi dei implende. quare n̄ liberor. ut. ff. d̓ ꝯd̓ ind̓. l. fideicō. Qd̓ at̄ in dc̄a. l. qͥ hōem d̓r. id̓o eſt. qꝛ aliud ope rabat̉ ſolucō ꝙͣ cre derꝫ ſoluēs. ſcꝫ repe ticōem cum errabat credens ſe teneri naturalit̓. n̄ gͦ miꝝ ſi nō fac̄ qd̓ credebat ſoluēs .ſ. liberacionē. Itē ē ꝯtͣ ad hͦ. j. ℟º. in aut̓. vt hij qͥ ꝑ res. §. ſi nō tacuit. ſo. illud ſpēale eſt. Itē ꝯtͣ. ff. de ſol̓. l. ſi rē meā. Itē ꝯtͣ. ff. de ꝟ. ob. iul̓. §. qͥ fūdū. Itē ꝯtͣ. ff. ꝯmo l. iij. §ͦ. ſi reddita. Sꝫ hijs legibꝰ lꝫ fuerit fc̄a ſolucio. nō tn̄ fca fuit ſic̄ debuit fieri. vn̄ ꝓ nō facta ꝙͣtū ad hͦ habet̉. It̓ ꝯtͣ ad id qd̓ ſubicit ꝙ d̓mū ſciēte creditore ſoluit̉ aliud ꝓ alio. ff. del̓. j. nō āplius. §. fi. et. l. ſi domꝰ. §. ij. et. iij. et. ff. de aū. et ar. le. l. j. §. fi. et. C. de dona. l. ſi qͥs ar. ff. de ſol̓. qͥ hominē. et. ff. de ꝟ. ob. int̓ ſtipul̓. §. pnl̓. et. l. ſi ẜuꝰ. in qͥbꝰ legibꝰ dr̄. ꝙ liberat̉ qͥs ſoluēdo aliud ꝓ alio. Sꝫ hec ſpecialia ſūt. hoc aūt regulare. k ¶ Cōſēciente int̓dū tn̄ ec̄ aliud ꝓ alio ſoluit̉ creditorē eciā iuito. vt dixiꝰ in aūt. de fideiuſ. §. pnl̓. et qͦſdā ex hijs notauimꝰ. sͣ. ꝓx. Accur. ¶Sol̓ o fiat. pꝫ h̓ ꝙ bn̄ficiū ꝯfert̉ īuitū. Sꝫ ꝯtͣ. ff. de re. iur. l. inuito. So. illa regula in pͥuilegijs loqͥt̉ h̓ at̄ in alij Vel dic̄ ꝙ n̄ p̄t directo p̄t tn̄ ꝑ mediū. pͥma verior eſt. Sꝫ nūquid econtra poteſt fieri alij ſolucio inuito creditorē. ℟

IIII
qui debꝫ. an alius ꝓ eo li berat̉ ei et alio ſoluente ſi ue ſciente ſiue ignorante debitore. vel inuito eo ſo lucio fiat. ¶ Item ſi reus ſoluit eciā hij q̄ ꝓ eo inter uenerūt liberant̉. ¶ Idē eꝯtrario ꝯtingit ſi fideiuſ ſor ſoluerit. nō eī ipſe ſolꝰ liberat̉. ſꝫ ec̄ reꝰ ¶ Iteꝫ ꝑ acceptilacionē tollit̉ obli gacio. Eſt aūt acceptila cio imaginaria ſolucio qd̓ em̄ ex ꝟboꝝ obligacione ticio debet̉ id ſi velit ticiꝰ remittere poterit ſic fieri vt paciat̉ hec verba debi tore dr̄e. qd̓ ego ꝓmiſi ti bi habes ne acceptū ⁊ ti ciꝰ r̓ſpondeat habeo. Sꝫ eciā grece appellacio pt̄ fieri dūmodo ſic fiat vt la tinis verbis ſolꝫ exigi gre cum. Quo genere vt ita diximus tātū hee ſoluunt̉ obligaciones q̄ ex verbis ꝯſiſtūt. n̄ eciā cetere. Con ſentaneū em̄ viſuꝫ ē verb̓ facta obligacionem. alijs poſſe verb̓ diſſolui. Sꝫ et
id qd̓ ex alia cauſa dētur pt̄ in ſtipulacōnē deduci. et ꝑ acceptilacionē diſſol ui. ¶ Sic̄ aūt ꝙ dētur ꝓ ꝑte recte ſoluit̉ ita ī ꝑte re cti debiti acceptilacio fie ri pt̄. ¶ Eſt aūt ꝓditaſti pulacio q̄ vulgo acquilia na appellat̉. ꝑ quā ꝯtīgit ſtipulacionē vt oīm reruꝫ obligacio ī ſtipulatuꝫ de ducat̉ et ea ꝑ acceptilacō ne tollat̉ ¶ Stipulacio eī acq̓lia. renouat oēs obli gaciones et a gallo acqͥli ano ita ꝯpoſita ē. ¶ Quic quid te mihi ex quacunqꝫ cadare facere oportꝫ vel oportebit. preſens in die nue. aut ſub ꝯdicione qͣꝝ cunqꝫ rerū mihi tecuꝫ ac cio eſt queqꝫ abſte peticō vel aduerſus te ꝓſecucio eſt vel erit. quodqꝫ tu me cū haberes. tenes. poſſi des. poſſidereſue. dolo ue malo feciſti quo minus poſſideas qͣnticunqꝫ eaꝝ reꝝ res erit. tāta pecuīa dari ſtipulatꝰ ē aulꝰ aun. ut. ff. de noua. l. ſi ſtichū. §. fi. niſi creditori creditoriſ ſol uatur. ut. ff. de neg̓g̓. ſi liberto uel procuratori credito ris vel ei cui extit erit heres creditor. vel futuro debitori vel ſimilibus perſonis que numerantur. ff. de ſol. ſolutum et. ff. de pig̓. act̓. ſolurum. §. ſolutam Itē ſi reuſīteruenerit. ut fideiſſores. mandatoreſ. et ſpōſoreſ. ut. ff. d̓ ex cep. et. C. d̓ n̄ nū. pe. l. iiij. r ¶ p̄e lib̓at̉. .ſ. fideiuſſor. et ſiqͥdē ſoluat noīe ſuo lib̓at̉ ip̄o iur̓ reū at̄ lib̓at ꝑ exceptōem. ut. ff. ma ſi quis. et. l. pͣp̄. ⁊. ff de pet̓. h̓r. l. ſi quis poſſeſſor Si ꝟo noīe rei liberat ip̄o iur̓ re ū. ut. ff. de. neg̓g̓. ſol uēdo et ff. de noua. l ſtichū ī fi. Sꝫ ſihͦ ve rū ē qd̓ lib̓at̉ reꝰ ſol uente fideuiſſorē qͦ mō cederꝫ act. credi tor fideiſſori. qd̓ fa ce̓ dꝫ. ut. ff. d̓ ſol. mo deſtinꝰ. et. ff. de fide iuſ. l. ſi fideiuſ. q̄ ſunt ꝯtͣ hāc. ℟. illud p̄t fieri an̄ ſolutōem. ſcꝫ ceſſio vel ec̄ poſtea hoc acto pͥus qꝛ vid̓ tmeſſe. ut ꝓ batur hͨ ſolutō. ff. de fideiuſ. cum hijs. Item nota h̓ vnam ſolū. parere plures liberationes. et fa. .s. de duobꝫ reiſ .§. ex pluribꝫ et. ff. d arbitris ſi duo. s ¶ Itē ꝑ acceptila tione. ymagīaria .i. fi cta. ſic. ff. de reg̓. iu. lyma. al̓ d̓r yma. id ē ꝑmomitū durat̉a. ſic in aut̓. qūo oꝑ. e. §. j et in pſalmo In yma ginē pertrāſibit hō t ¶ Vt paciatur. ⁊cͣ et eciā rn̄deat ei ut ſe quitur. jͣ. e. §. non eſt autem in fi. §. nam ſola paclentia non prodeſt. Accur. ¶ Sꝫ eē grece. non ſolū latinis. ſꝫ etiā grecis ꝟbis. dum tn̄ aptis ad hͦ ut ſequitur. et fac. s. d̓ ꝟ. ob. l. i. §. fi. x ¶ Quo gn̓e diximꝰ. ut. s. e. §. ibi. ꝙ em̄ ex ꝟboꝝ. ⁊cͣ. ¶ Certe .ſ. q̄ ſūt de iur̄gē. cū acceptibil̓. q̄ ē ciuilis actus. ut. ff. de re iur̓. actꝰ. n̄ poſſit iura gen. tolle̓. ut. s. de le. ag tu. §. fi. q̄ ſūt vetuſtiora ⁊ firmiora. ut. s. d̓ re. di. §. ſingl̓oꝝ Iꝫ nūqͥd al̓ obligatōes iur̓. ciuiliſtollꝫ acceptilacō. ut lr̄a rū et eph. et ſimileſ ut dixīꝰ. s. d̓ iur̓. na. gē. et ciuili. §. ius at. ℟. n̄ c̄ ſolā obligatōꝫ ꝟb̓ īductā tollat. ut h̓ d̓r Sꝫ certe licet non poſſent tolli iur̓ acceptilacōis .ſ. obligacō iur̓ gē tiū. et alie ciuiles. tam̄ poſſunt iur̓ pacti. eciā acceptilacōe fca ẜ io. ut. ff. de reſcin. ven. empco. et. l. cū ēptor. qd̓ gn̓a lit̓ ec dicebat mar. ꝙ vbicūꝫ fieret acceptilacō inutilis qd̓ heat vī pacti. et fa. ꝓ eo. ff. de pac. ſꝫ ſi vnus. §. p. Ad bul. totū ꝯtͣriū. et erat ꝓ eo. ff. de accepti. q̄ īutilis. i. ℟º. ⁊. ff
d̓ ꝯſti. pecu. l. i. §. eū qͥ. Sꝫ nos dicimꝰ idē qd̓ mar. ubi fit in utilis rōe rei ut dcm̄ eſt. Itē idē qd̓. b. ubi ē inutilis rōe ꝯ cepcōis. et fac̄ ꝓ nob̓. ff. de acceptil̓. ſi acceptilis z ¶ Conſentaneū. fac̄. ad hͦ. jͣ. e. §. fi. et. ff. de re. iur̓. nichil ē tam et. C. qn̄. li. ab ēp. diſ. l. ij. et. ff. d̓ pac. ab empcōne. a ¶ Sed ec̄ ex alia .ſ. ꝙͣ verbis b ¶ Diſſolui. ſcꝫ ipſū debitū. Et nota mira bilē ꝓbacōeꝫ. nā cuꝫ nō pate̓tur ꝯtͣctus a liuſ tolli ſuo contͣrio actu .ſ. ꝑ acceptilacō nē decipit̉ et deducit̉ in qͣnda n̄ ꝓrſus ꝯtͣ riū actū. ut in ſtipu lacōe qd̓ eſt obliga toriū. et ſic fit noua cō īdiſtincte iur̓ iſto ut. jͣ. e. §. p̄terea. et. ff de act̓. et ob. obliga cōnum fere. §. fi. ⁊ ip ſa ſtipulacō patitur ſe tolli ꝑ acceptilacō nem ut h̓ dicitur c ¶ Sic̄ at̄ ſoluitur .ſ. volēte creditore. Sꝫ nunqͥd eo inuito debi ti ꝑs ſoluit̉. ℟ aut ꝯ fitetur de toto debi tor et tunc non po teſt ſoluere niſi totuꝫ ut. ff. de vſur̓. tutor. .§. lucius. que eſt hu ic contra niſi volenti creditori. ut h̓ dicit̉. aut diffitetur. et tūc pars ꝯfeſſata tm̄ re cipietur ab inuito. ut ff. ſi cer. pe. quid̓ ex ſti. et hͦ eciā caſu po teſt intelligi qd̓ h̓ di citur d EEſt prodita ꝯpo ſita eſt .i. hijs verbis q̄ ſequuntur. quicqͥd te. ⁊cͣ. Et nota ꝙ non poteſt ſic legi quin aliqua ꝟba ſint h̓ ſu ꝑflua. Item nunqͥd vnum ſolum ex hijs duobꝰ .ſ. dae̓ vel facere ſuffic̄ .ſ. dare cū ſolū qd̓ erat dand̓ ī hac ſtipulacōe deducit̉. ut. jͣ. ibi tātā pecuniā. ℟. ſic. ar. s. de v̓. ob. ſꝫ h̓ ſolēnia et. C. de dona. l. fi. e Gdae̓. ubi dꝫ dn̄i uꝫ tͣnſferre. ut. jͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ ⁊. s. de ꝟ. ob. l. non appa ret. §. fi. I i f ¶ Actō in ꝑſonā. ac petitō in rem. perſecucō vtrūqꝫ con tinet. ut. ff. de act̓. et ob. acto in perſonam. g ¶ Petitō in rem h ¶ e ꝓ vel. i ¶Res .i. eſtimacō k ¶ Stipulatus. nūc mutat ꝑſonas. de ſcd̓a ei tranſit ad ter ciam. Et nota ꝙ etiam realis actō deducitur in ſtipulacōe fcā rei eſtimacōe et ita ipſa pecunia ſiue rei eſtimacō dedu cit̉ ī ſtipulacōꝫ et in acceptilacōem. nā ipſa res non p̄t. cū nemo reꝫ ſuam poſſit ſtipulari ſibi dari. ut. s. de iutil. ſti. §. ij. Sꝫ quō deducā eſtimacōꝫ cū non debeat̉. ℟. īmo qͣi de bita eſt. lib̓at̉ enim excepcōne quaſi rei ven. ſi preſtat eſti macōnē. ut. ff. de rei vē. eius rei et. l. ſe. ſi autem ipſa rē in

I
geriꝰ ſpoſpōdit numeriuſ negidiꝰ ¶ It̄ ex diu̓ſo nūe riꝰ negidiꝰ int̓rogauit au lū augeriū. qͥcqͥd tibi ho dierno die ꝑ acqͥl̓. ſtipl̓aci one ſpoſpōdi. id ne omne hēs acceptū rn̄dit aulꝰ au geriꝰ hēo acceptūqꝫ tuli. ¶ Pret̓a nouacōe tollit̉ obligacio veluti ſi id qd̓ ti bi ſeyꝰ debebat a titio da ri ſtipulatus ſis. Nam int̓ uetu noue ꝑſone. noua na ſcitur obligacio. et prima tollit̉ tranſlata in poſteri orem. adeo ut interdum lꝫ poſterior ſtipulacio inutil̓ ſit tn̄ prima tollitur noua tionis iure. veluti ſi id qd̓ tu titio debes a pupillo ſi ne tutoris auctoritate ſti pl̓atꝰ fuerit. qͦ caſu res a mittit̉. Nam et prior debi tor liberatur. et poſterior obligatio nulla ē. Non idē iuris ē ſi a ſeruo quiſ fuerit ſtipulatꝰ. nam tunc prior perinde obligatꝰ manet. ac ſi poſtea nullꝰ ſtipulatꝰ fuiſſꝫ. Sed ſi eadeꝫ ꝑſona ſit a qua poſtea ſtipuleris ita demū nouacio fit ſi qͥd in poſteriori ſtipulacōne noui ſit forte ſi ꝯdicio. aut dies aut fideiuſſor adiciat̉ aut detrahatur ¶ Qd̓ au
tem diximus ſi ꝯditio adi ciatur nouacōnem fieri ſic intelligi oꝑtet ut ita dica mꝰ factā nouacionem ſi ꝯ ditio extiterit. alioquin ſi defecerit. durat pͥor obli gatō Sꝫ cū hͦ quidem int̓ veteres ꝯſtabat tūc fieri nouacionē cū nouādi aīo ī ſcd̓am obligatione itum fuerat Per hͦ at̄ dubiume rat qn̄ nouādi aīo videret̉ hoc fieri et quaſdā de hͦ p̄ ſumpciones alij in alijſcaſi bus introducebant Ideo noſtra ꝓceſſit ꝯſtō. que aꝑ tiſſime diffiniuit tunc ſolū nouacionem p̓oris obliga cionis fieri qͦciens hocip̄ꝫ inter ꝯtrahentes expreſſū fuerit qd̓ ꝓpter nouatione pͥoris obligationis ꝯuene runt. alioquin manere et pͥ ſtinam obligationem et ſe cundā ei accede̓. ut mane at ex utraqꝫ ca obligatio ẜꝫ nr̄e ꝯſtōis diffinitioneſ quas lꝫ ex ipſius lectione apertius cognoſcere ¶ Hoc apliꝰ hec obliga ciones que ꝯſenſu ꝯtrahū tur ꝯtraria voluntate diſ ſoluunt̉ Nam ſi titius et ſe yus inter ſe ꝯſenſerunt ut fundū tuſculanum emptū ſeyus haberet. c. aureorū.
acceptilacōꝫ d̓ducā. vꝫ iur̓ pac. ẜ. b. ut. dixīꝰ. s. e. §. qͦ gn̓e a ¶ Preterea. n̄ ſolū ſolucōe uel acceptilacōe. ut dcm̄ eſt. s b ¶ Nouacōe. ſi fiat ꝑ ſtipulacōeꝫ. ut ſubici. ſiue ꝑ iudiciū. ut n̄ aliꝰ noīe meo iudiciū ſuſcipiat aīo īnouādi. ut. ff. d̓ ſol̓ .l. ſolū. et. ff. in reꝫ. ꝟ. ſi ꝓ pr̄e. et. ff. d̓ ꝟ. ob. ſcire debemꝰ in fi. i. ℟. ⁊ꝑſone etiā ſi hͦ n̄ agit̉ ut fiat nouacō iure iſto c ¶ Noueꝝ hodie contra. ut. jͣ. e. §. ſꝫ c̄ e ¶ Apupillo. qͥ na turalit̓ tenet̉. ut. ff. d̓ noua. l. i. in fi. ſi ē ma ior infante. aliaſ nec naturaliter. ut. ff. de ac. et ob. l. pupillus. e ¶ Nulla ē. Sꝫ nūqͥd reſtituitur creditor ī pͥorē debitorē. Quid̓ dicūt ꝙ ſic. ut. C. de repu. t. l. i. et. ff. d̓ fi d̓iuſ. l. ſi ticiꝰ. §. huic q̄ ē ꝯtra. et qd̓ h̓ d̓r. res admittat̉ .ſ. iur̓. ꝯn̄i. ſꝫ n̄ ꝑ reſtōm vt dcm̄ eſt. Alij ut pla. dicūt hāc in impube̓ qͣi ſtultē acceꝑit hic creditor tā ꝑuulū. il Iā. in pube̓ loqͥ. Vel veriꝰ refert an minor iuuet̉ ut nō teneat̉ ꝑ bn̄fitiū reſtōis. ⁊ tūc eciā reſtituit̉ credi tor in veterē credi torē ut ibi. an vero n̄ reſtituat̉. qꝛ nō ē ne ceſſe. cū tm̄ nat̉aliter ſit obligatus. ut. ff. d̓ noua. l. i. in fi. ⁊ tunc nec creditor r̓ſtituit̉ ut h̓. nec ec̄ tunc qn̄ dolo creditoriſ mīor fuit obligatus. ut. fi de fideiuſ. ſi tūciꝰ. § fi. vn̄ huic doloſo nō ſuccurrit̉. qꝛ fruſtra. et ē. ff. de mīor̓. l. au xiliū. in fi. ⁊. l. ſi ex cā .§. nūc vidēdū. et ad vell̓. ſi decipiēdi Qd̓ ec̄ in mulie̓ diſtīguit̉ nā r̓ſtituitur in pͥmū debitorem actō ea ſb̓ ducta. ꝑ vell̓. ut. C. ad vell̓. ſil̓r. niſi fue rit dolo inducta. vt. ff. ad vell̓ quidamq dcā. l. ſi tutius. in fi. At ſecus eſſꝫ ubi nul la eſſꝫ ſcd̓a obligacō ut ī ẜuo ſubicit̉. qui non p̄t eciā nat̉aliter teneri fideiubendo vel intercedēdo qͦ quo mō. ut. ff. de fid̓ iuſ. ẜuus īſcio. et. l. ſe. Idē ec̄ in infante dicā qͥ ſcd̓o ſe obli gauerit. nā c̄ nulla ſit. n̄ tollit̉. pͥma c̄ n̄ habeat in quā trar ſeat. Quidā tn̄ dixerūt nat̉alit̓ ẜuū teneri etiā fideibēdo. qd̓ falſū ē. nam nec aliter tenet̉ ij nat̉alit̓. cuius occaſiōe te netur dn̄s de peculio. at h̓ non tenet̉. ut. ff. de pecul̓. l. iij. .§. ſi filius. et fa. ad hūc. §. ff. de fideiuſ. ſi tucius. §. huic.
f ¶ Non idē. Sꝫ q̄ ē rō diuerſitatis int̓ hūc. §. et ſuꝑiꝰ. ℟n̄ ſū. ℟º. qꝛ ibi ſaltem nat̉alis obligacō fuit. h̓ nulla in ſeruo ut ibi diximus. Iteꝫ h̓ qꝛ pupillꝰ potuit obligari naturaſ et ciuiliter c̄ auctoritate tutoris. et ꝑ eu .ſ. creditorē ſtetu qͣre ſibi īputꝫ. vn̄ pͥor actō tollit̉. et poſterior n̄ manꝫ. ẜuꝰ at̄ nulliꝰ auctoritate p̄t obligae̓ ciuil̓r. ideoqꝫ non imputat̉ ſcꝫ creditori. et actio prior durat. g ¶ Nullꝰ ſtipulatus id eſt int̓rogatus ſti pulor em̄. .i. int̓rogo ẜꝫ priſti. ſic accipit̉. .ff. de ꝯd̓. inde. ſi nō ſortem. §. ſi. x. h ¶ Nouacō fit. nō h̓ tria iura c̓ca noua. an tiqͥſſima. ubi ec̄ ſi ni hil noui int̓ueniret fiebat tn̄ nouacō. ut. ff. d̓ ac. et ob. obliga cōꝫfere. §. fi. It̓ noua vbi nouacō preſump tiue fiebat qͦciens nō ui int̓ueniret. et ſēꝑ ītelligebatur. hͦ agi ut h̓. et. ff. de nouac. .l. ij. It̓ t̓ciā qn̄ hͦ ex preſſiꝫ dr̄etur. ut. C. de nouac̄. l. fi. vel dic tm̄ et verius duo eſſe pͥmo fiebat ſi hͦ age batur exp̄ſſe vel taci te. ut. ff. e. l. iij. et no uo iur̓ ſi id exprimat̉ ut. jͣ. §. ꝓx. et in deā. .l. obligacōnū fere. nouū īt̓ueīebāt .ſ. ſti pulacō penaliſ. ⁊ fa. ad hͦ. s. qui mo. teſ. ī fir. §. i. et. ff. de re iu di. l. iiij. §. ſi ex ꝯuenti one. et. §. ſꝫ ſi pigra. i ¶ Quod at̄ fa. ff. de nouacͣ. quociens. k ¶ Qouandi. exp̄ſſe vel tacite. l ¶ Sꝫ ē̄ hͦ introduce bant et alij in alijſut qꝛ forte aliqͥd noui ī obligacōne erat ad iectum. ut. s. e. §. ſꝫ eadem m ¶ Cōſtō. ut. C. de nouac. l. fi. n¶ Accede̓. fit tn̄ exa cto tm̄ ſemel de eodē ut. ff. de reg̓. iur̓. bo nā fides. o ¶ Hoc amplius. q̄ conſenſu .ſ. ſolo. Sꝫ q̄ ſunt hee. ℟. numerant̉. s. de ob. exꝯ ſēſu Idem in quibuſdam ex maleficō. ut nudo ꝯſenſu ec tol lātur ip̄o iure. ut iniuriaꝝ Itē furti et ſimiles. ut. ff. d̓ pa ct̓. ſi tibi. x. §. q̄dam actō. alias nō ipſo iure tollūt̉ ꝯſēſu .ſ. pacto d̓ n̄ petēdo. ſꝫ ꝑ excep. ut. ff. d̓ pac. l. ſi vnꝰ. §. pactꝰ p ¶ Precō ſoluto. Sꝫ nunqͥd ſi ꝑtē p̄cij ſoluet. ℟º non ē reſ integra. et ideo non reſcinditur nudo ꝯſēſu. ſꝫ ita demuꝫ fi

demū re non ſecuta. id eſt neqꝫ p̄cio ſoluto. neqꝫ fun do tradito. placuerit int̓ eoſ ut diſcēderetur ab ea empcione ⁊ vēditione in uicē liberātur Idē ē īcon ductione ⁊ locacione et in om̄ibꝫ ꝯtͣctibꝫ qͥ ex ꝯſenſu deſcendunt ſic̄ iam dcm̄ ē. De obligacionibus que ex delicto vel quaſi delic to naſcuntur. Vm ſit expoſi tum ſuperiore libro de obliga cionibus ex cō ¶ tractū. et ex quaſi ꝯtractu ſeqͥtur ut de obligacioni bus ex malefitio ⁊ quaſi ex malefitio diſpiciamus Sꝫ ille quideꝫ ut ſuo loco tra didimus in qͣtuor gn̓a di uidunt̉. hec vero vniꝰ ge neriſ ſunt Nam omnes ex re naſcunt̉ .i. ex ip̄o malefi
cio veluti ex furto rapina aut damno aut iniuria Quidl̓it fuētu Vrtuꝫ em̄ eſt con Etractacio rei frau C duloſa. vel ipſiuſ rei vel eci am vſus eiꝰ poſſeſſioniſue qd̓ lege nat̉ali ꝓhibitum eſt admittere. ¶ Furtū eī vl̓ a furno id ē nigro dcm̄ eſt qd̓ clam et obſcure fit. et plerūꝫ nocte. vel a frau de vel a ferēdo. id eſt aufe rendo. vel a greco ẜmone qui fures appellantur furi ſo. et greci di xerunt ¶ Furtoꝝ at̄ duo ſunt gn̓a maīfeſtuꝫ ⁊ n̄ ma nifeſtum Nam ꝯceptum ⁊ oblatuꝫ ſpēs potius actio nis ſunt furto coherentes ꝙͣ genera furtoꝝ ſic̄ inferi us apparebit Manife ſtus fur eſt. quem greci appellant. nec
hincinde facta ſit retro traditio. ut. ff. qn̄ liceat ab ēꝑ diſ. .l. i. ⁊. ff. de pact̓. ab emꝑ. ⁊ eſt rō vtrobiꝫ. qꝛ nͥl eſt tā ꝯueī enſnat̉ali eqͥtati ꝙͣ eo gͣne qd̓qꝫ diſſolui quo ligatū ē ut. ff de reg̓. iur̓. nihil ve. §. et no. in fi. huius. t. xij. cē modos ꝑ Idē eſt ut. s. 4º quos tollit̉ obligatō tā ciuil̓ ꝙͣ nat̉al̓ uure ut nulle remaneāt reliq̄. per ſoluc̄. ut. s. e. in prin. Itē ꝑ acceptilacōem iſt. ꝯͣ. e. §. Iteꝫ ꝑ acce ptilacōeꝫ Itē ꝑ noua cōeꝫ voluntariā. ut. s .pͣ. et. s. §. ꝓximo. Itē ꝑ nouacōꝫ nccͣiā ut ꝑ ſnīaꝫ et ꝯteſtaci one lit̓ ut ſi aliuſ meo noīe ſubeat ꝓ me iu diciū. ut. ff. de nouac̄ .I. delegare. §. i. ⁊. l. aliā Itē ꝑ ꝯpeſacōm ut. jͣ. d̓ act. §. pnl̓. ⁊. F ī bone fidei Itē ꝑ d̓le gacōꝫ. ut. ff. d̓le. l. d̓ legare. .i. ℟º. Item ꝑ ꝯfuſionē d̓biti. ut. ff. de fideiuſ. l. ſi d̓bitor creditori Itē ꝑ obla ionē ꝯſigͣcōꝫ et d̓po ficōeꝫ. ut. C. de ſol̓. I ob ſignacōꝫ. et eciaꝫ ip̄o iure. ut. ff. depo ſiti. l. j. §. ſi pecuniam in fi. §. Iteꝫ ꝑ īteritū ſpēi. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. l. ſi ex legati Itē male fitō ſuo ut ꝑ ꝯt̓. ꝑ e dcm̄ ſi quis ī tāta vel edcm̄ diui marci. ut. C. vn̄ vi. l. ſi quis in tātā et. ff. ꝙ mēt̓. cā .l. extat. et. ff. ad. l. iul. de vi. pͥ. l. pnl. It̄ ꝯſēſu nudo qn̄qꝫ. ut ī hͦ. §. Sꝫ et alijs mod̓ tollit̉ non vtͣꝫ ſcꝫ ciui lis et naturalis. ſed niterdū ciuilis tm̄ et remanet nat̉alis. ut ꝑ ſnīaꝫ. ut. ff. de ꝯdi. īd̓. l. iul. It r̄ma net ciuil̓ et tollit̉ natal̓. ut ꝑ pactū et cirogͣphi redditionē et iuſiurandum. ut. ff. de ſol. l. ſtichum. §. nat̉alit̓. ipſa ec̄ ci uilis ſic elidit̉ ut non hēat vigorē. jͣ. de excep. §. p̄terea Iti ſūt et alij modi qͥbꝫ tollit̉ obligacio ꝑ excepc̄. qͦs habemuſ jͣ. de excep. per totum. Accur. flo. r ¶ De obligationibꝫ. ℟ica. h̓ ꝯtinua ut ī pͥn. huius ti. ꝯti ū ſit expoſitū. ex ꝯtͣctu. ut. s. d̓ ob. ex ꝯtͣcͣ. netur g ¶ Ex qͣſi ꝯtractu. ut. s. de obli. ex qͣſi ꝯtrac. t ¶ Ex malefitio. caue tibi. qꝛ lꝫ h̓ ꝓmittat dice̓ d̓ hiſ omnibus. n̄ tn̄ dicit ī hoc ti. de hijs q̄ ſunt ex quaſi malefi co. ſed dic ut. jͣ. de ob. ex quaſi malefi. nec eciā de om̄ibꝫ q̄ ex malefitio. ſꝫ de ſolo furto agitur in hͦ t. ⁊ al̓ ē ℟ica. gn̓alior ꝙ ſit textꝰ. ut. ff. ſi c̓. pe. et de ꝯdi. inde. et. C. de r̓bꝫ. cre. ⁊ iur̓iur̓. nā n̄ dic̄ ibi de rebꝫ creditis. ſꝫ ī ſe. ti. poſt illum u ¶Sꝫ ille .ſ. q̄ ſūt ex ꝯtͣctū. n̄ at̄ repetit eas q̄ ſūt ex qͣi ꝯtͣc. r ¶diuidūt̉ .ſ. re ꝟb̓ lr̄is et ꝯſēſu. ut. s. de ob. §. fi. ẜ ¶Hee .ſ. q̄ ſūt ex malefitio vel qͣi cūt ꝯuico. ut. ff. d̓ in niuria. Sꝫ nōne fit īiuria ꝟb̓7 iur̓. l. i. §. īiuria. It̄ lr̄is framatoris. ut. ff. de iniur̄. l. lex cornelia. §. ſi qͥs libꝝ ⁊. jͣ. d̓ ſniur̓. §. j. ſꝫ c̓te ⁊ī tūc ex malefitō fit ⁊ ſic re fit. qꝛ maleficiū
Fit verbis vel lr̄is et ſic habet locū quod hic dicit Fl vrtū ē ꝯtͣctacō. et fa. exͣ. d̓ elec. c. dudū. hͦ exigit̉ ī fur to et ſine eo nō fit furtū. lꝫ volūtas vel alia ꝟba vl̓ ſcpͥt̉a int̓ueīat. ut. ff. e. ſi qͥs vxori. §. neqꝫ ꝟbo. ⁊. l. īfitiādo. ī pͥn. et. l. i. §. ſola. Qn̄ꝫ tn̄ ſine ꝯtͣctacōe. ut ī carta raſa. ut. ff. e. qͥ tabulas. §. fi. et. l. ſi quis vxori. §. ſi qͥs aſinum ſꝫ certe ibi ꝯtͣ ctatō int̓ceſſit. cū ge neralit̓ ꝯtͣctatōꝫ acci piamꝰ. lꝫ non fuerit ibi amotio b ¶ Cei ſubaudi mobi lis. nā de immobili n̄ p̄t fieri furtū. ut. s. de vſuc̄. §. qd̓ at̄ niſi ī caū ut ī creta. ſꝫ c̓te il la iā ē mobil̓. ut. ff. e .l. ſi crete It ſubaudi corꝑal̓. nā de īcorꝑa libꝫ n̄ fit furtū. c̄ nec ꝯtͣctatio in hijs eſſe poſſit. ut. ff. de acqͥr̓. re. do. l. ſeruus. §. in corꝑal̓ itē ſubaudi a liene. qꝛ rei mee non facō furtū in eo qd̓ ē meū. ſꝫ ſecꝰ ī ꝯn̄ i. vt. ff. e. ſi ſocius. idē ⁊ ſi ē nulliꝰ ut hreditarie n̄ fit furtū. ut. ff. e. l. hreditarie. et id̓o di xi ſubaudiri aliene c ¶ rauduloſa. hͦ id̓o dicit. qꝛ ſi credat ſibi licere non facit furtū ut. jͣ. t. i. §. qꝛ tn̄. It̄ ſi credat dn̄ꝫ ꝑmiſſurū non fac̄ furtū. ut. jͣ. e. .§. placuit. In duobꝫ tn̄ caſibꝫ vid̓r furtuꝫ fieri ec̄ ſine fraude fu rādi. ut ī eo qͥ ſacͣcum pecūie ſurripuit. nā ec̄ ſacͣci noīe furti te net̉. lꝫ ſaccū non ꝓpo ſuerit furari. ſꝫ pecu niā ut. ff. e. qui ſaccū ſꝫ c̓te lꝫ nō pͥncipalit̓ ſcd̓ario tn̄ voluit ſaccū ſurriꝑe. Alius caſus ē ut. ff. de ꝯdi. ob cāꝫ. l. pnl. Ii ſubaudi ad diffinitōꝫ. q̄ fit īuito dn̄o. nā eo volēte nō p̄t cō mitti furtuꝫ ut. jͣ. e. §. placuit. d ¶ Vel ipſiꝰ .i. ꝓpͥetatis ip ſiꝰ rei. e ¶ Yſus ut hēs exēplū. jͣ. e. t. §. furtū at̄ fit. Sꝫ qua liter qͣdruplicat̉ h̓. ℟. vſus tm̄ qͣdruplicabit̉. ut nō plꝰ ex tendat̉ pena ꝙͣ delictū. ut. C. de pen̄. l. ſcīmus. et fa. ff. e. l. vulgaris. et. l. ſi qͥs fur. i. ℟n̄. et. §. i. et. §. ij. et. l. verum eſt Alij dicūt ec̄ ipſā ꝓpͥetatē debe̓ eſtimari. qꝛ non p̄t ſeꝑariv ſus a ꝓpͥetate. ut. ff. e. l. qui iumenta. et. l. ſi te vendidero. §. cū at̄ f ¶ Poſſeſſionis. et hͦ dico ⁊ ip̄aꝫ poſſeſſionē dupla ri cū aliud ſit p̄ciū rei. aliud poſſeſſiōīs. ut. ff. uti poſſidētiſ ſi duo. §. fi. et ſubaudi ꝙ hͦ fecerit aīo lucrandi. al̓ non ē fur tū. ut. ff. e. l. i. §. i. g Lege nat̉ali .i. diuīa. vn̄ illd̓ Nō fa cias furtū ⁊cͣ. Itē illud. Qd̓ tibi non vis fieri alij ne feceris h ¶ Furtū. qd̓. id eſt qꝛ i ¶ Aufcrēdo. qꝛ fur aufert. Ac. k ¶ Spēſ .ſ. caſus. Ac. flo. I Apparebit. ut. jͣ. e. §. ꝯcept̉. et. §. oblatū. y ¶ Ymmo ab alio ꝑ h̓ vid̓r īfringī regula ꝑ liberā ꝑſonā nihil acqͥri. ut. C. ꝑ qͣs ꝑſo. no. ac. l. i. qd̓ fal ſū ē qꝛ mag̓ de delicto ſuo ꝓp̓o ꝙͣ alterius fcō hͦ euenit. vt ff. de vſur̓. ſi quis ſolucōm. §. fi. et. ff. ꝙ vi. aut claꝫ. l. ꝓhi

I
ſolū is qͥ in ip̄o furto dep̄ hendit̉. ſꝫ eciā is qui in eo loco deprehendit̉ qͦ furtu fit veluti qui in domo fur tuꝫ fecit et nonduꝫ egreſ ſus ianuam dep̄hēſus fue rit et qͥ in oliuēto oliuaruꝫ a̓ in vineto vuaruꝫ furtum fec̄ ꝙͣdiu in eo oliuēto a̓ in vinēto dep̄heſꝰ fuerit im mo vlterius furtuꝫ manife ſtuꝫ eſt extendenduꝫ quā diu eā reꝫ fur tenens viſꝰ vel deprehenſꝰ fuerit ſiue in pb̓lico ſiue in pͥuato. vel adn̄o vel ab alio. āteꝙͣ eo ꝑuenerit qͦ deferre a̓ d̓po nere deſtinaſſꝫ ſed ſi ꝑtulit qͦ deſtinauit. tamen ⁊ ſi de p̄hendatur cuꝫ re furtiua non eſt manifeſtus fur Nec manifeſtuꝫ furtuꝫ qd̓ fit ex hijs q̄ diximꝰ intelli gitur. nā qd̓ manifeſtum non eſt id .ſ. nec maīfeſtuꝫ eſt ¶ Conceptuꝫ furtū d̓r cuꝫ apud aliqͣꝫ teſtibꝫ pre ſentibꝫ furtiua res q̄ſita ⁊ inuenta ſit. nā in euꝫ ꝓpͥa a ctō ꝯſtituta eſt. ꝙͣuis fur n̄ ſit. qͥ appellatur ꝯcepti. ¶ Oblatuꝫ furtuꝫ dicitur cuꝫ res furtiua ab aliqͦ tibi oblata ſit eaqꝫ apd̓ te ꝯce pta ſit utiqꝫ ſi ea mente ti bi data fuerit ut apud te potiꝰ ꝙͣ apud euꝫ qͥ dede rit ꝯciꝑetur Nam tibi apd̓ queꝫ ꝯcepta ſit ꝓpͥa adu̓ſꝰ euꝫ qͥ obtulit qͣmuis fur n̄ ſit ꝯſtituta eſt actio q̄ ap pellatur oblati. ¶ Eſt au tem prohibiti furti actio aduerſus eum qui furtum querere teſtibus preſenti bꝫ volente ꝓhibuerit.
¶ Pret̓ea. pena ꝯſtituit̉ e dicto p̄toriſ ꝑ actōꝫ furti n̄ exhibiti. adu̓ſꝰ euꝫ qͥ furti ua queſita rem apud ſe et inuentā non exhibuit Sꝫ hec actōes id eſt ꝯcepti et oblati et furti prohibiti necnon furti non exhibiti ī diſuetudineꝫ abier̄t. Cuꝫ em̄ reqͥſitō rei furtiue ho die ẜm vetereꝫ obẜuacōꝫ non fit merito ex ꝯn̄tia ec p̄fate actiones ab vſu ꝯūi r̄ceſſer̄t. cū māīfeſtuꝫ ſit ꝙ oēs qͥ ſcientes reꝫ furtiua ſuſceꝑint ⁊ celauerint fur ti nec maīfeſti obnoxij ſunt ¶ Pena māifeſti furti qͣ drupli eſt tam ex ẜui qͣꝫ ex liberi ꝑſona. nec māifeſti dupli eſt ¶ Eurtuꝫ autem fit. non ſolū cū quis int̓ci piendi cāre alienā amouꝫ ſꝫ gn̓aliter cuꝫ q̓s alienam reꝫ īuito dn̄o ꝯtͣctat Ita qꝫ ſiue oreditor pignore. ſi ue is apudqꝫ reſdepoſita eſt ea re vtat̉. ſiue is qui re vtēdā accepit ī aliū vſum eam tranſferat. qͣꝫ cuius gr̄a ei data eſt. furtū com mittit. veluti ſi qͥs argen tum vtendum acceꝑit qͣſi amicos ad cenaꝫ inuitatu rꝰ. ⁊ id ꝑegre ſecū tulerit aut ſi qͥs equum geſtandi ca ꝯmodatū ſibi longius a liqͦ duxerit. qd̓ veteres ſcpͥ ſerūt de eo qui in aciem e quum ꝑduxiſſet ¶ Placū it tam̄ eos q̄ rebꝫ ꝯmoda tis alit̓ uterent̉ qͣꝫ vtēdas accepit ita furtū ꝯmitte̓. ſi ſe intelligāt id inuito do mio face̓ eūqꝫ ſi intellexiſ ſet non permiſſurum ac ſi
bere. et ſūt hͦ ꝟa. n̄ ī caū .ſ. cū ſe occultauit ille cui fiebat. nā lꝫ fur viſꝰ fuerit. tn̄ ē fur n̄ manifeſtꝰ ut. ff. d̓ furt̓. l. ſi qͥſ īẜuitutē. §. decerni b ¶ Depone̓. ī tm̄ ẜꝫ. h. ut ſiultͣ mon tes ꝑferre deſtīaſſet tn̄ ſi apprehēdat̉. erit fur maīfeſtꝰ Ac. flo.
g ¶ Manifeſti .ſ. q̄ deſcendit ex lege. xij. ta. ut. jͣ. d̓ noxal̓. g ſūt at̄. Sꝫ qͣre mīor pena iur̓. l. xij. tabularū īpoīt̉ qͣꝫ ꝑ p̄to rē. ℟º. qꝛ maius delictū ē ut. jͣ. t. ꝓx. in pͥn. Pret̓ea tꝑe leg̓. xij. ta. pauꝑiores e rāt hoīe s. vn̄ mīoret pene īponebāt̉ ut. jͣ. de inr̓iur̓. §. pena. h ¶ Dupli nͥ ī caū. ut. C. de ẜuis fugitīs. l. mācipia i ¶ Furtū uito dn̄o. et qn̄ꝫ volē te ut. jͣ. e. §. vn̄ ilid̓ k ¶ Itaqꝫ geſtādi. id eſt ducendi. accurſiꝰ
c ¶ Nec manifeſtū qͥa ꝯtrioꝝ eadē ē diſci plīa. ut. s. de hijs qͥ ſui vel alie. iur̓ ſūt. §. .i. et fac̄ ad hūc. §. ff. e. l. ij. et. iij. et. iiij. et .v. et. vj. et. vij. ⁊. ix d ¶ Scd̓ꝫ veterē ac. ymmo fit. ut. ff. de ẜ. fug̓. l. i. §. hͨ at̄. ſꝫ illd̓ ē ſpēale ī ꝑſōa ẜui d ¶ Ex ꝯn̄ia. hͨ n̄ eſt ſēꝑ boa ꝯſeq̄ntia. ut ſb̓lata ſolēnitate id̓o id tollat̉ qꝛ ē ſolēni tate fiat. ut. s. de ꝟ. obli. §. ſed h̓ et. C. de formul̓. et impetra. ſub. l. i. et. ij. e ¶ Pena māifeſti. q̄ eſt de iure p̄toris. ut .jͣ. de ppe. et tꝑa. act̓. .§. i. f ¶ Ex ẜui hͦ tn̄ caſu ẜuus ꝓ noxā da ri poterit. ut. jͣ. de no ral̓. act̓. ī pͥn. Ac. flo
i ¶ Perduxiſſꝫ. idē ē et ſi alij cōmodauit. ſpēs ei furti ē de alie no largiri. ut. ff. e. ſi pignore. §. i. m ¶ Placuit ītelligāt et ē ro. qꝛ volūtaſ di ſtiguit maleficia. ut. .ff. e. qͥ īiurie. ī fi. i. ℟ n̄. et fac̄. C. ad. l. cor. de ſic. l. i. et. ff. ſi cer. pe. l. ꝙ te. n ¶ Permiſſuꝝ. qͥd ſi hͦ credidit .ſ. dn̄ꝫ per miſſuꝝ. ſꝫ ſtultē c̓de bat ℟ furti nō tenet̉ cū nō fiat .ſ. furtū ab ſqꝫ affcū ut h̓ ſubicit et s. de vſuc̄. §. Itē ſi is. ſꝫ actōe ex eo ꝯtͣ ctū. ut ꝯmodati vel ſi mili bn̄ tenet̉. ut. ff. e. ꝙ ſi re tibi ꝯmoda ta ſꝫ ſecꝰ ſi ſtulte opi nor te ꝑmiſſuꝝ rē tu aꝫ accipere. ut. ff. de furt̓. l. qͥ vaſ. §. vetae̓ Accur

L
ꝑmiſſuruꝫ credāt extͣ c̓mē videri optima ſane diſtin ctiōe. qꝛ furtū ſine affectu furādi nō ꝯmittit̉. ſꝫ ſi cre dat aliqͥs inuito domino rem cōmodatā ſibi ꝯtͣctae̓ domino at̄ volēte id fiat dicitur furtum non fieri. ¶ Vnde illud q̄ſitum ē cū ticius ẜuuꝫ meuij ſollicita uerit ut qͣſdā res domino ſurripiat. ⁊ ad eū perferat et ẜuus id ad meuium ꝑtu lerit Meuius autem dum vult ip̄ꝫ ticiū in ip̄o d̓licto ꝯprehendere. ꝑmiſit ẜuo qͣſdam res ad euꝫ ꝑferre vtrū. furti a̓ ẜui corrupti iudicio teneat̉ ticiꝰ an neu tro ⁊ cum nob̓ ſuꝑ hac du bitacione ſuggeſtuꝫ ē. et antiqͦꝝ prudentium ſuꝑ hͦ alt̓caciones ꝓſpeximꝰ qͥ buſdā neqꝫ furti neqꝫ ſerui corrupti actionē p̄ſtātibꝰ qͥbuſdam furti tm̄ modo. nos hmōi calliditati obui am euntes ꝑ noſtram de ciſioneꝫ ſcīmus non ſolum furti actionē ſed ec ẜui cor cupti ꝯtra euꝫ dari. lꝫ eniꝫ idem ſeruus deterior a ſo licitatorē minime factꝰ e ⁊ ideo non ꝯcurrat regule q̄ ſerui corrupti actioneꝫ in troducerent. tn̄ ꝯſiliuꝫ cor ruptoris ad ꝑnicieꝫ ꝓbita tis ſerui introductuꝫ ē. vt ſit ei penalis actio impoſi ta. tāqͣꝫ ſi re ip̄a fuiſſꝫ ẜuꝰ corruptus. et ne ex hmōi
impunitate et in aliuꝫ ſer uuꝫ qͥ facile poſſꝫ corrūpi tale facinꝰ a qͥbuſdā ꝑpe tret̉ ¶ Int̓duꝫ etiā libero rum hoīuꝫ furtꝫ fit veluti ſi quis lib̓oꝝ nr̄oꝝ qui in pt̄ate noſtra ſunt ſubrep tꝰ ſuerit Aliqͣndo ec̄ ſue rei furtuꝫ quiſqꝫ ꝯmittit. veluti ſi debitor remquaꝫ creditori pignoris cā de derit ſubtͣxerit ¶ Int̓duꝫ furti tenet̉ qui ⁊ ipſe furtū non fecit qual̓ eſt is cuius oꝑe et conſilio factuꝫ eſt. in quo numero eſt qui ti bi nummos excuſſit vt a lius eos raperet aut tibi obſtiterit vt aliꝰ reꝫ tuā ex ciꝑet vl̓ oues vl̓ boues tu os fugauerit ut alius eas acciꝑet et hͦ veteres ſcpͥſe runt de eo qui pāno rubro fugauit armentū ſed ſi qͥd eoꝝ ꝑ laſciuiā ⁊ non data oꝑa ut furtuꝫ admitte̓t̉ fa ctum eſt in factum actio dari debet. At vbi oꝑe me uij ticius fecit furtuꝫ am bo furti tenent̉ ¶ Ope et ꝯſilio eiuſqͦꝫ ſurtū admitti vid̓r qui ſcalas feneſtris ſupponit forte. aut ipſas feneſtras vl̓ oſtiū effregit ut aliꝰ furtuꝫ face̓t quiue ferramēta ad effringēdū a̓ ſcalas vt feneſtris ſuppo nerent̉ ꝯmodauerit. ſcienſ cuius rei graciā ꝯmodaue rit. Certe qͥ nullā oꝑeꝫ ad furtū faciēdū adhibuerit
o ¶ furādi. niſi ī duobꝫ caſibꝫ ut dixi. s. e. §. i. Ac p furtū ut furti acto naſcat̉. furtū tn̄ fit ẜꝫ qͦſdā. ſꝫ certe īmo nec furtū fu. ut. ff. e. l. īt̓ om̄es. §. pnl̓. q ¶ Dn̄o. i. meuio. ac. r ¶ Vn̄ ꝑtulerit .i. do mino h̓ renūciauerit ui. C. de furt̓. l. ſi qͥs ꝑſuaſerit accur s ¶ Ad eum ſcꝫ titiuꝫ t ¶ Deciſio em̄. ut. C. de ſer. cor. l. ſi quis ꝑſuaſerit. u ¶ Actōꝫ ſpāle ē qd̓ h̓ dicitur alias nō fit furtum volenti ut. s. ꝓx. §. ⁊. ff. de donac̄. int̓ vi. et. vx. l. de eo in fi. q̄ ē cōtra Sꝫ vi det̉ ꝙ nec hͦ caſu de beat eſſe ſpāle. ut. C. de ẜ. fugi. l. quicū .§. fi. ſꝫ ibi incip̄ mali cia a dn̄o hic at̄ ab ip ſo corrumpente y ¶ Licꝫ. i. quamuis. Regule quas xe gulas hēmuſ. ff. d̓ ẜ corrup. l. i. in pͥn. et per totum ti. ac. y ¶ Pernicieꝫ. i. de ſtructionem. Impūitate. ſic. jͣ. t. j. §. ſꝫ nedū talia. a ¶ Quibuſdā. Item et vnius pena fit me tꝰ multoꝝ. ut. C. ad l. iul. repe. l. i. Et noͣ in h̓ §. puri affcm̄. e ſi non ſeqͣtur effectuſ fic. C. de ep̄. et cl̓i. l. ſi qͥs non dicā. et. C. d̓ hijs qͥ ad ec. ꝯfu. l. pn̄ti. Ar. ꝯtͣ. ff. de po nis. l. cogitacōis Sꝫ certe h̓cogitatio iaꝫ deuenerat ad aliquē actū vn̄ non erat nu da ut. C. ad. l. iul̓. de ficca. l. quiſquis ac. b ¶ Int̓duꝫ furtū. n̄ tōe dīij. ſꝫ maleficij. et ideo ex hͦ malefitō non ciuiliter ſꝫ crimīa lit̓ agitur. nam cum ſit liberum corpus n̄ recipit eſtimacōem. ut. jͣ. de obli. que ex qͣ ſi delic. §. ob hoīem. qͥ mīaliter autem extra ordinem agetur. ut. ff. e. l. fi. et de pͥua. delic. l. fi. Mr̄ ꝟ o n̄ a git Sꝫ et pat̓ n̄ agit oditione furtiua. cuꝫ ipa ad poſſeſſionē vl̓ ꝓpͥetatē ꝯpetat qͦꝝ neutꝝ ī filio hē mꝰut. ff. e. l. eū qͥ. §. ſi filius. et. l. mr̄ ī pͥn. et. l. lib̓oꝝ. et. ff. de acqͥr̄. poſ. l. cū h̓redes. §. fi. et. ff. de rei. ve̓. i. i. §. ꝑ hāc
e ¶ Aliqn̄ ſubtͣxerit Sꝫ hec res non efficit̉ furtia. ut. ff. de vſuc̄. ſeqͥt̉. §. ſi rē et. ff. ꝓ emp. ſi rē. vn̄ dic ꝙ qn̄qꝫ eſt res furtiua ⁊ fit furtū. et naſcit̉ actō furti. ut fereī toto hͦ ti. et .ff. e. et. C. e. īt̓dum nullū eoꝝ eſt ut ſi re mea vt ar. īt̓dū furtū fit et res furtīa. ſꝫ a ctō furti n̄ naſcit̉. ut jͣ. e. §. hijqui. int̓dum furtū fit et actō naſci tur. ſꝫ nō fit res furti ua ut h̓d̓ ⁊ d ¶ Int̓dū tenet̉. et nō maīfeſti. lꝫ ec dep̄ hēdatur. ut. ff. e. l. iſ qui ac. e ¶ Aliꝰ fa. ad hͦ. ff. ad. l. acqͥl̓. ſi ſeruus ẜ uū. §. ſi quis de manu miſſis ⁊. ff. e. l. īfurti .§. pnl̓. et. l. qͥ ſer. ac. f ¶ Sed qͥd ꝑ laſciuiā ideſt ſtulticiam. g ¶ In ſcm̄. i. vtilis. acquil̓. ſi corꝑa leſa ſint. alioquin ſubſidi aria. ut. jͣ. ad. l. acqͥl̓. .§. fi. et. §. pnl̓. h ¶ At vbi adu̓ſatur ꝓximo dco vbi dixit dari in factū i ¶ Oꝑe ſupponit. no hic dari ꝯſiliuꝫ ſolo facto alias d̓r ꝯſiliū hoīs intentō vl̓ ꝓpo ſitū ut. ff. e. ſi qͥs fur. .§. i. Itē d̓r ꝯſiliū qd̓ alij dat̉ bonū vl̓ ma lū. ut. ff. e. in furti. .§. pnl̓. in fi. Itē ꝯſi liud̓r qd̓ capit̉ a ml̓ tis. ut. C. de le. et cō ſti. l. humanū ac. k ¶ Certe cū alias e rat fcurus furtum ec̄ ſine ꝯſilio huius ali as tenet̉ vt erqꝫ. ff. d̓ furt̓. qui ſeruo et de ꝟ. ſi. l. ſepe. aliud vi det̉ in actōe ẜui cor rupti ubi tenet̉ eciā ſi al̓ erat facturꝰ. nec em̄ oportet laudan do augeri maliciā vt .jͣ. ad. l. acqͥl̓. §. certuꝫ et. jͣ. de ac. §. in qua druplū. et. ff. de ſer uo. cor. l. i. §. ꝑſuade̓ Sed q̄ eſt rō. ℟. qꝛ h̓ agit̉ ex delicto ſe cuto pꝰ ꝑſuaſionem non at̄ ex ipſa ꝑſuaſio ne. et ideo diſtinguit̉. erat alias fcūrus vel non. ſꝫ ī alijs caº ſibꝫ ex ip̄a ꝑſuaſiōe agit̉ qͥcqͥd poſtea ſeqͣt̉. ut. s. e. §. vn̄ il lud. dūmodo nō ex īteruallo nimio ſequat̉. ut. ff. de ſer. cor.

II
ſꝫ tm̄ cōſiliuꝫ dederit atqꝫ hortatus eſt ad furtū faci endum non tenet̉ furti. ¶ Hij qͥ inꝑentuꝫ vl̓ dn̄o rū pt̄ate ſūt ſi reꝫ eis ſurri piat. furtuꝫ qͥdeꝫ faciunt. ſꝫ ⁊ res in furtiuā cāꝫ cadit nec ob id ab ullo vſucapi p̄t ateꝙͣ ī pt̄atē dn̄i reutat̉ ſꝫ furti actio non naſcit̉. qꝛ nec ex alia cā vlla poteſt inter eos actio naſci Si ve ro oꝑe et conſilio alterius furtum ſcm̄ fuerit. qꝛ vti qꝫ furtuꝫ ꝯmittit̉ ꝯuenien ter ille furti tenet̉ qꝛ veri eſt oꝑe et ꝯſilio eius furtuꝫ ſcm̄ eſſe ¶ Furti at̄ actio ei ꝯpetit cuius int̓eſt rem ſal ua eſſe lꝫ dn̄s non ſit. Ita qꝫ nec dn̄o alit̓ ꝯpetit qͣm ſi eius int̓ſit reꝫ non perire vnde ꝯſtat creditorem de pignore ſurrepto furti a ctione agere poſſe. etiaꝫ ſi idoneuꝫ debitorē habeat qꝛ expedit ei pignori poci uſīcūbere ꝙͣ in ꝑſonā age̓ adeo qͥdeꝫ ut ꝙͣuis ipſe d̓ bitor ea reꝫ ſurripuerit nͥl omīꝰ creditori ꝯpetit actō furti ¶ Iteꝫ ſi fullo polien da curadaue aūt ſarcina tor ſarcienda veſtimenta mercede certa ꝯſtituta ac cepit eaqꝫ furto amiſerit ipſe furti hꝫ actioneꝫ. non dominꝰ qꝛ domini nͥ int̓ eſt ea reꝫ non ꝑire cuꝫ judi cio locati a fulione aut ſar cinatorē reꝫ ſuā ꝑſeqͥ p̄t ¶ Sꝫ ⁊ bone fidei ep̄tori ſubreptare ꝙͣemerit ꝙͣuiſ dominꝰ non ſit omnimō ꝯ petit actio furti quem ad modū et creditori ¶ Fulloni ꝟo et ſarcinatori non alit̓ furti actioneꝫ ꝯpetere placuit ꝙͣ ſi ſoluendo fue rint hͦ eſt ſi domino rei eſti mationeꝫ ſoluere poſſint. Nā ſi ſoluendo n̄ ſūt tūc qꝛ ab eiſ ſuū dn̄ſ ꝯſeq̓ non poſ ſit ip̄i domino furti ꝯpetit actio qꝛ hͦ caſu ip̄iꝰ īt̓eſt re ſaluā ei eſſe Ideꝫ eſt ⁊ ſi in ꝑte ſoluendo fuerit fullo a̓ ſarcinator ¶ Que de fullo ne ⁊ ſarcinatore diximꝰ ea deꝫ et ad euꝫ cui cōmoda ta eſt res tͣnſferenda vete res eſtimabāt. Naꝫ ut ille fullo mercēdeꝫ accipiēdo cuſtodiā p̄ſtat. ita is qͦꝫ qͥ ꝯmodatuꝫ vtendi cā acce pit ſil̓r ncc̄e hꝫ cuſtodiam p̄ſtae̓ ¶ Sꝫ nr̄a ꝓuidentia eciā hͦ in nr̄is deciſionibꝫ e m̄dauit. vt in volūtate do mini ſit. ſiue ꝯmodati acti oneꝫ adu̓ſꝰ eū qͥ reꝫ ꝯmoda tā accepit moue̓ deſide̓at. ſiue furti adu̓ſꝰ euꝫ qui reꝫ ſurripuit ⁊ alt̓ut̉ earuꝫ elca dominū non poſſe ex pnīa ad altera venire actōꝫ ſꝫ ſi quideꝫ fureꝫ elegerit. illū qui reꝫ vtendā accepit pe nitꝰ lib̓ari. Sinat̉ ꝯmoda torveniat adu̓ſꝰ euꝫ qͥ reꝫ vtendā accepit ip̄i qͥdem nullo mō ꝯpete̓ poſſe adu̓ ſus fureꝫ furti actōꝫ ¶ Eū autem qui ꝓ re ꝯmodata ꝯuenitur. poſſe aduerſus furem furti hr̄e actōeꝫ ita tam̄ ſi dominꝰ ſciēſre eē ſb̓ repta adu̓ſus eum cui res modata fuerit peruenit. ¶ Sinat̉ neſcius ⁊ dubi tās reꝫ non eē ſb̓reptā. a pud eam ꝯmodati actōeꝫ
.l. in hͦ. et. l. neracius. Itē ecōtͣ. jͣ. de iniur̓. §. nō ſolū. Sꝫ ibi n̄ erat al̓ fcūrꝰ ⁊ fecit. Ac. flo. a ¶ Hij qͥ nec ob id. qd̓ v. ē n̄ lis fuerit eſtīata. vl̓ dn̄s vēd it. ff. e. l. ꝙͣuis b ¶Nō naſcit̉ nͥ ſit fi liꝰ hn̄s caſtrēſe pecu liū vel qͣi caſtrēſe vbi filiꝰ tenet̉ pr̄i. et pr̄ filio Idē et de uxorē qd̓ h̓ de filio d̓r. ut. ff e. ſi qͥs vx. ī pͥn. ac. flo
d C Cōpetit ꝯtͣ debitorē q̄ ſubripuit. ac. e ¶ Iti ſi fullo ſar tinator Qui ſūt dic. ut. s. mā. §. fi. f ¶ Sꝫ et bone. fac. ff. e .l. ita ſoluere. ac. flo. g ¶ Poſſit īmō vid̓r ꝙ ſꝑ dn̄s dēat furem ꝯueīre. ut. ff. loc̄. et ꝯduc̄. l. c̄ ī plu res. §. veſtim̄ta. Sed ibi de actōe īreꝫ. vel ꝯdict̉. furtīa dic̄. hic at̄ de actōe furti. h ¶ Idē ī ꝑtē. ut fur ti acto ꝯpetat dn̄o. ⁊ fac̄ ad huc. §. ff. d̓ cō dict̉. ſine cā. §. ſi ful lo. accur.
c Eurti at̄. cuiꝰ īt̓eſt ec̄ modice. ut. jͣ. t. i. §. fi. et. ff. vi bo. raꝑ. l. .ij. §. et gn̓alit̓. Item oꝑtꝫ ꝙ int̓ ſit ex iuſta ca et ꝓbabili. nā ſi ē malofid̓ poſ. vl̓ huiꝰ rei fur. furti n̄ agꝫ vt .F. e. l. itaqꝫ c̓ca pͥn et. l. eū qͥ emit. §. hnj at̄ ſꝫ ſi bonū miciū ha buit. ut qꝛ ſibi ꝯmo daui vel locaui. hab actōꝫ furti. et h̓ ē ca ſus ī qͦ fur furti age p̄t. ut. ff. e. qͥ vas. § ſi ego tibi Ac. flo.
ꝫ nr̄a ī deciſioībꝰ ut. C. de furt̓. et ẜuo cor. l. fi. .§. tales ita qꝫ. ac. flo. kAd ac terā. vn̄ actō furti hͦ caū n̄ ē ābulatoria. l ¶ Ipſi .ſ. ꝯmodatori m ¶ Hr̄e actōꝫ. et pe nā exacta dn̄o r̓ſtitue̓ n̄ cogit̉. qꝛ vbi ꝑicū lū ibi ⁊ ꝯmodū. ut. C de furt̓. l. fi. §. ſꝫ cum n ¶ Perueīt. agendo ꝯt eū actōe ꝯmodati Accur

IIII
inſtituit. Poſtea auteꝫ re ꝯꝑata voluit remittere qͥ de ꝯmodatiactōꝫ ad fur ti aūt actioneꝫ ꝑueīre tūc qͥdem licencia ei ꝯcedit̉ et adu̓ſus fureꝫ venie̓ obſta culo nullo opponendo qm̄ incertꝰ ꝯſtitutꝰ mouit adu̓ ſus euꝫ qui reꝫ vtendā ac cepit ꝯmodati actionē niſi dn̄o ab eo ſatiſſcm̄ ē tunc eteniꝫ om̄ino fureꝫ a dn̄o quideꝫ furti actione lib̓ari ſuppoſitū auteꝫ eſſe ei qui ꝓ re ſibi ꝯmodata dn̄o ſa tiſfec̄. cuꝫ manifeſtiſſimum oneꝫ inſtituit ꝯmodati ig narꝰ reꝫ eſſe ſb̓reptā. Po ſtea auteꝫ hͦ ei ꝯgͣto adu̓ſꝰ fureꝫ tranſierit. omnino li berari euꝫ qui reꝫ ꝯmoda tam accepit. Quemcunqꝫ cāe exituꝫ dn̄s adu̓ſꝰ fureꝫ habuit eadeꝫ diffinitione obtinente. ſiue in ꝑteꝫ ſiue in ſoliduꝫ ſoluendo ſit is q̄ reꝫ ꝯmodatā acceꝑit ſꝫ is apd̓ queꝫ res depoſita eſt cuſtodia n̄ p̄ſtat. ſꝫ tm̄ ī eo obnoxiuſ eſt ſi quid ip̄e do lo malo fecerit. qua d̓ cā ſi res ei ſurrepta fuerit. qͥa reſtituende eiuſ rei nomīe depoſiti non tenet̉ nec ob id eiꝰ int̓eſt rem ſaluam eſ ſe furti age̓ n̄ p̄t. ſꝫ furti a ctio dn̄o ꝯpetit. ¶ In ſum maſciendū ē q̄ſituꝫ eſſe an impubes reꝫ aliena amouē do furtuꝫ faciat. et placu it. qꝛ furtuꝫ ex affcū ꝯſiſtit itaqꝫ demū obligari eo cri mīe impube̓ꝫ ſi ꝓximꝰ pub̓ tati ſit et ob id intelligat ſe delinquere. ¶ Furti actio. ſiue dupli ſiue quadru pli. tantum ad pene perſe cucionem ꝑtinꝫ. Nam ip̄iꝰ rei ꝑſecucioneꝫ ext̓nſecus hꝫ dn̄s quā aut vendicādo aut ꝯdicendo p̄t auferre. ſꝫ rei vēdicacio adu̓ſꝰ qͥd̓ poſſeſſoreꝫ eſt. ſiue fur ipſe poſſidꝫ ſiue aliꝰ qͥlibꝫ. Cō dicio auteꝫ adu̓ſꝰ fureꝫ ip ſuꝫ h̓redēue eiꝰlꝫ n̄ poſſide at competit. De vi bo norū vopptonM. Vi res alienas ra pit tenetur qͥdem etiam furti. Quis eſt eciā ſi ab inicio dn̄ſ acti eniꝫ magis alienā reꝫ inui to dn̄o ꝯtͣctat. ꝙͣ qui vi ra pit. Ideoqꝫ recte dcm̄ eſt euꝫ improbuꝫ fureꝫ eſſe. ſꝫ tn̄ ꝓpͥaꝫ actōneꝫ eiꝰ delicti noīe p̄tor introduxit. que appellat̉ vi bonoruꝫ rap torū. ⁊ eſt intͣ ānum qͣdrū pli. pꝰ ānum ſimpli. q̄ actio vtil̓ eſt. ec̄ ſi qͥs vnaꝫ reꝫ lꝫ minimā rapuerit ¶ Qua drupluꝫ aūt n̄ totū pena ē ſꝫ extͣ penā rei ꝑſecucio eſt ſicut in actione furti mani feſti diximꝰ. ſꝫ in qͣdruplo ineſt rei ꝑſecutio. vt pena tripli ſit ſiue ꝯprehendat̉ raptor in ipſo delicto. ſiue non. Ridicl̓ꝫ eniꝫ eſt leuio ris ꝯdicioīs eſſe euꝫ qui vi rapit ꝙͣ qui clāreꝫ alienaꝫ amouꝫ ¶ Quia tn̄ ita ꝯpe tit hec actio ſi dolo malo quis rapuerit. Naꝫ qui ali qͦ errore inductꝰ ſuam reꝫ eſſe exiſtimet et imprudēſ iur̓ſ eo aīo rapuerit quaſi dn̄o liceat eciam ꝑ vim rē ſuā auferre a poſſeſſoribus abſolui dꝫ. cui ſcꝫ ꝯueniēs
n Ab eo .ſ. comodatario. o Suppoſitum ſcꝫ furem p¶ E qui .ſ. ꝯmodatario; dico ꝙ eligendo vnā repellit̓ q ¶ Cu manifeſtiſſimū. vn̄. ab alt̓a ſi ſciēs a pͥncipio fuit. r Gzis dolo. s. qͥbꝫ mo. re. ꝯtͣ. ob. §. pre t̓ea. et. E. depoſiti. j. .i. et. l. p. ⁊. l. fi. et id̓ qd̓ h̓ hēmꝰ. ff. e. eum qui. §. is autem s ¶ In ſūma. i. ut b̓uit̓ hūc. t. expediamus t Proximꝰ. a d̓cimo āno et dimidio ſcꝫ vt .s. dixi de inuti. ſti. §. furioſus et fa. ad hūc .§. ff. e. l. impuberē ⁊ .ff. ad ſill̓. l. excipiūt̉ et. ff. d̓ reg̓. iur̓. l. pi pillus u ¶ Furti vendicādo. .i. dn̄iuꝫ petēdo ſi ex tet x ¶ Condicēdo. .i. inj ꝑſona agēdo cō dicōe furtiua ſi cōfū ti ſūt. et fac̄ ad hūc §. ff. de ꝯdi. furti. i. ſi ꝓ fure. §. furti. ⁊. l. in ꝯdict. et. jͣ. de act. §. ſic itaqꝫ. et. C. de furt̓. l. ancille. y ¶ de vi bonoꝝ rap toꝝ. vijſo de furto ſe quit̉ de rapina. et cō ſeq̄nter ut potes vide re. s. t. i. ī principio. Vi alienas lar accipe. ut ec̄ ſi ſint ꝯn̄es id̓ ſit qͦad ſocij ꝑtem ut. ff. de furt̓. l. ſi ſo rti .ſ. n̄ mani feſti. ec ſi d̓p̄hēdatur falſū eſt. im dat̉ mani feſtus eſt. et in qͣdri plū p̄t ꝯueniri. ut. fl de furt̉. ſi vēdidero. §. cuꝫ raptor. al̓. ſi n̄ dep̄hēdat̉. nō mani feſti tenet̉. qͣ actō ne ſi fuerit actū tollitur vi bonoꝝ raptoꝝ. nͥ in id qd̓ excedit ut. ff e. l. i. It ī caſu nec ma nifeſti nec non mani feſti tenet̉. ut ſi qͥs ex domo in qͣ nemo erat rapuerit. ſꝫ tm̄ hac a ctōe vi bo. rap. tene tur. ẜ. p. ut. ff. d̓ fur. l. ſi quiſ de domo. ſed hͦ ē falſū qꝛ ibi erat a ctū furti nō maīfeſti. et ideo āpliꝰ ceſſat h̓ actō ⁊ id̓o datur hec actio vi bono. rapto.
duia excedit. et in id qd̓ excedit. ut dcā. l. ff. e. l. i. et. ff. de act. et obli. l. qui ẜuum. §. fi. a ¶ Siximus ut. s. t. i. in fi. b ¶ Raptor ꝯp̄hendat̉. Sꝫ quō p̄t raptor non d̓p̄hēdi. cī dicat̉ eriꝑe. qͣi dr̄et d̓ maū. aufere. ut. ff. ne qͥſ eū qui in iuſ. l. iiij. .§. j. ℟. diſtingue aīꝫ auferentis. ut ſi erat animus ei palā ⁊ per vim auferēdi. licꝫ ibi neminē inueīat. tn̄ eſt raptor. ſꝫ fur qͥ hꝫ aīꝫ ut faciat clā. lꝫ int̓dū dep̄hendat̉ ex qͣ dep̄ henſiōe effitiatur ma nifeſtꝰ ut. ar. s. ti. i. .§. furtū at̄ a furno c ¶ Qui vi rapit. q. d. nullꝰ. ut. h̓. et. ff. ꝙ me. c. l. ſi c excep. §. qͥ vī d UAnnū .ſ. vtilē ut. C. e. l. fi. et. l. res. ⁊. C. d̓ noxa. l. pnl̓. e ¶ Quadrupli. niſi in caſu qͦ agitur ad du pluꝫ tm̄. ut. C. de pa ganis. l. paganiſ. et. .l. xp̄ianꝰ. que ē huic ꝯtra. Sed illud ſpeci ale eſt. f ¶ Vtilis .i. efficax et dirca. vel dic ꝙ dire cta ꝯpetit qn̄ plures res rapte ſūt. ſꝫ vtil̓ qn̄ vnū tm̄ bonū rap tū ē. .i. vna reſ rapta ē et fa. ad hͦ ꝙ pl̓iſ or̄o .ſ. raptoꝝ tͣhat̉ ad ſingularē ut. ff. d̓ ꝯd̓. et de. l. falſa. §. ul. et. ff. de neg̓g̓. l. iij. §. ne gocij. et. ff. de h̓re. pet̓. l. regl̓arit̓. et. l. lꝫ. g ¶ Exͣ penā. r̄pe te non manifeſti. h ¶ Ridiculū. bn̄ dixi ſiue no. ridiculum enī erat. ⁊cͣ i ¶ Qui clam. nā rap tor tenet ī qͣdrupluꝫ. h̓ fur nō maīfeſtꝰ in duplū tm̄ vel t̓plum cū re. ſꝫ qͥ palā furat̉ certum eſt in plus te neri ꝙͣ raptorē. cū in quītuplū c̄ re teneat̉ k ¶ Quia tn̄. iſtud qꝛ vid̓r ſuꝑfluū. Vl̓ po ne. qꝛ ꝓ ſꝫ. Alij ita tn̄ et tūc eſt planior. l ¶ Abſolui dꝫ. ſcꝫ ab actōe vi bo. rap. iudi cis ſnīa vt qͥdā dicunt vl̓ ip̄o iur̓. ẜ. aꝫ. ut. ff d̓ pb̓li. ⁊ vec. ꝯmiſ. .l. ꝯmiſſa

T.
eſt nec furti teneri euꝫ qui eod̓ hͦ animo rapuit. ¶ Sꝫ neduꝫ talia excogitent̉ in ueniat̉ via ꝑ quā raptoreſ impune ſua exerceat auari cia meliꝰ diualibꝫ ꝯſtōnibꝫ pro hac ꝑte ꝓſpectum eſt ut nemini liceat vi rapere vel reꝫ mobileꝫ vel ſe mo uenteꝫ lꝫ ſuā eand̓ rem exi ſtiniꝫ. ſꝫ ſi quis contͣ ſtatu ta pnͥcipuꝫ fecerit. rei qui deꝫ ſue dn̄io cadere. ſinau tem aliena res ſit pꝰ reſti tutioneꝫ eiꝰ eciam eſtima tioneꝫ eiuſdeꝫ rei preſtare qd̓ non ſoluꝫ in mobilibuſ rebꝰ q̄ rapi pn̄t ꝯſtōes ob tinere cenſuerunt. ſꝫ etiaꝫ in inuaſionibꝫ q̄ circa res ſoli fiunt ut ex hac cauſa ab om̄i rapina homines ſe abſtineat Sane in hac a ctione non vtiqꝫ exſpecta tur reꝫ in bonis actoriſ eē Nā ſiue in bonis ſit ſiue nō ſi tn̄ ex bonis ſit locuꝫ hͨ a ctio habebit. Quae̓ ſiue lo cata ſiue ꝯmodata ſiue eē pignorata ſiue d̓poſita ſit apd̓ ticiuꝫ res ſic vt inter ſit eiꝰ eaꝫ remꝑ vim n̄ au ferri veluti ſi in d̓poſita re culpam qͦꝫ ꝓmiſit ſiue bōa fide poſſideat ſiue vſūfru ctum quis habeat in ea vel quid aliud iuris. vt inter ſit eius non rapi. dd̓ eſt ei ꝯpetere hac actioneꝫ. n̄ vt dn̄iuꝫ accipiat. ſꝫ illud ſo luꝫ qd̓ ex bonis eiꝰ qui rapi na paſſꝰ ē id eſt qd̓ ex ſb̓a eiꝰ ablatuꝫ eſſe ꝓponatur. Et gn̓alit̓ dd̓ eſt ex quibꝰ cauſis furti actio ꝯpetit in re clam fcā ex eiſdem cauẜ
omnes habere hāc actionē De. l. aquilia I Amni iniurie actō ꝯſtituitur ꝑ legeꝫ acquiliā cuius pͥmo capite cautuꝫ eſt. ut ſi quiſ alienū homineꝫ alienaue quadru pedeꝫ q̄ pecuduꝫ numero ſit iniriria occiderit quāti ea res in eo āno plurimi fu erit tm̄ dn̄o dare danetur ¶ Qd̓ autem non p̄ciſe de quadrupede ſꝫ de ea tātuꝫ q̄ pecudū numero ē cauet̉ eo ptꝫ vt neqꝫ de feris be ſtijs neqꝫ de canibꝫ cautū eſſe intelligamꝰ ſꝫ de hijs tātuꝫ q̄ gregatim ꝓpͥe pa ſci dn̄r. quales ſunt eqͥ mu li aſimi oues boues capre. De ſuibus qͦꝫ ideꝫ placuit na et ſues pecūduꝫ appella cione ꝯtinent̉ qꝛ et hij gre gatiꝫ paſcunt̉. ſic deniqꝫ ⁊ homerꝰ in odiſſea ait ſicut diuus eliꝰ marcianꝰ in ſuiſ ꝯſtōibus refert grecum ¶ Iniuria autē occidere intelligitur qui nullo iure occidit Itaqꝫ qui latronē infidiatorē occidit non te netur. utiqꝫ ſi alit̓ ꝑiculuꝫ effugere non p̄t ¶ Ac nec is qͥdeꝫ hac lege tenetur qͥ cau occidit. ſi modo culpa eius nulla inueniat̉. Naꝫ a lioquin non minuſ ex dolo ꝙͣ ex culpa qͥſqꝫ hac lege tenetur Itaqꝫ ſi quiſdū iaculis ludit vel exercitat̉ trāſeuntem ſeruum tuum traiecerit diſtinguitur. Naꝫ ſi id a milite qui in cā po eo vbi ſolitus eſt exer citari admiſſum eſt. nul ſa culpa eius intelligitur
a ¶ Sed nedum. ꝓ tn̄ ẜm qͦſdam vel pone ꝓp̓e b ¶ Inueniatur ſic. s. t. i. §. vnde illud. cl oſtōibꝫ. ut. C. vn̄ vi. ſi qͥs in tātā. et ī alijs ſeq̄ntibꝰ vſ qꝫ in fi. t. ſꝫ hic ꝓſeqͥ tur tantum tenoreꝫ il lius. ſi qͥs in tātā. et in alijs ſeq̄ntibꝫ vſqꝫ ī fi. t. ſuꝑ qͣ materia lō guꝫ eſſet h̓ dicere. cū et. xxj. q̄ſtioneſ ibi nō tent̉ ſuꝑ p̄dicta lege d ¶ Soli ꝓpͥe qn̄qꝫ tā tum īprope. ut. C. de act̓. empt̓. l. ij. ſed rei mobilis d̓r occupacō lꝫ qn̄qꝫ ec̄ immobilia dicāt̉ occupari ut. C. de rei ven. l. domum. e ¶ Sane actōne ſcilꝫ vi. bo. 2ap. f ¶ In bonis ideſt in dominio. ut. ff. de ac quir̓. re. do. l. rem in bo. et. l. ſtatuas. et. ff de ꝟ. ſig̓. l. bonorum appellacio vel ſi eciam bona fide poſſideant̉ idem eſt Si ex boīs. niſi aliqd̓ ius habeat. ut ſtatim ꝑ exempla probat h ¶ Depoſita .i. ꝓmiſ ſa cuſtodia a d̓poſita rio. ut. s. t. i. §. pnl̓. vel eciā ꝯmiſit culpa ut ſeqͥtur vel etiā ſi p̄ ciū acceꝑit depoſico nis. nō tn̄ qͣi mercedē tenetur eidem. ut. ff c. l. ij. §. dicet aliqͥs. a lioq̄uin eſſꝫ locacio. ut. s. man. §. fi. i ¶ Hāc actōꝫ fac̄. ff. vi bo. rapt̉. l. ij. §. et generaliter. k ¶ Dn̄ium .i. dn̄i eſti macōnem. ut. ff. ꝙ me tus cā. l. ſimilit̓. §. ꝙ poſſeſſionē. et. ff. vti poſ. l. pnl̓. ¶ De lege acquilia. poſt malefitiū rapīe ſequit̉ de dāno quod p. l. acquil̓. punitur Amni in iurie I actio. id eſt a yctō. l. acquil̓. ꝯpetit ꝓ dāno dato. id eſt deſtructōe ali cꝰ rei fcā. nā ſic d̓r dā nū diminucō pr̄imo iiij. ut. ff. de dam. in fec. l. iij. ſi at̄ rem al terius ſurriꝑes. lꝫ vi dearis damnum infer re. tn̄ non infers talo
qd̓ ꝑ hūc. t. teneariſ. ſꝫ act̓. furti. ut. ff. e. l. ſi ẜuus ẜuum. g. ſi oliuā. et. §. idē. et ī ſilua. eī h̓ tria capita ſiue capitula m ¶ Primo capite. habebat. et de pͥmo ca. d̓r h̓ ẜm at̄ n̄ eſt in vſu. de t̓cō d̓r. .jͣ. e. §. caput. ẜ. azo. et .§. capite. et. ff. e. l. j. n ¶ Iniuria. i. nō iur̓. ut. jͣ. e. ꝙ iniurie o ¶ Occiderit noͣ occi derit. nā ſi alio mō le ſit ex t̓cio capite agi tur. ut. jͣ. e. §. capitet cō p ¶ In eo anno. ſcꝫ preterito ¶ Plurimi habita xtimacōe non affecti one ſinguloꝝ ſꝫ ꝯn̄i extimacōe. ut. ff. e. ſi ſeruum meum. r ¶ Dn̄o. ut. ff. e. l. It̄ miela. §. legis vel qua ſi dn̄o. ut fructuario. vel alij qͥ hꝫ ius in re ut. ff. e. Item mela. §. fi. et. l. ſe. s ¶ Qd̓ at̄ paſcunt̉. fa cit. ff. del̓. iij. l. lega tiſ ẜuiſ. §. pecoribus. t ¶ Iniuria fac̄. ff. e. ſꝫ et ſi q̄cūqꝫ. §. īiuriam. u ¶ Latroneꝫ .ſ. diur num. ut tn̄ clamēt et ſe defēdat. ſꝫ furē eē̄ ſi ſe non defendat. ut h̓ ſubic̄. et. ff. e. l. iiij. x ¶ Alioquin ſi culpa intueniat. y ¶ Nō minꝰ idē n̄ plꝰ ex dolo ꝙͣ ex culpa cū ec̄ leuiſſima culpa in hāc actōem veniat ut. ff. e. l. ſi in lege vl̓ ꝓp̓e lege. et ꝯuerte li terā. non minus ⁊cͣ. i. non minꝰ ex culpa ꝙͣ ex dolo. ſic et alias. .ff. de pact̓. l. iur̓gen .§. pactorū. et. ff. d̓ fe cundis nup. l. cum aꝑ tiſſime. et. ff. de pig. paulus. §. damus. ⁊ ē figura yſte ronprōte ron. ſecundum. jo. z ¶ Diſtinguit̉. utruꝫ ꝯmiſerit dolo vel cul pa vel non a ¶ Nulla culpa. nͥ da ta oꝑa fcm̄ eſt. ut. ff e. l. ſi obſtet̓x ī fi. et .l. nam. b ¶ Reus. qꝛ hͦ n̄ ē ei d̓putatū. ar. ī aut̓. vt hij qͥ ob. ꝑ. et reſ. mi. .§. ſin vero tacuit. et. ff. e. l. idē iuriſ. in fi. c ¶ It putator. id ē tij

ILI
Si alius tale quid amiſit culpe reus eſt ¶ Ideꝫ iur̓ſ eſt de milite ſi in alio loco ꝙͣ qui ad exe̓citadum mili tibꝫ deſtinatꝰ eſt. id admi ſit ¶ Iem ſi putator ex ar bore deiecto ramo ẜuū tu uꝫ tͣnſeunteꝫ occiderit ſi ꝓ pe via publica aut vicina leꝫ id ſcm̄ eſt. neqꝫ p̄clama uit ut caſus euitari poſſit culpe reuſ eſt. ſi p̄clamauit neqꝫ ille curauit precauē extra culpa eſt putator ¶ Eque extͣ culpa eſſe in telligit̉ ſi ſeorſuꝫ a via for te vl̓ in medio fundo cede batlꝫ n̄ p̄clamauit qꝛ ī eo lo cō nulli extͣneo ius fuerat ꝟſādi ¶ Pret̓a ſi medicꝰ qui ẜuuꝫ tuuꝫ ſecuit dere liquit curacioneꝫ. et ob id mortuus fuerit ſeruus cul pe reus erit ¶ Imꝑitia qͦꝫ culpe anumerat̉. veluti fi medicꝰ id̓o ẜuū tuū occide rit qꝛ male eū ſecuerit aut ꝑpera ei medicamentuꝫ d̓ derit ¶ Imꝑetu qͦꝫ mula ruꝫ quas mulio ꝓpt̓ imperi cia retinere non potuit ſi ẜ uꝰ tuꝰ oppreſſꝰ fuerit cul pe reꝰ eſt mulio Sꝫ ſi ꝓpt̓ ī firmitateꝫ eas r̓tinere non potuerit cum aliꝰ firmior eas retinere potuiſſꝫ eque culpe tenet̉ Eadeꝫqꝫ pla cuerunt de eo qͦꝫ qui cum equo veheret̉. impetuꝫ etꝰ aūt ꝓpt̓ infirmitate aūt ꝓp ter imꝑicia ſua retinere n̄ potuerit ¶ Hijs auteꝫ ꝟ bis legis quāti id in eo an nō plurime fuerit illa ſen tentia expͥmitur vt ſi quis homineꝫ tuū qͥ hodie clau
dus aūt mācꝰ aūt luſcꝰ e ſine alt̓o cātare neſci rit occiderit qui in eo āno integer aut p̄cioſus fuerit n̄ tati teneat̉ quāti hodie erit ſꝫ quāti eo anno pluri mi fuerit Qua racione cre dituꝫ eſt penalē eſſe huius leg̓ actioneꝫ. qꝛ non ſolum tati qͥſqꝫ obligat̉ quātum dani dederit ſꝫ aliqn̄ longi pluris. Ideoqꝫ ꝯſtat in he redeꝫ ea actioneꝫ n̄ tͣnſire. que tͣnſitura fuiſſꝫ ſi vltͣ da nuꝫ nunqͣꝫ lis eſtimaretur. ¶ Illud non ex ꝟbis legͣ ſꝫ ex int̓p̄tacione placuit. n̄ ſoluꝫ ꝑempti corꝑis eſti macionem habenda eſſe ſe cunduꝫ ea q̄ p̄diximꝰ ſꝫ eo apliꝰ qͥcqͥd pret̓ea ꝑemp to eo corꝑe dani nobis il latum fuerit. veluti ſi ẜuuꝫ tuuꝫ herede ab aliqͦ inſti tutuꝫ atea qͥs occiderit ꝙͣ uis iuſſu tuo h̓reditatē ad ierit. Nā hereditatis qͦꝫ a miſſe rōem eſſe habendaꝫ conſtat ¶ Item ſi ex pari mularum vnam vel ex qua drigis eqͦrum vnum quis occiderit. vel ex ꝯmedis v nus ẜuus occiſus fuerit nō ſoluꝫ occiſi fit eſtimacio. ſꝫ eo apliꝰ id qͦꝫ ꝯputatur qͣn ti depreciatiſunt qui ſuꝑ ſunt ¶ Liberum autem eſt ei cuius ẜuꝰ occiſus fuerit ex iudicio p̓uato legis ac quilie dānum perſequi et capital̓ criminis eum reuꝫ facere ¶ Caput ſcd̓ꝫ legiſ acquilie in vſun eſt ¶ Ca pite tercio de omni cetero dāno cauetur ¶ Itaqꝫ ſꝫ quis ſeruum meum vel ea quadrupēdeꝫ que pecūdū
a putat vites ī arboribꝫ poſitas ut ī qͥbuſdā t̓ris ſunt vl̓ ei ip̄as arbores. nā et arbores putāt̉ d ¶ Preclamauit. niſi torie dolo. ut. ff. e. l. ſi putator e ¶ Imꝑicia fa. ff. de reg̓. iur̓. l. īꝑicia. ⁊. ff. loc̄ .l. ſi qͥs fund̓. §. celſꝰ ⁊. §. ſi qͥs fūdū vl̓ do mū et. §. celſus. et. §. ſeqͥt̉. et. ff. de ſuſpec. tu. l. tutor qͦꝫ. §. fi. f ¶ Infirmitate n̄ em̄ dꝫ īfirmitatē ſuā ī al teriꝰ leſiōꝫ ꝯu̓te̓. ut. .ff. e. id̓ iur̓. g ¶ Ve h̓ret̉. puta ī reda vel vehiculo uel ec̄ ipſo eqͦ h ¶ Quāti eo an no. nat̉alit̓ hͨ vba po nūt̉ et hēs ea. s. ī pͥn. ¶ Cōſtat ī h̓redē nͥ ex dāno locupletior ſcūs ē. ut. ff. e. inde neraciꝰ. §. hāc qꝛ du pla lucͣ ab h̓redibus ſūt axtorq̄nda. ut. ff. de calū. l. iij. uel ſi lis fuerit ꝯteſtata cū de fūcto ut. C. ut hereſ d̓fūcti īqͣntū loc̄. f. ce .l. i.
l ¶ Illd̓. ea q̄ diximꝰ ꝑ totū hūc ti. m ¶ N h̓reditat̓ ī le ge ei acqͥl̓. dānū ꝯſeqͥm̉ et amiſiſſe dicim̄ qd̓ aut ꝯſeqͥ potui mꝰ aut erogare cogim̉. ut. ff. e. l. ꝓīde. et. l. ſi ẜuū occi. et l ſi ſeruum meū It vel ex ꝯmedis qͥ cāta bat de ꝯmecia et vnꝰ ebat n. ¶Q ui ſuꝑſūt. fac̄. ar. ꝯtra. ff. d̓ ac. ēp. ſi ſteril̓. §. c̄ ꝑ ven ditorē. et de pi. et ꝯ mo. rei vēdi. l. fi. o ¶ Libeꝝ dānū .ſ. qͣn ti fuerit ī āno retro. ut. s. e. in prin.
k ¶ Eſtīaret̉ opponit̉ de eo qͥ hodſe pl̓imo fuerit ꝙͣ oliꝫ ⁊ occiſꝰ ēͣ ab aliqͦnā n̄ vid̓r in hͦ caſu eē penalis hic actō gͦ vid̓r tͣnſie̓ de be ī hͦ caſu ad h̓redēt ſꝫ n̄ ſeqͥt̉. lꝫ eī reꝑiat̉ hͦ caſu ꝙ n̄ ſit penal̓ tn̄ nō ē apta nata vt tͣnſie̓ dēat ut ī hͦ exēº. aliqͥſ n̄ vidꝫ vl̓ n̄ ridꝫ actualit̓ tn̄ aptꝰ ē ri dere uel vide̓ nat̉alit̓ ut. ar. ff. de aqͣ cot. ⁊ eſti. l. i. §. qͦtidiana. ut. ff. de flu. l. i. §. Itͣ interdum.
p ¶ Capital̓ c̓mīs .ſ. leg. cornel̓. de ſic. ut ff. e. l. inde neraciꝰ et .§. ſi dolo ẜuꝰ et. §. ſꝫ et ſi nā et ꝓ ẜuo occi ſo ea lege agit̉ ut ꝓ lib̓o. ut. ff. ad. l. cor. de ficca. l. i. §. i. donec tn̄ agit̉ vna n̄ pote rit agi reliqͣ. ut. ff. d̓ public̄ iudic. l. iiij. et .ff. vi. bo. rap. l. ij. §. .i. ſꝫ ꝑ acto vno agēt reliq. ut. C. qn̄ ciuiſ actō pͥui. c̓. l. i. et. ff. vi. bo. rap. l. ij. §. i. q ¶ Capite dā no. qd̓ .ſ. nͨ ꝯtinet̉ ī pͥ mo capite. ut. s. e. in princi.

numero eſt vulnerauerit ſi ue eā qͣdrupedē q̄ pecudū numero non eſt veluti ca neꝫ aut ferā beſtiā vulnera uerit aut occiderit hͦ capi te tercio actio cōſtituit̉ in ceteris qͦꝫ omnibꝫ animali bꝫ ¶ Iteꝫ in omnibꝫ rebꝰ q̄ anima caret dānū ꝑ iniu riā datū hac ꝑte vendica tur ſi qͥd eniꝫ uſtuꝫ aut ru ptum a̓ fracm̄ fuerit actio ex hͦ capite ꝯſtituit̉ ꝙͣꝙͣ ſo la rupti appellacio in oēs iſtas cās poterit ſufficere ¶ Ruptum eniꝫ intelligit̉ qd̓ quoqͦmō corruptuꝫ eſt Vn̄ n̄ ſoluꝫ frac̄a aut vſta ſꝫ ec̄ ſciſſa ⁊ colliſa ⁊ effuſa et quoqͦmō ꝑēpta atqꝫ de t̓iora fcā hͦ ꝟbo ꝯtinent̉. ¶ Deniqꝫ rn̄ſum ē. ſi qͥſ in alienū vinū aut oleuꝫ id mi ſcuerit qͦ nat̉al̓ bonitas vi ni aut olei corrumperet̉. ex hac ꝑte legis acquilie euꝫ teneri ¶ Illud paſam eſt. ſicut ex primo capite ita demum quiſqꝫ tenet̉ ſi do lo aut culpa eius hō aūt qͣ drupes occiſꝰ occiſaue fu erit ita ex hoc capite aut dolo aut culpa et decēt̓o damno quenꝙͣ teneri ex hoc tamen capite non qͣn ti in eo anno. ſꝫ quāti in di ebꝫ. xxx. ꝓximus res fuerit obligatur is qui dānum d̓ derit. At nec plurimi quid̓ ꝟbū adicitur. ſꝫ ſabino re cte placuit ꝑinde haben dā eſtimacioneꝫ ac ſi eciaꝫ hac ꝑte plurimi ꝟbū adie ctū fuiſſꝫ. Nā plebē roma Iappellāt aliaſ culpa quod nā q̄ acqͣlio tribuno int̓ro. gāte hāc legeꝫ tulit contentā fuiſſe ꝙ pͥma ꝑte eo ꝟbo vſa eſt ¶ Ceterū pla cuit ita demū directaꝫ ex hac legē actōeꝫ eſſe ſi quiſ precipue corꝑe ſuo dānuꝫ dederit ideoqꝫ in eū qui a lio modo dānū dederit vti les actōes dari ſolēt. velu ti ſi qͥs hominē alienū aut pecus ita incluſerit ut fa me necaret̉. aut iumentuꝫ ita vehementer egerit ut rumpetur aut pecuſ intm̄ exagitauerit ut p̄cipitare tur a ſi qͥs alieno ẜuo ꝑſua ſerit ut arbore aſcēdet ul̓ in puteuꝫ deſcenderꝫ et is aſcendēdo vl̓ deſcendēdo aut mortuus a̓ aliqͣ ꝑte le ſꝰ erit vtilis actio in eum datur. ¶ Sed ſi quis alie nū ẜuum aut de ponte a̓ d̓ ripa in flumen deiecerit et is ſuffocatꝰ fuerit eo ꝙ ꝓ iecit corꝑe ſuo damnū de diſſe n̄ difficū t̓ ītelligi po teſt. ideoqꝫ ipſa lege acqͥ lia tenet̉. Sꝫ ſi non corꝑe damnum fuerit datū neqꝫ corpuſleſum fuerit. ſꝫ alio mō alicui dānū ꝯtingit cū non ſufficit neqꝫ dircā ne qꝫ vtil̓ acqͥla. placuit euꝫ qͥ obnoxius fuerit in ſcm̄ a ctione teneri. veluti ſi quiſ miſcd̓ia ductus alienum ẜ uum ꝯpeditum ſoluerit ut fugeret. De inurrijs Eneralit̓ iniuria d̓r om̄e qd̓ non iu refit. Speālit̓ ali as ꝯtumelia que a ꝯtemne do deā ē quā greci greci ad dcm̄ ſic̄ in
a ¶ Ruꝑti. quod verbum eſt legis tercij capitis b¶ bufficere ſꝫ nō ē nouū ut ſpāliter qͥbuſdā enumeratis gn̓alit̓ ſubiciat̉ ꝟbū in qͦ ſingula ꝯplectāt̉. ut. ff. e. ſi ẜuus ſeruum. §. inquit lex. c ¶ Illud aut culpa. ec̄ leuiſſima. ut. ff. e. ī le. acquilia. l. leuiſſi ma. alias nō. ut. s. e. iniuria. d ¶ Ex hͦ .ſ. tercio qd̓ eſt loco ſcd̓i. e ¶ Dāno .i. dāno da to in cereris rebus f. Cxxx. Sꝫ qͣre minuſ ſpacium ītercō capi te ꝙͣ in pͥmo℟. quia in pͥmo grauius deli qͥd et id̓o gͣuiꝰ pūit̉. ut. ff. de of. p̄. l. diuꝰ et meliꝰ. fa. lex p̄ce dēs g ¶ At nec v̓bū adi citur .i. nō eſt poſitū ī hͦ t̓cio capite h ¶ Romanā. ergo ē plebiſcitum. qd̓ veꝝ ē. ut. ff. e. l. i. et. s. de iur̄ na §. plebiſcitum i ¶ Crima ꝑte. q̄ em̄ in pfacōe dn̄r in ꝯtͣ ctibꝫ repetita credū tur. ut. ff. deꝟ. ob. l. ticia. §. idē. i. ℟º. ⁊. l. ꝙ ſic. et. ff. de re. du. l. fi. et. C. fam̄. h̓rc̄. l. qͦciēs. ⁊. ff. de ꝯd̓. in ſti. l. c̄ ẜuus. et. ff. de act̓. ēp. l. ſi venditor hoīs. et. ff. de ꝯtͣhē. empc̄. qͥ fūdū. ⁊ del̓. iij. et. l. repetēdis. et de ꝯdi. et demō. l. a uia. et. l. lib̓tis. et. ff. del̓. iij. latiꝰ. ⁊. ff. de fū. īſtruc. leg̓. l. iij. et .l. ſeye. §. gayo. et. ff. d̓ pact̓. do. c̄ pr̄. ſꝫ ar gumēta ꝯtͣria ſūt. ff. de an. leg̓. l. ſeyo. al̓. ff. de adim. le. l. ſeya et. ff. de fideicō. l. fi. .§. i. et. ff. de h̓re. īſti .l. ſabinꝰ. ẜꝫ jo. k ¶ Ceterū placuit qꝛ qͥ occaſionē dāni dat dānū dediſſe vid̓r. vt .ff. e. l. qͥ occidit. §. in hac qͦꝫ actōne l ¶ Actō dat̉ .ſ. l. acqͥl. et nͥlominꝰ in factum ut. ff. e. l. ſi obſtit̓x. § ſi quis hoīeꝫ. m ¶ Sꝫ ſi qͥs. ō diffi cult̓. immo facile. vt. off. e. l. qͣ actōe. ī fi. n ¶ Acquilia .i. dircā
actōe leg̓ acquilie. ſubſidiaria q̄ ī dāniſdat̉. que lege ac o ¶ In fcm̄ actōe. id ē quilia non ꝯprehēdūt̉. ul̓ n̄ tenē tur. ut. ff. e. ſi ẜuū. e. §. fi. et vid̓r hͨ eē p̄toria. ut. ff. d̓ pre. ꝟ l. actōnum. p ¶ Si qͥs miſcd̓ia. ſꝫ ſi non ductus miſeri cordia dat̉ furti. ut. ff. de dolo. l. et ele gāt̉. §. idem labeo. q ¶ Cōpeditū. eſt eī dolo ꝓximū. ut. ff. d̓ poſi. l. ſi hoīeꝫ. i. ℟. r ¶ Vt fuge̓t h̓ noͣ ꝙ qn̄qꝫ dānū dat̉ a cor ꝑe ī corpꝰ. et tūc lo cū hꝫ actō leg̓ acqͥlie dirca qn̄qꝫ an corꝑe ī corpꝰ vtꝫ ꝑ multa exēpla. s. ꝓx. §. qn̄qꝫ ecōtͣrio d̓ corꝑe ī nō corpꝰ ut ſi ānulū ex cuſſi ut ī aꝙͣ cad̓rꝫ vt ff. e. ſi ẜuꝰ ẜuū. §. ſi qͥſ d̓ manu. et ī hijs duo bꝫ hꝫ loc̄ util̓ actō le gis acqͥlie. et nͥlomīꝰ ī fcm̄ ẜꝫ jo. ut. ff. e. l. quēadmodū. §. mgr̄a tꝰ. al̓. municipales ē ī vtroqꝫ caſu vtrūqꝫ reperiā dari. ẜ. jo. ut ff. vi. bo. rap. l. ij. §. ſi publicā. Qn̄qꝫ a nō corꝑe ī n̄ corpꝰ. ⁊ tē̄ ſubſidiaria ī ſcm̄ ꝯpe tit. ut. ff. e. ſi ẜuū. §. fi. De qͣactōe ī fc̄ꝫ qͦt hꝫ nat̉as. dic. ut dixi mꝰ. jͣ. d̓ īt̓dic. §. fi.
s ¶ De īiurijs pꝰ alia pͥuata d̓licta et d̓ īiu rijſ poīt qd̓ pͥuatū ē d̓lictū. i. n̄ pb̓licum. nec eī ciuilibꝫ ꝯpetit ſꝫ īiuriato tm̄. ut. jͣ. e. .§. ī ſūma et. C. e. iniu riaꝝ. n̄ ī caū fallit ꝑ famoſū libellū. ut. C de famo. libel. l. ita

IIII
datuꝫ accipit̉. alias iniqͥ tas et iniuſticia quā greci vocāt cū eī p̄tor vel iudex non iure ꝯtͣ queꝫ p ſe d̓r ¶ Iniuria at̄ ꝯmittit̉ non ſolū cuꝫ qͥſ pugno pul ſatus aut fuſtibꝫ ceſus vel eciā verberatus erit. ſꝫ ec̄ cui ꝯuicium ſcm̄ fuerit. ſiue cuiꝰ bona qͣſi debitoris qͥ nihil deberet poſſeſſa fue rint ab eo qͥ intelligebat nihil eum ſibi deberi vel ſi quis ad infamiā alicuiꝰ li belluꝫ aūt carm̄ aut hiſto riā ſcp̓ſerit. ꝯpoſuerit edi derit doloue malo fecerit ꝙ quid eorū fierꝫ ſiue quiſ mr̄emfamilias aut p̄texta tū p̄textatāue aſſectatꝰ fu erit ſiue cuiuſ pudicicia at temptata eſſe dicet̉ et de niqꝫ alijs plurimis modis admitti iniuriā manifeſtū eſt ¶ Patitur autem quiſ iniuria n̄ ſolū ꝑ ſemetip̄m. ſꝫ eciā ꝑ liberos ſuos qͣs in pt̄ate hꝫ. Iteꝫ ꝑ vxoreꝫ ſu am id eniꝫ magis p̄ualuit. ¶ Itaqꝫ ſi filie alicuiꝰ que titio nupta eſt iniuriā fece ris n̄ ſoluꝫ filie noīe tecum iniuriaruꝫ agi p̄t. ſꝫ ec̄ qͦꝫ pr̄is et mariti noīe ¶ Con tra auteꝫ ſi viro iniuria fa cta ſit vxor iniuriaruꝫ age̓ non p̄t. Defēdi eniꝫ vxoe̓s
a viris non viroſ ab vxori bꝫ equū ē. Sꝫ ⁊ ſocer nurꝰ noīe cuiꝰ vir in pt̄ate eſt in iuriaruꝫ agere p̄t ¶ Ser ꝓnunciat iniuriā accepiſ uis auteꝫ ipẜ qͥdem nulla iniuria fieri ītelligitur. ſed dn̄o ꝑ eoſfieri vid̓t̉ non tn̄ eiſdem modiſ quibꝫ eciam ꝑ liberos ⁊ vxores. ſed ita cuꝫ qͥd attrociꝰ ꝯmiſſuꝫ fu it et qd̓ aꝑte ad ꝯtumieliā dn̄i reſpicit. veluti. ſi qͥs ali enuꝫ ẜuuꝫ atrocit̓ ꝟbera uerit et in hūc caſuꝫ actio ꝓponitur At ſi qͥs ſeruo ꝯ uiciuꝫ fecerit vl̓ pugno eū ꝑcuſſerit nulla in euꝫ actō dn̄o ꝯpetit ¶ Sed ſi ꝯn̄i ẜ uo īiuria facta ſit equū eſt non ꝓ ea ꝑte qͣ dn̄s quiſqꝫ eſt extimacōeꝫ iniurie fieri ſed ex dominoꝝ ꝑſona ꝙ ip̄is fit iniuria ¶ Qd̓ ſi vſuſ fructus in ſeruo ticij eſt ꝓ prietas meuij eſt. magis meuio iniuria fieri ītelligi tur ¶ Sed ſi libero homi ni qui tibi bona fide ſeruit iniuria facta ſit. nulla tibi actio dabitur. ſed ſuo noīe is exꝑiri poterit niſi in ꝯtu meliam tuam pulſatus ſit tunc enim ꝯpetit et tibi in iuriarum actō ¶ Ide ergo e ī ẜuo alieno bōa fide tibi deẜuiēte ut totiēs admitta tur iniuriaꝝ actō quotiēs ī tuā cōtūeliā īiuria ei fcā ē
Eneralit̓. fac̄. ff. e. l. j. ꝯmittit iudex qn̄ ꝯtͣ equi Iniuſticia. ījqͥtatē tatē ꝓnūciat. iniuſticiā qn̄ at ſtrictū ius. iniqͥtatē et īiuſticiā qn̄ ꝯtͣ vtrūqꝫ ꝓ r ¶ Accepiſſe dicit̉ .ſ. ille ꝯtͣ quē eſt iudicatū nunciat y¶ Iniuria. hic proſe quitur prout hoc ti tulo accipitur. z¶ Cōuiciū. qͣſi ꝯuo ciū. cū in vnū plures voceſ ꝓferūt̉. ut. ff. e. It apd̓ labeonem. §. conuicium. ac. a ¶ Quaſi debit oris. cum n̄ eſſꝫ. ut h̓. et. Ff e. l. iniurie. b ¶ Qui intelligebat ex affeu ei fit iniuria. ut. ff. e. l. iij. Sed qͥd ſi erat vere debitor. adhuc vid̓r id̓ c̄ nich̓ adeo duꝝ ē ꝙͣ famili aritateꝫ popaniqꝫ o ſtendi. Quid eī tā du rū. tā īhumanū ꝙͣ pu blicacōe pōpaqꝫ ee rū famil̓. et pauꝑta teꝫ detegi et vilita tē ſi eſt. ut. C. qn̄ ⁊ qͥ bꝫ dēt̉ qͣrta ꝑſex bo. de. l. ij. §. i. Sed dico ꝯtͣ ſi iure eū ꝓuocaui vel meū debitorē ap pellaui cuꝫ eſſet. ut. ar. ff. e. eū qͥ in prin. ¶ ¶ fieret niſi nocens erat. nā pcc̄a nocenti um nota eſſe expedit. ut. ff. e. l. eū qͥ ī prin. d ¶ Ar̄emfamiliaſ ma trefamilias dicimus q̄ ē note auctorit̓tis et honeſte vite ī do mo ſua. ut. ff. de lib̓. exhi. l. iij. §. fi. ⁊. ff. d̓ hijs qͥ ſunt ſui vel ali. iur̓. l. nā ciuiū. ac. e ¶ Pretextatū. p̄t ex tagenus eſt veſtis qͣ nobiliores ciues ro maꝫ ſolebant vti. vn̄ ſi aliuſꝙͣ cui ꝑmiſſuꝫ erat deferebat in ali cuiꝰ ꝑſone c̓te igno miniam. iniuriaꝝ te nebatur illi quē inſe ctabat̉. Aſſectari eſt frequēter ſeqͥ ſic ple rūqꝫ. Sed attentare eſt blando ẜmone pu diciciā alicuius impe tere. ut. ff. e. Itē apd̓ labeonē. §. aliud. f ¶ Cuiꝰ .i. alicꝰ s¶ Plurimis modis. qͥ notant̉. ff. e. ꝑ totum. S h ¶ Patit̉. in pt̄ate hꝫ. ſi ille qͥ iniuriā facit ſcit eos eſſe ī po teſtate. lꝫ ignorꝫ ī cuiꝰ pt̄ate ſint. alioquī non. ſic̄ nec mari to ſi muliere viduā credat. ut. ff. e. l. eum qͥ nocētē. §. fi. ¶ Per vxorē. vl̓ ſponſaꝫ. ut. ff. e. Itē apd̓. §. ſponſum qͦꝫ
k ¶ Itaqꝫ. ſꝫ eē̄ pr̄is. lꝫ mn pt̄ate pr̄is eiꝰ n̄ eēt. ut. ff. e. l. i. l ¶ Cuiꝰ .ſ. femie. ria qͣntū ad hͦ ut agāt .ſ. inſpecto iure m ¶ Seruis. nulla iniu ciuili. ſꝫ ſic īſpecto iure nat̉ali. ut. ff. e. eū qͥ. §. i. et. ff. de hijs qͥ ſunt ſui vel ali. iur̓. l. iij. et. s. d̓ hijs qͥ ſūt ſui vl̓ ali. iur̓ .§. fi. q̄ ſūt ꝯtͣrie. n ¶ Per lib̓oſ. i. filios o ¶ Attrociꝰ. ꝙͣ equū ſit peEt qd̓ aꝑte re pete ⁊ cid̓ ꝯmiſſū fu erit qd̓ ⁊cͣ. ſi at̄ nō in dn̄i ꝯtumeliā ſꝫ ẜui tā tū. tn̄ adhuc n̄ dꝫ iul ta r̓līqͥ a p̄tore. ut. ff. e. It̓ apd̓ labeonē. §. ſi qͥs ſic fecit. q ¶ Dn̄i r̓ſpicit. hijs duobꝫ caſibꝫ dn̄o da tur actō. hͦ eſt ſiue ad eiꝰ ꝯtūeliā fiat īiuria ſiue ẜuꝰ atrocit̉ ꝟbe̓t̉ ⁊ tūc dn̄ſ agꝫ ꝓpt̓ īiu riā ẜuo fcāꝫ. n̄ tn̄ ẜui noīe. qͣi ẜuo ꝯpetat actō. ſꝫ ī pͥº caū ſuo no mīe ꝓ īiuria .ſ. ſibi ꝯ miſſa r ¶ Hūc caſū. n̄ ſolū ī ſuꝑiori caū qn̄ ad ꝯtūeliā dn̄i fcā ē iniuria
s ¶ dn̄s. ymo ꝓ ꝑte dn̄i. ut. ff. e. l. ſꝫ n̄ eſſe ꝯtͣ. So. n̄ ꝯtͣdic ſi re cte intelligat̉. nā qui libꝫ agit rōe dimidie ut ſi duo ſūt vnꝰ nobi lis aliꝰ igͦbil̓. ſi ẜuuſ eſſꝫ totꝰ nobilis agē ret iniur̓. in. xx. nunc gͦ agꝫ ī. x. ignobilis at̄ agerꝫ. in. x. ſi eſſet totꝰ ſuꝰ ẜuꝰ. nūc er go agit in quinqꝫ. et ita quilibꝫ ꝓ ꝑte ſua et rō digͥtatis habe tur. vl̓ ibi erāt pae̓s per omnia domini t ¶ Sed ex dominoꝝ quaſi dicerꝫ nō ex ẜui ꝑſona u ¶ Nag̓. ꝙͣ titio ꝯtumeliā vſuſfructus fcā ſit. ut. ff. e. l. x ¶ Meuio. niſi ad iteꝫ. §. ſi vſuffruc̄ ⁊. §. item ſi liberum. y ¶ Tibi. non ſolum ei. Accurſius. In contumeliam. nec minus ipſe iniuriaꝝ agꝫ. ideo in fructuario diſtingui oꝑtet. ut. ff. e. Item. §. Iteꝫ ſi liberū

II
¶ PPena at̄ iniuriarum ex lege. xij. ta. introducta eſt ꝓpter mēbrū qͥdeꝫ ruptuꝫ talio erat ꝓpter os ꝟo fra ctuꝫ nūmarie pene erāt cō ſtitute qͣſi in magna vete ruꝫ pauꝑtate. ¶ Sed po ſtea p̄tores ꝑmittebāt ip ſis qͥ iniuriā paſſi ſunt eam exiſtimae̓. ut iudex vl̓ tāti ꝯdēnet qͣnti iniuria paſſus exiſtimauerit vl̓ minoris ꝓ ut ei viſuꝫ fuerit. ¶ Sꝫ pe na iniurie q̄ ex lege. xij. ta. introducta eſt in deſuetu dineꝫ abijt. quā at̄ p̄tores introduxerunt qͥ ec hono raria appellat̉ in iudicijs freq̄ntat̉. Nā ẜm gradum digͥtatis viteqꝫ honeſta teꝫ creſcit aut minuit̉ exti macio iniurie. Qui gradꝰ ꝯdemnacionis et in ſeruili ꝑſona non immerito ẜuat̉ ut aliud in ẜuo actore alid̓ in medij actꝰ homine alid̓ in viliſſimo ꝯpedito ius e ſtimacionis conſtituatur. ¶ Sed ⁊ lex cornelia que d̓ iniurijs loquit̉ et iniuria. rum actioneꝫ introduxit. Que ꝯpetit ob eam rem ꝙ ſe pulſatum quis uberatū ue vel domū ſuā vi introi tā eſſe dicat. Domum aūt accipimꝰ ſiue in ꝓpͥa domo qͣs habitaret. ſiue in con ducta vel giatis ſiue ho ſpicio r̓ceptꝰ ſit ¶ Atroy iniuria eſtimatur vel ex fa cto veluti ſi quis ab aliquo
vulneratꝰ ſit vel fuſtibꝰ ce ſus. vel ex loco veluti ſi cui in theatro vel in foro vel in ꝯſꝑcū pretoris iniuria facta ſit vel ex ꝑſona velu ti ſi ingr̄atꝰ imiuriā paſſus fuerit vel ſi ſenatori ab hu mili ꝑſonā iniuria fcāſit a̓ parenti patronoqꝫ fiat a liberis vel lib̓tis. alit̓ eniꝫ ſenatoris ⁊ parētis patro niqꝫ alit̓ extͣnei ⁊ humil̓ ꝑſo ne iniuria extimat̉ ¶ Non nunꝙͣ ⁊ locꝰ vulneris atro ceꝫ iniuriā facit veluti ſi in oculo quis ꝑcuſſus fuerit. ¶ Parui autem refert v truꝫ patrifamilias an fili ofa. talis iniuria fcā ſit nā ⁊ hͨ atrox iniuria exiſtima bitur. ¶ In ſumma ſcien dum eſt d̓ omni iniuria eū qui paſſus eſt poſſe c̓mina liter agere vel ciuilit̓ et ſiqͥ de ciuilit̓ agat̉ exiſtimaci one facta ſcd̓m qd̓ dcm̄ eſt pena reo imponit̉. Sinau teꝫ c̓minalit̓ officio iudiciſ extͣordinaria pena reo ir rogatur. .Hoc videlicet obẜuādo qd̓ zenoniana ꝯ ſtituto introduxit. vt viri illuſtres quiqꝫ ſuꝑ eos ſūt et ꝑ ꝓcuratores poſſint a ctioneꝫ iniuriaruꝫ c̓minali ter vl̓ ꝑſeq̓ vl̓ ſuſciꝑe ſcd̓ꝫ eius rei tenorem qͥ ex ipſa manifeſtiꝰ apparꝫ Non ſolū aūt is iniuriarū tene tur qui fecit iniuriaꝫ id eſt qui percuſſit verum ille qͦꝫ
a ¶ Mēbꝝ. puta manū vel pedē. b ¶ Quidē ruptū. .i. de cat Talio .i. ſil̓itudo ſupplicij. ut mēbꝝ ꝓ mēbro (trūcatū d ¶ Magͣ h̓ ē rō n̄ ad ꝓximū. ſꝫ ad illd̓ qd̓ erat pena taliōis e ¶ Eſtimauerit. ꝑ ſacͣ m̄tū taxacōe iudicis. f ¶ Honoraria. fa. s. d̓ iur̓ na. gē. §. ꝓpone h ¶ Exiſtīaco (bant ꝓpoſit a actōe īiuria rū p̄toria. q̄ āno cōti nuo tollit̉ ut. C. e. l. ſi n̄ ꝯuicij. n̄ in caſu vbi in vtili datur. ut. ff. ꝙ mētus. cā. l. ſi cum excep. §. poſt annum h ¶ Actōe .i. caſtaldo ioīe. qͥ mōdeſtinꝰ vel mediaſtinꝰ d̓r. ut ff. nau. cau. ſta. l. i. § k ¶ Vl̓ ꝯpedito C. ij. .i. ī eo ẜuo qͥ nullā a fert aliā vtilitatē. ſꝫ tantum ligatus ſtat. l ¶ Sꝫ lex corne. ideo ſic d̓ca. qꝛ corneliꝰ ſil la p̄fcūs pͥus eam fe cit ut. ff. de accuſa. l. hos accuſae̓. ī fi. l. m ¶ Introduxit .ſ. di cta. l. cor. ī qͣ actōe ꝯ dēnacō fit eſtimacōe iur̓iur̓. in litem. ut. ff. e. in ꝯſtōibꝫ Sed ni qͥd hijs caſibꝰ qͥ tres ſūt ex. l. cor. eſt ppe tua h̓ actō. dicūt qui dam vt. M. ꝙ ſic. ci om̄is actō ex. l. deſcē dēs ſit ꝑpetua vt. jͣ. de ppetu. ⁊ tē. act̓. ī pͥn ſꝫ jo. ꝯtͣ. dic̄ eī ſꝑ eam āno ꝯtinuo tolli. ut. C. e. l. ſi non conuicr Et noͣ ꝙ hijs t̓bꝫ caſ bus eſt ciuil̓ al̓ ē vbi qꝫ p̄toria cū a p̄tore ſit inducta vt. ff. e. l. pretor n ¶ Pulſatū. ſine do o ¶ erb̓atū ¶lore. .ſ. c doloe̓. ut. ff. e. l. cor. §. i. p ¶ Domī facit. ff. de hijs qui deie. vel effu. l. i. § habitare q ¶ Atrox. ideo a trox iniuria ab alia ſi ꝑat̉ q̄ fit mīor vt ꝑ hͦ mag̓ puniat̉. ut. ff. e. .§. pena at̄ et fac̄. ff. e l. p̄tor edicit. §. atro ce. ⁊. §. pnl̓. ⁊. l. vul neris. et. l. ſe. Ex fcō mag̓ ꝙͣ ex p̄cio rei. ut. ff. d̓ īcē. l. pe diꝰ. §. i. r ¶ Humili que ſit humil̓ dic ut. C. d̓ inceſ. nup. l. humilem s ¶ Aliberiſ. qͥbꝰ adu̓ſus ꝑentes ⁊ pr̄onos age̓ ꝑmittit̉. ſi
ſit atrox īiuria fcā eis a ꝑētibꝰ ⁊ pr̄oniſ ut. ff. e. l. p̄tor edit .§. p̄t̓ea illo t ¶ In oculo vl̓ ī ore ut. ff. e. l. p̄tor. §. fi. et. ſe. u ¶ Filiofa. fcā īiuria filio due actōes naſcuntur ⁊ utriuſqꝫ exerciciū cō petit patri. ut. ff. e. ſi vnus. §. filiofa. et. l. pr̄. ſꝫ facta īiuria pr̄i non id̓o filiꝰ agꝫ x ¶ Nōnūꝙͣ .ſ. aliqn̄. et ſic due negacōnes faciūt vnā affirmacō nē y ¶ Age̓ et ſic tol lit̉ vnū iudiciū ꝑ al ud. cū tn̄ vtrūqꝫ ſit ꝓ ductū ad vindictā vt .ff. e. p̄tor. §. i. ⁊. l. ꝙ ſecum. ſecus ſi altera eſſet de re familiari. ut. C. qn̄ ciuilis actō c̓. p. l. i. et ideo ſi d̓ in iuria atroci actū ē in iur̓. nͥlominꝰ p̄t agi. .l. acqͥl̓. ad damnum. ⁊ econuerſo. nec eniꝫ inactōne in iuriarum agit̉ ad dānum ut ad danum ſꝫ ad ꝯtumeli am. ut. ff. e. l. Itē la beo. §. ſi qͥs ꝟb̓ato z ¶ Quod dictum eſt ut. s. e. §. pena in fi. z¶ Pena pecuniaria actori danda. a ¶ Exordīaria .ſ. ca pitis vel ſtatꝰ ſi iudi Thruſtimon ci ſedeat. vel pecuni ariā inferēdā fiſco n̄ actori ut. ff. e. l. fr.ac. becōſtō. ut. C. e. l. fi c ¶ Illuſtres. hij ſūt qui tm̄ noīe illuſtres ſūt ⁊ nō digͥtate. illi at̄ ſūt ſupͣ eos qui et digͥtate et adminiſtͣ tōem hn̄t ſupͣ qͦs ne mō eſt niſi imꝑator qd̓ dic vt noͣui in aut̓. ut ab illuſtri. et q̄ ſu pra eos ſūt coll̓. v. d ¶ Actōꝫ .i. accuſati oneꝫ et eſt ſpāle. al̓. ꝯtra. ut. ff. de ꝓcur̓. .l. lꝫ. §. ad actōes et. ff. de public̄. iud̓. l. pnl̓. §. ad crimen e ¶ Apparꝫ. dic ergo h̓ caſū eiꝰ leg̓ ſi vis. e ¶ Vt cui. i. alicui f ¶ Mala. .i. maxilla g ¶ Percuter etur. ſꝫ vid̓r. ꝙ ex tali ꝯſilio nō teneatur. ut. s. de obli. que ex delic. naſ. §. ope. in fi. §. ſꝫ dic. ut ibi diximus Item ar. contra. s. man. §. tua tantū. ibi quia nemo ex con ſilio. h ¶ Diſſimulacōe. ut ſi riſi vl̓ luſi vl̓ ꝯmedi c̄ eo poſtea. Itē

ꝯtinebit̉ qͥ dolo fecit iniu riā vel ꝓcurauit ut cui ma la pugno ꝑcute̓tur. ¶ Sꝫ hec actio diſſimulacione a boletur et id̓o ſi q̓s iniuriā dereliq̄rit hoc eſt ſtatī paſ ſus ad animum ſuū non re uocauerit. poſtea ex peni tencia remiſſam iniuriam non poterit recolere De obligacionibꝰ que ex quaſi delicto naſcuntur. I iudex liteꝫ ſuaꝫ .X fecerit non ꝓpͥe ex malefitio obligatꝰ videt̉ ¶ Sed qꝛ neqꝫ ex malefi cio neqꝫ ex ꝯtractu obliga tꝰ eſt ⁊ vtiqꝫ peccaſſe ali quid intelligit̉ licet ꝑ im prudentiam id̓o videt̉ qͣſi ex malefitio teneri et in qͣn tu de eare equū religioni iudicātis videbit̉ penam ſuſtinebit ¶ Iteꝫ is ex cu iuſ cenaculo vel ꝓp̓o ipſius a vel ꝯducto vel in quo gra tis hitabat deiectum effu ſūue aliquid eſt ita ut ali cui nocerꝫ qͣſi ex malefitio obligatꝰ intelligitur el Id̓o at̄ ex malefitio n̄ ꝓpe obligatꝰ intelligit̉. qꝛ ple
rūqꝫ ob alt̓iꝰ culpā tene tur aūt ẜui a̓ liberi. ¶ Cui ſil̓is eſt is qui ea ꝑte qua vulgo iter fieri ſolꝫ id poſi tum aūt ſuſpenſum habet ꝙ p̄t ſi ceciderit alicui no cere. quo caſu pena. x. au reorum ꝯſtituta eſt ¶ De eo vero qd̓ deiectum effu ſūue ē dupli qͣnti dānū da tuꝫ ſit ꝯſtituta eſt actio ¶ Ob hoīem ꝟo liberum occiſū. l. aureoruꝫ pena cō ſtituitur. ſi ꝟo viuet noci tumqꝫ ei eē dicet̉. qͣntum ob eā reꝫ equuꝫ iudici vid̓ tur actō dat̉. iudex eniꝫ ꝯ putae̓ dꝫ mercedes medi cis p̄ſtitas. ceteraqꝫ impē dia q̄ in curacōne fcā ſunt p̄t̓ea oꝑaruꝫ quibus caru it aut cariturꝰ eſt ob id ꝙ inutil̓ factꝰ eſt. ¶ Si filiuſ familias ſeorſum a patre habitauerit et quid ex ce naculo eius deiectum effu ſuue fuerit ſiue qd̓ poſituꝫ ſuſpenſumue habuerit. cꝰ caſus ꝑiculoſꝰ eſt iuliano placuit in pr̄em nullam eē actionem ſꝫ cum ipſo filio agendum eſſe qd̓ et in filio
tollit̉ nudo pacto ipſo iur̓. ut. ff. d̓ pac. ſi tibi. §. q̄daꝫ actō nes. Sꝫ nūqͥd ē nata eciā ſtatī fcā iniuria. an ita deniū ſi di cat ad aīm reuoco. qd̓ vltimū dixit bul. ut dn̄t. ſꝫ c̓te ymo ē nata ſtatī iniuria. nec eī ex r̓uocacōe ad aīm vel ꝟb̓ talibuſ naſcit̉ h̓ actō. ſꝫ ex ꝯtūelia. ut. ff. de pact̓. l. ſi vnꝰ. §. pactus Itē quō abolet̉ h̓ nͥ eſſꝫ nata. c̓te nullo mō. ut. ff. de īiuſto rup. teſta. l. nā et ſi poſt. §. poſt deſcm̄. ⁊ ff. de ꝟ. obli. l. decē. i ¶ Cō r̓uocauerit .i. aboleuerit. non enim oꝑtꝫ dice̓ ad aīm re uoco. ſꝫ ſuffic̄ ſi r̄ma neat iratꝰ. et ei nō re cōciliat̉. Sed qͥd ſi in vltīa volūtate in pe nitēcia r̓mittit qͣi cō actꝰ morte ⁊ poſtea ꝯualet. nūquid rena ſcit̉. vid̓r ꝙ ſic. ut ar. .s. de dona. cā mor. .§. mortis cā. Itē qꝛ coactus remiſit vnd̓ p̄tor ratū n̄ hꝫ ut. ff. ꝙ me cā. l. i. Sꝫ contͣ dico qꝛ fuit ſemel ex tincta. vn̄ ī ꝑpetuum reſuſcitari n̄ p̄t ut. ff. de ſol̓. qͥ res. §. areaꝫ. Itē p̄ſumo ꝙ ꝑpetuo voluerit r̓mitte. ſiue ꝯualuerit ſiue n̄. nam alias non pot̓it bene peītere. p̄ſumā gͦ eū nō fuiſſe immemorē dine ſalutis ut. C. ad l. iul. repe. l. fi. It̄ ē ꝯtͣ ad id qd̓ h̓ dic̄ nu da voluntate tolli hāc actōꝫ. ff. d̓ neg̓g̓ .l. pōp. ibi nam quo mo ⁊cͣ. ſꝫ c̓te abinicio tollit̉ nuda volūtate et ſimplici. vel vniuſ tm̄. ſꝫ ſi ſemel ad ani muꝫ reuocauerit. nō remittitur per nūdaꝫ voluntatem. ſꝫ ꝑ vo luntatē nudā ꝟb̓ vel pacto exp̄ſſam ſic ec̄. ipſo iure. ut dcm̄ eſt ꝑ. l. ff. de pactis. ſi ti bi. §. quedam k ¶ de obligatōnibꝫ qꝛ de obligacionibꝫ ex malefitō diximꝰ. ſeqͥtur de hijs q̄ ex quaſi malefitō ſūt ⁊ſit pr̄familias iudex ſiue filiuſfamiliaſ Iiudex. ſiuer ſꝫ qn̄ ē filiuſfamilias pr̄ de peculio tenet̉ īqͣntū fuit ī peculio. c̄ ſi filiuſfa. litē ſuā fec̄ vt ita ſint duo ſpālia. et qꝛ dat̉ de peculio lꝫ ſit qͣi ma leficiū qd̓ n̄ ē al̓. ut. ff. de hijs qͥ d̓ie. ul̓ effu. l. i. §. ſi filiꝰ Itē qꝛ inſpicit̉ tꝑs qͦ fec̄ litē ſuā ī ꝯdēnādo. lꝫ alias rei iudica te tꝑ̄s ſpectet̉. ut. ff. de pecul̓. l. q̄ſitū. et ꝓbat̉ hͦ. ff. d̓ iu di. l. ſi filiuſfa. vl̓ dic ꝙ filiꝰ ꝯueīt̉ ut no. in dcā. l. ſi filiuſfa. in Lite ſuā .i. ꝯtrou̓ſiā vel litigiū. ut in id teneat̉ ipſe ī q̓ leſit aliqͣꝫ. et hͦ qn̄ ꝑ ignorantia vel ꝑ imꝑitiā. ut. jͣ. ſequit̉ nam ſi dolo. tunc non hꝫ locum h̓. ti. ſꝫ ex malefitō tenetur.
et fit infamis. ut. C. de pena iud̓. qͥ male iudi. l. fi. ac. Sꝫ nū qͥd hͦ oīa ī arbitro loc̄ hn̄t. dic̄. jo ꝙ ſic. ut. C. d̓ pac. l. ſi qͥs in ꝯſcribendo Alij ꝯtͣ. cū poſſit pena peti tm̄. ⁊ nec ſnīa va let. ut. C. de arbi. l. i. et. l. ij. et maxīe ẜ noua iura q̄ loquūt̉ cͦ ē iuratū ab arbitro vel a ꝑtibꝫ. ẜ q̄ nͥl ei erit p̄ter ſacr̄m vt ī aut̓. de iud̓. §. qꝛ ꝟo. col. vj. ſꝫ c̓te pͥma ſnīa vera eſt. nec ob. h̓ aut̓. qꝛ nihil erit ei .i. arbitro p̄t̓ ſacr̄ꝫ ⁊cͣ .ſ. ut poſſit cogere ꝑteſ ſuo ſtare iudicō vel eiſ. i. ꝑtibꝫ. nā vo cabit alterā ꝑtē ꝑiu rā. ſꝫ et ꝯtͣ arbitrum agꝫ ut dc̄ꝫ ē̓ ⁊ ꝑ actō ne ī fem̄. ut. jͣ. e. §. fi. n Fecerit .i. male iu dicauerit o ¶ Ex cō trac. vel qͣſi p ¶ Id̓o videtur ut ſi dubita uit c̓ca legem fuſiam camnā durius punit̉ ſi at̄ in. l. illa gallꝰ ac quilius mitius punia tur ⁊ hͦ qn̄ nō fuit da ta pecunia iudici vel ꝓmiſſa alias graues pene ſequerēt̉. ut. C. de pena iud̓. qͥ male iudi. aut̓. nouo iure. et fa. ad hͦ. ℟. ff. de var̓. et exͣor. ꝯg̓. l. fi. alias. i. q ¶ Iteꝫ is. hītabat hoſpēs pla ne non tenet̉ ſꝫ is qui hoſpitiū dederit. ut. .ff. de hijs qͥ deiece. vel effu. l. i. §. pnl̓. v ¶ Id poſitū. lꝫ ip̄e nō poſuerit. ſ ¶ Si cecid̓rit. nō eī ſpectat̉ ut noceat. t ¶ Pena p̄ſtanda u ¶ Decē aureoꝝ. ul̓ ſolidoꝝ. ut. ff. d̓ hijſ qͥ eiece. vel eff. l. ſi ue ro. §. p̄tor ⁊. §. fi. ⁊ tc̄ dicaſ actōꝫ in ſcm̄ fo re annuam. ut. ff. de popu. act̓. l. fi. x. ¶ De eo ē actō ꝑpe tua. q̄ h̓redi dat ſꝫ in h̓redē n̄ dat̉. ut. ff. d̓ hijs qͥd̓ie. vel ef. l. ſi/ ve̓o. §. h̓ auteꝫ actio. y ¶ Quinqͣginta. et ſdeo c̓ta pena ſtatuit̉. quia non p̄t eſti macō liberi corꝑis fieri. ut. ff. ad. l. ro. d̓ iac. l. ij. §. ij. et cō petit h̓ actō īt̓ anū. ⁊ nec h̓redi nec ī h̓redē dat̉ c̄ ſit penal̓ et ppl̓ariſ. qͥ pͥꝰ dat̉ ei cuiꝰ mag̓ int̓eſt. ut. ff. qͥ deie. vel ef. ſi vero. §. q̄ at̄. petua ſibi. ſꝫ alij puta h̓redi ꝓ eo ſi mortuꝰ z ¶ Acto dat̉. ꝑ. ē ānual̓ dat̉. ut. ff. de hijs qͥ deiece. vel effu. l. ſi vero plures. §. hec actio. a ¶ Factꝰ eſt qꝛ difficilimū eſt eſtimare futuras operas. . b ¶ Si filius ſeorſum. id eſt ſeparatus a patre c ¶ Qulſā eē de peculio. ut. ff. d̓ hijs qͥ d̓ie. uel effu. l. i. et. l. ſi filiꝰ d Suā fecerit .i. ſi ſine pr̄e hītauerit al̓ pr̄ de pecu lio tenet̉. ut. ff. de iudi. ſi filiꝰ. ẜꝫ jo. vel dic idē. .ſ. ut teneat̉

familias iudice obẜuāduꝫ eſt qui liteꝫ ſuam fecerit. ¶ Item exercitor nauis a̓ caupone aut ſtabuli d̓ do lo a̓ furto quod ī naui aut caupōa aut ſtabl̓o fc̄ꝫ erit qͣſi ex malefitio teneri vid̓ tur ſi mō ip̄ius nulluꝫ ē ma lefitiuꝫ. ſꝫ alicꝰ eoruꝫ quoꝙ ruꝫ opera naue aūt caupo nem aūt ſtabulum exercet cum eniꝫ neqꝫ ex malefitō neqꝫ ex ꝯtͣctu ſit aduerſus
euꝫ ꝯſtituta hͨ actō et aliqͣ tenus culpe reus eſt qui o ꝑa maloruꝫ hoīꝫ vt̓et̉. id̓o quaſi ex malefitio teneri vi d̓tur ¶ In hijs autē caſibꝫ ī fc̄ꝫ acto ꝯpetit q̄ h̓redi qͥ dedat̉ adu̓ſus h̓redē at̄ n̄ ꝯpetit. actiomib Vꝑeſt ut de acti onibus loquamur Mactio auteꝫ nͥl alid̓ eſt ꝙͣ ius perſequendi in iudicio quod ſibi debetur
ipſe filiꝰ hītet vel n̄ eū patre Sꝫ ec̄ ẜm azo. pr̄ h̓ tenetur d̓. peculio ut dictū eſt ꝑ. l. ff. de hijs qͥ deie. vel effu. l. i. §. ſi fi liuſ filio ꝟo ꝯdēnato ⁊ ibi pr̄ tenet̉ de peculio. c̄ vid̓at̉ qͣſi ꝯtͣhi c̄ filio ꝑ ſnīaꝫ. ut. ff. de noxali. act̄. l. ec̄ ſi ꝯdēnatꝰ. ⁊ ff. de peculi. l. iij. §. ideꝫ ſc̓bit. Itē exe̓citor qͥd ſit. dic. ut. jͣ. a ¶ Ex malefitio .i. actōe ī ſcm̄ īduplū. ut ꝙ cū eo. §. ij .ff. nau. cau. ſta. l. fi. et. ff. de furt̓. adu̓ſus nau. cau. ſta. l. fi. Itē eſt et alia ī fc̄m actō. q̄ eſt ex eo ꝯtractū d̓ recepto. ut. ff. nau. ca ſta. l. i. in pnͥ. rul̓ qͣi b (ex ꝯtrac. ꝯtrac tu. c¶ Aliqͣtenus cul pe. facit. ff. ad. l. acqͥ li. ſi ẜuꝰ ẜuū. §. ꝓculꝰ et. ff. furti adu̓. nau. cau. ſta. l. i. §. pnl̓. d ¶ Aut caſibꝰ .ſ. ſupͣ dictis om̄ībꝰ. e ¶ Que heredi. pati ēti iniuriā. ſꝫ in caſu d̓ ſuſpenſo nō dat̉ here di. ut diximus. s. e. §. ob hoīem. Et nota h̓ dr̄am inter actōꝫ ex maleficō ⁊ qͣi. nā vbi eſt ex maleficio ſi plu res ſunt quilibꝫ inſolidum conuenitur. ſꝫ ſecꝰ ī hac actione ex qͣi maleficio. ut. C. d̓ ꝯdi. furti. l. i. et. ff. nau. cau. ſta. l. i. et. l. fi. §. ſi plures. Itē in actōe ex maleficio vnꝰ ſoluēdo n̄ liberat aliū. ſꝫ ī hac ſic. ut. ff. nau. cau. ſta. l. lꝫ. §. poſſumus. Itē furi nō ꝯcedūt̉ actōes ex malefitō. ut. ff. nau. cau. ſta ſꝫ ⁊ ip̄i. ſꝫ ī actōe ex qͣi malefitō ꝯcedūt̉. ut dcō. §. poſſumus dat̉ ec̄ h̓ actio n̄ ꝯceſſa. ut. ff. de hijs qͥ eie. vel effu. l. ſi ꝟo pl̓ eſ. §. cū at̄. Itē hec gn̓aliꝰ dāt̉ h̓redibꝫ actoꝝ ut h̓ ꝙͣ iī le q̄ ſūt ex malefitio. ut. jͣ. de ꝑpe. et tē. act̓. §. ſed heredibus f ¶ Adu̓ſus h̓redeꝫ. ut. ff. d̓ iud̓. l. iul. ait. ⁊. ff. nau. cau. ſta. l. fi. §. pnl̓. g ¶ De actōibꝫ. id̓o poīt ī pl̓i. qꝛ pl̓es actōnes. ſūt ut. jͣ. e. ꝑ totū Sꝫ cū ſint plures. qͣre in ſingulari nu̓o dif finit̉. ut. jͣ. e. §. i. ℟º. lꝫ ſit nu̓s ſingular̓ſ tn̄ ponit̉ ut genus ut in alijs diffiōībꝫ ꝯtingit. et ſub ſe oēs ꝯtinet actōeſ Item quare non dixit de agēdo. ℟º. qꝛ illud ē facti. hoc iur̓ſ. Vꝑeſt. ſꝫ qͥd ſuꝑeſt. ℟. forma. ut. s. de iur̓. na. §. fi. Vel dic ꝙ. s. tͣctatū ē de obligacōibꝫ. qͣꝝ filie ſūt. actōes. ut. ff. d̓ ꝓcu. l. lꝫ. §. ea obligacō. et. s. de ꝟ. ob. in pͥn. ideo de filia pꝰ mr̄em poīt qͣi ordine ſucceſſorio. i ¶ Actō at̄ nͥl. no ꝙ acto qn̄ꝫ ꝓ actu poīt̉. ut. ī aut̓. d̓ n̄ alie. .§. ſi minus. in fi. et. C. de ſacroſā. ec. aut̓. hoc iuſ porrectū et de dona. inter vi. et vx. l. iij. §. ſcienduꝫ. c̓ca medium qn̄ꝫ ꝓ accuſatōe c̓mīali. ut. C. qn̄ ciui. actō c̓. p̄. l. i. qn̄ꝫ ꝓ iure agendi vel ꝑſeq̄ndi. ut. h̓. et. ff. e. l. nihil Itē noͣ ꝙ illd̓ qd̓ de actōe h̓ dr voluit pla. dicere de cā .ſ. ꝙ cā ſit actō. ut ſic̄ apd̓ dyaleticos d̓r argumētū qd̓ ex ꝓpoſitione. aſſumpcōe et ꝯcluſionē ꝯſiſtit. n̄ tn̄ ꝯcluſio. ſic apd̓ legiſtas actō cauſa agēdi d̓r. ut ſi dicā. ꝯueīo te ad. x. qꝛ vēdidi tibi equū ꝓ. x. ſit idē ac ſi dicerē. ago ꝯtͣ te actōe ex vē. Sed azo dic̄ qd̓ ve rū eſt aliud eē cāꝫ ⁊ aliud actōꝫ. nā obligacō ē cā⁊ mr̄ actō nis ſic̄ ergo aliud ē obligacō et aliud actō. ſic et alid̓ ē cā⁊ alid̓ acto It qꝛ vēdidi ē ſcm̄ ſꝫ actō ē ius. ut. ff. de cu. fu. l. ꝯſilio. §. fi. et h̓. Itē p̄t eē ꝙ vēdidi et nō ꝯpetit mͥ actō qͥa mͥ ſolutū ē. vel qꝛ r̓miſi. vn̄ hͨ ꝟba. qꝛ vēdidi. n̄ ſūt actō It̄ noīa certa actōnū ſūt a iur̓ inducta .ſ. ut ex empto et ſimiles nec hͦ ē inductū ut cā ſit actō ſi qͥs ergo velit dice̓. non p̄t cū lex n̄ dicat. ut. ff. de ſuppel. j. labeo. j fi. l. It̓ ſi cā eēt actō
fruſtra dicerꝫ lex mutari actōis nom̄ c̄ agit̉ de dolo pr̄oni vel ꝑētis. vel ſil̓iuꝫ ꝑſonaꝝ de qͦꝝ dolo n̄ agit̉ ꝑ actōneꝫ de dolo. ſꝫ ꝑ actōneꝫ ī ſcm̄. nam ad qͥd̓ mutarētur nomē euꝫ in cā maneret eadē. cū eſſꝫ ius ī ſola cā ꝯcludo ergo et dico ꝙ aliud ē cā. ⁊ aliud eſt actō It̓ lꝫ dixerī ꝙ noīa ſūt actōuꝫ ex empto ⁊ ſimileſ. caue tibi qꝛ n̄ ſūt actōeſ. ſꝫ actōnuꝫ noīa ſicut hͨͦ dictō homo. non eſt homo. ſꝫ ſigͣt hominem k Aliud ē. pꝫ gͦ ꝙ olī aliud erat. erat ei cō ceptio ꝟborum for mata a igr̄atibus ut ff. de orig̓. iur̓. l. ij. §. deīde ex hijs. ⁊. §. oīꝫ vn̄ formula vulgar̓ſ dicebatur. ut. ff. de furt̉. l. ſi ſeruus nauē ſed hodie h̓ ſolēnitaſ eſt ſublata. ut. C. de formū. et impe. l. i. et .ij. et ec̄ c̓ca int̓dicta eſt ſublata hmōi ſolē nitas. ut. jͣ. de int̓dic. .§. fv. Sꝫ q̄ erat olim dr̄a int̓ actioneꝫ et in terdeā. nā et īterdcā erāt ꝟboꝝ excepcio nes ut. jͣ. de īterdic̄. in pͥn. ℟. ut dicemnꝰ ibi At hodie nulla eſt dr̄a inter int̓dcā. ⁊ actōes cū interdcm̄ nͥl aliud ſit ꝙͣ actō p̄toria. ut. jͣ. de īt̓dic. .§. fi. l ¶ Quā ius .ſ. ciuile. vbi actō e ciuilis. vel p̄toriuꝫ vbi actō p̄toriā ē. nā ⁊ ciuiles actōes et p̄torias dico h̓ dif finiri Itē noͣ ꝙ actō eſt ius qͦ ꝑſeqͥm̉. ſꝫ obligacio ē ius ꝓpt̓ qd̓ ꝑſeqͥm̉. Et ſi q̄rat̉ qͥd ſit iſtud ius vel nat̉ale. vel ciuile. vel p̄torium vel gētiuꝫ. ℟. qꝛ ciuile vel p̄toriū ut mō dixi mus. nec facias magnā vim ibi. qꝛ cuꝫ multas hēat ſigͥfica cōes h̓ dictō. ius. ut. ff. de iuſti. et iur̓. l. pnl̓. et fi. hͦ ē ec̄ v nū de ſigͣtis eiꝰ ut dicat̉ ius agēdi vel ꝑſeq̄ndi. Sꝫ ꝓ deo ad cuiꝰ dr̄aꝫ poīt̉ ī diffinicōe ius cuꝫ ſingula mēbra poſita in diffinicōe ius hēant ſuum mīſteriū. ℟. ẜ. M. ꝙ ad dr̄am reꝝ corꝑaliuꝫ h̓ poīt̉ ut det intellige̓ ꝙ actō ſit res īcorꝑ alis qd̓ veꝝ ē. ut. s. de rebꝫ cor. et īcor. §. i. vel meliꝰ dicas ad dr̄aꝫ officij iudi. qd̓ nō eſt actō ut. ff. de minor̓. ꝙ ſi mīor .§. fi. lꝫ. M. dicat ꝙ offitiō iudicis ē actō et ē ꝓ eo qd̓ dicit lex in actōe īiur̓. fieri eſtimacōꝫ iudicis offitio. ut. s. de īiut̓ .§. pena at̄. et. §. in ſūma. Sꝫ certe actō iniuriaꝝ ē actō cui inheret offitiū iudicis. non tn̄ illd̓ offitiū ē actō. ſꝫ in facto potiꝰ hͦ ꝯſiſtit. ius eī petēdi ꝑ actōneꝫ mihi ꝯpetit. qd̓ per offitiū iudicis mitigat̉. Sꝫ quid petā. ℟. qd̓ eſtimauero. nā dēo eſtimare ſꝫ iudex poſſit refrenae̓. Eſt tn̄ qͦddā aliud offitiū qd̓ vicē ſuſtiꝫ et obtiꝫ actōis ut dicemꝰ. jͣ. e. §. pͣ. ī ti. m ¶ Perſeq̄ndi. hͦ d̓r ad dr̄aꝫ excepcōnū q̄dant̉ reiſꝑ quas defendunt̉. ſic̄ eī actōes ſūt arma actoꝝ. ita exceptiō es ſūt arma reoꝝ. ut. ff. de excep. l. ij. in pͥn. §. illud n ¶ In iudicō. hͦ dic̄ ad dr̄aꝫ eoꝝ q̄ fiūt eciā licite et exͣ iudi ciū. n̄ tn̄ ſūt actōes. ut ſi nocturnū vel diurnū furē. vel mili tem deferentē miliciā qͥs capiat. ut. ff. ad. l. acqͥli. l. iiij. et. C. qn̄ lꝫ vnicuiqꝫ ſine iu. ſe. vin. l. i. et. ij. Et et ꝓpt̓ debito rē fugitm̄ qͣꝫ caꝑe poſſumꝰ. ut. ff. de hiſ qͥ ī frau. cre. l. ait. p̄tor. §. ſi d̓bitorē. lꝫ qd̓ exponāt. l. ibi ꝙ captꝰ fuit auctͣte iudicis o ¶ Debet̉. hͦ duobꝫ modis expoīt̉ .ſ. ad dr̄aꝫ real̓ actōis ẜ. azo. et ita ſtricte accipit̉ hͦ diffinicō ꝓ perſonali actōe tm̄. ſic̄ accipit̉. ff. e. l. actō in ꝑſonā. al̓. largius ut eēi am realē ꝯtineat. nō tn̄ offitiū iudicis. ut. ff. e. l. actōnū ge nera. qn̄ꝫ largiſſime. ut eciā iudicis offitiū ꝯtīeat illd̓ .ſ. qd̓

IIII
¶ Oīm aūt actōnū q̓bus int aliqͦs apud iudicēs ar bitroſue de qͣcūqꝫ re q̄ri tur. Sūma diuiſio in duo gn̓a deducit̉. aut em̄ ī rem ſunt. aut in ꝑſonam. Nāqꝫ agit vnuſquiſqꝫ aut cum eo qui ei obligatꝰ eſt. vel ex contractu vel ex malefi cio. Quo caſu ꝓdite actio nes ſunt in ꝑſonaꝫ. ꝑ quas actorintendit aduerſariū
ei dare. aut face̓ oportere et alijs quibuſdā modis. ¶ Aut cū eo agit qui nul lo iure ei obligatus e. mo uet tn̄ alicui de aliqͣ re cō trou̓ſiaꝫ. Quo caſu ꝓdite actōnes in reꝫ ſunt. veluti ſi rem corꝑalem poſſideat quis. quā ticius ſuam eſſe affirmet poſſeſſor autē do minū ſe eſſe dicat. Nam ſi ticius ſuā eſſe intendat in
eſt loco actōis. ut ꝑ qd̓ reſtitucō minoꝝ petit̉. ut. ff. e. l. actōis ꝟbo. Vel ponūtur hͨ ꝟba ad dr̄iaꝫ c̓mīaliū actōnuꝫ ꝑ qͣs n̄ ꝓſeqͦr mͥ debitū. ſꝫ vīdictaꝫ. et ẜm hͦ realē actōnem dicas diffiniri h̓. licꝫ eī n̄ ſit obligatꝰ qͥ realit̓ tenet̉. vt. jͣ. e. §. ibi aūt cū eo qͥ nullā. ⁊cͣ. veꝝ eſt ꝑſonalit̓. groſſe tam̄ p̄t dici ꝙ ſit vealiter obligatuste. fac̄ ꝓ h ut ec̄ real̓ h̓ diffini at̄. qꝛ v̓bū debe̓. et ad actōnē ī rē. et ad actōnē īꝑſonā refer tur. vt. ff. de ꝟ. ſig̓. l. pecunie. §. fi. Itē fac̄ qd̓ ē in diffinico ne vbū ꝑſequēdi. ē ꝯn̄e tā ad realeꝫ ꝙ ad ꝑſonalē actōnem vt. ff. e. l. actō in ꝑ ſonā. Itē fac̄. jͣ. e. §. j. ꝯnci. vbi actō ralis ſpēs ē actōnis. ſic̄ ꝑ ſonalis. et ita large accipias hͦ verbū de bet̉. ſꝫ īſtricta ſigni ficacione ꝟbi huius debe̓ tm̄ alienū ⁊ nō meū. mihi debet̉. vn̄ ꝑſonalis obligacio tantū diffiniri vi det̉. vt. jͣ. e. §. ſic itaqꝫ. et. sͣ. del̓. §. ſꝫ ſi rē. Sꝫ c̓te qn̄qꝫ ego eciā ad id qd̓ n̄ mihi debet̉. vt. C. d̓ pact. l. ſi pacto qͦ penā nā ibi ago ad id quod nō ē debitū. ſꝫ ad id quod ex nudo pacto ꝯueīt. Sꝫ c̓te illud naturalit̓ erat debitū qd̓ nūdo yacto debat̉. vt. ff. d̓ fideiuſ. l. fideiuſſor. vel nō agit̉ ibi ad id qd̓ nūdo pacto debet̉. ſꝫ ad id qd̓ vere debet̉. ſꝫ p̄t ex tu eiꝰ ꝯſeqͥt̉ ec qd̓ nūdo pacto debet̉. vi. ff. d̓ ꝟ. ſig. ſi cui tē oppono d̓ popularibꝰ actionibꝰ. nā ī eis nō dr̄ debitū et tn̄ petit̉. vt. ff. de p̄opu. act. l. pe. ſꝫ nō obſtat ꝙ ſaltem pꝰ lit̓. ꝯt̓. debet̉. vel dic̄ qꝛ et ſibi debitū ꝓſeqͥt̉. nā cū to ti populo ſit debitū. gͦ et ſibi. Itē oppono ī actōne īiuriaꝝ qꝛ nō dr eſſe in bonis. vt. ff. de iniur̓. l. īiuriaꝝ. Itē nō ad debitū. ſꝫ ad vindictā ꝯpetit. vt. ff. de col. bo. l. ij. §. eman cipatꝰ. et tn̄ ē actō. ℟n̄. nō ē ī bonis vt tͣnſeat ad heredes vt. ff. ad. l. falci. l. penalis. Itē lꝫ dēt̉ ad vīdictā. tn̄ p̄t de beri michi ꝓpt̓ id qd̓ ē ī eſtimacōne vindicte vel in alterā vindictā. Itē oppoīt̉ d̓ heue. pet̓. Itē d̓ actōne d̓ pecul̓. naꝫ in hijs agit̉ ec̄ an̄qͣ ſit penes poſſeſſorē. vel anteꝙͣ ſit in peculio vt. ff. de pet̓. h̓re. l. iiij. et. l. ſi qͦ. et. ff. de pe cul̓. l. q̄ſitū. in pͥn. et. ff. d̓ lib̓. le. l. ſi qͥs reū. §. idē. Sꝫ dic eſſe ſubaudiēdū h̓. vel d̓bebit̉. Vel dic ꝙ qn̄ fuit acto ꝓpō ſita .ſ. efficax tm̄ ꝓ eo ꝙ tunc erat penes poſſeſſorē vel in peculio. et poſtea cū agebat̉ eatenus. et actōnis efficacia creſcebat. cū vniuerſalis vel in aliquo vniuerſo fuit peti cio. vt. ff. de iudi. l. ſolemus. Itē opponit̉ de actōnibꝰ qͣs intedūt aliqͥ ꝓ alijs vt ꝓcurator ⁊ tutor ⁊ p̄latꝰ et ſil̓es na agūt et tn̄ n̄ ſibi d̓bitu petūt. ſꝫ dic ꝙ qͣſi dn̄i ſūt. vt. ff ꝙ eptore. l. qͥ fūdū. §. ſi tutor. Vel dic ſibi .i. ei cui actō cō petit dēt̉ q̄ ītēdit̉. l̓ ſubaudit̉ ꝙ ſibi dēt̉. ul̓ ei cuiꝰ noīe a git. huiꝰ alt̓natiue ẜa ꝑs ē ꝟa. Factōnes ſūt q̄ corā alijs p ¶ Int̓ aliqͦſ vidr īnue̓ ꝙ alies iudicibꝰ ꝓpōnūt̉ ſꝫ n̄ ē ꝟm q ¶ Iudices. ordīarios vel delegatoſ. veos actōnes ꝓpō Arbitros .ſ. ꝯ ꝓmiſſarios. nā ⁊ apd̓ꝫ nēde ſūt. ut h̓. ⁊ ff. d̓ arbi. l. j. eſt eclibellꝰ offerēdꝰ. vt. C. d̓ arbi. l. cū an̄ .§. lꝫ c̓ca fi. Sꝫ ꝯtra ẜm pla. C. de ep̄. ⁊ cl̓. aut̓. gn̓al̓r. Ad qd̓ ℟ n̄. qꝛ ibi n̄ d̓ libelli oblatōe loqͥt̉. ſꝫ d̓ r̓miſſiōe cauco nis q̄ ꝯſēſuꝑciū fieri pt̄. ff. d̓ fer̓. l. j. j. ℟n̄. ⁊c̓. pe. l. j. īfi. De qͣcūqꝫ gn̓alit̓ accipe vbū rei. ut. ff. ſi? nā ꝓ corꝑa libꝰ. ⁊ icor. ꝯpetūt actoſ. ut. jͣ. e. §. ꝓx. ⁊. §. ij. ⁊. ff. ſi ẜuitꝰ
vēdi. l. ij. ī. pͥn. ma qͦ ad tͣctatū. ul̓ fūma .i. breuis. breui t ¶ Sūma. i. pͥ or. n. eē n̄ pt̄ ꝙͣ bimēbris ſic̄ iſta ē. ſꝫ oppo nit̉. jͣ. e. §. q̄dā. ℟. qꝛ ⁊ ille ſūt reales qn̄ ad res agit̉. Itē ī ꝑſonā qn̄ ad ꝑſonales p̄ſta neſ agit̉. īmo ec̄ ſi ſimul agat̉ nō tn̄ egredi ōnē. alias diuiſionē. cū ſint ī re ⁊ in ꝑſonā. niſi em̄ ſic ex pone̓nt̉ iā miulte īueī rēt̉ breuiores. ut. jͣ. e .§. alie. ⁊. §. actionū ⁊ alie quēdā diuiſiōes q̄ bimbres vl̓ b̓uio res inuenirentur. u ¶ Itē īrē ſūt. ideo in re dicūt̉. qͣꝛ rē cō comitāt̉. ff. d̓ publi. l. imꝑatores. et in ꝑ ſona. qꝛ a ꝑſona non r̓cedūt obligati. vel heredis eiꝰ cuiꝰ ea dē ē ꝑſona. vt. ff. e. l actōi gn̓a. §. j. ⁊. ij. et in aut̓. de iur̓iur̓. a mo. pͥ. in pͥn. coll. v. x ¶ Aut h̓ r̓ſpicit ali ud aūt qd̓ ē cū eo ⁊cͣ ¶ Per qͣs .ſ. ꝑſona leſ actōeſ. ccō ē ī obligacōe. ut. ff. d̓ ꝟ. ob. I. ꝟ̓ at̄ n̄. §. fi z ¶ dae̓ cū da oꝑte̓ cū ſcm̄ ſit in obligacōe. vt ſi ꝓmiſi a ¶ Aut face̓ ſti ſcribe̓ libꝝ. qd̓ petit̉ act̓. ex ſtipl̓atū. ut sͣ. d̓ ꝟ. ob. in pͥn. vſi ex ꝯtͣctū. ⁊. q. ex malefico. nec. n. de b ¶ Modis. id ē qͣ his. sͣ. dixerat. qd̓ reprobatur. qꝛ ex qͦ dixit de his q̄ ſūt ex ꝯtͣctu vel ex delicto. ꝑ conſequens de hijs q̄ ſūt ex qͣſi ꝯtͣctu ⁊ ex qͣſid̓licto. vt. sͣ. d̓ ob. q̄ ex ꝯtͣc. ī pͥn. ⁊. sͣ. t. j. in pͥn. Vel dic oīa iſta. sͣ. eſſe ꝯp̄hēſa. Sꝫ ſūt ſupͣdcā intelligēda vbi p̄ciſe agebat̉ addādū vl̓ faciēduꝫ h̓ aūt qn̄ nō p̄ciſe ſꝫ ſubalt̓nacōne. vt hͦ aūt illud. ſꝫ hͦ re ꝓ bat̉. qꝛ n̄. sͣ. dixit ꝙ p̄ciſe qͥd fieret. Dic gͦ h̓ de ꝯd̓. furtiua loqͥ q̄ ē ꝑſonal̓. n̄ tn̄ ex ꝯtͣc. vel qͣſi. l̓ ex maleficō. vl̓ qͣſi. ſꝫ ex varijs figuris cāꝝ orit̉. vt. ff. d̓ act. ⁊ ob. l. j. ī pͥn. Itē de int̓dictis oībꝰ pt̄ dici. ꝙ oīa ſūt ꝑſonalia. ut. ff. de int̓ dic̄. l. j. §. fi. nō tn̄ iur̓ ordīario. ſꝫ exͣordīario ſūt introducta vn̄ n̄ ꝯtinēt̉ ſub hac diuiſione. ex ꝯtͣc. vel qͣſi. vel ex male ficō. vel qͣſi ex de licto. tn̄ ꝓpt̓ d̓lictū qn̄qꝫ dāt̉. vt ī īterdi cto. vn̄ vi pt̄ videri. qn̄ꝫ n. vt ī int̓dicto qd̓ vi aūt clā qn̄ꝫ ꝯtͣ eū qͥ n̄ fecit opꝰ. ſꝫ ſcm̄ hꝫ dat̉. vt. ff. ꝙ vi aut clā. l. iij. .§. ⁊ clā. et. l. ꝯpetit. Et vt b̓uit̓ dicā ille t̓ciꝰ articl̓ꝰ qͥ dr̄ ff. e. l. j. ī pͥn. ex varijs figuris. ⁊cͣ. ē qd̓ h̓ dr̄ ⁊ ī alijs qͥbuſ dam ⁊cͣ. ynota h̓ ꝙ ille qͥ rē meā tenet nō ē mihi id̓o obli c Iure. gatꝰ. ſꝫ rōe poſſeſſiōis eū poſſuꝫ ꝯueīe̓. vt. C de ali. iu. mū. cā fac. l. j. Sꝫ oppono. teneris mihi ad rē re ſtituēdā. gͦ es obligatꝰ. ℟n̄. nō ē ꝟin qꝛ tenet̉ duobꝰ mo dis accipit̉. nā ſi dicas teneris. id̓o qꝛ ex nat̉a actōnis ſis mihi obligatꝰ falſū ē. Si ꝟo dicas. teneris. qꝛ ꝑ officiuꝫ iudicis dꝫ tibi neceſſitas iponi vt reſtituas. ꝟm e. vt. ff. d̓ rei ven. qͥ r̓ſtitue̓. et ſi hͦ mō accipiat̉. teneris. gͦ es obliga tꝰ non ſeqͥt̉. Rota ī actōe ī re ex ꝑte actoris alteꝝ duo d Poſſideat. rū debe̓ int̓ueīre .ſ. dn̄iuꝫ. vt. ff. d̓ rei vē. l. in rē. et hic. vel qͣſi dominiū. vt ī emphiteota. ſuꝑficia rio. et ī bone fidei emptore. et ſimilibꝰ. vt. jͣ. e. §. alie. ⁊. ff. ſi ag̓. vec. l̓ emphite. l. j. §. fi. et. l. ij. ⁊. iij. ⁊. ff. de ſuꝑficie bꝰ. l. j. ī fi. j. ℟n̄. ⁊. §. qd̓ ait. Itē ex ꝑte rei ſiml̓r alteꝝ du oꝝ. ſcꝫ poſſeſſio vel qͣſi. vt qꝛ dolodeſierat poſſidere. vt h̓. ⁊. ff. d̓ int̓ro. ac. qͥ ẜuū. §. īiurie. et de noxal̓. electio. §. j. e ¶ Dicat. hͦ nō ē neceſſe ꝓbare vel dice̓. ſꝫ ex volūtatē dr̄. vt. C. de eden. qui accuſare. et de rei ven. l. fi. et. jͣ. de int̓ dic. §. ꝯmodum.

L
rē actio eſt. ¶ Eq̄ ſi agat ius ſibi eſſe in fundo forte vel edibꝰ vtendi fruendi. vel ꝑ fundum vicini eundi agēdi. vel ex fundo vicini aquā ducēdi in rem actio ē. ¶ Eiuſdeꝫ gn̓is ē actio d̓ iure predioꝝ vrbanorū veluti ſi agat ius ſibi eſſe. alcius edes ſuas tollendi ꝓſpiciendiue vel ꝓiciendi aliqͥd vel immittēdi tigna d̓ vſufructu ⁊ d̓ ẜuitutibꝰ predioꝝ ruſticorū ¶ Itē prediorū vrbanorū īuiceꝫ qͦꝫ ꝓdite ſunt actōes ut ſi quis intēdat ius non eſſe
aduerſario vtendi fruēdi eūdi agēdi aquā ve duce di. Itē alciꝰ tollēdi ꝓſpi ciēdive vel ꝓijciēdi. immit tendi ¶ Iſte qͦꝫ actiones in rē ſunt. ſꝫ negatiue. qd̓ genus actōis in ꝯtrouer ſijs rerū corꝑaliū ꝓditum nō eſt. Nā in hijs is agit. qui nō poſſidet. Ei vero qͥ poſſidet nō ē actio ꝓdita ꝑ quā negat rem actoris ī vicini edēs. ¶ Cōtra qͦꝫeꝝeſſe. ¶ Sane vno caſu qͥ poſſidet. nͥlominuſis acto ris ꝑte obtinet. ſic̄ in lacio ribꝰ digeſtorū libriſ opor tunius apparebit. ¶ Sed S iſte quidē actōnes quarū
a Reꝫ corꝑalē. bn̄ rē dic̄ corꝑalē. qꝛ īcorꝑalia nō vēdi cāt̉. vt. ff. d̓ rei vē. l. vēdicatō. b ¶ Eq̄. .ſ. dat̉ actō īrem. c ¶ Agat .ſ. actōe ꝯfeſſoria ꝙ ſic vocet̉ legit̉. ff. ſi ẜui. vē. d ¶ Vtēdi. h̓ ẜuitꝰ eſt ꝑſonalis. ſꝫ ſeq̄ntes. Al. ij. in pͥn. reales ſūt. vt. ff. d̓ ẜuit̓. lj. e ¶ In re ꝯfeſſoriā f ¶ Gn̓is .ſ. ꝙ ſit ī rē g Alciꝰ tollendi ut ſi erat ī qͣſi poſſeſſi one ſeruitutis domꝰ mee. ne mihi liceret alcius tolle̓ me volē te edificare. debeo a ge̓ negatoria ⁊ ita h̓ īterſit exemplū nega torie. ut. ff ſi ẜui. vē di. ⁊ ſi fōte. §. j. ī hac em̄ regatoriā ẜuitu te ꝟbis affirmatiuiſ ⁊ ꝯfeſſoria negatīs ꝓpoīt̉. vt. ff. ſi ẜ. vē di. l. loci. Alia ꝟo ex ēpla q̄ ponūt̉ bn̄ po nūt̉ in ꝯfeſſoria vſqꝫ illuc ⁊ ꝯtͣ. ⁊cͣ. Vl̓ po ne hͦ exēplū ī ꝯfeſſo ria. vt ſi talē mihi de beas ẜuitutē. ut al ciꝰ teneas edificatū vt. ff. d̓ ẜ. ur. p̄di. ſi arborē. §. interdum. et. l. eum debere. h ¶ Cōtra. id ē ī cō trariū. nā. s. d̓ ꝯfeſ ſoria ꝑ quā ẜuitutes debēt̉. nūc denegatoria ꝑ quā ſeruitutes denegāt̉. vt. ff. de ẜui. ven. l. ij. ctiones .ſ. negatorie. i ¶ Prodite ſūt aꝝ di. exēplū ꝯfeſſorie. in his em̄ exēplis k ¶ Aſciꝰ tollē? oībꝰ r̓petit̉. vel dic nō repēti. nō ad hͦ ex ēplu. ſꝫ ad alia ſic. Sꝫ q̄rit̉ h̓ qͣre noīa tl̓ia dāt̉ talibꝰ actō nibꝰ. ℟ n. pla. qꝛ negatoria negatīs ꝟbis ꝓponit̉. ꝯfeſſo ria vero affirmatīs. hͨ opīo r̓ ꝓbat̉ ī ẜuitute alciꝰ tollēdi. ibi em̄ ꝯfeſſoria negatis. negatoria affirmatīs ꝟbis ꝓpo nūt̉. dic gͦ pociꝰ īſpiciēdā eſſe nat̉aꝫ ꝙͣ ꝟba. vt ꝯfeſſoria ideo dicat̉. qꝛ ad hoc vt ꝯfiteat̉ ſe debe̓ dat̉. negatoria at̄ qꝛ negat̉. Itē qͣre iſte dicūt̉ ī rē. ℟n̄. qꝛ ad ſil̓itudinē rei vēdāt̉. ſic̄ em̄ illa rōe dn̄ij vel qͣſi dat̉. ſic et iſte. vt ecce rō ne dn̄ij dat̉ ꝯfeſſoria ſcꝫ dn̄o fūdi cui ẜuitꝰ debet̉. vt. ff. ſi ẜui. ven. l. ij. §. hͦ aūt ē et rōne qͣſi dn̄ij vt fructuario credi tori ⁊ ſuꝑficiario. Itē publiciana dat̉ ei cui ẜuitꝰ ē ꝯſtitu taa dn̄o fūdi. vt. ff. d̓ remiſſi. l. j. §. idē iul̓. et de ſuꝑfic̄. l. j. .§. fi. et ſi vſufruct. pe. l. j. et de publi. l. ſi ego. ij. et. iij. ℟n̄. Itē ſic̄ rōne poſſeſſionis. vel qͣſi dat̉ rei ven. ſic et hͨ ꝯfeſſoria rōne vere poſſeſſionis adu̓ſus eū qͥ poſſidet agꝝ qͥ ẜuitutē debet. ut. ff. ſi vſufruc̄. pe. l. fi. hͦ idē ī negatoria na ip̄a rōne dn̄ij dat̉ dn̄o fūdi qͥ negat ẜuitutē debere. vti lis aūt qͣſi dn̄o. qꝛ iuſ hꝫ ī fūdo que negat ẜuitutē debere vt. ff. ſi ẜui. ven. l. ij. Ecōtra rōne poſſeſſionis ītendit̉ ꝯtͣ eū qͥ poſſidꝫ rē rōne vſufruc̄. vt. ff. de acquir̓. poſſ. nat̉al̓r vel qͣſi poſſidet. vt ſi reu̓tat̉ ꝓpt̓ aliā ẜuitutē quā ſibi dicit debita. ī qͥbꝰ n̄ ē ꝟa poſſeſſio etiaꝫ naturalis. ar. ff. de ſer. vr. p̄di. l. ſi edes. §. lib̓tas. ⁊ §. ſe. et rōne hoꝝ ſil̓iū dicūt̉ in re. Itē noͣ ꝙ dic̄ pla. ꝙ negatoria ita demuꝫ dat̉ ſi fūit ſeruitꝰ ꝯſtituta ⁊ poſtea amiſſa. ſꝫ fl̓m eſt. competit em̄ ⁊ ſi nulla fuit. vt. ff. ſi ſerui. ven. loci §. ꝯpetit. ⁊. l. fiſtulas. l ¶ Iſte qͦꝫ. d̓ qͥbꝫ. sͣ. ꝓx. §. dixi. nā ad ꝓxīa ē faciēda reſacō vt. ff. del̓. j. ſi ẜuꝰ pl̓iuꝫ. §. fi. ⁊ d̓ teſta. he̓des §. ſꝫ ſi noͣui
nā alie nō ſūt negatīe ſꝫ affirmatīe. ſꝫ ī eo qd̓ dic̄. in rē ſunt. pt̄ ad vtꝝqꝫ referri. enis .ſ. negatīaꝝ ⁊ affirmatīaꝝ. Et m ¶ Qd̓ genꝰ actō nota ꝙ nomen actōnis largē h̓ poni tur. alias voro pro perſonalibus tm̄. vt diximus. sͣ. e. §. i n ¶ His ſcilicet in cauſis rerum corporalium. o ¶ Qui nō poſſidet. ſcꝫ in ſolidum. ſi emꝫ duo aſſerāt ſe poſſi dere. ⁊ vt qꝫ vincit. pot̓it alter vendica re. vt. ff. vti poſſi. ſi duo. in fi. i. ℟ n. p ¶ Negat re actoris hͦ ꝟba reſtn̓gūt pre cedētia. ſcꝫ eī ꝟo ⁊cͣ. nā hͦ ꝑ̄petuo veꝝ eſt ꝙ alias nō dat̉ actio poſſidenti per quaꝫ negat rē actoris eē ſꝫ pt̄ poni caſꝰ vt poſ ſeſſor hēat actōeꝫ. quā dicat ſe dn̄m eē vt. ff. d̓ rei vē. l. offi ciū. ⁊. ff. vſu fru. quē admodū ca. ſi vſufr. noīe ꝯſtat em̄ como datariuꝫ nō poſſide̓ ⁊ ꝯmodāteꝫ poſſide̓ vt. ff. ꝯmo. l. rei. jdē ī ꝯductoe̓ ⁊ locatōe̓ vt. ff. d̓ vſuē. n̄ ſoluꝫ .§. i. Alij dicūt. l. illā officiū. loqͥ qn̄ alius n̄ poſſidens agit. vt ſic rōne detētacōis tl̓is agat̉. Sūt ⁊ alij. vt bau. ⁊ loth qͥ dicūt ꝙ eoip̄o ꝙ agit poſſeſſor rei vē. renūciet cauſe poſ cū hoc ſit īpoſſibile. et poſſidere ⁊ vendicare poſſeſ. pͥma q ¶ Nno caſu. vt īduplicibꝫ iudicijs vt Iverior eſt. ff. de iudi. in t̓bꝫ. et. jͣ. e. q̄dā. et. ff. vti poſſ. ſi duo. §. i. ⁊. jͣ de int̓dic. §. t̓cia. et. ff. fam̄. h̓r. l. i. vel dic ꝙͣ dic̄ de qͣlibet excepcōne ꝓponēda. nec em̄ h̓ dic̄ ꝙ ſit actor. ſꝫ caute dicit ꝙ ꝑtes ſiue onera actoris fuſtinet ẜ jo. vt. ff. de excep. l. i. r ¶ Apparebit. vt. ff. de iud̓. l. in t̓bꝫ. ẜm pͥmum. vel. ff. d̓ s ¶ Sꝫ iſte. latent̓ accedit ad lexcepe̓. l. i. ẜm ſcd̓m. ſcd̓aꝫ diuiſionē .ſ. alie ſūt ciuiles. ⁊ alie p̄torie. et d̓ omībus exēpla poīt. Sꝫ q̄rit̉ de duabꝫ .ſ. de actōne ī rē q̄ dat̉ ꝯtra eū qͥ dolo deſijt poſſide̓. videt̉ em̄ pretoria. vt. ff. de noxa. act̓. l. el ectō. §. i. Sꝫ ⁊ ciuilis videt̉ īſpecta ꝑſona q̄ d̓ iur̓ ciuili admittit̉ ad agēd̓ vt. ff. d̓ rei vē. in rē. ſꝫ dic eā ciuilē inſpecta pociꝰ ꝑſona actoris q̄ dignior ē. vt. ff. de excep. do. pure. §. fi. Et hͨ ꝯſid̓acō ſꝑ habet̉. nā her̓. peticō dicit̉ p̄toria qn̄ bonoꝝ poſſeſſori dat̉. vel fidei ꝯmiſſaria licꝫ ꝯtͣ poſſidentē ꝓ he̓de vel ꝓ poſſeſſore det̉. ⁊ ecōtra ſi detur he̓di. de iur̓ ciuili dicat̉ ciuilis. vt. ff. de pet̓. her̓. l. i. ſꝑ em̄ iudicamꝰ actōꝫ. ſit ciuilis vel p̄toria īſpecta ꝑſona actoris Ccd̓o q̄rit̉ de actōne ꝯmodati. ſꝫ dic ea ciuilē. vt. ff. ꝯmo. l. incōmodato. §. fic̄. et qd̓ d̓r. e. t. l. i. p̄tor ait ⁊cͣ. l̓ ꝯpro bādo vel ꝯfirmādo dic̄. n̄ īueniēdo. ſic ⁊ pe. her̓. d̓r. ff. ſi ꝑs he̓. pe. l. i. ī pnͥ. ſꝫ tn̄ ip̄a ciuilis ē. cū ſit ex ſe. cō. ⁊ centu ui ral̓ dicat̉ vt. ff. d̓ he̓. pe Itē ve. §. cū aūt. ⁊. C. de he̓. pet̓. l. fi. ī pnͥ. om̄s eī actōnes q̄ oriūtur ex his. v. ꝑtibꝫ iur̓. ſcꝫ lege ſe. cō. ple. pnͥ. pla. et & nẜ pru. ciuiles ſūt. qͥ ꝟo a ma giſtratibꝫ vel p̄toꝝ edicto deſcēdunt p̄torie ſūt. vt. sͣ. de iur̓. na §. ꝯſtat. vſqꝫ ad. §. ex non ſcripto. ⁊. ff. d̓ iuſti. ⁊ iu. l. ius aūt. ⁊. jͣ. de ppe. ⁊ tē. ac. ī pn̄. alie aūt p̄ter duas ſipͣ dictas certe ſunt. vtrum ſint pretorie vel ciuiles.

IIII
mencōnem habuimꝰ. et ſi que ſunt ſil̓eſ ex legittimiſ ⁊ ciuilibꝫ cauẜ deſcedunt ¶ Alie autē ſunt qͣs p̄tor ex ſua iur̓dictōne ꝯꝑatas hꝫ tā in rem ꝙͣ in ꝑſonam quas ⁊ ip̄as neceſſariuꝫ ē exēplis oſtendere ¶ Ecce plerūqꝫ ita ꝑmittit p̄tor ī rē age̓. vt vel actor dice̓t ſe quaſi vſucepiſſe qd̓ non vſuceꝑat. vel ex diuerſo. ſi poſſeſſor dice̓t aduerſa riū ſuū n̄ vſucepiſſe. qd̓ v ſucepit. Nāqꝫ ſi cui ex iuſta cā reſ aliqͣ tͣdita fuerit veluti ex cā empcōis a̓do nacōnis. aut dotis. aut le gatoꝝ. necdū eius rei dn̄ſ effectꝰ. ſi eiꝰ rei caſu poſ ſeſſione amiſerit. nullā hꝫ in rem directā actionē ad eā ꝑſeq̄ndam. Quippe ita prodite ſunt iure ciuili a ctiones. vt q̓s dn̄ium ſuū vendicet. Sꝫ qꝛ ſane duꝝ erat eo caſu d̓fice̓ actōne inuēta ē a p̄tore actio in qͣ trāqꝫ alt̓natīe ꝓpoī. dicit is qͥ poſſeſſionē ami ſit eā rem ſe vſucepiſſe. et
s ¶ Cuaꝝ mencōnē .ſ. exp̄ſſaꝫ vt de quibuſdam dictum eſt t ¶ Et ſi qͥ ſūt ſil̓es. vt ſubic̄. vt q̄ ſūt ex ꝯtͣct. l̓ qͣſi. vel ex d̓ lic. vel qͣſi. vel ex varijs figuris cauſaꝝ. vt. sͣ. e. §. i. et. ij. u ¶ Legittimis. id eſt ex lege. xij. ta. x Et pro. id eſt. y ¶ Ciuilibꝫ. ⁊ dic ciuilibꝫ .i. ex aucͣte iur̓ prudētiū ⁊ eorū ℟nẜ. nā totuꝫ ē ius ciuile. vt. ff. de iuſti. et iur̓. ius aūt ciuile. et de ori. iur̓. l. ij § ¶ Tā nouiſſime. in re i. tā in rē tm̄ ꝙͣ īꝑſonā tm̄. nec eī a liqͣ p̄toria inuenit̉ q̄ ſit mixta .ſ. ī rē ⁊ ꝑſo nā. lꝫ ciuilis tal̓ īue mat̉. vt. jͣ. e. §. q̄dā ꝯtͣ. ff. d̓ poſ. he̓. pe. l. iij. et pͥmo h̓ de rea libꝫ dic̄ vſqꝫ ad. §. in perſonam. ⁊ poſtea de ꝑſonalibꝫ dicet. pſas .ſ. p̄toriaſ a( quaſti diceret. n̄ ſolū ciuiſe qͣm expoſuimꝰ b ¶ Receſſariū. id eſt vtile. qd̓ eī medicam̄ ta morbis. hͦ exhibēt iura negocijs. vt in autͣ. h̓ ꝯſtō. inno. ꝯ. i pnͥ. coll̓. viij. nec eī ncc̄itas ī pnͥcipe īponi pt̄. vt. ff. de le. ⁊ ſe. ꝯ. pnͥceps. Itē qꝛ ꝑ exempla aꝑtius intelligetur. vt h̓. ⁊. C. de tͣnſac. vt reſponſum. et. ff. de col. bo. §. pretor iulianus. c ¶ Ecce h̓ eſt primum exemplum. quod exponitur ſtatim ibi nāqꝫ ⁊cͣ. ac. hͦ ſꝑ dice̓ nō pot̓it .ſ. contra dominum. d Glerumqꝫ. quia niſi in caſibus vt ſtatim dicemus. e ¶ Diceret. agendo publiciana. accur. f ¶ Vel ex diuerſo. hoc exponitur. jͣ. §. rurſus. g ¶ Poſſeſſor. id eſt dominus quondam ad queꝫ redijt nūc poſſeſſio. vel dic poſſeſſor quondam nunc petitor. h ¶ Ex iuſta cā. id ē ex aliqͦ ꝯtractu qͥ d̓ſcēdit ex iuſta cā. id eſt ex affectōne vt̓uſqꝫ ꝑtis. v. ff. e. l. ī oībꝫ. quā affectōeꝫ iuſtū eſt ẜuari. vt. sͣ. de reꝝ di. §. ꝑ tradicōneꝫ. et hͦ dumo cā vel titulꝰ fuerit aptꝰ dn̄iū trāſferre licꝫ nō trāſferat qꝛ tradicō nō plꝰ tͣnſfert ꝙͣ ſit apd̓ eū qͥ tradit. vt. ff. de pu. l. j. ī pnͥ. ⁊. l. ij. et. iij. ⁊. iiij. ⁊. v. ⁊. vj. ⁊. vij. ſi ꝟo ꝯtͣctꝰ nō eſt abilis tͣnſferre dn̄iū. n̄ ꝯpetit public̓. vt. ff. e. q̄cūqꝫ. §. i ¶ ¶ Tradita. a nō dn̄o. ꝑ tradicōꝫ dn̄s fcūs n̄ fuit. ſi at̄ k ¶ Effectꝰ. p̄ vſuca. nā/ alt̓o iſtoꝝ modoꝝ fc̄s dn̄s fu̓it publiciana ei nō dat̉. ſꝫ directa rei vē. vt. ff. d̓ pu. l. i. ī pnͥ. l¶ Caſu. p̄mo et ſi qͦcūqꝫ mō. nā et ſi ꝑ furtū et. §. i. vel rapina vel aliā vimamiſerit. n̄ tn̄ hꝫ īrē actōꝫ directā hāc lꝫ habeat ⁊ alias actōnes. vt furti. vel vi bo. rap. ⁊ ſil̓es. vt. sͣ. de ob. ex d̓lic. §. ſꝫ ⁊ boē fi. ⁊. sͣ. vi. bo. rap. §. fi. m ¶ Nullā. de alijs aūt realibꝫ ꝯſtat. ſꝫ de hac rei ve. dubi n ¶ V et dn̄iū. hͦ videt̉ fl̓m. nā aūt hēo dn̄iū tatur et tuo n̄ vedico qd̓ hēo. ſi n̄ hēo. nec tūc vēdico. vt. ff. d̓ rei ve. l. in rē. i. ℟n. Itē dn̄iū ē ius ⁊ res in corporalis. quō gͦ vendicatur. Sed dic dominium. id eſt rem racōne dominij. o ¶ Directā. Sꝫ nūqͥd publiciana ꝯpetit rōne vtilis dn̄ij. qdā dicūt ꝙ ſic. dicētes ꝙ vtile dn̄iū hꝫ cui publiciana co petit. et dict hāc eē cāꝫ publicianē. ſic̄ directū dn̄iū ē cā di recte actōis ī rē. vt. ff. de rei vē. in rē. Alij dic̄t. ꝙ nec vtile dn̄iū habeat. cū ille qͥ vtile dn̄iū hꝫ ec̄ ꝯtͣ dn̄m agat. vt. ff. ī ager. vec. vl̓ emphi. pe. l. i. ⁊. ij. ⁊. iij. qd̓ nō ē in publici ina. vt. ff. de public̄. l. pe. ⁊ fi. p ¶ Caſu .ſ. iſto ſupͣdicto
q ¶ Actōnē. qd̓ erat ẜm ius ciuile. zalias n̄ p̄tor actōis r ¶ Actio .ſ. publiciana. vt ſtatī ſubic⁊ nomen diceret ī fa ctū daret. ſic̄ ex ciuili obligacōne noua dat̉ ex. l. ꝯdicō. ſi n̄ caueat̉ de noīe actōis. vt. ff. nau. cau. ſta. l. idē. §. i. ⁊. ff. d̓ s ¶ Dicit. et ſic vid̓r ꝙ p̄tor ꝑmittit mētiri. ꝯd̓. ex. l. l. i qd̓ pla. ꝯceſſit. ⁊ idē ī ſeq̄ntibꝫ caſibꝫ t̓bꝫ. et fa. C. de bo. ma. l. i. vn̄ ſic libellum for mab̓. peto taleꝫ rem quā poſſides et quaꝫ emi l̓ alia ſil̓i iuſta ca habui. qꝛ dico me v ſucepiſſe. nā lꝫ hͨ ꝟ ba me vſucepiſſe di rectā rei vē. mag̓ vi deant̉ īduce̓. tam ex adiūctis publicianā ſignāt. Alij dixerūt ita eē formādū peto rē talē quā dico meā ſꝫ qꝛ forte n̄ poſſem ꝓbare meaꝫ. ꝓpono public̄. Alij dicūt v ſcꝫ rei vē. ⁊ publi. hͦ mō peto rē talē iure directi dn̄ij vel qͣſi. ⁊ hāc approbat ꝯſue tudo. ſꝫ c̓te pͥme due nō placēt. qꝛ quō dice̓t rē ſuā ſe vſucepiſſe. cū hͦ n̄ ſit veꝝ ſic em̄ ꝑiuraret ī ſacr̄o cal̓ C de ſacr̄o cal̓. l. ij. Sꝫ illi reſpō dēt. qꝛ hͦ fac̄ legē ꝑmittēte. vn̄ nō ꝑiurat. ar. ff. qͥ ſatiſda. co. l. fi. ſꝫ nec vltīa placēt. qꝛ vnā dꝫ elige̓ ⁊ nō pl̓ibꝫ age̓ actōibꝫ. vt. ff. de re. iur̓. l. nemo. §. qͦcies. Dic gͦ qͣrto eſſe formādū ī hūc modū libellū. peto rē talē mͥ reſtitui iur̓ qͣſi dn̄ij. ꝑinde ac ſi vſucepiſſem. vbū eī qͣſi poſitū. sͣ. e. alio. h̓ repēte. ⁊ ſil̓itudinarie ponat̉. ⁊ n̄ affirmatīe. i. dice̓. ſic̄ vē dicarē qͦ ad effectū. re ve̓ vſucapta. ita nūc qͣſi vſucapta. et idē in ſeq̄ntibꝫ caſibꝫ. Ex p̄dictis pꝫ. ꝙ qnͥqꝫ ſūt nccͣia vt det̉ publiciana .ſ. tradicō vel qͣſi. qd̓ dico ꝓpt̓ res īcorpo rales q̄ tradi nō pn̄t. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. l. ẜuꝰ. §. incor porales. ⁊. ff. e. l. i. ⁊. l. publiciana. §. i. Scd̓o ꝙ ex titulo apto ad mutacōnē dn̄ij. vt h̓ dic̄. vel ex vēdicōne l̓ ſil̓ibꝫ. Itē ꝙ a nō dn̄o accepit. nā alias dn̄iū eſſꝫ trāſlatū. vt. ff. e. l. i. §. i. Iteꝫ qͣrto ꝙ boͣ fidē acceꝑit. vn̄ credidit ſe dn̄m factū eſſe tūc. vt. ff. de acqͥ. reꝝ do. l. eū qͥ a furioſo. §. p̄tor Qn̄to ꝙ credidit ſe dn̄m hodie nō eſſe cū ꝓpoīt eā. alias ſi bi eſſet ꝯtrariꝰ. Sꝫ tm̄ duo ex his qnͥqꝫ ſūt difficilia agēti ſcꝫ ꝓbacō tͣdicōis ⁊ tituli. reliqͣ ꝯſiſtūt ī intellectu agētiſ cū ſit de ſua ꝯſcīa q̄ ꝑ teſtes ꝓbari nō pn̄t. Sꝫ qͥd ſi dubi tat vtꝝ actor hodie fu̓it dn̄s vel nō. ℟. ſalua fide ꝓponat qd̓ ſibi meliꝰ vid̓r. vel rei vē. vel publi. ſꝫ qn̄ peītꝰ ē in du bio. ꝓponat publicianā. ⁊ ī ea obtinebit. nͥ adu̓ſariꝰ ꝓbet auctorē huiꝰ dominij fuiſſe. qd̓ ſi ꝓbet. dabit̉ huic rei vē. qͥ egit eī actōne public̄. ⁊ ſuccubuit. nō repellit̉ a rei vē. di recta. vt. ff. de euic. mīor. §. ſi ẜuꝰ. lꝫ qͥdā dixer̄t ꝯtͣ ī vtro qꝫ caū. qꝛ ius ſuū vndecūqꝫ ⁊ qͣlecūqꝫ in pͥmo iudicō dedu xiſſe vr̓. vt. ff. d̓ excep. rei iudi. ſi mr̄. §. eadē. Sꝫ expone vn decūqꝫ. ⁊ qͣlecūqꝫ .i. ſiue de iur̓ ciuili ſiue de iur ge. dūmō directū. vt. ff. de rei vē. in rē. in pnͥ. At illi dicebāt. ſiue di rectū ſiue vtile. Et ita pꝫ ꝙ cū ſint ꝯtrarie rei vē. directa. ⁊ publiciana vno libello ꝓpoī nō pn̄t. vt. C. ſi ẜuus ex. l. i. ſꝫ ex ꝯſuetudīe ꝯtrariū ẜuat̉. nā vtͣqꝫ ſil̓ ꝓponit̉. lꝫ ſuꝑ v na ꝓbacōnes tm̄ īducat. ne ſibi ꝯtrariꝰ ſit. qd̓ certe ē ꝯtra dictā. l. C. et regl̓aꝫ illā. ff. de re. tur̓. nemo. §. qͦciens. et h̓

III
ita vendicat ſuā eſſe. q̄ a ctio publicianā appellat̉. qm̄ pͥmū a publico p̄tore ī edicto ꝓpoſita ē. ¶ Rurſꝰ ex diuerſo ſiq̓s cū reipub lice cā abeſſꝫ. vel ī hoſtiū ptāte eſſet. rem eiꝰ qui in ciuitate eſſet vſucepit. ꝑ mittit̉ dn̄o ſi poſſeſſor rei publice cā abeſſe deſierit. tūc intra anuꝫ reciſſa vſu capione ea pēte̓. id eſt ita dpꝰ oſe
pete̓ vt dicat poſſeſſorem vſu nō cepiſſe. ⁊ ob id ſua eſſe rem. qd̓ genus actōis na loquit̉ ī ca nō pe quibuſdam et alijs ſimili equitate motus p̄tor ac cōmodat. ſicut ex laciore digeſtoꝝ ſeu pandectaꝝ volumine intelligere licet ¶ Item ſi quis in fraudeꝫ? creditorū re ſuā alicui de derit. boīs eiꝰ a creditori bꝫ poſſeſſis ex ſma p̄ſidis.
ex ꝑte actoris. ex ꝑte aūt rei ſpectamꝰ an poſſideat vl̓ do lo deſierit poſſide̓ vt ī rei vē. diximꝰ. nā ꝯt omnē poſſiden tē dat̉. p̄terꝙͣ ꝯtra dn̄m. vt. ff. de public̄. l. pe. ⁊ l. fi. Sꝫ ec̄ ꝯtra dominū dat̉ in vj. caſibꝫ. Primꝰ ē ſi a nō dn̄o emi qͥ pꝰ ea ꝟo domino ſuccedit ⁊ ad eū poſſeſſio redierit. nā licꝫ ſit fcūs dn̄s. tenetur tn̄ publiciana. vt. ff. de excep. rei ven. ſi a ticio. Scd̓s eſt ſi reꝫ a nō dn̄o emi ⁊ pꝰ ea verꝰ dn̄s voluerit a me vendicare. ſꝫ ego fui abſolutꝰ. ⁊ pꝰ ea res ad illū r̓dijt. agā public̄. et ſi excipiat de dn̄io. ego replica bo. qꝛ qn̄ꝫ eo agēte fui abſolutꝰ vt. ff. d̓ excep. rei iudi. ſiquis rē. Terciꝰ ē ſi egi no xalit̓ ꝯtra bo. fi. poſ ẜui. et ip̄e de dit eum mihi ꝓ noxa. ſiue eīꝫ ꝯtra me poſſidenteꝫ verus dn̄s agat. ſiue eo poſſidente ego a gā public̄. obtineo. vt. ff. de noxa. gn̓alit̓. ⁊. l. p̄cedēti. in fi. Quartꝰ ē ſi ego fui miſſus ī poſſeſſionē vicine domꝰ quā aliqͥs boͣ fide poſſidebat poſſeſſore n̄ cauēte. ⁊ tūc verꝰ do minꝰ īueniat̉ poſſide̓ vi. forte ⁊ vn̄ vi int̓dictū ⁊ public̄. habeo. vt. ff. de dā. infec. dām. §. n̄ ſolū. Qnͥtꝰ eē addicit̉. vt ſi rē poſſideā et eā non dolo ſꝫ culpa deſij poſſide̓. et ſic litis eſtimacōꝫ tm̄ ẜm ius vēdicāti p̄ſtiti. vt. ff. de rei vē. qͥ reſtitue̓. ſꝫ ſi poſtea res ad dn̄m redeat agaꝫ public̄. ꝯtra eū. ff. d̓ rei vē. ſi culpa. vl̓ expone. l. illā vt hēat vtilē acti onē. quā actor directā hr̄et qͣi nomē emiſſe videat̉. Sextꝰ addit̉ ſi me mādante rē meā vēdidiſti. ſꝫ me ꝓhibēte tͣdi diſti emptori. hac actōe l̓ excepcōe defendit̉. pͣ. etiā ꝯtra me dn̄m hac actōne agit. vt. ff. de public̄. ſiqͥs prohibuit. a A publicō. ſic̄ ab acquilio acquilia fuit inducta. vt. sͣ. ad. l. acquil̓. §. ex hoc tamen capite. b ¶ Rurſus ex diu̓ſo .i. ecōtrario. nā. sͣ. affirmādo ⁊ ſe vſu cepiſſe dic̄. h̓ negando. et adu̓ſarium non vſucepiſſe dicet c ¶ Reipublice .ſ. cītatis roͣne vt. ff. de ꝟ ſig̓. eū qͥ. jdeꝫ ex gn̓ali clauſula poſita de reſti. ma. l. i. ī fi. jdē in cetis ciuita tibꝫ dicēdū ē. vt. ff. de reſti. ma. l. ſꝫ et ſi ꝑ p̄torē. §. pe. idē etiam ſi cā municipij alicuiꝰ. vt. ff. de reſti. ma. l. legatis. d ¶ Abeſſet. al̓ abſēs eſſet. qꝛ abfuit reipublice cā. re p̄ſe tis duobꝫ modis potuit vſucape .ſ. ꝑ ſe. et qꝛ re illā detu lit ſecū. ſiue domi dimiſit ⁊ aīo poſſedit. et vt d̓r de eo qͥ ad nūdinas ꝓfectꝰ ē. vt. ff. de acqͥ. poſ. clā. §. qͥ ad nūdinas. Itē ꝑ aliu .ſ. ꝑ filiū vel ſeruū. vt ſtatiꝫ ī captiuo dicemus. e ¶ Vel in hoſtium. Qui ſint hoſtes dicitur. ff. de capt̓. ho ſtes. et de ꝟ. ſignifi. hoſtes §. quibus .ſ. quibus ppl̓s ro nus bellū indixit. vel qui ppl̓o romano bellū indixerūt. Si gͦ ab alio qͥs capiat̉ nūquid hͦ locū habebit qd̓ h̓ d̓r. Credo ꝙ ſic. ſic̄ qn̄ abeſt cā alicuiꝰ cītatis vel municipij. vt. sͣ. di ctū ē. In hͦ aūt differūt. qꝛ n̄ fiūt ẜui taliū hoſtiū. vt. ff. d̓ capt̉. hoſtes. et ſic poterūt face̓ teſtam̄tū qd̓ alias n̄ poſſꝫ cū eſſet ſeruꝰ. ȳmo et eiꝰ obſes nō pt̄. vt. ff. de teſta. l. eum qui. et. l. obſides. gte. al̓ accipit̉ ꝓ iur̓dictōe. vt cum f ¶ Ptāte .i. ẜuitu dicimus. ptās hꝫ ptātē in hoīes d̓ diſtrictū .i. de iur̓dictōe. Itē ponit̉ ꝓ obediētia in qͣ ptāte eſt moͣchus ſub abbate. et cl̓ici ſub platis. Itē ponit̉ ꝓ di lectōe ſiue pietate. ⁊ h̓ pͥma ptās d̓r. vt. ff. de. ꝟ. fig̓. po teſtatis. Sꝫ quō iſte ab hoſtibꝫ captꝰ pot̓it vſucaꝑe cum
ip̄e ab alio poſſideat̉. vt. sͣ. d̓ iur̓. ꝑſo. §. ẜui. gͦ ip̄e poſſide̓ n̄ pt̄. vt. ff. ad. l. iul̓. d̓ adul. ſic eueīet. ⁊. ff. d̓ acqͥ. reꝝ do. hō lib̓. §. qͥdqͥd. gͦ nec vſucaꝑe. vt. ff. de vſuca. ſine poſſeſ ſione. ℟. vſucapit̉ ꝑ filiū vl̓ ꝑ ẜuū ī re peculiari. vt. ff. ex qͥbꝫ ca. ma. Itē ait p̄tor. §. h̓ aūt. et. §. deniqꝫ. et. l. ait p̄tor .§. hi plane. et. ff. de vſuca. iuſto. §. fi. Sꝫ nec vid̓r ꝙ ꝑ ſeruuꝫ poſſit captiuꝰ vſuca ꝑe. vt. ff. de vſuca. neqꝫ ſeruꝰ. Sꝫ dic ꝙ culiari qd̓ veꝝ ē. vel loqͥtur ip̄a ꝟitate in ſpecta. h̓ aūt tur̓ pꝰ liminij īſpecto qd̓ p̄ ualet ꝟitate. vt. sͣ. qͥ bꝫ mo. ius pa. po. ſol .§. ſi ab hoſtibus. g ¶ In ciuitate. q. d qͥ nō abeſt. Quid gͦ ſi vterqꝫ abeſt. ⁊ alter alt̓iꝰ rem vſucapit. ℟. et tūc hꝫ loc̄ iſta reſtō. vt. ff. qͥbus ex cau. fi. videt̉ at̄ d̓ſ nere abeſſe cū domuꝫ redijt vl̓ r̓dire potuit finito negocō ꝓ qͦ erat abſēs. Itē econtͣ ſi pn̄s rē abſētis vſucepit. vt. ff qͥbꝫ ex cau. ma. l. i. §. eadē ꝟba. ⁊ tūc ſiue ꝯpleta ē toͣ vſu capio in pn̄tia .i. īfra modicū tēpꝰ. ſiue ī abſētia. ſiue pꝰ ea paꝝ idē eſt. vt. ff. e. ab hoſtibꝫ. §. ſꝫ qd̓. ⁊ tūc d̓r deſine̓ ab eſſe. n̄ iuſta cā īpeditꝰ fu̓it ī redeūdo. ſtatuūtur eī ei. xx. mi liaria diurna vt. ff. ex qͥbꝫ cau. ma. ſi cui §. tādiu. Sꝫ pꝫ ꝙ d̓ nccͣia abſēcia tūc ītelligit̉. alias ꝯtͣ. vt. ff. e. l. It̓ hi. ⁊. l. ſe. ſꝫ ꝟbū d̓ſierit. h̓ poſitū ſtrictiꝰ ponit̉ .i. ꝙ poſſit ꝯueīri h ¶ Annū .ſ. vtilē. qͥ conſtabat ex. ccc. lxv. diebꝫ. vt. ff. de ſta. li. cū heres. §. ſi ſtichus. ī qͥbꝫ actor habuit facultatem agēdi. nec īpediret̉ ꝑ ſe. nec ꝑ reū. nec ꝑ iudicē. nam hͨ tria nccͣia fūt. vt vtilis dies vl̓ ānus currat. vt. ff. de diu̓. te. ⁊ p̄ſcrip. l. i. hodie ꝟo ī oībꝫ reſtōnibꝫ qͣdriēniū ꝯtinuū cō putat. vt. C. d̓ tēp. ī int̓. reſt. l. fi. Et ita no. h̓ ꝙ h̓ lib̓ cor rigit̉. ꝑ. C. ī hͦ āno vtili gn̓alit̓ ẜm qͦſdā. ſꝫ dico ꝯtͣ. qꝛ illa tm̄ in reſtōibus dicit. vnde in alijs remanet vtilis annus. i ¶ Reciſſa. ꝑ ī inte. reſti. petitā a iudice viuo vt ſubducat̉ tēpus vſucapionis qͦ fuit abſens. vt. C. de reſti. l. iij. ſic̄ et miores petūt. vt. ff. de excep. l. excepcōes q̄ ꝑſone. īfi. l. et hͦ ipſū ſcꝫ qd̓ poſtulare pn̄t a mortuo p̄tore ꝯcedit̉ eis. vt. ff. e. l. i. ꝑ totū. reſtituit gͦ eos p̄tor viuꝰ. vt ſic agant antiqͣ actōe ac ſi res n̄ eſſet vſucapta. vel actō p̄ſcripta. ⁊ iō actō ad quā reſtituit̉ d̓r r̓ciſſoriā. n̄ ꝙ ſit nom̄ ꝓpriū acti om̄s. ſꝫ q̄ erat pͥmo realis ſiue ꝑſonalis directa. nūc d̓r vtil̓ vt. ff. ex qͥbꝫ cau. ma. l. fi. et de capt̓. l. ab hoſtibꝫ. Alij di cūt. ꝙ ſtatī eo reu̓ſo hꝫ reciſſoriā. et dicūt eſſe ꝓpriū nom̄ actōis. et ſic dicūt ꝙ maiores iure actōis. ſꝫ mīores officio iudicis reſtituūtur. Dicūt tn̄ ꝙ hͨ reciſſoria actō efficaciaꝫ nō hꝫ anteꝙͣ īſufflet ī eū p̄tor ſpiritū vite dādo reſtōꝫ. qd̓ ſatis recidit ī pͥmā opīonē. nā ſemꝑ verum eſt hoc. quod a pretoris mortui edicto. hoc fit auctoritate p̄toris viui. k ¶ Nō vſucepiſſe. et ſic vid̓r ꝯcede̓ mētiri qd̓ pla. ꝯfitet̉. ſꝫ dic̄ ꝙ n̄ mētit̉. ſꝫ ita dic̄ ſibi reſtituēdū ac ſi vſucapt̉ n̄ eēt vt sͣ. ꝓx. diximus. l ¶ Actōnis .ſ. reciſſorie ſupradicte. m ¶ Quibuſdā. vt ſi rē abſētis vſucapiat pn̄s. Itē ſi abſens fuit ꝓbabili cā. vt ſtudioꝝ. itē ī vīcul̓ poſitꝰ. vt. ff. e. l. i. ⁊. l. ſꝫ ſi ꝑ p̄torē. ī fi. et. l. ſe. ⁊ de illis legibꝫ. jͣ. fac̄ mēcōꝫ cū dic̄ de volumine digeſtoꝝ. n ¶ Itē ſi quis ſcꝫ d̓bitor o ¶ In fraudē. noͣ ꝙ vt̓qꝫ tā d̓bitor ꝙͣ acceptor oportet ꝙ

ꝑmittit̉ ipſis creditoribꝫ reciſſa tradicōne eaꝫ rem pete̓. id eſt dice̓ eam rem traditā nō eſſe. ⁊ ob id in bonis debitoris manſiſſe. ¶ Itē ẜuiana et qͣi ẜuiana qͥ etiā ypotecariavocat̉ ex ipſius p̄toris iuriſdictōne ſb̓aꝫ capiūt. ¶ Seruiana 6
autem exꝑitur qͥs de rebꝫ coloni. que pignoris iure pro mercedibus fundi ei tenent̉. ¶ Quaſi ſeruiana at qua creditores pigno ra ypotecaſue ꝑſecūt̉. ¶ Int̓ pignꝰ aūt ⁊ ypote caꝫ qͣntū ad actione ypo tecaria nihil int̓eſt. Nā de
fraudē ꝑciꝑiet qn̄ titulꝰ nō eſt lucͣtiuꝰ. ſi aūt eſt lucratiuꝰ puta donacōis. vt ſi d̓dit. ⁊ hͦ ītellige ad hͦ vt creditor po ſit reuocare alienacōꝫ. tūc ſuffic̄ fraudē debitoris tm̄ int̓ uenire. vt. C. de reuo. his q̄ ī frau. cre. l. pe. ⁊. ff. q̄ in fra. cre. ꝙ aūt. §. hͦ at̄ edictū. ⁊. §. ſil̓i mō. Et d̓ hac fraude noͣ bo nā diſtinctōꝫ. qꝛ aūt adhibet̉ a debitore alienā te int̓ viuoſ aut ī vltīa volūtate. vel a lib̓to ī fraudem patroī ſil̓r int̓ viuos vl̓ ī vltīa volūtate. ſi in vltīavo luntate. tūc aut ꝑ legata aut ꝑ lib̓tates. et ſi ꝑ li bertates. aut dirc̄as aut fideicō. Si debi tor ī fraudeꝫ alienet int̓ viuos. vno caū p̄ ſumit̉ fraus .ſ. qn̄ oīa alieāuit. vt. ff. e. oēſ .§. luciꝰ. caue tn̄ qꝛ ī hoc caū nō p̄ſumitur niſi fraus alienātis. et idro ī nō lucͣtiuis. ſuffice̓t h̓ p̄ſumpcō. qꝛ § loqͥtur ſolū ī lucͣtiuo .ſ. §. lucius. vn̄ in oneroſis trāſtatū eſt dn̄iū. ff. de ꝯtra. emp. l. ſi ſciēs vi aūt nō oīa. p̄ſumit̉. ſepe em̄ de facultatibꝫ ſuis ampliꝰ ꝙͣ ī his ē ſperāt hoīes. vt. sͣ. qͥ ma. nō poſ. §. ī fraudē. dꝫ gͦ ꝓbare eā creditor. Et adde h̓ q̄ hēs. C. de reuo. q̄ ī frau. cre. l. pe .ſ. de fraude vniꝰ vel vt̓uſqꝫ. ſeu diſti. tituloꝝ lu cratī ⁊ oneroſi. ⁊ hͨ diſtinctō ꝑ oīa ẜuat̉ etiā ī pr̄ono. vt. ff de ꝓba. pr̄onū. ⁊. l. qͦciēs. §. qͥ dolo. in vltīa volūtate ſi le gatū vel fideicō. ī fraudē creditoꝝ reliqͥt. ſolū euentū in ſpicimꝰ. licꝫ fraus nō int̓ueniat. vt ī donacōe cā mortis. vt C. de iur̓. deli. l. fi. §. ſi ꝟo creditor. cū legata n̄ debent̉ niſi d̓ducto ere alieno. vt. ff. e. qd̓ aūt. §. pe. et ad tre. l. i. §. is qͥ qͣdringēta. jdē in pr̄ono ꝑ oīa ſi lib̓tus ī fraudē legauit. fideico. reliqͥt. vel donauit cā mortis. nā ſolū euentū inſpi cimus. vt. ff. ſi qͥs ī frau. pr̄o. l. i. in pnͥ. et. §. i. In lib̓tatibꝰ aut ī fraudē relictis diſtingue directas a fideicōmiſſarijs. ī pͥmo caū ꝯſiliū et euentū inſpicimꝰ. vt. C. de his q̄ ī frau. cre. l. fi. et. l. i. ge accipe ꝓ oī eo cui aliqͥd debet̉. vt. ff p ¶ Creditoꝝ. lar de ꝟ. ſi. l. creditor. ⁊. l. creditores. et. l. ſi cui. et ī autͣ. d̓ fideiuſ. §. pe. eo ꝙ dic̄ tͣdiderit. jdē q ¶ Rem ſuam. ſcꝫ corporalem. ex tn̄ ē in corꝑalibꝫ. vt pꝫ ꝑ ml̓ta exēpla. vt. ff. q̄ ī frau. cre. l. i. ⁊. ij. ⁊. iij. vſqꝫ ad r ¶Preſidis. puta. qꝛ fuit ꝯdēnatꝰ. ⁊ n̄ ſatiſfec̄ l. ꝙ at̄ ꝯdenacōi īfra tꝑs. vn̄ miſſus fuit actor ī bonoꝝ poſſeſſiōꝫ s ¶ Doſſeſſis .i. poſſideri iuſſis. nec eī re ip̄a a creditoribuſ fuerat poſſeſſa boͣ debitoris. cum ip̄e alienauerit. Vel dic poſſeſſis q̄ remanſerāt ⁊ nō ſufficiebāt. vt. ff. e. l. ait p̄tor. t ¶ Permittit̉. ſcꝫ. jͣ. ānū vtilē. vt. ff. de his q̄ in frau. cre. l. i. i. ℟n. et de eo tn̄ qd̓ ꝑueīt ad eū. vl̓ ꝙ dolo fecit qͦminꝰ perueniret ꝑpetuo datur. vt. ff. e. ait pretor. §. hec actio. v ¶ Pete̓. Sꝫ qͣ actōne. ℟ n. pauliana. q̄ dat̉ creditori ad reuocāda corꝑalia. ſꝫ in factū ad reuocāda iura. vt. ff. d̓ v ſur̓. l. videamꝰ. §. in fauiana. et. ff. e. l. hac ī factū. vel ve riꝰ dic. ꝙ nulla d̓r pauliana nͥ adiectie. qꝛ a paulo fuit īdu cta. ſꝫ ī factū pauliana d̓r. q̄ ad reuocāda corꝑalia ⁊ ī corꝑa lia ꝯpetit. ⁊ dat̉ ꝯtͣ accipiēteꝫ ⁊ he̓dē eiꝰ inqͣntū ad eos ꝑ ueniat. ec nō r̓ſtituto ei p̄cio. vt. ff. e. ait p̄tor. §. fi. ⁊. l. ſe. et. l. ſi debitor. et. l. ex his. In eū at̄ qͥ ī fraudē alienauit a ctiondat̉. cū nūdꝰ ſit. neqꝫ ꝯtͣ emptorē qͥ emit ad hͦ ꝙ ſol uant̉ legata. qꝛ trāſlatū ē dn̄iū. vn̄ oportꝫ ꝓbare fraudeꝫ empcōis. ff. d̓ ꝯtͣ. emp. l. ſi ſciēs. vn̄ ſolū ꝯtra legatarios l̓ donatarios agūt. vn̄ ꝯtͣ eos hn̄t ꝯdi. inde. C. d̓ iur̓ deli. l. fi. §. licēcia. nͥ ita fraudulent̓ diſꝑſit vt res appare̓ n̄ poſſit.
qͦ caū ec̄ ī carcerē d̓trudet̉. vt. ff. e. l. fi. §. fi. Eſt et fauiana q̄ dat̉ ſoli pr̄ono ad reuocāda ea q̄ lib̓tꝰ ī fraudē pr̄oni alie nauit int̓ viuos l̓ vltīa volūtate. qͦ minꝰ pr̄onꝰ hēat t̓ciaꝫ vt. ff. ſi qͥs ī frau. pr̄o. l. i. in pnͥ. et. §. i. ⁊. s. de fuc. lib̓. §.ſ nr̄a ꝯſtō. Eſt et caluiciana. et ip̄a tā pr̄ono ꝙͣ creditori co petit. vt. ff. ſi qͥd in frau. cre. l. ī fauiana. Quidā tn̄ diē̄t ꝯtͣ in eo qd̓ de fauiana dictū ē. ar. ff. d̓ vſu. l. videamꝰ. §. ī fauia na. Sꝫ certe ita dicit ibi ī lr̄a. ꝑ quā. ⁊ ſic refert̉ ad ꝓximā tm̄ ſcꝫ paulianaꝫ. et iſte due imitant̉ naturaꝫ ſuꝑioris Sꝫ q̄ro qͣre ſint h̓ hec poſite int̓ reales p̄torias. cum ipſe ꝑſonales ſūt qd̓ ꝓbat̉ ꝑ id qd̓ dic̄ lr̄a in fauiana qͦꝫ. vt. ff. de vſur̓. l. videamꝰ. .§. in fauiana. na̓ ꝓxi me dixerat de ꝑſonā libꝫ vn̄ ꝯtinuat eam cū ꝑſonalibꝫ. et ꝓbat̉. ff. ſi qͥs ī frau. pr̄o. l. i. §. hͨ actō. ſꝫ Hn. qꝛ ſil̓itudinē hꝫ cū ſuꝑioribꝫ duo bꝫ caſibꝫ. in eo. ꝙ ſic̄ ibi ꝑmittit̉ aliqͥd dice̓ qd̓ n̄ fit. vl̓ eēt faciendū aliqͥd ac ſi nō ꝓceſſiſſent q̄ ꝓceſſerūt. ſic ⁊ h̓. Itē ſic̄ ibi fit reuocacō. ita ⁊ hic. gͦ ẜm hͨ ita debēt dici hee re ales ſic̄ ſuꝑiores. qd̓ qͥdā ꝯceſſerūt. ſꝫ ℟ºn. h̓ non petit̉ qd̓ meū fuerit vt ī ſuꝑiori caū. nec qͣſi meū. vt īpublic̄. vt. sͣ. ē. §. alie. Nec ob. jͣ. §. ꝓx. qꝛ ypotecaria ē in rē. nec tn̄ meū petit̉ vel qͣſi. qꝛ ibi qd̓ peto peto qͣſi meū. .i. poſſeſſionē per ypotecariā actōnē vel ẜuianā. h̓ āt neqꝫ poſſeſſio neqꝫ do miiniū ē meū nec fuit. ȳmo ī accipiēteꝫ trāſiuit̓. lꝫ ī fraudeꝫ ſit credētiū alienatū. vt. ff. de ꝯtra. emp. ſi ſciēs. in fi. et p̄ dicte tres actōnes reuocatorie dicunt̉. Sꝫ vn̄ orit̉ hͨ actio ℟n̄. ex qͣſi maleficō. qn̄ dolꝰ fuit ī vēdente ⁊ emēte. ſi tn̄ in vendēte tm̄. tūc pt̄ dici ex qͣſi ꝯtractu ſi agit̉ ꝯtra illū poſ fidentē. Sꝫ nūqͥd hꝫ retencōnē vt ab eo nō reuocet̉ ſi vult ſolue̓ qd̓ ſibi creditori reuocare volēti debet̉. qͥdā negant vt ar. ff. reꝝ amo. ſi cū dos. §. fi. et. l. ſe. Sꝫ ꝯtra dico ad ī ſtar poſterioris creditoris ſi vult ſolue̓ pͥori qd̓ ſibi debet̉ pt̄ hr̄e retencōnē. vt. ff. de euic. l. eructus. qd̓ dic. vt. ff. de his que in frau. cre. ait pretor. §. illud x ¶ Māſiſſe. vid̓r gͦ ꝙ ꝑmittat mētiri qd̓ n̄ ē veꝝ. ſꝫ ita pe tit ac ſi māſiſſent ī boīs d̓bitoris. vt. sͣ. e. §. alie. ⁊. §. rurſus y ¶ Itē ẜuiana. q. d. n̄ ſolū publiciana ⁊rciſſoria r̓ales ſūt et p̄torie. d̓ qͥbꝫ dictū ē. ſꝫ ec̄ due iſte capiūt vī ex p̄toris iu riſdictōe .i. p̄torie ſūt. vt h̓. ⁊. ff. de pac. ſi cui. §. d̓ pignoe̓ z ¶ Quis. ſcꝫ dn̄s fūdi. ſiue ſit pciariꝰ. ſiue nūmis colat. Itē ec ꝓ detioracōne domꝰ. vt. ff. qͥbꝫ ca. pig̓. ta. l. ij. lꝫ ex lo a ¶ Eoloni. ſubaudi. l̓ inqͥlini. nā et eiꝰ res Iecato ſit actō ſūt tacite obligate. vt. ff. qͥbꝫ cau. pig̓. ta. ꝯtra. l. ij. et ē co lonꝰ ī villa. inqͥlinꝰ ī ciuitatē. vt. ff. de acqͥ. poſ. res pigriſ Differētia ē int̓ has duas tacitas obligacōes. nā ī ruſticis ita demū ſi dn̄s ſciat īducta ⁊ illata. ī vrbano ſiue ſciat ſiue nō. Et ē rō. qꝛ ſcā ruſticitas oīa palā hꝫ. ſꝫ inqͥlinꝰ ml̓ta ec̄ clā apportat q̄ locator ignorat. vt. C. locū certi tur̓. Item cū ī vtroqꝫ. ſi eo aīo ſūt īducta vt ibi ſint p̄petuo n̄ ad tꝑs vt. ff. de pig̓. d̓bitor. et. ff. qͥbꝫ cau. pig. ta. ꝯtͣ. ī p̄dijs. §. i. b ¶ Digͦris .ſ. taciti. c ¶ Fūdi. vel domꝰ. vt. sͣ. dictū eſt. d ¶ Quaſi. hͦ ponit̉ ad dr̄aꝫ ſuꝑioris. vtͣqꝫ ẜuiana d̓r a ẜuā do. fortedicta. cū om̄e ius aūt ī acqͥrēdo aut ī ẜuando aūt ī amittēdo ꝯſiſtat. vt. ff. de le. et ſe. cō. l. fi. Sꝫ q̄ ē dr̄a int̓ ẜ uianā actōꝫ. et ſaluianū int̓dictū. cū illud ad idē ꝯpete̓ vi deat̉. vt. jͣ. de int̓ dic. §. int̓dictū. ℟n. qꝛ in ẜuianā oportēt

II
quā re inter creditoreꝫ et debitorē cōuenerit. vt ſit ꝓ debito obligata. vtͣqꝫ hac appellacōne ꝯtinetur ſꝫ in alijs dr̄a e. nā pigno ris appellacione ea ꝓprie rem ꝯtineri dicimꝰ. q̄ ſiml̓ etiā tradit̉ creditori. ma xime ſi mobilis ſit. At eaꝫ q̄ ſine tradicione nūda cō uencione tenet̉. ꝓprie etiā ypotece appellacionē ꝯti neri dicimus. ¶ In ꝑſonaꝫ qͦꝫ actiones ex ſua iur̓dicti one ꝓpoſitas hꝫ p̄tor. velu ti de pecuīa ꝯſtituta. Cui ſil̓is videbat̉ recepticia. ſꝫ ex nr̄a ꝯſtōne. cū et ſi quid pleniꝰ habebat hͦ in actōe
pecunie ꝯſtitute trāſfuſuꝫ eſt. et ea quaſi ſuꝑuacua viſa ē cuꝫ ſuā aucͣte a nr̄is legibꝫ recede̓. ¶ Itē p̄tor ꝓpoſuit actione de pecu lio ſeruoꝝ filioꝝqꝫ faīliaſ et ex qua querit̉. an actor iurauerit et alias ꝙͣpl̓es. ¶ De pecunia aūt cōſti tuta cū omībꝫ agit̉ qͥcun qꝫ ꝓ ſe vel ꝓ alio ſolut̉os ſe conſtituerit nulla ſcꝫ ſti pulacōne int̓poſita. Nam alioqͥn ſi ſtipulanti ꝓmiſe rint iur̓ ciuili tenent̉. A ctiones at de peculio id̓o aduerſꝰ pr̄eꝫ dn̄m ve ꝯꝑa uit p̄tor. qꝛ lꝫ ex ꝯtͣctu fili oꝝ ẜuoꝝ ve ip̄o iure nō te
ꝙ creditor ꝓbet debitorē fuiſſe dn̄m tꝑe obligacōnis. vt ff. de pig̓. et q̄ nō ſūt. §. i. ſꝫ ī ſaluiano ſuffic̄ ꝙ ꝓbꝫ eū poſſe diſſe. vt colligit̉. ff. de ſalui. int̓dic. l. i. in pͥnͥ. et diximꝰ. jͣ. d̓ a ¶ De qͣ re. mobili vel īmobili tra lint̓dic. §. int̓dictū. dat creditori vel nō corꝑalis vel incorꝑalis. tam̄ excepta vrbita ẜuitute q̄ n̄ pt̄ obligari. ne ruinis cītas deformet̉. vt. ff. de pig̓. ſi is q. .§. fi. et. l. ſequenti. b ¶ Appellacōe .ſ. y potecaria. vt hac a ctione peti poſſit a quolibet poſſeſſore. c ¶ Maxīe. hͦ abūdat vt. C. de teſta. ma. l. fi. §. i. duo eī oportꝫ intuenire. vt ſit pi gnꝰ. ⁊ ꝙ tradat̉ cre ditori. vt h̓. ⁊ ꝙ mo bilis ſit. cū pignꝰ a pugno dicat̉. vt. ff. de ꝟ. ſi. plebs §. pi gnꝰ. Si aūt mobilis eſt et nō tradat̉. Itē ſi īmobilis ē tradat̉ vl̓ nō. ypotēca ē. pꝫ gͦ ꝙ qͣtuor ſt̓ p̄torie actōes īrē .ſ. publi. et reciſſoria. ⁊ ẜuia na. ⁊ qͣſi ẜuiana. Itē alie due reales p̄iudi ciales. vt. jͣ. e. §. p̄iu diciales. Eſt ⁊ alia q̄ dat̉ ſuꝑficiario. qn̄ qͥs ad n̄ modicū tꝑs ꝯduxit. vt. ff. de ſu ꝑfi. l. i. ī fi. i. ℟ n. et .§. ꝙ ait. ⁊. l. fi. ⁊. ff. de rei vē. ſuꝑficiario. ⁊. l. p̄torie. Eſt et octaua actō in rē. vt que dat̉ mētū paſſo. naꝫ illa p̄toria eſt in rē. vt. ff ꝙ mētꝰ camētū. §. volēti Sūt et alie ſcꝫ bo noꝝ poſſeſſio. he̓ditatis peticō. Itē fidēicō. he̓. pet̓. bo. poſ. pͥma dat̉ ei qͥ ſuccedit ꝑ p̄torē. ſcd̓a ei cui ꝑ trebel. he̓ ditas reſtituta ē. vt. ff. de bo. poſ. he̓. pet̓. l. i. et. ij. et. ff. de fide. cō. he̓. pet̓. l. i. ⁊. ij. et. iij. et ſic. x. ſūt p̄torie in re. d ¶ Nihil int̓eſt. nͥ in ſono vocis. vt. ff. de pig̓. l. res ypote ce. §. jtē pignꝰ. ymo ⁊ ec̄ ꝙͣtū ad actōꝫ vid̓r int̓eſſe. nā pre ſcripcō hn̄ti pignꝰ nō currit cū poſſideat. ſecꝰ ī ypoteca ria. cui currit p̄ſcripcō int̓dū. x. int̓dū. xx. int̓dū. xxx. int̓ dū. xl. an. vt. C. ſi adu̓. cre. l. i. ⁊. ij. et. C. de p̄ſcrip. xxx. vl̓ xl. an. cū notiſſimi ⁊ de an. excep. l. i. §. i. torijs. ſeqͥt̉ d̓ e ¶ In ꝑſonā. q. d. dictum ē de realibus p̄ ꝑſoālibꝫ .ſ. p̄ torijs. lꝫ ⁊ de qͥbuſdā ꝑſonalibꝫ. sͣ. int̓poſuerit ī. §. jtē ſi qͥs f ¶ De pecuīa. vt. ff. de ꝯſti. pe. l. i. ī pn̄. dabat̉. niſi qͥs g ¶ Cui ſil̓is. ſcꝫ qͦ ad quedā. qꝛ vtraqꝫ ꝯſtituebat ſe ſo lutuꝝ ꝓ ſe vel ꝓ alio. ſꝫ et diſſil̓is videbat̉. qꝛ actō de cō ſtituta ꝓ his tm̄ rebꝫ in ꝯſtōne deductis ꝯpetebat in qͥbꝫ mutuū ꝯſiſtit .ſ. q̄ ponde̓. nu̓o ⁊ mēſura ꝯtinent̉. Sꝫ recep ticia qn̄ alie res in ꝯſtōne deducebant̉. ſꝫ hodie ꝓ omībus ꝯpetit actō de ꝯſtituta. cū oēs res appellacōe pecunie con tineantur. vt. C. de conſti. pe. l. ij. §. penl̓. h ¶ Cōſtōne. vt. C. de ꝯſti. pe. l. ij. i. ¶ Ea .ſ. recepticia. k ¶ Itē p̄tor. hͨ capitula exponūtur. jͣ. in ꝓx. §. et ideo hic l ¶ Et alias. de qͥbꝫ dixi. jͣ. §. penales. non dicas. m ¶ De pecunia. in hac actione que ſic vocatur. n ¶ Cū oībꝫ .ſ. aptis. alias obligatis ꝓ ſe vbi ꝑ ſe int̓ueīt ꝯſtituco. vel ꝓ alijs vbi ꝓ alijs int̓ueīt ꝯſtō. Sic gͦ furio ſus cū nec ꝓ ſe nec ꝓ alijs obliget̉. nec ꝯſtitue̓ ſe debe̓ pi
idē ī ꝓdigo ⁊ ſil̓ibꝫ. Itē ml̓ieres. cū alias ꝓ ſe tm̄ obligē tur. ⁊ hec ꝯſtuuēt ꝓ ſe tm̄ ⁊ nō ꝓ alijs. vt. ff. de ꝯſti. pe. o Cōſtituerūt. vtputa ꝑ hec ꝟba. coſti l. i. §. i. ⁊. ij. tuo me ſolutuꝝ qd̓ ego vel ille dꝫ. et ſil̓ia. vt. ff. de cōſti. pe. qͥ āt. ī fi. ⁊. l. ſe. et hͦ ita ſi ſit debitū qd̓ p̄cedat. ſiue ciui le ⁊ nat̉ale ſimul. ſiue nat̉ale tm̄. ſiue p̄toriū. ſecus ſi ciuile tm̄. vt. ff. de conſti. pecu. l. i. §. penul. et fi. et. l. iij. §. i. p ¶ Nulla. gͦ ex nudo pacto orit̉ actō. qd̓ eſt ꝯtͣ ius cōe poſitū ff. de pac. iur̓gē. §. ſꝫ cū nulla. ⁊. §. qͥnymo et. §. marcellus. ⁊. §. idē. ℟. et. C. d̓ pac. .l. legē. et eſt hoc iō forte ſpēale. qꝛ ſicut vnū ꝓ eo qͥ ꝯſtituit īducit̉ vt n̄ teneatur niſi elapſis. x. diebꝰ vt. ff. de ꝯſti pe. ꝓ miſſor. cū alias ſtatī tenet̉. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. eū qͥ kl̓is. §. quociens et de ꝟ. ſi. cede̓ diē. ſic et aliud ꝯtra euꝫ vt ex nūdo pacto te neat̉. vt. ff. d̓ iur̓iur̓. eū qͥ ī pnͥ. Sūt ⁊ alij adhuc ſex caſꝰ. in qͥ bꝫ ex nudo pacto ori tur actio vt ecce ī do nacōne hodie. licet olim fuerat nccͣia ſti pulacō. vt. C. d̓ doͣ. ſiqͥs argentum. §. ſinaūt. Itē ſi mulier dotē ſine ſtipulacōe dare marito conuenit. vt. C de dot̓. ꝓ. l. ad exac. et de reſ vxo. ac. l. i. §. i. Itē ſi qͥs ob hōreꝫ decretū vel decernēduꝫ palā pollicitꝰ fu̓it. id eſt ſine int̓rogacōne. vt. ff. de pol. l. i. §. i. et. l. pactū. Itē ī nautico fenorē. vt. ff. d̓ nau. feno. .l. ꝑiculi ī fi. Iteꝫ ī acceſſiōe frumēti vl̓ vini vel ordei. vt C. de vſur̓. frumēti. Itē in vſut̓ cītati ꝓmiſſis. vt. ff. de v ſur̓. l. etiam. alias autem ꝓpter ſui frigiditatē nūdū pactuꝫ actōnem pare̓ non poteſt. pulatū. vbi inc̓tu ē. ex ſtipu q ¶ure ciuili. l̓ actōe ex ſtia Iacōne vel ꝯdicōe certi que ex ſtipulacōne orit̉. vbi eſt certū. vt. sͣ. d̓ ꝟ. ob. ī pͥn. q̄ ſti pulacō ē a iur̓ ciuili īduct. vt h̓ cū d̓ iur̓gēciū ip̄a nō fuit. lꝫ alij ꝯtractꝰ fuerūt de iur̓gentiū. vt. sͣ. de iur̓ na. ge. ⁊ ci. g. ius at̄. nō aūt d̓r iō de uir̓ ciuili ꝙ n̄ habeat ī ſe nat̉ale vīcu lū. ȳmo hꝫ. qꝛ ſine ꝯſenſu n̄ valꝫ. qͥ ꝯfenſus ē de tur̓ nat̉ali. vt. ff. de pac. l. i. §. penl̓. qͥdā dice̓ hec eſſe ꝓpria noīa r ¶ Actōes. d̓ peculio. volūt. actōnū .ſ. de peculio. et de ī rē ꝟſo. ⁊ ꝙ uiſſu. Itē exercitoria. t̓butoria ⁊ īſtitoria. ex eo ꝙ leges pleꝝqꝫ appellāt eas actōes. vt h̓. ſꝫ veriꝰ ē vt adiectīe ponant̉. ſic eī d̓r mādati actio de peculio. vt. ff. de s ¶ Pr̄eꝫ. ſcꝫ reſpectu filij. pecul̓. l. iij. §. cui cōgruit. t ¶ Dominum ve .ſ. reſpectu ẜui. ſunt enim correlatiua. v ¶ Ipſo iure .ſ. ciuili. ꝙ n̄ vult vt alt̓ ex alt̓iꝰ ꝑſona obli getur. et ſic pater n̄ dꝫ teneri ꝓ filio inſpecto tur̓ ciuili. ſic īſpecto ẜuo nō dꝫ teneri dn̄s. qꝛ ẜuus ꝓ nullo ē īſpecto iur̄ ciuili vt. ff. d̓ re. iur̓. qd̓ attinet. ſꝫ tn̄ p̄tor eqͥtatē ꝯſiderat vt qꝛ peculiū qͣſi pr̄imoniū ē filij l̓ ẜui vt ſubic̄. qd̓ ꝑſymo nia qͣrit̉. vt. ff. de pecu. peculiū. ve̓ tn̄ n̄ eſt pr̄moniū filij peculiū. vt. C. de iof. teſta. l. fi. ī fi. Itē nec ẜui. vt. ff. d̓ ꝟ. ob. lib̓ hō. jd̓o aūt qꝛ qͣſi pr̄imoniū ē. pr̄eꝫ ꝓ filio. dn̄m ꝓ

IIII
nēt̉ equū tn̄ ē peculiotenꝰ qd̓ veluti pr̄imoniū ē filio rū filiarūqꝫ iteꝫ ſeruoꝝ ꝯ demnari eos. Itē ſiquis poſtulāte aduerſario iu rauerit deberi ſibi pecuni am qua petēt. neqꝫ ei ſol uat̉ iuſtiſſime accomodat
ei talē actōnē. ꝑ quā n̄ illd̓ q̄ritur an ei pecuīa debea tur. ſꝫ an iurauerit. ¶ Pea les qͦꝫ actōnes p̄tor pene ml̓tas ex ſua iurdictōe in troduxit. veluti adu̓ſꝰ eū qͥ qͥd ex albo eiꝰ corrupiſſet et in eū qui patronum vel
ſeruo teneri dic̄. Diligent̓ tn̄ diſtinguas. vtꝝ ꝯtͣhāt filiꝰ vel ẜuꝰ vel qͣſi ꝯtͣhāt. Itē vtꝝ delinqͣt vel qͣſi ſi ꝯtrahat qͣlibꝫ iſtoꝝ. dn̄s vl̓ pr̄. actōe ex eo ꝯtractu tenet̉ ī peculiū inciuꝰ ꝯdēnacōne deducit̉ ex ip̄o peculio qͥdqͥd ẜuꝰ nat̉a lit̓ dn̄o debuit. vt qꝛ dn̄s ẜuo mutuauit vel alias ſecū ꝯtͣ rit. Itē deducit̉ qd̓ debet̉ his qͥ ſūt ī ptāte dn̄i vel tute la. vel cura. cuꝫ videāt̉ dn̄s p̄ueniſſe. vt. ff. de pecu. ſꝫ ſi damnū. .§. j. ⁊. ij. obligatur em̄ ſeruꝰ dn̄o nat̉ali ter. vt. sͣ. de fideiuſ. .§. i. et ſūt h̓ coīa ī ẜ uo et filio. excepta cā mutui. ex qͣ nec fi liꝰ nec pr̄ tenet̉. ſecꝰ ī ẜuo. vt. jͣ. t. i. §. ilid̓. et. C. ad maced̓. l. pe Itē q̄ dicta ſūt qn̄ ꝯ trahit h̓ filiꝰ l̓ ẜuꝰ eadē et qn̄ qͣſi ꝯtͣhit vt ſi alt̓ius negocia geſſit̓. vt. ff. de neg̓g̓. ſi filiꝰ. p̄ter hāc actōꝫ tenet̉ de pe culio adhuc pr̄ vel dn̄s. qn̄ꝫ tenet̉ d̓ ī rē ꝟſo. qn̄ ſcꝫ filiꝰ in rē pr̄is. vel ſeruꝰ in rē dn̄i ꝯu̓tit. et eſt ī ſolidū vſqꝫ ad qͣn titatē ꝟſam. vt. jͣ. ti. i. §. in rē. azo. ſꝫ de peculio agit̉ qͣtenꝰ peculiū durat. vt. jͣ. e. §. ſūt p̄terea. et. jͣ. ti. i. §. in re aūt. Itē eſtactō qd̓ iuſſu. q̄ eſt ī ſolidū. qn̄ filiꝰ vel ſeruꝰ iubēte do nino vel pr̄e ꝯtraxit. videt̉ eī ꝯtrahī cū ip̄o pr̄e vel dn̄o. vt. ff. ꝙ iuſſu. l. i. §. fi. Atē ſūt alie tres .ſ. exercitoria. q̄ dat̉ ꝯtra dn̄m nauis qͥ ꝓpoſuit mgr̄m naui ſeruū ſuū. et eius rei gr̄a ꝯtractū fuit. et iō d̓r exercitoriā. qꝛ exercitor d̓r dn̄s nauis. Itē inſtitoria. q̄ hꝫ locū qn̄ aliqͥs ẜuū ſuū taberne l̓ ſtacōni p̄poſuit. Itē tributoria. qͣ agit̉ ita qd̓ dn̄s vocat̉ ī tributū. vt. jͣ. ti. i. §. introduc̄. ⁊. §. inſtitoria. et. §. i. In deli ctis aūt ⁊ qͣſi delictis idē olim ẜuabat̉ ī filio ⁊ ẜuo. vt pro noxͣ. dari poſſent. vt. jͣ. de noxͣ. in fi. ti. ſꝫ hodie ꝓ ſeruis tm̄ agit̉ noxalit̓. vt ibi d̓r. et ꝓ delictis. vt. jͣ. d̓ noxa. ī pnͥ. ⁊. ff denoxa. l. i. et in qͣſi delictis. vt ſi ſeruꝰ hītans cū dn̄o ha buit ſuſpenſū. vel appenſū l̓ effudit aliqͥd qd̓ alicui nocuit. vt. ff. de his qͥ deie. vel effu. l. i. §. ſi ſeruꝰ. et. l. ſi ꝟo. §. p̄ tor. n̄ ī duobꝫ caſibꝫ. vt. ff. de his qͥ deie. vel ef. l. i. §. cū ſer uꝰ. et. ff. de mīo. ꝙ ſi mīor. §. ſi ſeruꝰ. Porro lꝫ ī delictis et qͣſi agat̉ noxalit̓. tn̄ et de peculio agit̉ ſi locupletatꝰ ē dn̄s inqͣntū id peculiū locupleciꝰ ē. vt. ff. de iudi. tā ex ꝯtͣcti bus. et. ff. de pecul̓. .l. licet. §. ex cā. x ¶ Itē ſiqͥs .ſ. actor. y ¶ Poſtulāte. et petēte reo. vel deferete. ſi em̄ ſine volū tate adu̓ſarij iuraret̉. nihil ꝓfice̓t iuramentū. vt. ff. de iur̓ iur̓. l. iij. in pnͥ. remiſſum fu̓it. vt. ff. de iur̓iur̓. nō erit Murau̓it. l̓ ei .§. fi. et. l. ſequen. et de re. cre. actori. a ¶ Debexi. ſic ſimplicit̓ .ſ. n̄ adiecta ca̓ qͣre debeat̉. qd̓ īfor mit dicimꝰ. ſi aūt cū forma. veluti qꝛ vēdidi. tūc agit act vtili ex eo ꝯtractu nata ex ſacr̄o. cū ꝓ veritate accipiat̉. et aduerſario ſil̓r actōꝫ t̓buit ac ſi ve̓ ꝯtractꝰ p̄ceſſiſſet. Ideꝫ eſt ī alijs ꝯtractibꝫ. vt. ff. de iur̓iur̓. ſi duo. §. ſiqͥs iurauerit et. §. idē dicemꝰ. et. §. marcellꝰ. Itē circa actōꝫ realē. ſi rē ſua eſſe iurauerit. dat̉ actō ī rē vtilis. pͣ. ī factū ꝯtͣ deferen te tm̄ vel he̓dē. vt. ff. de iur̓iur̓. l. nam pꝰ ea. §. fi. et. l. ſe. et ſta actori int̓dū dat̉ ī factū. int̓dū vtilis ex eo contractu. et vtilis in rē. ex ꝑte aūt rei ſi iurat ī actōe ꝑſonali. tūc ex cepcōꝫ tm̄ ꝑit. ſi aūt ī actōe reali. tūc diſtinguit̉. aut iura uerit re petitoris nō eē. qͦ caū excepcō tm̄ dat. an ſuā eſſe. q̄ caū ec actō ſi res actoris ad actorē redeat. n̄ ꝯtͣ aliū. Et hͦ ꝙ dixi ī actore hꝫ loc̄ ſi iurat̉ ex ſacr̄i delacōne. ſꝫ ſi iurat̉ ex tdicōne fcā occaſiōe iur̓iur̓. tūc publiciana dat̉ ꝯtͣ qͣꝫli bꝫ. cū ſit iuſta cā tradicōis. vt. ff. d̓ iuxiur̓. nā pꝰ ea. §. fi. ⁊
.i. ſe. et de public̄. l. i. ī fi. vſqꝫ ad. l. eū qͥ. Nec ob. in. e. ti. l. eū qͥ § ſi petēti. qꝛ ibi ꝟbū dutaxat dn̄m tm̄ excludit ꝯtra quem public̄. non dat̉. vt. ff. de publiciana. l. penul. et fi. b ¶ Iuſtiſſime. quia ꝓpter ſacramēntum datur. c ¶ Actōꝫ. in factū. vt. C. de iur̓iur̓. actori. qꝛ ſuffic̄ di d ¶ Querit̉. etiaꝫ ſi ꝑiuriū vellet ꝓbare uina vlcio. vt ff. de dolo. ꝙ ſi defe rēte. et. l. ſe. et. C. d̓ rebꝫ cre. l. iij. nͥ ī caſi bꝫ vt. C. d̓ rebꝫ cre. l. fi. et. ff. de iur̓iur̓. ad monēdi. Et noͣ ꝙ hoc ſacr̄m qd̓ ē de re. vt ff. e. qͦciēs. .i. de ꝟita te. vt. ff. ad. l. cor. d̓ fal. l. i. §. ꝙ in rōibꝰ t̓plex inuenit̉. volū tariū. qd̓ ex volūta te dat̉ ſuſcipit̉ et re cuſat̉. ⁊ exͣ iudiciuꝫ. vt. ff. e. l. iuſiurādū. Itē neceſſariū. qd̓ in neceſſitate īpoſita a iudice defert̉ ⁊ ſuſcipit̉. vt. ff. de in li tē iurā. l. fi. nec eī pt̄ hͦ ſacr̄m referri vl̓ recuſari. nͥ p̄tendat̉ iuſtacā recuſacōis. vt. C. de rebꝫ cre. gn̓alit̓ §. ſinaūt. Iteꝫ iudiciale. qd̓ ſic d̓r a iudicō qn̄ ſcꝫ ꝑs ꝑti ſacr̄m ī iudico de fert. qd̓ nō eſt neceſſe ſubire. ſꝫ p̄t recuſari et r̓ferri. vt. C. e. delata. l. gn̓alit̓. §. ſinaut. ſꝫ iur̓ vet̓i non pot̓at recuſari. vt. ff. e. maīfeſti. Sꝫ ẜ pla. ita demū acto ī factū dat̉ ex ſa cramēto ſi ſnīa n̄ ſubſeqͣtur. alias qͣre orit̉ actio ī factū. cuꝫ ex ſnīa eadē naſceret̉. vt. C. de rebꝫ cre. actori. ſꝫ nos ꝯtra licꝫ eī due ſint ad idē ⁊ eodē noīe n̄ nocet. vt. ff. d̓ ac. emp. nō eſt nouū. et. ff. d̓ fideiuſ. heres a debitore. ſel̓ tn̄ fiet ex actio tm̄. vt. ff. de ꝟ. ob. qͥ bis. et de re. iur̓. qͥ boͣ fides. e ¶ Penales qͦꝫ dictū ē. sͣ. de p̄torijs rei ꝑſecutorijs. nūc d̓ penalibꝫ p̄torijs. Sꝫ q̄ ē dr̄a int̓ penales ⁊ ꝑſecutorias. ℟. multe. qꝛ penales p̄torie ſūt ānales excepta actōe fur ti. vt. jͣ. de ppe. et tēp. ac. in pnͥ. ſꝫ rei ꝑſecutorie ſūt ꝑpetue̓. vt. ff. de ac. et ob. ī hōrarijs. Itē penales odioſe ſūt. rei ꝑ ſecutorie no. ff. de peīs. l. int̓pretacōne. Itē penales n̄ tn ſeūt ꝯtra he̓des nͥ aliqͥd ad eos ꝑueīt. vel lis ſit ꝯteſtata. vt. C. ex delic. defū. l. i. ſꝫ ꝑſecutorie ſic. vt. ff. de ac. ⁊ ob. ex ꝯtractibꝫ. Itē vbi pl̓es tenent̉ rei ꝑſecutoria vno ſoluē te cet̓i liberatur. nō ita ī penali. vt. C. de ꝯdi furt̓. l. i. ⁊. ff lib̓. ca. l. vlt̓. et. ff. ad. l. acquil̓. l. rome mela. §. ſi plures. f ¶ Pene. i. fe̓. vel meliꝰ dic̄ ꝙ abūdat. nam ve̓ multe ſunt. g ¶ Quid .i. aliqͥd. albū dealbacō q̄dā poſita ī loco emi h ¶ Ex albo. erat eī nēti. vt apparet ī autͣ. de lit̓. §. cōem ibi vocēp̄to. ⁊cͣ. in qͦ albo erat ſcriptū. vel de citādo aliqͦ. vel de alio p̄cepto gn̓ali vel ſpeciali. vt. ff. d̓ albo. ſcrip. l. .i. et. l. ij. et. ff. de iuriſdict. om. iudi. l. ſi quis id. i¶ Corri puiſſet. vel poſitū ſubtuliſſet. ꝙͣuis n̄ corruꝑit. et ſiue ꝑ ſe uel ꝑ aliū. et tūc ambo tenētur. nec vnꝰ lib̓at aliū. et eſt ī .l. aureos. vt ī dicta. l. ſi qͥs. et. l. ſe. tenet̉ ec̄ iſte corruptor .I. cor. de fal. vt. ff. ad. l. cor. de fal. l. pe. cuiꝰ pena ē d̓por tacō et oīm bonoꝝ publicaco. in ſeruis etiā vltimū ſuppli ciū. vt. ff. ad. l. cor. de fal. l. i. in fi. k ¶ In eū .ſ. filiū vl̓ li bertū dat̉ actō ī factū. q̄ eſt ſil̓r vt ſuꝑior in. l. aureos. q̄ da tur pr̄ono. vel pr̄i. et ſi lib̓tꝰ nō poſſit ſolue̓ dictā pecuīaꝫ caſtigabit̉. Ide forte ī filio. lꝫ noxalit̓ n̄ det̉. vt. ff. e. ſ. de in ius vocan̄. l. penul. et. jͣ. de nora. in fi. Superior tamen punit ſolū dolū. h̓ ſolū fc̄m ꝯſid̓at. vt. C. d̓ in ius vo. veīa. i ¶ Pr̄onū. ſubaudi vel pr̄onā. Itē filios ⁊ pr̄es eoꝝ. vt. c de in ius vo. l. iij. §. i. Et accipe h̓ pr̄onū qͥ maūmiſit vl̓ ꝓ qͦ iudicatū ē in cā īgenuitatis et lib̓tinitatis. vel ſi ex cā fid̓i cō. maūmiſit. vel ſi emerit eo pacto vt maūmitte̓t. ⁊ manu

parentē in ius vocaſſꝫ. cuꝫ id non īpetraſſꝫ ¶ Itē ad uerſꝰ eū qͥ vi exemerit euꝫ qui in ius vocaret̉. cuiꝰ ve caſſet. vt. ff. de ī ius dolo alius exemerit. et alias innumerabiles ¶ Pre iudiciales actiones in rem eſſe vident̉. qͣles ſunt ꝑ qͣs queritur. an aliquis lib̓ ſit aliꝰ eū detine̓t. ⁊ tm̄ an ſeruus vel libertꝰ ſit vl̓
miſit. l̓ n̄ maī miſit. ſꝫ ex ꝯſtōe diui marcij ꝑueīt ad lib̓tatē vt. ff. de ī ius vo. ad optimū. §. i. et. l. is qͦꝫ. et. l. ſꝫ ſi hac le ge. Itē liberos pr̄oni. accipe mares ⁊ feias. ⁊ ꝑētes ec ad optiuos. vt dcā. l. ſꝫ ſi hac lege. §. lib̓tos qͦꝫ. ⁊. §. parētes. a ¶Vel ꝑentē. et h̓ accipe marē et feīaꝫ ⁊ vſqꝫ in infinitū vt ec ſi adā viue̓t. n̄ poſſꝫ vocari in ius ſine venia. Itē n̄ re fert ſi ſūt legittī pa rētes vl̓ nat̉ales. vt ff. de in ius vo. l. iij. .§. i. ⁊ ij. ⁊. iij. ⁊. l. ꝑētes. et. l. pris. ⁊. l adoptiui in pr̄in. b ¶ In ius vocaſſꝫ. i. iur̓ exꝑiendi cā vo vo. l. i. ⁊. l. hͦ. ⁊ hoc ſiue cā ſit ciuilis ſiue crimīalis. l̓ ml̓ toma gis. nā et tūc ec̄ cū veīa nō pt̄. qꝛ n̄ ꝯcedit̉. vt. ff. de in ius vo. ſꝫ et ſi. §. p̄tor ait. et. ff. d̓ accū. qͥ accuſatꝰ ī fi. ⁊. l. hi. §. ij. Sꝫ qͥd ſi ſolū libellū d̓dit. ℟n. nō īcidit ī hͦ edictū. vt. ff de in ius vo. lib̓tꝰ. Itē qͥd ſi nō veīat vocatꝰ. ℟n̄. ſp īcidit ſꝫ faciliꝰ remittit̉ hͨ pena qn̄ vocatꝰ nō veīt. vt. ff. d̓ ī ius vo. ꝙͣuis. lꝫ qͥdā dicūt vocantē nullo mō cade̓ ī edictū ſivo catꝰ nō veīt. ex p̄dicta. l. ꝙͣuis. ⁊ hͦ id̓o. qꝛ vba cū effectu ſūt accipiēda. vt. ff. ne qͥs eū qͥ in ius vo. eſt vi. exi. l. penl̓ .§. doce̓. ſꝫ pͥma ſnīa verior ē. vt qꝛ in dicta. l. ꝙͣuis nō dicit ꝙ nō incidat ī edictū. nͥ cā ꝯgnita. Itē nūqͥd heres pt̄ vo care in ius ſine venia. et c̓te ſi extͣneꝰ eſt pt̄. vt. ff. de obſe. p̄ſtā. lib̓. l heres. filiꝰ nō pt̄ vocare in ius ſine veīa. Sꝫ re ſecꝰ ī he̓de lib̓ti ⁊ ī he̓de pr̄oni. ℟n̄. in pͥmo odiū ꝟſat qd̓ dꝫ reſtngi. in ẜº fauor qͥ dꝫ ꝓrogari. vt. ff. de li. ⁊ po. .l. qͥdā. Iē ſi alt̓ agat tutorio noīe vel curatorio. ar. ff. d̓ ī ius vo. l. ī hac lege. §. fi. et. l. q̄ſitū. rō. qꝛ nem ī officiū ſuū dꝫ eſſe dānoſū. vt ff. quēad. teſta. aꝑi. l. ſiqͥs ex ſigͣtoribꝫ. c Cū īpetraſſꝫ .i. non petiſſet ⁊ n̄ accepiſſꝫ. dꝫ eī a p̄tore ſic pete. dn̄e ꝑmitte mihi vt poſſim ꝯuenire pr̄em vel pr̄o nū meū. vt colligit̉. jͣ. de pe. te. liti § fi. et. ff. de in ius vo. .l. iij. §. i. Illud etiam quero. an hec poſtulacō venie debet fieri in ꝑſonis omnium qui in ius vocari non poſſunt. que enumeratur. ff. de ī ius vo. l. ij. et ſi nō fiat ꝙ cadat ī penā. Quidā dicūt ꝙ ſic. nos ꝙ n̄. qꝛ hͨ pena ī eū tm̄ ſtatuit̉ qͥ in cidit īedictū at ille ꝑſone ī edicto n̄ ꝯtinētur. qd̓ maxīe ꝓ bat̉ ex hͦ. §. alit̓ tn̄ puto eos p̄uīēdos ꝓut placu̓it iudici ad ſil̓itudinē iſtoꝝ. ſꝫ nūqͥd h̓ peticō hodie ē correcta. vt qꝛ hn̄t hodie lib̓ti ius nataliū ⁊ regn̓acōis. vt ī autͣ. vt lib̓. de ce. §. i. coll̓. iij. ℟n. n̄. qꝛ et ibi reẜuātur iura pr̄onis. maxi me obſeqͥalia q̄ nat̉a debent̉. ſuꝑiora ꝙͣtū ad lib̓tum plana ſūt. In filio diſtingue. aut erat emācipatꝰ. aut in ptāte. ſi emācipatꝰ erat. tūc hn̄t locū ſuꝑiora. ſi ꝟo īptāte. tūc nec cū venia nec ſine venia pt̄ ꝯuenire pr̄eꝫ. vt. C. de in ius vo. .l. fi et. ff. de ac. ⁊ ob. l. actōes. nͥ ꝓ caſtrēſi vl̓ qͣſi caſtrēſi peculio. vt. ff. de iud̓. l. lis. et tūc cuꝫ veīa. vt. ff. de in ius vo. adoptiuū. §. i. ⁊ hͦ cū agit ꝯtra pr̄eꝫ. Si aūt ꝯtͣ extͣneuꝫ tūc ẜm vet̓a iura tm̄. v. actōes filiofa. ꝯpetebāt. vt. ff. de act̓. ⁊ ob. l. filiuſfaī. et. l. ī factū actōes. Sꝫ hodie oēs veī entes ex aduēticia cā. vt dixi. sͣ. ꝑ qͣs ꝑ. no. acqͥ. §. i. Itē q̄ro qͥs iurabit de calūnia cū filiuſfailias erit ī iudico. ℟º. n. ſi fili uſfa. petita veīa ꝯtra pr̄eꝫ ꝯueīat. iurabit filiꝰ ſi maior ē. alias curator ei dabit̉ ad litē. vt ī aut̓. vt lice. ma. ⁊ aui. §. i. in fi. Si aūt ſit ī pī̓ate pr̄is. et agat de caſtrenſi vel qͣſi ca. pecū. et tūc filiꝰ iurat cū pr̄fa. habeat̉. vt. ff. ad maced̓. l. ij Si ꝟo eēt mīor daret̉ curator liti. n̄ ꝑſone. cū ſit īptāte. vt. C. d̓ cū. fur̓. l. fi. ī pnͥ. et d̓ bo. q̄ li. l. fi. §. ſinaūt pro pr̄e Siat̉ ꝯtra exͣneū agat filiꝰ. ſi agat pr̄ eiꝰ noīe. pr̄ iurat vt C. de iur̓. ca. l. ij. §. ꝙͣ obẜuari. Si filiꝰ forte pr̄e abſēte. vl̓
ẜm vet̓es. l. in. v. caſibꝫ. vel ẜm nouas in oī aduēticia cum iurat filiꝰ cū ſuo noīe agat ⁊ maior ē. ſi mō pr̄ ī aduēticijs nō hꝫ vſūfructū. alias pr̄ age̓t. ⁊ rn̄de̓t. ⁊ iuraret. vt. C. de bo. ma. l. i. ī pnͥ. vbi ꝟo filiꝰ iurat. lꝫ pr̄ nō hēat vſūfru ctū. dꝫ pr̄ ꝯſētire filio agēti ⁊ rn̄denti. vt. C. de boīs q̄ li. d ¶ Itē adu̓ſus eū .ſ. dat actō ī factū pe . l. fi. in pnͥ. nalis. vt ecce. cū vo carē ticiū in ius qͥ te nebat̉ mͥ actōe tꝑali et dū eēt in itine̓. de tinuiſti eū vi. vel ca piēdo eū per ꝑſonaꝫ vel faciendo dolo vt ꝙ dies actōnis mee ex iuit. teneris em̄ mͥ qͣnti iurauero in litē et ſic eſt actō peālis ex ꝑte mea. qꝛ vltra rei ꝟitatē forte iurabo. et ex ꝑte tua. qꝛ das mͥ aliqͥd ⁊ tibi nihil adeſt. vt. ff. ne qͥs eū qͥ ī ius vo. vi ex. l. pe. §. i. ſuꝑ hͦ. §. pͥmo q̄ro. cū duo ſint tituli. vt. ff. ne qͥs eū qui in ius vo. vi ex. et aliꝰ ti. de eo ꝑ quē fc̄m erit de qͦ fit mencō in hͦ. §. ℟º. n. de pͥmo. qꝛ inde orit actō ex vt̄ qꝫ ꝑte peālis vt dictuꝫ ē. ſꝫ ex alio ē penalis ex ꝑte rei tm̄. cū ad int̓eſſe actoris det̉. vt. ff. d̓ eo ꝑ quē fac. e. l. fi. i. ℟n Itē pͥmꝰ de qͦ fit mencō h̓ ꝯſulit actori tm̄. vtꝫ ex. l. ij. ⁊. iiij. §. exime̓. At ſcd̓s ꝯſuluit vocato n̄ ſolū. ſꝫ ec̄ vocanti. vt ff. d̓ eo ꝑ quē fc̄m ē. l. i. §. ſi reꝰ. ī fi. et. l. fi. i. ℟º n. Itē pͥmꝰ hꝫ locuꝫ qn̄ aliqͥs exēptꝰ eſt an̄ ſatiſdacōeꝫ. et pꝰ in ius vo cacōnes. ſꝫ ſcd̓s pꝰ ſatiſdacōes ſcꝫ factas iudico ſiſti. et al̓ q̄ firmāt iudiciū. vt. ff. de p̄. ſti. l. i. in pnͥ. Et pꝫ dr̄a ex ordi ne illoꝝ tituloꝝ. Itē pͥmꝰ qn̄ vi exemptꝰ ſit qͥs. at ſcd̓s ec̄ ſine vi. vtꝫ in. l. i. §. ſi dolo. de eo ꝑ que fac. ē. et ne qͥs eū qͥ .l. i. et. l. ij. in fi. Vel ſatis dici pt̄. ꝙ de vtroqꝫ h̓ loquit̉. ⁊ qd̓ lꝫ duo ſint illi tituli. tn̄ de vno edicto ſūt. Itē et ꝙ dicat̉ penalis actio eē illa q̄ ex vna ꝑte tm̄ ē p eālis. ſuꝑ hͦ. §. ſcd̓o q̄rit̉. nōne ꝑ ꝯuencōnē ſolā. ec̄ iur̓ vet̓i p̄petuabat̉ actō. vt ff. d̓ act̓. et ob. l. ꝯſtōibꝫ. n̄ ſolū ꝑ noua iura. vt. C. d̓ p̄ſc̓p xxx. an. cū notiſſimi. ⁊. l. fic̄. ℟. h̓ nō ꝑ executorē ſꝫ ꝑ ſuam denūciacōꝫ eū ꝯuenerat. vel ꝟbū qͣi poſituꝫ īdicta. l. ꝯſtō nibꝫ. aſſertie ponit̉ n̄ ſil̓itudīarie. et ẜm hͦ hodie eſſꝫ corre ctū qd̓ h̓ d̓r. vel dic ꝙ talis fuit ꝯuencō ī illa et ꝯſtōibꝫ q̄ ꝓ lite ꝯt̓. habebat̉. vt qꝛ actō erat tꝑalis. et libellus fuit pnͥcipi datꝰ. vt. C. qn̄ li. pnͥ. da. lit̓. cō fa. l. i. et. ij. Vl̓ dic ẜm jo. ꝙ leges vet̓es circa ꝑſonales actōes loquūtur. vbi n̄ ꝑpetuātur ꝑ executorē. ſꝫ lex illa cuꝫ notiſſimi. ⁊ lex cū in rē. loquūtur īreali. vn̄ adhuc ec̄ hodie n̄ corrigit̉ qd̓ h̓ d̓r. e Innu̓abiles. ȳmo nu̓ari pn̄t. ſꝫ dicūtur innu̓abiles qꝛ de facili nō pn̄t nu̓ari. vn̄ d̓r nō poſſe fieri ꝯmode qd̓ cū diffi cultate fieri pt̄. vt. ff. de ꝟ. ſi. nepos ꝓculo. enumera gͦ a liqͣs. vt ē actō in factū de calūniatoribꝫ. de qͣ dicemꝰ. j. e. .§. qͣdrū. Itē actō ꝙ mētꝰ cā. Itē furti maīfeſti. Itē ẜui cor rupti in duplū. de qͥbꝫ dicemꝰ. jͣ. e. §. oēs aūt actōes. Sūt ⁊ alie et īfactū. vt de effuſis ⁊ de eiectis. et de appēſis. vt. ff de his qͥ deie. vel ef. l. ſi vo. §. p̄tor. Et alie multe ſūt quas f ¶ Preiudiciales. ꝓ ꝯſtāti po enumerari n̄ expedit nit ꝙ hee p̄torie ſūt. cū ī ꝯtractu p̄toriaꝝ ponūtur. et ſūt in tē. qꝛ res petit̉ et vēdicat̉. Vn̄ q̄rit̉. qͣre n̄ poſuit inter reales p̄torias. ℟n̄. qꝛ q̄dā de eis ē ciuilis. vn̄ eiꝰ occaſiōe et de cēt̓is h̓ dice̓ reẜuauit. ⁊ ſūt tres. Prima ē ꝑ quā q̄rit an aliqͥs ſit lib̓. ſubaudi vel ẜuꝰ. Scd̓a an aliqͥs ſit lib̓tꝰ. ſb̓ audi vel īgenuꝰ. Tercia ē de ꝑtu agſcēdo. ꝑ quā qͣrit̉. an qͥs ſit filiꝰ vel nō. vt oīa ꝯſeqͣtur q̄ filiꝰ a pr̄e ꝯſeqͥ dꝫ. aliaſ aūt agit̉ de ꝑtu agnoſcēdo ꝓpt̓ alimētatm̄. et tūc filiacōi nō p̄iudi cat̉. qꝛ ſūmatī q̄rit̉. vt. ff. de li. ag. l. i. §. jul̓. et. l. ſi qͥs ali. §. ſi vel parens. ei. ff. de his qͥ ſūt ſui vel ali. iur̓.

de ꝑtu agnoſcēdo. ex qͥbꝫ fere vna illaꝝ legittimaꝫ cāꝫ hꝫ ꝑ ꝙͣ q̄rit̉ an aliq̓ſli ber ſit an ſeruꝰ. Cetere ex ip̄ius p̄toris iuriſdictōne ſubſtāciā capiūt. ¶ Sic itaqꝫ diſcretis actōnibus c̓tu en poſſe actorē ſuā re ita ab aliqͦpēte̓ ac ſi aꝑet
eum dare oꝑtē. nec em̄ qd̓ actoris ē id ei dare oꝑtet qꝛ ſcꝫ dari cuiꝙͣ intelligit̉ id qd̓ ita dat̉ ut eius fiat. nec res q̄ iā actoris eſt ma gis eius fieri p̄t. ¶ Plane odio furuꝫ quo magis plu ribuſ actionibus teneatur effectū eſt vt extra penam
.i. ſi iudex. lꝫ videat̉ ꝯtra d̓ orig̓. ꝯg. l. ij. §. fi. Sꝫ dic vt ibi Ꝙꝫ dicūt qͥdā ⁊ male. ꝙ tm̄ due ſunt. et de duabꝫ pͥmis fa ciūt vnā hͦ mō. an aliquis liber. eſt ingenuus uel libertus et hij vnā faciūt. aliā vero de ꝑtu agnoſcēdo n̄ mutāt. ſꝫ pͥ ma oꝑi. verior ē. cū ſit ꝯmodiꝰ ſingl̓as cās ſingl̓is appella cōibꝫ diſtingui vt. sͣ. qͥbꝫ mo. teſta. infir. §. alio at̄ mo. jteꝫ qꝛ poſtea dicit. cetere vero ⁊cͣ. ⁊ ita loqͥt̉ de pl̓ibꝫ excepta vna. Itē qͣre dicunt̉ p̄iudiciales. ℟n̄. ẜm azo. et. G. iō qꝛ ī mo dū excepcōis ꝓponū tur. ⁊ ita p̄iudicant. vt ſi agas ꝯtͣ me ⁊ ē go obiciā tibi ꝙ ſis ſꝫ uꝰ meꝰ vel filiꝰ. vn̄ nō pt̄ eē iudiciū int̓ nos. vt. ff. d̓ iud̓. l. lix nulla. et. sͣ. d̓ ob. q̄ ex d̓lic. §. hi. ꝯiūgas cū glo. iſta pͥmā ꝑtē ſe qͣntis. ibi vt dic̄. vel ſi agas ꝯtͣ me pret̓ hͦ. ⁊cͣ. et ꝓ re mea vſꝫ ad ꝟſiculū quo dici tur de aſcpͥticijs ⁊ tc̄ dimitere et reacciꝑe qd̓ dimiſiſtis ⁊ ꝓſeq̄re vſqꝫ in finem. in pͥmo gͦ vbi q̄rit̉. ſit liber vel ẜuꝰ. dico. ꝙ ſiue ẜuꝰ agat ꝯtͣ dn̄m dicēs ſe eſſe liberū. ſiue e ꝯtͣ dn̄s ꝯtͣ ẜuū. ⁊ ẜuꝰ ſit ī poſſeſſionē lib̓tat̉. ꝙ hͨ actō in rē q̄ intēdit̉ eſt p̄iudicialis ut. ff. de lib̓. cā lib̓is. §. fi. jdeꝫ dico. ſiue pr̄onꝰ vēdicꝫ lib̓tū in lib̓tinitatē. ſiue lib̓tꝰ ſe vedicꝫ in īgenuitatē. vtͣqꝫ ē p̄ iudicial̓. vt. ff. ſi ingenuꝰ. eſ. di. l. fi. in pnͥ. §. fi. jntēdit̉ ec̄ hͦ caſu officiū iudicis. vt. ff. de iur̓iur̓. ſi duo pr̄oni. in pn̄. ⁊ .ff. finnge. eſſe di. l. i. ⁊. ij. et. ff. de rei ven. l. i. §. i. jde dicas in t̓cia vt ſiue dicat pr̄ petēdo filiū ī filiacōꝫ l̓ filiꝰ ſe dicat non filiū. et erit p̄iudicialis et dircā. Hincinde qͥdā dixer̄t ꝙ dircā dat̉ pr̄ono parēti. ⁊ dn̄o. ſꝫ illa q̄ dat̉ lib̓to. filio ⁊ ẜuo eſt ꝯtraria qd̓ nulla lege cautum inuenitur. licꝫ alie q̄ dam inueniant̉ dirc̄e et ꝯtͣrie. vt mandati. depoſiti. et ſil̓eſ Sꝫ qͣlit̓ formātur libelli in hijs. ℟º.n. ſic petō joh̓eꝫ ī filiū. meū iudicari vt mͥ pr̄nā debitā p̄ſtet reuerēciam ⁊ alia q̄ pr̄ibꝫ a filijs debēt̉. ⁊ idē in pr̄no. ⁊ ex tūc lata ſnīa ꝓ acto re. alimēta pr̄i et pr̄ono p̄ſtabunt̉. vt. ff. de li. ag. l. ſi quis ali. ī pnͥ. et § ſolēt. qꝛ ſnīa ꝓ ꝟitate accipit̉. vt. ff. de ſta. ho. l. igenuū. Et ꝓbat̉ hͨ libelli formacō. C. de fideico. l. i. In ẜuo ⁊ dn̄o ſic. peto ticiū ī ẜuū meū. qꝛ eū meū dico. Ecō tra ẜuꝰ l̓ lib̓tꝰ l̓ filiꝰ dicet. peto me n̄ inqͥetari a tico qͥ me vt ẜuū vel lib̓tū vel filiū tenꝫ. qꝛ me ī tali vīculo n̄ ſubeſſe dico. vt. C. de īgenuis ma. l. diffamari. vel ſic. peto vt īge nuꝰ l̓ lib̓ vel n̄ filiꝰ ꝓnūcier ꝯtͣ ticiū. qꝛ ſic ſe reiꝟitas hꝫ. Et differt hͨ ab ea qͣ petit pr̄ filiū in pt̄ate ex iur̓ roͣno. cum ibi tm̄ de pt̄ate q̄rat̉. h̓ aut de filiacōe. vt. ff. d̓ rei vē. l. i. .§. i. et h̓d̓r. Itē h̓ p̄toria vt h̓. illa ciuilis Quibꝫ aūt mod̓ filiꝰ poſſit peti. diximꝰ. sͣ. d̓ pa. po. §. ius at̄ pt̄atis. It̄ qͣre dicūtur p̄iudiciales. ℟ºn. ẜ. qͦſdā. qꝛ īmodū excepcōis ꝓ ponūtur et ita p̄iudicāt. vt ſi agas ꝯtͣ me he̓ditatis petici onē. et ego obiciā tibi. ꝙ ẜuꝰ ſis defūcti. vel qꝛ ip̄e defū ctꝰ ẜuꝰ fuit. vt. ff. de pet̓. he̓. l. ſi qͥs lib̓tatē. et fa. ꝓ hac ſmīa. C. de ord̓. ꝯg̓. l. ij. et de he̓. pet̓. l. lib̓. et. ff. ſi qͥs īge. eſſe di. l. f. Alij dixerūt iō dici p̄iudiciales. qꝛ ſnīa lata ſuꝑ his fit p̄iudiciū oībꝫ alijs qōnibꝫ. vt. ff. de ſta. ho. īgenuu et. ff. de lib̓. ag. l. i. §. fi. et. l. iij. Sꝫ c̓te ẜm hͨ ec̄ q̄rela īoffō ſi teſtam̄ti d̓r p̄iudicialis. qꝛ p̄iudicat alijs qōnibꝫ. vt. ff. d̓ iof. teſ. pap̄. §. fi. ſꝫ ꝯtͣ hāc ſnīaꝫ ē. ff. de lib̓. cā. ſi ẜuꝰ. ſꝫ ibi n fuit ꝓnūciatꝰ īgenuꝰ. vel colluſio ibi fuit. Vel dic ẜ. jo. ꝙ piudiciales iō dicunt̉. qꝛ oēs alie qōes qͥ int̓im int̓ eas ꝑ
ſonas mouētur debēt ſile̓. C. de or. cog̓. l. i. et. iij. et. ff. de lib̓. cā. l. ordīata. et ad hͦ fac̄. ff. de noxa. l. pe. i. ℟º n. nͥ eſſet talis cā q̄ ageret̉ ec̄ ſi ꝯſtaret eū fore ẜuū. qd̓ ē qn̄ꝫ. vt. ff de iud̓. vix. Sꝫ ẜm hͦ cū q̄rit̉ int̓ pr̄onū ⁊ lib̓tū de lib̓tinita te. nō ē hͨ qō p̄iudicialis. cū alie qōes int̓im int̓ eos pn̄t ex erceri veīa tn̄ petita. vt. sͣ. e. §. et in eū. Sꝫ dic ꝙ ille qōes qͥeſcūt q̄ nō ꝯpeterēt ſi ꝯſtaret eū lib̓tū. vt. ff. de ī ius v̓o .l. ſꝫ ſi hac vi. §. p e. ⁊ fi. It qͥd ſi nulla alia queſtio mouet̉. nōne lūc iſte dicunt̉ p̄iu diciales cū n̄ habeāt cui preiudicēt. Azo dic̄ ꝙ nō Sꝫ jo. ꝯtra inſpicit̉ eī aptitudo. qꝛ abilis ē eſſe preiu dicialis. ſic̄ auguſtꝰ d̓r. lꝫ n̄ ſꝑ augeat. vt sͣ. in ℟ica. ꝓhe. jtē nūqͥd ſūt pl̓es p̄iudi ciales n̄ hec tres. ℟º ſic. vt he̓ditatis peti cio. nā ⁊ tūc ceſſant oēs alie qōes donec ipſa intēdit̉. vt. ff. d̓ pet̓. he̓. l. ſi qͥs lib̓tatē. et. l. diuꝰ. i fi. lꝫ hodie ꝯtͣriū ſit. vt .C. de he̓. pet̓. l. fi. .§. i. ⁊. ij. Itē qͦ iure aſcpͥticij coloni cē ſiti ⁊ ſil̓es petūtur. ℟n. vt ili preiudiciali. directa n̄. et ip̄i coloni ſe petūt ī lib̓tatē ꝯtraria preiudiciali vtili n̄ dirc̄a. iō. qꝛ liberi ſūt nō ẜui. vt ī aut̓. de ſāctiſ. ep̄is. §. aſcpͥticioſ. ⁊. §. ſi ẜuꝰ. Itē iō preiudiciali. qꝛ paꝝ a ẜuis diſtāt qͦ adẜ uicia q̄ face̓ debēt. vt. C. de ag̓. ⁊ cēſi. l. ne diutiꝰ. li. xj. Sꝫ alijdicūt. ꝙ offi. iudicis petūtur. et petūt. vt. C. in qͥ. cau. cen. dn̄os accuſ. poſ. l. i. li. xj. ſꝫ c̓te officiū iudicis nō poſſet hr̄e locū ad fut̉as p̄ſtacōes. vt. ff. de vſur̓. l. i. Alij dixerūt hr̄e locū negatoriā ⁊ ꝯfeſſoriā vtilē. vt q̄ dat̉ directa ẜui tutibꝫ alijs. hͨ vtilis h̓ dat̉. qd̓ nihil ē. Itē ſi qͥs ad aliqͣ an nu̓a ẜuicia teneat̉. qͦ iur̓ petit̉ vt ꝯdēnet vt preſtet ī poſte rū. ⁊ ipſe qͦ iur̓ petit abſolui. ℟. ſat̉. puto ꝙ iudic̓ offō hoc fiat. ſiue ꝓmiſſa fuerūt hͨ ſeruicia. ſiue ex ꝯſuetudīe debean tur. ſꝫ ⁊ ẜuicia ipſa poſita lōgo tꝑe ex ꝓmiſſo petūtur. vt ff. de vſur̓. l. cū d̓ in rē verſo g ¶ Ex qͥbꝫ .ſ. t̓bꝫ pͥiudiciali bꝫ. q̄ promiſſio ꝓbabit̉ ex lōgo vſu. vt ibi. h ¶ Fere. jō dic̄. qꝛ ī ciuilibꝫ qōnibꝫ qͣtuor conſiderant̉ .ſ. actor. iudex. ⁊ reꝰ. et ipſa res. h̓ aūt ē idē qͥ ꝯuenit ⁊ ꝯuenit̉. vel iō qꝛ p̄ tor ītroduxit de ꝑtu agnoſcēdo. ⁊ ad ſe. ꝯſul. ꝯfirmantur. i Legittimā. id eſt de iure ciuili. k ¶ Sic itaqꝫ. format̉ h̓ itaqꝫ ex alia diuiſione q̄ fit. sͣ. e. §. i. qͣi dice̓t. dictū ē q̄ fūt in rē actōes ⁊ q̄ in ꝑſona. itaqꝫ ſic eis diſcretis .i. ſeꝑatis ⁊ diuiẜ. ptꝫ ꝙ h̓ regl̓a ē ꝟa. qꝛ ꝑſonalis acto q̄ ꝯpetit ad dā dū. nō ꝯpetit ꝓ re ſua alicui vt h̓. jō dixi ad dādū. qꝛ ad tͣ dendū bn̄ pt̄ dari actio ꝑſonalis. vt ꝯmodati ⁊ depoſiti et ſil̓es. Et eſt ita ius int̓ dare ⁊ trade̓ vt h̓ ſubic̄. et. ff. d̓ acͣt̓. emp. l. ex empto. ī pnͥ. et. ff. de ꝟ. o b. vbi at̄. in fi. et. l. ſi rē tradi. et. l. nemo. et hͦ ē qd̓ ſubic̄. ſi apparꝫ eū dare oporie̓ et ita agit īꝑſonā vt aliqͥddet̉. ſꝫ qͥdā dicūt vt pſa. ꝙ hec ꝟba ſi apparet eū dare oporte̓ ſint noīa cuiꝰdam actōnis. l Oportet. id ē oportꝫ ꝙ nō det̉. eſt em̄ īpoſſibile ꝙ detͣ vt ſubic. qꝛ dae̓ ē accipiētis face̓ vt ſubic̄. nec res q̄ ⁊cͣ. ac. m ¶ Magis. Sꝫ opponit̉. pl̓ies deberi pōt̄. vt. ff. de excep. rei iudi. ſ. et an eadē. §. actōes. ī fi. §. gͦ pl̓ies dn̄iū pōt̄ fieri meū. ſꝫ nō ſeqͥtur. nā lꝫ pl̓ies debeat. tn̄ ſemel facta ſua non dꝫ plꝰ fieri ſua. vt ibidē d̓r. et. ff. de acqͥ. poſ. l. iij. §. ex pl̓i bꝫ. et sͣ. del̓. §. ſi rē legatarij. nͥ iteꝝ deſinet eē ſua vel mea vt. ff. de ꝟ. ob. ſi rē meā. n ¶ Plane. odio. Sꝫ i qͦ ꝟtit̉ iſtud odiū. ℟. qꝛ ī ꝯdicōe furtīa qͥs de facto īfamat̉ apud

dupli aūt qͣdrupli rei reci piēde noīe. fures ecia hac actōe teneātur. ac ſi a p̄pa ret eos dare oporte̓ ꝙͣuis ſit adu̓ſus eos. eciā hͨ ī reꝫ actō ꝑ quāre ſuā q̓s eē pe tit. ¶ Appellamꝰ aūt ī reꝫ qͥdē actōes vēdicacōes. ī ꝑſonā ꝟo actōnes qͥbꝰ da re a̓ face̓ oꝑte̓ intendit̉ ſcꝫ ꝯdcōnes. Cōdice̓ em̄ ē de nūciare priſca līgua. Nūc ꝟo abuſiue dicimꝰ ꝯdicō nē actōꝫ ī ꝑſona eē qͣ actor intēdit dari ſibi oꝑte̓. Nul la em̄ hͦ tꝑe qͦ pͥꝰ fiebat eo noīe denūciacō fit. ¶ Se quēs illa diuiſio ē ꝙ q̄dam actiones rei perſequendi graciā comparate ſunt. quedam pene ꝑſequende
quedā mixte ſunt. ¶ Rei ꝑſequende cauſa comꝑa rate ſunt omnes in rem ac ciones. ¶ Earuꝫ vero om niū accionū que in ꝑſonaꝫ ſunt hec quidem quē ex cō tractu naſcunt̉ fere omneſ rei ꝑſequendi cauſa com parate vident̉ veluti qui bus mutuam pecuniā. vel in ſtipulatum deductam petit actor. ¶ Item com modati. depoſiti mandat ꝓ ſocio. exempto vēdito locato ꝯducto. plāe ſi d̓po ſiti agit̉ eo noīe qͦ tuml̓tuſ īcēdij ruie naufragij cā de poſitū ſit in duplū actōꝫ p̄ tor r̄ddit ſi mō cū ip̄o apd̓ quē depoſitū ſit. a̓ cū he̓d̓ eiꝰ d̓ dolo ip̄ius ageret̉ qͦ
bonos ⁊ gͣues. vt. ff. de obſe. l. hōri. lꝫ n̄ infamia iuris. vt ff. de act̓. ⁊ ob. l. ceſſat. ſꝫ in rei vēdicacōne neqꝫ de facto. neqꝫ de iure īfamat̉. Itē ml̓ta veniūt ī ꝯdicōe furtīa q̄ nō veniūt ī rei vē. vt qꝛ iteritu rei n̄ lib̓at̉. ſꝫ in rei vē. vt. ff. de ꝯdi. furt̓. l. ī rē. ⁊ iō malū ē furi ꝙ hac actōe teneat̉. It̄ ſic̄ ꝓdeſt alicui pl̓es hr̄e reos debitores. vt. ff. de lib̓. le. l. ſi qͥs decedēs. §. fi. ⁊ hr̄e pl̓es actōes. vt. ff. del̓. ij. cū filiꝰ §. varijs. ita econtͣ dꝫ dici noce̓ ſi pl̓ibꝫ te neat̉ actōibꝫ. lꝫ etiaꝫ nulla alia eēt vtilitaſ Itē nūqͥd vna tollit̉ ꝑ aliam. dic ꝙ ſic. vt ff. d̓ ꝯ. fur. ſi ꝓ fu. §. fur. Si apparet .i. qꝛ apparꝫ eos. ⁊cͣ. id̓ d̓r de actōe īꝑſonā. Sꝫ vid̓r hͦ ſtare n̄ poſſe. nā c̓tū ē eū qͥ agit do minū fuiſſe. gͦ ⁊ nūc ē. qꝛ ſn̄ fc̄o ſuo dn̄iū ab eo diſcēde̓ n̄ potu it. vt. ff. de re. iur̓. l. id qd̓ nr̄m. et. C. d̓ ꝓ ba. l. ſiu̓ poſſidetis g n̄ pt̄ age̓ vt ſibi det qd̓ ē ſuū. et tn̄ h̓ dic̄. ꝙ ſic. ſꝫ dic r̓lacōꝫ eē faciēdā ad genꝰ. nō ad ſpēꝫ. q. d. ea actio ꝑ quā alias agit̉ ad danduꝫ .ſ. ꝑſonali. ſꝫ h̓ n̄ ad dādū ītēdit̉. ⁊ ita ē mirabile. ꝙ rē meā ꝑ ꝑſoālē actōꝫ peto reſtitui. al̓ ꝯtͣ. vt. ff. vſufr. quēad. ca. l. fi. et. ff. de ꝯdi. īde. l. ſi vrbana. Sꝫ ē ſpēale vt h̓ d̓r. Ve dic agi ec̄ ad dandū. ſcꝫ poſſeſſioneꝫ dandā quā amiſerā ꝑ furtū. vt. ff. de acqͥ. poſ. l. rē q̄ a nob̓. et. ff. de ꝯdi. t̓tica. l. ij. b ¶ In rē actōes id ē rei vedicacōes q̄ ꝓ dn̄io de iur̓ ciuili l̓ gētiū q̄ſito ītē dunt̉. vt. ff. de rei ve. l. in rē. Itē noͣ ꝙ h̓. §. locū hꝫ ī qͦlibet male fidei poſſeſſore aliene rei n̄ ſolū ī fure. vt. sͣ. de rerum di. §. ſi cū. et. C. de ꝯdi. t̓ti. l. i. in fi. ⁊. l. ij. ī pnͥ. Int̓dū etiā ꝯtͣ bone fidei poſſeſſorē dat̉ ꝯdicō rōne poſſeſſiōis. vt. ff. de ꝯdi. īde. l. īdebiti. §. ſꝫ ſi nūmis. Sꝫ nūqͥd rē ſuā pt̄ qͥs ec̄ a nō fure ꝑ ꝯd̓. ſn̄ cā r̓pete̓. vt. ff. de ꝯdi. ſn̄ cā. ꝑ totū. ℟. ẜm qͦſdā. ibi d̓r ꝯpete̓ actō ꝑſoālis. n̄ tn̄ talis ꝑ quā intē dat̉ vt aliqͥd det̉. Alij dicūt. ꝙ ſi alicubi īueniat̉ ꝯdicō ſine cā ꝓ ſua re ꝯpēte̓. de vtili ītelligēduꝫ ē. c Vēdicōnes ſiue reꝝ corꝑaliū deqͥbꝫ dictū ē. C. de rei vē. ꝑ totū. ⁊. ff. e. ꝑ totū. ſiue reꝝ īcorꝑaliū. de qͥbꝫ vēdicacōibꝫ eſt. ff. ſi vſufruc. pe. ꝑ totū. et. ff. de ẜui. vē. ꝑ totū. ſiue ſint dirc̄e ſiue vtiles iſte vēdicacōnes. vt. ff. de public̄. ꝑ totū. ⁊. ff. ſi ag̓ vectigal̓. ꝑ tot̉. d ¶ Quibꝫ. iō dic̄ qͥbꝫ qꝛ ſūt et alie qͥbꝫ n̄ ītēdimꝰdae̓ face̓. ſꝫ r̓ſtitui. vt ꝯmodati actō et d̓poīti ⁊ ſil̓es. et iſte n̄ appellāt̉ ꝯdicōes. īſtricta ſigͥficacōe accep to vocabl̓o. vt h̓ d̓r. l̓ dic̄ ꝙ ī actōe ꝯmodati ⁊ d̓poīti et ſil̓i bꝫ ītēdit̉ dari l̓ fieri .ſ. ip̄a detētacō rei. qͣre ipſū fc̄m poſſit qͥs ī ſtipulacōe d̓duce̓. vt. ff. d̓ v̓. ob. l. vbi at n̄. §. ꝙ id. qd̓ n̄ fie̓t nͥ aliqͥd daret̉. cū ſue rei nulla eēt ſtipulacō. ſꝫ aliene tm̄. vt. sͣ. d̓ iuti. ſti. §. i. Cōdicōes .ſ. appellamꝰ Denūciare Dicūt qͥdā ꝙ qͥ volebāt aliuꝫ ꝯueīre. pͥmo ſibi denūciare d̓
bebāt. vt. ar. ff. de ẜui. vr. p̄. l. qͥdā. Sꝫ hͦ n̄ placꝫ. qꝛ exvo lūtate aut boītate l̓ vrbaītatē hͦ fis. n̄ ncc̄itate. ſꝫ dic ꝙ h̓ d̓ nūciacō fiebat ꝑ ingr̄atꝰ cū actōꝫ ꝯſtituebāt vl̓ dabāt. vt ff. de re. iur̓. l. ij. §. oīm. qd̓ ē hodie ſb̓latū. vt ī fi. huiꝰ. §. d̓r. g ¶ Abuſiue. ve̓ abuſiue d̓r ꝯdicō .C. de formū. l. i. ⁊. ij. id eſt actō īꝑſonā. qꝛ n̄ bn̄ ꝯſonat nomē rei quā ſignat qd̓ fieri dꝫ. vt. sͣ. de dona. §. eſt ⁊ aliud h. ¶ Sequēs. hͨ ē t̓cia diuiſio actōnū ī hͦ ti. i ¶ Cōꝑate .i. adīuēte k ¶ Aixte. ſꝫ nōne q̄ da ſūt q̄ nullū horuꝫ hn̄t. vt ſi ago ne qͥd fiat in loco ſacro vl̓ ſcō. vel ſi fc̄m ē tolla tur. ⁊ alie ſil̓es. q̄ ne qꝫ ad rē neqꝫ ad pe nā. neqꝫ mixtī ſe hn̄t ſꝫ vel ad rei reuerēci aꝫ vel ad publicā vti litatē dant̉. ℟. ſatis ad rei ꝑſecucōꝫ .ſ. di uine rei vel publice ꝑtinet. cuiꝰ noīe age̓ videor. vel ec̄ mee noīe. cū cuiꝰ libet in terſit deum venerari vt. C. de he̓ti. l. iiij. l ¶ Actōnes .ſ. q̄ decē ſūt vt diximꝰ. sͣ. e. §. Itē ẜuiana. Sꝫ certe vid̓r ꝙ ſūt oēs peā les. nā in eis turatur ī litē. vt. ff. d̓ rei vē. .l. qͥ reſtitue̓. ⁊. ff. de in litē iurā. l. ī actōi bꝫ. Sꝫ dic ꝙ illd̓ non fit iure actōis. ſꝫ offi cio iudicis. vt. jͣ. e. §. p̄terea. ſ fi. §. vn̄ non dicūtur penales. alij tn̄ dicebāt. ꝙ iō non dicebant̉ peāles qꝛ n̄ origenalit̓ illud fit qd̓ creſcat ꝑ ſacͣ mentū ī litē. ſꝫ ex ꝯtumacia. vt. ff. de ī litē iurā. l. i. et iō ma gis attēdebat qd̓ nat̉al̓r erat ꝙͣ qd̓ īcident̓. Sꝫ c̓te ⁊ actio depoſiti in qͣtuor caſibꝫ ab inico ē rei ꝑſecutoria. ⁊ tn̄ pe nalis d̓r īſpecto ꝙ creſcit ex ꝯtūacia. vt. jͣ. ꝓx. ⁊. jͣ. e. §. qͣdrū pli. vn̄ pͥmā rn̄ſionē approbo. m. ¶ Fere. fere dic̄ ꝓpt̓ acti onē ex ſtipulatū ꝑ quā pena petit̉. nec īſpicit̉ qd̓ int̓ſit. vt .sͣ. de iuti. ſti. §. alt̓i. ẜm qͦſdā qd̓ eſt fl̓m. ȳmo ꝓpt̓ actōneꝫ depoſiti in qͣtuor caſibꝫ. vt. jͣ. ſubic̄. Itē ꝓpt̓ actōꝫ redibi toria q̄ dat̉ in duplū adu̓ſus vēditorē. qͥ neqꝫ p̄ciū neqꝫ ac ceſſiōes ſoluit. vt. ff. de redibi. l. redibitoria. n ¶ Petit actor. ad vtꝝqꝫ aūt .ſ ad mutuū ⁊ ad eā pecuniā q̄ īſtipu latū deducta eſt certi condicō datur. vt. ff. ſi certu. pe. l. ſi qͥs certū. et. sͣ. de ꝟ. ob. in pnͥ. ita ꝙ ad mutuū det̉ ꝯdicō ſpēal̓ de mutuo vt. sͣ. qͥbꝫ mō. recōtͣ. ob ī pnͥ. Ad pecunia deductaꝫ in ſtipulacōe detͣ ꝯdicō c̓ti gn̓alis ſi c̓tū ſit. vt. sͣ de ꝟ. ob. ī pͥnͥ. o ¶ Cōducto. Sed nonne oēs iſte dant̉ ad intereſſe. etiam quod eſt extra rē. vt. ff. de ac̓t̓. emp. l. i. i principio. ergo peto aliquid quod tibi non adeſt. ergo ſunt penales. Sed dic tribus modis dici actōnem penaleꝫ Primo illa que hincinde eſt penalis vt furti et ſimiles. quando peto quod mihi non abeſt et quod tibi non adeſt Secundo quando eſt penalis ex parte vna. ſcilicꝫ ex parte rei tantuꝫ. quod eſt vbicunqꝫ actoris int̓eſſe excedit id quod reo adeſt. in hac ſignificacione actiones iſte dicūt̉.

caſumixta eſt actio. ¶ Ex maleficijs vero ꝓdite acti ōes ſunt. alie tm̄ pene ꝑſe q̄ndē cā cōꝑate ſunt. alie tā pene ꝙͣ rei ꝑſeq̄nde. et ob id mixte ſunt. ¶ Penaꝫ tm̄ ꝑſequit̉ quis actione furti. ſiue em̄ maīfeſti aga tur quadrupli. ſiuenō ma nifeſti dupli. de ſola pena agit̉. Nam ip̄am re ꝓpria actione ꝑſequit̉ quis. id ē ſuam eſſe petens. ſiue fur ip̄e eam reꝫpoſſideat. ſiue alius quilibet. eo ampliꝰ adu̓ſus fure ec̄ ꝯdicio eſt rei. ¶ Vi autem bonoruꝫ raptoꝝ actō mixta ē. qꝛ ī qͣdruplum rei perſecuco ꝯ tinetur. pena aūt tripli e. Sꝫ et legis acquilie actō de dāno iniuria dato mix ta eſt n̄ ſolū ſi adu̓ſꝰ infici
antem in duplum agatur ſꝫ interdū. ⁊ ſi in ſimplum quiſqꝫ agat. veluti ſi quis hoīeꝫ claudum ſiue luſcuꝫ occiderit q̄ ī eo ano integ̓ ⁊ magni precij fuit. tanti em̄ damnetur. qͣnti pl̓imi is homo in eo anno fuerit ẜm iā traditam diuiſioneꝫ ¶ Item mixta eſt actō ad uerſꝰ eos qͥ relicta ſacro ſcis ecc̄ijs l̓ alijs ven̓abili bꝫ locis. legati vl̓ fideicō miſſi noīe dare diſtulerīt. vſqꝫ adeo vt ec ī iudiciuꝫ vocarent̉. Tūc em̄ ⁊ ipſaꝫ rem vel pecuniā q̄ relicta ē dare ꝯpellūtur. et aliud tm̄ ꝓ pena. et ideo ī duplū eiꝰ fit cōdemnacō. Que da actiones mixta cauſaꝫ obtinere vident̉. tā in reꝫ ꝙͣ īꝑſona. qͣlis eſt familie
penales .ſ. exempto et ſil̓es. et ec̄ rei vē. qn̄ in litē iurat̉. et ꝙ īſpecta ꝑſona tm̄ rei penales dicūtur. ꝓbatur. ff. de eo ꝑ quē fac̄. e. l. i. §. ſi pl̓es. et. l. fi. et. sͣ. e. §. peāles. ter cō d̓ penalis īſpecta ꝑſona actoriſ tm̄. vt ſi accepiſti ab aliqͦ ali qͥd vt me accuſares ꝑ calūniā. nā repeto. lꝫ nͥl mͥ abſit a te ſcꝫ cui adeſt. vt ꝓbat̉. ff. de calū. l. ⁊ gn̓alit̓. §. illd̓ erit no Indu tandū plū .ſ. ſi reus īficiet̉. vt. jͣ. e. §. ſed furti. q ¶doſo ip̄iꝰ .ſ. he̓ dis. ex dolo em̄ defū cti ī ſimplū tm̄. vt. ff depoſi. l. j. §. j. Et rō qͣre ī his caſibꝫ dat̉ ī duplū. et alijs ī ſim plū ē. qꝛ h̓ ex ncc̄ita te deponit̉. nec po tuit p̄uide̓ apd̓ queꝫ depone̓t. vt. ff. d̓po ſi. l. i. §. inuito ac. r ¶ Quadrupli. Sed qͣre plꝰ maīfeſtū fur tu punit̉ ꝙͣ n̄ maīfe ſtu. cū clā fc̄a magi puniēda ſūt. vt. ff. d̓ admi. tu. l. n̄ exiſtīo; et. ff. de ritu nup. l. vlt̓. ℟º.n. ȳmo magis delinqͥt qͥ palaꝫ ꝙ qͥ clā amouet. vt. sͣ. vj bo. rap. in pͥnͥ. vn̄ ma gis punitur. vt ar. ff. de offi. preſi. diuꝰ s ¶ Quilibꝫ. vt. sͣ. de ob. q̄ ex d̓lic. naſ. §. fi t ¶ Petēs .ſ. rei ven. v ¶ Cōdicō .ſ. furti ua q̄ ſoli dn̄o dat̉. et he̓di eiꝰ adu̓ſus furē et eiꝰ he̓dē. vt. ff. d̓ ꝯdi. furt̓. l. j. et. I. v et. sͣ. de ob. que ex d̓ x ¶ Quadruplū. vſqꝫ ſcꝫ ad ānū. pꝰ an lict. naſ. §. fi. nū ī ſimplū. vt. sͣ. vi bo. rap. ī pnͥ. niſi ī cau. vt ſi iudeꝰ ꝯtra xp̄ianū agat. tūc īduplū tm̄ agit̉. vt. C. de pagaīs. l. cri ſtianis Sꝫ nunqͥd ec̄ raptor tenet̉ actōe furti maīfeſti. dic ꝙ nō ẜm pla. qꝛ in duplū tm̄ tenet̉ ſi furti n̄ maīfeſti ꝯueīa tur. vt. ff. vi bo. rap. l. i. niſi in caū vbi nec in duplū tenet̉ ẜm eū. vt. ff. de furt̓. l. ſi qͥs ex domo. Sꝫ c̓te ibi erat actuꝫ actōne vi bo. rap. vn̄ ſublata erat actō furti n̄ manifeſti. vt ff. vi bo. rap. l. i. et. ff. de ac. et ob. l. qui ẜuū. Sꝫ ſatis vid̓r ꝙ ec maīfeſti furti noīe ꝯueniat̉ ⁊ in qͣdruplū. vt ar. ff. d̓ furt̓. l. ſi vēdidero. §. cū raptor. et. l. ſi qͥs ex domo. lꝫ pla. y ¶ In ſimplū. vbi ꝯtra ꝯ ꝯtra dixerit. vt dictū eſt fitentē dat̉. nā tūc in ſimplū ac ꝯtra negante induplum. vt h̓ et. jͣ. e. §. ac ille. et. C. ad. l. acqͥ. ꝯtra. et. l. ꝯtra negan tē. et. ff. de tur̓tur̓. eū qui. pnͥ. nam ibi diuidit pͥ z ¶ Traditā. vt. sͣ. ad. l. acq̓. ī mū caput. l. acq̓. a t̓cio capite ex qͦ tercō fit ꝯdemnacō qͣntum res retro valuit in xxx. dies. vt. sͣ. e. t. §. ex hͦ capite. Itē adiūge actōꝫ ꝙ me. ca. nā et ipſa mixta eſt. vt. ff. ꝙ me. cā. l. ſi cū ex § i. accur. a ¶ Cōtra eos .ſ. he̓des vel alios qͥ legatis vel fideicomiſ ſis grauari pn̄t. qm̄ onerati ſunt pecuniariter. vt. jͣ. de ſin gu re. per fideicōmiſ. relict. in prin. et. ff. del̓. plane in fi. b Locis. q̄ ml̓ta ſūt. et enu̓ant ī autͣ. d̓ nō ali. §. nō igitur e ¶ Diſtulerūt .ſ. fraudulent̓ l̓ ſine iuſta cā. alias n̄ puniūt̉
vt. ff. ficer. pe. l. ꝙͣ te. et. ff. d̓ vſur̓. l. ſciēdū. ⁊. ff. d̓ pe. he̓. .j. illud. Et noͣ quē puīri ex ꝓcraſtinacōne vel dilacō e illic ta. ſic. ff. de eden. l. p̄tor. §. ſꝫ et ſi ẜuꝰ. ī fi. et ē ſpēale ī his legatis. In alijs legatis l̓ fidēicōmiſſis p̄ſtat̉ duplū. ſꝫ vſu re currūt ex mora vel ſaltē pꝰ ꝯteſtacōꝫ litis. et fructꝰ re rū reſtituūtur. vt. C. de vſur̓. leg̓. ſeu fideicō. l. i. Itē h̓ le gata hn̄t ī alio pͥui legiū. vt ſi indebitū ſoluat̉ n̄ repetat̉. vt sͣ. de ob. ex qͣſi ꝯtra. in fi. Quid ſi pͥmo ne gauit. pꝰ ea ꝯfiteat̉ ℟º n. pot̄ penite̓. cā exoneret actorē a ꝓ bādo. vt. ff. d̓ iur̓iur. .l. eū qͥ. ar. ꝯtra. ff. d̓ edi. edict. l. qͥd ſit fu gitiuꝰ. ī pnͥ. Itē qͥd ſi ꝯfeſſus ē et poſtea negat. ℟º n. punit̉ cū vltima mora noceat vt. ff. de ꝑi. ⁊ ꝯmo. rei vē. l. illud. It̄ qͥd ſi n̄ inficiet̉ ſꝫ dicat n̄ vale̓. vel aliā ꝓpoāt rōnabilē cāꝫ. ℟ºn. qͥ dā ꝙ punit̉. ne inue nat via ꝑ quā negā tes ſuā exerceāt aua riciā. vt. sͣ. vi bo. rap .§. qꝛ tam̄. Alij ꝯtra qd̓ veꝝ puto. vt. jͣ. e. §. at ille. Itē nūqͥd hͦ in legato gn̓ali et ſpēali locū hꝫ. ℟ºn. ſic ẜm jo. cū vtꝝqꝫ ſit legatū. vt. sͣ. d̓ fi deicō. he̓. §. fi. et. C. de fideicō. l. fi. ī pnͥ. Itē qͥd ſi duplū non pt̄ ſolue̓. ℟n luit in corꝑe. ff. d̓ pe. l. i. §. gn̓alit̓. et. C. d̓ ẜ. fu. l. qͥcūqꝫ. et. ff. de in ius vo. l. pe. et fi. c ¶ In iudicō. Quid ſi in iudiciū n̄ vocant̉. ſꝫ alias ſūt ī mora ℟n. qͥda adhuc idē vt duplet̉. ſꝫ h̓ lex ꝯtradic̄. Itē ī dubijſ pene ſūt molliēde. vt. ff. de pen̄. l. int̓pretacōne. Sꝫ dicam curre̓ vſuras et fructꝰ deberi ex morā et ip̄a re. id eſt ſine ī terpellacōe dicā morā ꝯmitti. adinſtar mīoꝝ qͥbꝫ legata debent̉. vt. C. qͥbꝫ ca. in inte. reſti. nō ē ne. l. ī mīoꝝ. Item qͥd ſi reipublice vel fiſco relinqͣtur videt̉ ꝙ idē ſit. cuꝫ ius diuinū et publicū ſil̓e ſit. vt. C. de ſacroſāc. ec. l. fi. et ī autͣ de nō alie. §. ſi minꝰ. coll̓. ij. Sꝫ dico ꝯtra. qꝛ pene ſūt mol liende vt diximꝰ. vt. ff. de pe. l. penl̓. Itē qͥd in redēpcōne captīoꝝ. videt̉ idē. qͣſi rei venerabili ſit relictū. Sꝫ c̓te nō extendā cū ſit pena. Itē qͥd ſi deo vel alicui ſcō vel admini ſtratori q̄ idē valēt. vt ī autͣ. de ec. ti. §. ſi qͥs in noīe. et. ff. ad. l. fal. l. i. et. §. ad inuīcipiū. ℟ n. locū hꝫ h̓. §. quia vene rabili loco eſt relictū. vt. ff. de an. lega. l. annua. §. a ticia. e ¶ Pro pena. ſi hͨ eſt rō vt ſit mixta. pꝫ ꝙ ꝯdicō ex. l. illa. ſi quis in tantā ſit mixta. vt. C. vn̄ vi. ſi qͥs in tātā. Itē et il la ꝯdicō q̄ dat̉ ex. l. cōſtātini. vt. C. fimiū reg̓. l. ſi ꝯſtit̓it. et oēs ille actōes vbi et res et aliqͥd ꝓ pena petit̉. qd̓ ve f ¶ Quedā actōnes. hic adicitur terciū mēbꝝ rum eſt illi diuiſioni. quam habes. sͣ. e. §. i. vt ibi diximus. g ¶ Familie. actō iſta ſic d̓r. qꝛ familia ꝓ he̓ditate ponit̉. h ¶ Herciſcūde .i. diuidēde. q. d. acto diuidēdē he̓ditatis.

herciſcūde actio q̄ ꝯpetit cohe̓dibus de diuidenda he̓ditate. Itē cōi diuidū do que inter eos redditur int̓ quos aſiqͥd cōe eſt vt id diuidatur. Item finiuꝫ regūdoꝝ actio quā inter eos agit̉ qͥ cōfines agros hn̄t. In quibꝫ tribꝫ iudi cijs ꝑmittit̉ iudici rem ali cui ex litigatoribꝫ ex bo nō ⁊ equo adiudicare. et ſi vnius ꝑs pregͣuari vide bit̉. inuicem certa pecuia alteri condenari. ¶ Om̄s aūt actiones vel in ſimplū concepte ſunt. vel ī duplū vel triplū. vel in qͣdruplū vlteriꝰ aūt nulla actio ex tendit̉. ¶ In ſimplum em̄
agitur. veluti ex ſtipulaci one vel mutui dacōe. aut ex empto vēdito locato ꝯ ducto mandato. et deiqꝫ ex alijs ꝙͣ pluribus cauſis ¶ In duplū agimus velu ti furtꝭi nec manifeſti. dāni iniurie ex lege acquilia de poſiti. ex qͥbuſdam cauſis ¶ Iteꝫ ẜui corrupti que ꝯpetit in eū cuiꝰ hortatu ꝯſilioue ẜuus alienus fuge rit. aut contumax adu̓ſus dn̄m factꝰ ē. aut luxurioſe viue̓ ceꝑit. aūt deniqꝫ qͦli bet modo det̓ior factus ſit In qua actione earū etiaꝫ reruꝫ qͣs fugiendo ſeruus dn̄o abſtulerit extimacō d̓ ducit̉. Item ex legato qd̓
Itē ideo d̓r mixta. qꝛ ī ea petūtur dn̄ia reꝝ corꝑaliū n̄ dari ſꝫ tͣdi vl̓ aſſigͣri ꝓ ꝑte ſua. ⁊ ī hͦ d̓r realis Ftē petūt̉ fructꝰ ſi alt̓ eos tm̄ ꝑcepit. vel ip̄e ſolus īpenſas fec. et hͨ petunt̉ dari. i. vt fiāt ſua cui dant̉. et ꝓpt̓ hͦ d̓r ꝑſoālis. vt. ff. fam̄. h̓r. l. jtē labeo. §. faīlie. et. sͣ. de obli. q̄ ex qͣſi ꝯtract. §. jtem et. sͣ. e. §. ſic itaqꝫ. Sꝫ qͣnto tꝑe durat. ℟n. xxx. ānis īſpecto pociꝰ ꝙ ſit ꝑſonalis vt. C de an. ex. l. i. Itē q̄ro ex qͦ naſcit̉. Rn̄. ẜm azo. ex volū tate agētium. vt. ff. fam̄. h̓r. l. i. Sꝫ certe ymo ex qͣſi ꝯtractu. vt. sͣ. de ob. q̄ ex qua ſi contract. §. Item. a ¶ Cōnum diuidū do. q̄ ſūt hͦ loco ꝑſo naliū p̄ſtacōnū. et q̄ loco realiū dic eodē mō vt ꝓxīe diximꝰ ī actōe fam̄. h̓r. ⁊ idē in ꝓx. caū. et fac̄ ad hūc. §. ff. coī. di. ꝑ hͦ iudicium §. ſicut. b ¶ Aliqͥd cōe .ſ. ſine ſocietate vel cū ſocie tate. vt. ff. ꝓ ſocō. l qͥbꝫ. et. l. ſi aūt actū. vt. sͣ. de obli. ex qͣſi ꝯtrac. §. ſi int̓ aliqͦs. c ¶ Itē regūdoꝝ. S eſt mixta. vt h̓. ⁊. ff. fin̄. regū. l. ſꝫ et loci. .§. in iudicio. d ¶ Cōfines. ſi domos hn̄t ꝯuicinas qͥd erit ℟n̄. n̄ hꝫ locū ſi hīc inde ſint domꝰ. vt. ff fin̄. re. l. iiij. ī fi. Si āt ex alt̓a ꝑte tm̄ ſit domꝰ. ex alt̓a fūdꝰ tūc vtile locū hꝫ iudiciū finiū r̓gū. vt. ff. fin̄. r̓gū. l. ij. ī pnͥ et adiūge his t̓bꝫ actōnibꝫ mixtis qͣndā aliā .ſ. he̓. pet̓. vt. C. de he. pet̓. l. he̓ditatis. et. ff. de peti. he̓. l. ſine bo. fi. § fi. Itē qͥd de oībꝫ noxalibꝫ actōibꝫ. vid̓r em̄ ꝙ ſint in rē. qꝛ ꝯtra quēlibꝫ poſſidentē ẜuū dant̉. vt. jͣ. de noxa. act̓. §. oīs aūt. Itē qͥd de actōe de tigno iniūcto. nā ⁊ h̓ dat̉ ꝯtͣ qͣꝫ li bꝫ poſſidentē. vt. ff. de tigno īiūc. l. i. ī fi. Itē qͥd de actōe qd̓ me. cā. nā ⁊ hͦ quēlibꝫ poſſidentē ꝑqͥrit. vt. ff. ꝙ me. cā l. ſic̄ ex. §. pediꝰ. Itē qͥd de actōne ī factū. q̄ dat̉ ꝯtͣ eū qͥ hꝫ aliqͥd ī loco publico poſitū. vt. ff. ne qͥd ī loco pu. l. ij. §. an penl̓. Itē qͥd de actōe ī factū ſiue int̓dicto qd̓ vi aut claꝫ. nā et hͨ ꝯtͣ poſſidentē dat̉. vt. ff. qd̓ vi aut clā. l. ꝯpetit. in fi. Itē qͥd de actōe ad exhibendū. nā ⁊ illa poſſidentē ꝑſeq̄ tur ſic̄ et cet̓e ſuꝑiores. vn̄ vident̉ oēs in rē. vt. ff. d̓ act̓. et ob. l. obligacōnū gn̓a. Quidā dicūt eas anormalas. id ē nec in rē nec ī ꝑſonā. ſꝫ dic oēs eſſe ꝑſonales. et ē rō. qꝛ pnͥ cipalit̓ fuerūt ītroducte in ꝑſonā. ſꝫ ex ꝯn̄ti ex qͣdā eqͥtate ff. qd̓ metus cā. ſi cum excepcōne. §. aliqn̄. in fi. et ſic appa ret ꝙ nō ſūt iniuſte. quia non reſpiciūt vtꝝqꝫ equaliter in ꝯponēdo. vtꝫ ī actōe ad exhibendū. vt. ff. ad exhi. l. iij. §. ē aut ꝑſonalis hͨ actio. e ¶ Tribꝫ .ſ. fam̄. h̓r. ꝯn̄i. di. fi. re gū. f ¶ Permittit̉ a lege. g ¶ Adiudicare. et qd̓ adiudi catur ſtatim fit eius cui adiudicatur. vt. jͣ. de offi. iudi. §. fi. h ¶ Omnes aūt. hec eſt qͣrta diuiſio que fit in hoc ti. i ¶ Actō .ſ. vltͣ qͣdruplū. Sꝫ ꝯtͣ in. l. acqͥl̓. vbi occaſiōe vi lis ẜui int̓fecti agit̉ ad vnā he̓ditatē ꝑditā q̄ valꝫ centum marcas. vt. sͣ. ad. l. acqͥl̓. §. illd̓. Itē ꝯtͣ de eo qͥ vilē clauum
de naue abſtulit. qͣre tota nauis ꝑijt nā ad totū dānuꝫ te net̉. qd̓ ec̄ qͣdruplū et vltͣ excedit ff. de incē. riti. nau. l. iij. .§. ſenatꝰ. Itē aliud ꝯtͣ ī actōe exempto. vbi occaſione pe coris morboſi totꝰ meꝰ grex ꝯtamīatꝰ ē. vel occaſione ti gni vicōſi toͣ domꝰ corruit. vt. ff. de act̓. emp. l. tul̓. in pnͥ. Sꝫ c̓te his t̓bꝫ ꝯtrarijs n̄ agit̉ ad aliqͥd qd̓ ſit pena īſpecta ꝑſona agētis. ſꝫ totū eſt ſuū int̓eſſe. nam hunc. §. intellige qn̄ penalis ē actō ex vtͣ qꝫ ꝑte. Itē ꝯtͣ ī eo qͥ maumiſit ẜuū alienuꝫ ī pn̄tia pnͥcipis. nam duo mancipia dn̄o et tria ſil̓ia dat fiſco. ⁊ ita ī qnͥtuplū dānat̉. vt. C. de his qͥ a non do. ma. l. fi. Iteꝫ ꝯtͣ ī eo qd̓ dic̄ lex. ſi dedi tibi pecuniā ne mihi calūniaꝫ face̓s et ab alio accepiſti vt mͥ calūmā face̓s ī octo plū mͥ teneris. vt. ff de calū. l. ⁊ gn̓aliter et. §. fi. ſꝫ certe pͥmo caſu p̄ſtat̉ pena diu̓ ſis. Et bn̄ dic̄ glo. di uerẜ. nā ſecꝰ eēt ſi v ni. ff. de act̓. ⁊ obli. cū ex vno. pn̄t eī plu res actōes ex eodem crimīe acqͥri diu̓ẜ. sͣ. de īiurijs. §. patitur. nec vna remiſſa alt̓a tollit̉. ff. de iniur̓ .l. .j. §. fi. fac̄ ꝓ p̄dictis ff. de ac. ⁊ ob. l. qͦc̄. nō vni. nec ē ibi aliqͣ p̄ſtacō vltͣ qͣdruplū. In ſcd̓o aūt caū n̄ vna actōe hēo qͣdrupluꝫ. ſꝫduabꝫ. Itē ꝯtͣ in eo qd̓ d̓r ſi dediſti pecuniā ne mͥ fieret calūnia. nā tu repetis qd̓ dedi ſti. et ego in qͣdruplū ꝓſeqͦr. vt. ff. de calū. ſi qͥs ab alio. in pnͥ. Sꝫ c̓te duobꝫ fit p̄ſtacō. et neutri vltͣ qͣdruplū. Itē ꝯtͣ in eo ꝙ dic̄ lex. ẜuū ī ẜuitutē reuocari occaſione leuis offē ſe. et ita pena in vniu̓ſuꝫ excedit. vt. C. de lib̓. et eoꝝ li. ſi maūmiſſus. ſꝫ dic qd̓ illa ē accuſacō. n̄ actō. Vel dic ꝙ n̄ p̄ ſtat̉ pena hīto reſpectu ad rē. Itē ꝯtͣ eū qui ſurripuit ẜuū fiſcalē. nā damnat̉ in. xij. libris argēti ⁊ ẜuo reſtituēdo. vt C. de ẜ. fugi. ſi qͥs ẜuū. ſꝫ ibi nō fit relacō ad ipſā rē vel ad ſimplū. eſt em̄ h̓. §. ītelligēdꝰ qn̄ actō eſt penalis et ī pena ad ipſā rē hētur reſpectꝰ. Itē ꝯtra. sͣ. de muti. ſti. §. alt̓i. nā ibi nō inſpicit̉ qͣnta ſit. ſꝫ toͣ exigit̉. ſꝫ ibi nō habet reſpe ctꝰ ad ipſā rē. Vel dic aliud ī pena ꝯuencōnali vt ibi. ꝙ legali vt h̓. Itē ꝯtra ī eo qd̓ d̓r eū qui emit admīſtraconē Na qui accepit qͣdruplū reddet. et ſua boͣ ꝯfiſcant̉. et cin gulo pͥuat̉. vt ī aut̓. vt iudices ſine quo qͦ ſuffra. §. ſic igit̉. in fi. coll̓. ij. Sed illud fit ꝑ accuſacōnē. non per actōnem. k ¶ Furti manifeſti. vt. sͣ. de ob. que ex delic. naſ. §. pena. l ¶ Acquilia. puta per inficiacōnem. vt. jͣ. e. §. at ille. m ¶ Ex quibuſdam. veluti qd̓ tumultus incendij. ruine nau fragij cauſa depoſitum eſt. vt. sͣ. e. §. rei perſequende. n ¶ Eſt .ſ. in mēte. nam ſi corpore locū hꝫ lex acqͥlia. vt. sͣ. ad. l. acquil̓. in pnͥ. et hͦ ſiue fiat d̓ bono malus. ſiue d̓ malo deterior. vt. ff. de ſer. cor. l. i. §. ſuadere. vſqꝫ in fi. et. l. ſe. o ¶ Deducit̉. vt om̄e cū ip̄a re dānuꝫ duplet̉. ſiue ꝑuenerit res ad ipſū lſolicitatorē. ſiue ad aliū. vt. ff. de ẜ. cor. l. ī hͦ

II
venerabilibꝫ locis relictū eſt ẜm ea q̄ ſupra diximꝰ. ¶ Tripli vero cū quidaꝫ maiore fere extimacōnis qͣntitatem in libello ꝯuen cionis inſeruit vt ex hac cauſa viatores .i. executo res litiū ampliorē ſummaꝫ ſportularuꝫ noīe exēgerit tūc em̄ ꝓpter id qd̓ eorum cam damnum paſſus fuit reus. id in triplū ab acto re ꝯſequat̉. vt in hoc t̓plo et ſimplum in quo damnū paſſus ē ꝯnumeret̉. Quod nr̄a ꝯſtō introduxit que in nr̄o cōdice fulgēt. qua ꝓ cul dubio certu ē ex lege ꝯdicticiā emanare. Qua drupli agitur. veluri furti
manifeſti. Itē de eo quod metus cauſa factū ſit. ⁊ de eapecuīa q̄ ī hoc data ſit vt is cui detur calūnie cā negociū alicui face̓t vel n̄ face̓t. ¶ Itē ex lege cōdi cticiā q̄ in nr̄a ꝯſtōne orit̉ ī quadruplū cōdemnacōꝫ imponēs his executoribꝰ litiū. qui ꝯtra nr̄e ꝯſtōnis normā a reis quicꝙͣ exege rint. ¶ Sed furti qͥdeꝫ nec manifeſti actio et ẜui cor rupti actō a cet̓is de qͥbuſ ſiml̓ locuti ſumꝰ eo differt ꝙ hec actiones omīmodo dupli ſunt. At ille. i. dāni iniurie ex lege acquilia et int̓dū depoſiti inficiacōe duplicant̉. In ꝯfitente em̄
iudicō. Sꝫ nūquid ture actōis fit hͦ exiſtimacō. vel iudicis offō. ℟º. fit iudicis offō ẜyr. ita fit ī actōe qd̓ me. cā. ff qd̓ me. cā. ſi cū ex. §. i. ⁊. §. qͣdruplat̉ Sꝫ ꝓ filio corrupto l̓ ꝓ filia qͣlit̓ agit̉. Rºn. hꝫ hac vtilē actōꝫ. ff. de ẜ. cor. l. intm̄. .§. i. vn̄ dicūt ꝙ veniēt int̓eſſe pr̄is ꝯſiſtēs in oꝑis filij. qͥa mō vult oꝑari. et cū ſit corruptꝰ iud ꝙͣ oꝑa nō pot̄ eſti mari. qꝛ libeꝝ cor pꝰ n̄ recipit eſtīacō ff. de his qͥ deie. l̓ ef fu. l. fi. hꝫ etiā iſtam vtilē ac ſi eſſꝫ nobil̓ et erit ī eaꝫ .ſ. ſūmam quā ipſe eſtimauerit ſuo iur̓turando. vt de actōe iniuriaꝝ d̓r vt sͣ. de iniur̓. §. pena. ⁊ ff. d̓ iniur̓ l. ꝯſtōibꝫ Vel dic ꝙ pͥmo exti mat iudex ſūmam ad quā ꝯpetit. vt ar. ff d̓ cu. reoꝝ. l. ſiqͥſ reū p ¶ Siximꝰ. sͣ. e. Itē ¶ ¶ In libello. mixͣ h̓ nō duo. Prīo ꝙ li bellꝰ ē faciēdꝰ in cā qd̓ eſt veꝝ iure no uo ẜm doctores. n̄ ru re autentico vt dicit glo. ſꝫ iure cōdicū. C de arbi. cū āna. §. fi. cū glo. vt h̓. et. C. d̓ ep̄i. et cl̓i. autͣ. gn̓ali ter. et. C. de lit̓. ꝯtͣ. autͣ. offerat̉. nͥ ī qͣtu or caſibꝫ qͦs no. ī autͣ de man. pͥn. §. ſi cui. col. iij. Aliud ē iur̓ ve t̓i. nā tūc nō fiebat. niſi volūtate. vt. ff. de edē. l. i. n̄ ī caū. vt. C. de dīg̓. qͦciēs. Itē ſcd̓o noͣ ꝙ qͣntitas eſt c̓ta ī libello ꝯp̄hēdēda. vel res. et ita etiā īꝑſonali actōe dꝫ actor certificare reū. vt h̓. et ī aut̓. de litig. §. ad excludendū. col. viij. et. ff. de rei vē. ſi in rē. §. et ſi veſtimēta. Tercō noͣ ꝙ ſportule vel ſalaria que dabant̉ executoribꝫ .i. nūcijs qͥ faciūt hoīes rep̄ſētari. ⁊ a lias qͥ faciūt huiōi exactōnes ꝓ ſuis officijs dabant̉ ẜm qͣn titatē petitā vt h̓ dic̄. ſꝫ hodie mag̓ ẜm ꝯſuetudinē vel lō gitudinē itineris. vt. C. de ep̄i. et cl̓i. aut̓. ſꝫ hodie. Vel di cas ꝙ h̓ d̓r ex hac cā eſſe cauſatīe non ꝯſecutīe dictū. ſꝫ ille ſportule q̄ iudicibꝫ dabant̉ c̓te ſūt. nec creſcūt. lꝫ qͣntitas petita ſit magna. nec decreſcūt lꝫ ſit ꝑua. vt ī aut̓. de iudi. .§. ne aūt. Itē noͣ ꝙ reus ſoluebat hmōi ſportulas. vt h̓. ⁊ C. de ep̄i. ⁊ cl̓i. aut̓. gn̓alit̓. ſꝫ actor ei reſtituebat. niſi iuſta cā eū vocaſſꝫ. vt. ff. d iud̓. eū qͥ. Tt noͣ adhuc ꝙ hmōi ſpor tule quibuſdā prorſus remittūtur. vt pauꝑibꝫ. vt in aut̓. dema. pnͥ. §. oportꝫ. a qͥbuſdā paucōres exigebant̉. vt a cl̓i cis. vt. C. de ep̄i. et cl̓i. et aut̓. ibi poſita. ſꝫ hodie. Alijs aūt ꝑ pͥuilegiū pnͥcipis viuētis remittūtur in totū vel ꝓ ꝑte. vt. C. de fruc. et li. expē. l. fi. Sꝫ q̄ro. ſi hec ꝑſone q̄ hn̄t pͥ uilegiū. ne ſportulas ſoluāt. an heant actōne in triplū. Di cūt qͥdā ꝙ ſic. ne fauor noceat eis. vt. C. d̓ le. ⁊ ꝯſti. ꝙ fa uorē. Alij dicūt ꝙ n̄. q. ſuo iuri renūciauerint. cū volentes ſoluerūt qd̓ pn̄t. vt. C. de pact̉. l. ſi qͥs ī ꝯſcribēdo. qd̓ ve riꝰ eſt. Si aūt inuit: exacti ſūt. in qͣdruplū ꝯtra exactorem vel executorē agit̉. vt. jͣ. e. §. qͣdrupli. Sꝫ cū hodie caueat d̓ duplo reſtituēdo. vt ī aut̓. de execu. §. i. videt̉ corrigi qd̓ h̓ dr. vn̄ hodie nulla ē actō in triplū. Sꝫ alij dicūt ſi caucō ē
omiſſa hꝫ locū qd̓ h̓ d̓r alias hꝫ locū autͣ. predicta. r ¶ Sportulaꝝ. iō ſic dicūt̉ qꝛ ī ſportul̓ qͥbuſdā oblacōes hmōi ponebant̉. Eſt āt genus vaſis ſportula vel ſporta. s Reus. alie ſportule q̄ iudicibꝫ p̄ſtabant̉ ab vtroqꝫ p̄ſta bant. vt ī aut̓. vt iud̓. ſine qͦ quo ſuf. §. volumꝰ. coll̓. ij. jſte ſportule q̄ dabant̉ executoribꝫ dabant̉ an̄ lit̓. ꝯtͣ .i. porre cto libello. iſte alie ī ꝯteſtacōe cauſe da bant̉ iudicibꝫ. vt in autͣ. de exhi. §. ſācti mꝰ. col. v. et de iud̓. .§. ne at̄ labor. col. vj t ¶ Cōſequit̉. ꝯdicōe ex hac lege greca. vt ſubic̄ que erat in alio cōdice̓. nō aūt ī eo quē hēmꝰ. ⁊ pati tur actor hāc penam tripli ſiue ſine dolo. ſi ue cū dolo inſeruit. ⁊ ſic cauſatīe vel ꝯſe cutīe d̓r. Sꝫ nōne ec̄ cāꝫ amittit. vt. C. de plus pet̓. l. i. Sꝫ c̓te ibi plꝰ deliqͥt. qꝛ ī c̓ tamīe negocij caucō ne de petitis exegit. vn̄ gͣuiꝰ punitur. vt ar. ff de offi. p̄. diuꝰ caue tn̄. nā vid̓r ꝙ iu re antiqͦ amittēt cāꝫ .jͣ. e. §. ſi quis agens. ẜm tn̄ doc. trahut. §. illū ad. §. iſtū. vt nec hodie nec antiquitꝰ cām amittēt. ſi penā huiꝰ. §. vellet pati. ar. ff. d̓ le. ⁊ ſe. cō. l. nam poſtertores. v ¶ Cōdice. quem n̄ hēmꝰ. x ¶ Cōdi cticia. Lex qͥdam erat que cōdicticia vocabat̉. ⁊ ſub ſe qͣſ dā ꝯdicōes habebat. vt h̓. ⁊. jͣ. e. §. Itē ex lege ꝯdicticia. y ¶ Furti facit. sͣ. de ob. que ex delic. naſ. §. pena. Qd̓ metꝰ .ſ. actō qͥ ex ꝯtumacia fit in qͣdruplū. vt. jͣ. e. §. It̓ actō. et vſqꝫ ad ānū tm̄. pꝰ ānū ī ſimplū. vt. ff. ꝙ me. cā a ¶De pecuīa .ſ. actō ī factū de calūmatoribꝫ ſi tn̄ ex. §. i ānalis ī qͣdruplū. et ꝑpetua ī ſimplo. vt. ff. d̓ calū. l. i. ī pnͥ. et. §. i. q̄ locū hꝫ ſi do aliqͥd alicui vt calūnioſe aliquē vexet dat̉ eī actō ī fc̄m ei ob cuiꝰ malū data fuit. n̄ at̄dāti. Item dāti qn̄ dedit vt ſibi negociū ſū calūnia n̄ fie̓t vt h̓. et. ff. d̓ calū. l. i. ⁊. l. gn̓alit̓. b Cōdicticia. de qͣ dic. vt. sͣ. e. §. t̓plū. ī fi. §. diximꝰ c ¶ Cōſtitucone. quam non habemus d ¶ In qͣdruplū. cuiꝰ qͣdrupli iur̓ nouo triplū fiſco ſimplū dānū paſſo dat̉. vt in aut̓. vt lit̓. iur̓. ī exor. li. §. hͨ qͦꝫ. ⁊ pe tit̉ ꝑ ꝯdicōnē ex hac lege quā nō habemꝰ. cū non ſit cautū quo genere actōnis agamus. vt. ff. de condi. ex. l. l. i. e ¶ Cōſtōnis. p̄dicte quā n̄ habemꝰ. ma in ꝯſtōne quaꝫ f ¶ Porma .i. formā. c̓ta em̄ erat for non habemus. g ¶ Areis. id ē ꝯuētis. furti ꝯſtat ꝙ ſꝑ ē īduplū. vt h̓. h Omīmō. d̓ actōe ⁊ sͣ. de ob. q̄ ex delic. naſ. §. pena at̄ Itē de actōe ẜui corrupti. nͥ in caū. vt qn̄ marito ī vxoreꝫ dat̉. et ecōtra. vt h̓. ⁊. ff. de ẜ. cor. l. doli ꝟbū. §. h̓ actō. et .l. fi. Vl̓ dic oīmō. i. ſiue neget. ſiue n̄. nō aūt in oī perſona i ¶ Depoſiti. alias ē de dolo d̓poīti. et tūc dic actōꝫ d̓poſiti ꝓpt̓ dolū. nā vtͣqꝫ nō pt̄ hr̄e locū ſiml̓ .ſ. et de dolo actio et depoſiti. vt. ff. de dolo. l. i. §. i. al̓ n̄ eſt de dolo et tūc plana eſt lr̄a k¶ Duplicant̉ .ſ. ſi legittīs ꝓbacōibꝫ non iur̓tur̓.

II
in ſimplū dant̉. Sꝫ et illa q̄ de his cōpetit q̄ relicta ven̓abilibꝫ locis ſunt. n̄ ſo ſū in īficiacōne duplicant̉ ſꝫ ec̄ ſi diſtulerit relicti ſo lucōne vſqꝫ qͦ iuſſu mgr̄a tuū nr̄oꝝ ꝯueniat̉ in cōfi tenteꝫ vero ⁊ anteꝙͣ iuſſu magiſtratuū ꝯueniat̉ ſolū cio ſimpli reddit̉. ¶ Iteꝫ actio d̓ eo ꝙ mētus cauſa factū ſit a cet̓is de quibus ſiml̓ locuti ſumꝰ eo differt ꝙ eius naturā tacite cōti netur. vt qui iudicis iuſſu ipſaꝫ rem actori reſtituat
abſoluatur. qd̓ in cet̓is ca ſibus non eſt ita. ſꝫ omīmō quiſqꝫ ī quadruplū ꝯdem natur. qd̓ eſt et ī furti mai feſti actione. ¶ Actōnum aūt quedā bone fidei ſunt qͥdāſtricti iuris. ¶ Bone fidei ſunt hee. exempto ve dito. locato. conducto. ne gocōꝝ geſtoꝝ. mandati depoſiti pro ſoco. tutele. cōmodati. pignoraticia. familie herciſcūde. coi di uidū do. p̄ſcriptis verbis. q̄ de eſtimato l̓ eſtimacōe ꝓponit̉. et ea q̄ ex ꝑmutacōuincant̉. vt. C. ad. l. acqui. l. ꝯtͣ. et. ff. de iur̓iur̓. l. eū qui ¶ Sꝫ illa .ſ. actō ex teſtō. et ꝯſtrue ſꝫ illa actō .ſ. ex teſtō ſimpli reddit̉. q̄ ſcꝫ actō ꝯpetit d̓ his q̄ re. ve. lo. duplicāt̉ b ¶ Inficiacōe. on̄ dic̄ inficiacōne. qꝛ ſi ꝯfitent̉ nō tenent̉. vel ſi iunurāduꝫ detulerit actori. qꝛ exonerat eū a ꝓ bacōe vt. ff. de iur̓iur̓. l. eū qͥ c ¶ Simul caute poīt ſimul .i. vna cū eis de qͥhꝫ alias d xi. vt. sͣ. 2. §. qͣdrupli d ¶ Reſtituat. vſqꝫ ad diffinitiam ſnīam qd̓ ītellige d̓ ſecūda ſnīa. nā in actōne qd me. cā. due ferūt̉ ſmīe pͥma de re reſtituēda alia d̓ dādo qͣdruplo re ꝯputāda in eo. vt ff. ꝙ metꝰ cā. ſi cū ex .§. h̓ aūt. Sꝫ nūquid vtͣqꝫ ē diffinitīa. dic ꝙ ſic. qꝛ vtͣqꝫ diffi nit ꝯtrou̓ſiā. vt. ff. d̓ re. iud̓. l. i. Alij eē di cūt admonicōꝫ ꝙͣdā pͥmā ſnīaꝫ. vt ī aut̓. d̓ he̓. et fal. §. ſi qͥs aūt Nā ⁊ ex eo ꝙ ꝑ pͥmā ſnīaꝫ admonet̉. ⁊ tā diu expectat̉ qͥ mētū ītulit. iō d̓r h̓ actō ar bitͣria. vt. jͣ. e. §. p̄t̓ea e ¶ Abſoluat̉ .ſ. a p̄ ſtacione quadrūpli. f ¶ Quod in ceteris. qui numerantur. sͣ. e. §. quadrupli. g ¶ Actōnū. hͦ ē qͣnta diuiſio actōnū. ſꝫ qͣre actōnū ⁊ n̄ ꝯtra ctuū. ℟º. qꝛ gn̓aliꝰ ⁊ pleīꝰ loqͥt̉ dicēdo actōnū ꝙͣ ꝯtͣctuū. h ¶ Bone fidei. ſūt. xvij. actōes q̄ enu̓ant̉ in hͦ. §. ⁊ ſe. bone fidei ſūt. alie aūt om̄s ſūt ſtricti iur̓. nā quācūqꝫ h̓ n̄ inueī am ſtricti iuris eā iudicabo. qꝛ poſito vno de ꝯtrarijs ⁊ oīa alia ītelligēda ſūt. vt. sͣ. de his qͥ ſui vl̓ alie. iur̓ ſūt. §. vide amꝰ. Sꝫ qͣre magis hec dicunt̉ bone fidei ꝙͣ alie. nūqͥd ideo qꝛ poſſit eſſe mala fidēs ī alijs. ℟n. n̄. qꝛ in oī ꝯtractu boͣ fides dꝫ int̓uenire. vt. C. de ac. ⁊ ob. l. bonā fidē. ȳmo ſi in terueīat dolꝰ ī ꝯtractu bone fidei qͥ det cāꝫ ꝯtractui. n̄ valꝫ ipſo iur̓. vt. ff. de dolo. et elegant̓. in pnͥ. Sꝫ ī ꝯtractu ſtri cti iur̓ purgat̉ ꝑ actōꝫ vel ꝑ excepcōneꝫ doli. vt. C. d̓ īuti. ſti. dolo. Si ꝟo īcidit in ꝯtractu bo. fi. purgat̉ ꝑ actōꝫ vel ex eo ꝯtractu. vt. ff. de act̓. emp. et vē. l. jul̓. §. ſi vēditor. Sꝫ īſtricto iur̓ de dolo agit̉ vel excipit̉. vt dictū ē. vt. ff. d̓ dolo et elegant̉. §. nō ſolū. et. ff. d̓ ꝟ. ob. ſi qͥs cū ali Cū gͦ dolꝰ vbiqꝫ puniat̉ vel mala fidēs. ad qͥd bone fidei iſte di cunt̉. ℟n. alie ſtricti iur̓ dicunt̉. qꝛ n̄ veīt in eis nͥ qd̓ ſtricte exigit nat̉a actōis. vn̄ nō veniūt vſure ex mora ī ꝯtractibꝫ ſtricti iur̓. vt. ff. de neg̓g̓. l. qꝛ tātūdē. et. C. de vſur̓. l. iij. et de ꝯdi. ide. l. i. ſꝫ in ꝯtctibꝫ bone fidei ſic. vt. C. de act̓. emp. jul̓. §. ex vendito. et. ff. de vſur̓. mora. §. in bone fidei. Itē īactōne ſtricti iut̓ fructꝰ n̄ veniūt ex mora ſi petā qd̓ n̄ fuit meū. nͥ a tꝑe lit̓. ꝯt̓. tūc eī incipiūt veīre fructꝰ ex mo ra. Sꝫ ſi petā qd̓ aliqn̄ fuit meū veniūt fructꝰ ex morā. ſecꝰ in bone fidei iudicijs. vt. ff. de vſur̓. videamꝰ. §. ſi actōꝫ. It nō veīt int̓eſſe ſire dari ē in obligacōe. ſecꝰ ſi rem tradidi vt fc̄m ſit. vt. ff. de ꝟ. ob. vbi aūt. §. fi. l. ſi fund̓. et. ff. de re iud̓. l. ſi qͥs ab alio. §. fi. q̄ veniūt ī bo. fi. iudicijs. vt. ff. d̓ ac. emp. l. i. in pnͥ. Iſta gͦ oīa q̄ vicē obtinēt acceſſionū nō ve niūt in ꝯtractibꝫ ſtricti iur̓ͣ. niſi vt dictū ē. Nec ob. ꝙ veni unt iſta in arbitrarijs que ſūt ſtricti iur̓. qꝛ iudicis officio veniūt. nō iure actionis. vt. jͣ. e. §. p̄terea. et. §. ſed iſte. in fi.
ſed in bo. fi. iur̄ actōnis veniunt. p̄ter vſuram q̄ venit ex mora officō iudicis. vt. C. d̓poſiti. l. iij. et. ff. d̓ neg̓g̓. l. qꝛ tātūdē. Itē ī bone fidei veniūt ea d̓ qͥbꝫ nec actuꝫ. nec cogi tatū eſt. vt rupta et ceſa ⁊ ſil̓ia. vt. ff. de act̓. emp. fundi. §. ſi rupta. et. C. de ac. emp. et ven. ⁊ totū. Itē ex hͦ ti. noͣtur q̄dā dr̄a. quā dic̄. vt. jͣ. e. §. ī bo. fi. Pꝫ gͦ ꝙ exuberātiꝰ ⁊ pin gͣuiꝰ iudex offm̄ ſuū ad ea q̄ bone fidei ſūt extēdit ꝙͣ in ꝯtͣctibꝫ ſtricti iur̓. et fa. sͣ. de ob. q̄ ex ꝯſē. in fi. et ideo dicūtur bone fi dei. et alie ſtricti iur̓ l¶ Depoſiti. hāc acti one dicūt qͥdā eē ſtri cti iuris in qͣtuor ca ſibꝫ qͥ nu̓ant̉. ff. d̓po ſi. l. i. §. i. Sꝫ jo. ꝯtra et dat̉ in duplū ꝯtra eū qͥ depoſitū ſuſce pit de eo qd̓ dolo fe cit. ſꝫ in he̓dē defun cti dat̉ ī ſimplum. vt dicto §. al̓ ſꝑ tenet̉ ī duplū qͥ depoſitū ſu ſcepit. Et ē racō qͣre plꝰ puniat̉ ī p̄dictis iiij. caſibꝫ qͥ nu̓antur ff. depoſi. qꝛ gͣuiꝰ ē fidem falle̓ ei qͥ ex ne ceſſitate deport ꝙͣ qͥ ex volūtatē. vt dicta .l. §. merito. Sꝫ nunquid his caſibus eſt bo. fi. Dicunt qͥdaꝫ ꝙ non. ar. ff. de precar̓. l. i. Nos ꝯtra. et dicimus ꝙ ſit bo. fi. cū lex non diſtinguit. nec nos diſtinguere debemus. k ¶ Pro ſocō. q̄ ē vt̓qꝫ directa ab vtͣqꝫ ꝑte. vt. jͣ. d̓ pe. te. l ¶ Tutele. ſꝫ cū iſte tā ꝯtrarie ꝙͣ directe liti. §. ex qͥbꝫ. inueniatur. nūquid omnes ſunt bo. fi ℟. ſic in dubio. cū fa uor ſit extedendꝰ. vt. ff. de li. et poſt. l. cum quidem. m ¶ Pignoraticia. tā directa q̄ debitori dat̉ ſoluto debito vt. s. quibus mō. re contra. ob. §. fi. ꝙͣ ꝯtraria q̄ dat̉ credi tori. vt. ff. de pig. act̓. tutor. §. ꝯtrariā. n ¶ Familie. que int̓ cohe̓des datur. vt. ff. fam. h̓r. l. ij. et. sͣ. de obli. que ex quaſi ꝯtrac. §. jtem. dat̉ int̓ eos qͥ hn̄t rē cōeꝫ cū ſocie o ¶ Diuidūdo. que tate vel ſine vt diuidat̉. vt. sͣ. d̓ ob. ex qͣſi ꝯtrac. §. Itē ſi int̓ aliqͦs. et no. sͣ. e. q̄dā. Sꝫ qͥd d̓ acti onē fin̄. regū. ℟n. qͥdā idē ꝓpt̓ ſil̓itudinē quā hꝫ cum his duabꝫ. vt s. e. §. q̄dā actōes. Sꝫ ꝯtͣ dico. cū h̓ de ea n̄ inue niā. Et pt̄ eē rō qͣre ſecꝰ ſit ī iſta ꝙͣ ī alijs duabꝫ. qꝛ in iſta id qd̓ pure meū eſt pt̄ alt̓i adiudicari. vt. ff. fin̄. reg. l. ij. in fi. ſꝫ ī alijs duabꝫ cōis res. nō ꝓp̓a adiudicat̉. vt. jͣ. de of. iud̓ .§. fi. Vel dic alit̓ ꝙ iſte due .ſ. coīdi. et h̓r. hn̄t qd̓āmō ī ſe ius frat̓nitatis. qd̓ n̄ ē ī fin̄. re. cū iō bo. fi. h̓ appellat̉. lau. p ¶ De extimatō. vt ſi tibi rē meā do. et extimo tibi eā. x. vt aut rem. aūt. x. reddas. Si ꝟo plꝰ vēdas tuū ſit et eſt tunc ꝑiculū accipiētis indiſtincte. vt h̓. et. ff. de exti. ac. l. i. ſi at̄ ſic dixi. rem aūt extimacōnē reddas. tūc diſtinguat̉ qͥs ro gau̓it. vtꝝ ego te de vēdēdo. aut tu me de tradēdo. vt ſit ꝑiculū rogātis. vt. ff. de p̄ſcrip. ꝟ. ſi rogau̓it. alias ſi gra q ¶ Et ea. ſcilicet actio p̄ſcriptis ꝟbis. tuitam. §. j. r ¶ Ex p̄mutacōne. qͥ naſcit̉ re demuꝫ ab alt̓a ꝑte ſecuta. et tūc nō ex tradicone rei ſꝫ ex pacto dudū appoſito. vt. C. de reꝝ ꝑmū. l. ex placito. ſꝫ cū iſtis duobꝫ caſibꝫ ſit bo. fi. q̄ro vbi ſtricti iuris erit. ℟n. vbi dat̉ ex pacto incōtinēti appo ſito. qd̓ eueīt. vt. ff. de pac. iur̓gē. §. ſꝫ cū nulla. et. §. qͥnȳmo et eſt rō. qꝛ nō inuenio ꝙ ſit bone fidei niſi ī duobꝫ caſibꝫ.

IIII
cōe ꝯpetit ⁊ he̓ditatis pe ticō q̄ ꝙͣuis vſqꝫ adhuc ī certum erat ſiue int̓ bone fidei iudicia cōnumerādā he̓ditatis peticio ſit. ſiue nō. nr̄a tn̄ ꝯſtō aperte eaꝫ eſſe bone fidei diſpoſuit ¶ Fu̓at antea ⁊ rei vxorie actio vnā ex bone fidei iu dicijs. Sed cum plenioreꝫ ex ſtipulatū actionē mur niētes. omne ius quod res vxoria ante habebat. cuꝫ multis diuiſionibꝫ in actō nem ex ſtipulatū q̄ de do tibꝫ exigēdis ꝓponit̉ trāſ tulimus merito rei vxorie actōe ſublata. ex ſtipula tu q̄ ꝓ ea ītroducta e. na turā bone fidei iudicij tm̄ in exactione dotis meruit vt bone fidei ſit. Sꝫ ⁊ taci
tam ei dedimꝰ ypotecā p̄ ferri aūt alijs creditoribꝫ in ypotecis tūc cenſuimuſ cū ip̄a mulier de dote ſua exꝑiatur cuiꝰ ſolius ꝓui dentia h̓ induximꝰ. ¶ In bone fidei aūt iudicijs li bera pt̄as ꝑmitti videtur iudici ex bono ⁊ eqͦ eſtima di. qͣntum actori reſtitui d̓ beat. In quo et illud cōti netur. vt ſi qͥd inuicē acto rem p̄ſtare oporteat. eo ꝯ penſatō ī reliquū is cum qͦ actum eſt. debeat ꝯdenari ¶ Sꝫ ⁊ inſtricti iuris iu dicijs ex reſcpͥto diui mar ci oppoſita doli mali exce pcōne ꝯpenſacō īducebat̉ Sꝫ nr̄a ꝯſtō eaſdē cōpen ſacōnes que iure aꝑto ni tūtur latius ītroduxit. vt
Atē in ꝯtractibꝫ tribꝫ innoīatis. do vt facias. facō vt faci as. et intercō de qͦ diximus. do vt des. qd̓ eſt ꝑmutacō. In pͥmis em̄ duobꝫ p̄ſcriptis ꝟbis actio eſt ſtricti iuris. ſꝫ in cio eſt bo. fi. vt h̓ d̓r. In qͣrto ꝯtͣractū īnoīato .ſ. facō vt deſ de dolo agit̉ nō p̄ſcriptis ꝟbis. vt. ff. de p̄ſcrip. ꝟ. nat̉al̓. .§. at cū facō vt des. Itē in oī ꝯtractū vbi ē inc̓tū de noīe actōiſ hꝫ locū hͨ actō et ē ſtricti iur̓. vt. ff. de p̄ſ. ꝟ. l. ij. ⁊. iij. et iiij. Sꝫ qͥd de actōe ī factū. nunqͥd ē bone fidei. ℟º.n. qͣtuor ſūt gn̓a actōis huiꝰ ī fa ctū. vnū vt det̉ ex oī edicto vel int̓dicto p̄toris vbi n̄ dederit ptor c̓tū actōiſ nom̄ vt. jͣ. de int̓dic. §. fi. ⁊ ff. nau. cau. ſta. l. idē in pnͥ. Scd̓o vbi dat̉ in ſubſidiuꝫ. l. acqͥl̓. vt. sͣ. ad. l. acqͥl̓. §. f. Tercō vt det̉ vbi cūqꝫ p̄ſcriptis ꝟbis acto dat̉. ⁊ tūc eadē eſt ꝙ actio p̄ſcpͥ. ꝟ. vt. ff. d̓ p̄ſcpͥ. ꝟ. l. i. in fi. itē qͣrto d̓r ī fac tū q̄ ē ex varijs fīgu ris cārū ut. C. d̓ ſa croſan. ecc̄. l. ſcīmus. qd̓ qͣrtū genꝰ nō pt̄ ſub regl̓a ꝯp̄hendi. ſic̄ nec mora. vt. ff. d̓ vſur̓. mora in pnͥ. nū qͥd gͦ ē ſtricti iur̓. ſꝑ. ℟º. ſic cū h̓ nō inueī am ꝙ bo. fid̓. fit. Sꝫ quidā dicūt ꝙ inter cio caſu vbi loco p̄ſ. ꝟ. dat̉ q̄ ꝯpeteret ex ꝑmutacione vel eſtimacione ſit bo. fi dei. qd̓ eſt falſuꝫ. qꝛ ꝓ oī ꝯtractū vbi certū debet̉ hꝫ loc̄ certi ꝯdicō. vt. ff. ſi cer. pe. certi ꝯdicō. ⁊ tn̄ nemo dic̄ ali ꝙͣ ꝯdicōꝫ eē bo. fidei. itē qͥd d̓ actōe p̄ſc̓p. ꝟ. q̄ ꝓ p̄cario dat̉. Dicūt qͥdā ꝙ bo. fidei ē. ut. ff. d̓ p̄car̓. l. ij. §. hͦ īt̓dc̄m. ſꝫ ꝯtͣdē̄o. qꝛ h̓ n̄ īueīt̉ ꝙ ſit bo. fi. vt. ff. d̓ p̄car̓. l. ij. §. hͦ īt̓dc̄m ſ ¶ Peticō q̄ dat̉ ꝯtra poſſidētē ꝓ he̓de uel ꝓpoſſore. ut .ff. d̓ pet̓. here. l. regularit̓. et. l. ſe. et. l. ꝙ interrogatꝰ. t Adhuc. id ē ad tꝑa huiꝰ legis uel nr̄e ꝯſtōnis de qua ſtatim memoriā facit u ¶ Conſtitucio vt. C. de pet̓. her̓. l. fi. in fi x ¶ Fuerat. et rei ux. ac. nomē erat actōis. l̓ dic ꝙ fc̄m denotat. id ē rē ip̄aꝫ vxoriā y ¶ Ex ſtipulatū. q̄ ſil̓i ꝓ dote dat̉. z ¶ Trāſtulimꝰ. ut. C. de rei vx. ac. l. i. ī pnͥ ci. ⁊ ꝯpetit hͨ acto. ex ſtipulatu ſine marito vt ei dos det̉. ſue vxori l̓ patri eiꝰ vt reſtituat̉. et ſiue vtilit̓ fuerit int̓ poſita ſtipl̓o ſiue n̄ tn̄ ſꝑ credit̉ tacite et vtilit̓ int̓uenire. vt. C. de rei uxo. ac. §. i. nam ⁊ alias intelligit̉ ſtipulacō tā cita vbi n̄ ē. vt. ff. de adop. hijs ꝟbis. ff. ſi cui plus ꝙͣ. per l. fal. l. ij. in fi. §. jtē ſciēdū a ¶ Aeruit. ſcꝫ actō ex ſtipula tu. ut h̓. et. C. de rei vx. act̓. §. ſꝫ nō ignoramꝰ. alias ei ſtri cti iur̓ ē. cū n̄ īueniamꝰ ꝙ ſit bo. fi. vt. s. e. §. actionum. b ¶ Tacitā. ſcꝫ actōꝫ ypothecariā. c ¶ Ei. i. act̓. ex ſtipu latū vel mulieri. d Ypothecā .ſ. ex vtraqꝫ ꝑte. ſiue ex ꝯtē mulieris ad r̓petēda dotē. ſiue ex ꝑte viri ad petendā eam. ſꝑ eī ſunt ibi tacite ypothece. vt. C. de rei vx. act̓. §. i. e ¶ Creditoribꝫ. Sꝫ nūquid oībꝫ indiſtincte. ℟º n. ẜm. M.
ſic ſiue pͥmi hēant pignꝰ expreſſuꝫ ſiue n̄. Sꝫ h̓ opi. n̄ valꝫ qꝛ lex diſtīguit. vt. C. de iur̓ do. l. vbi. Itē fiſcus et mulier pari paſſu ambulāt. vt. C. de pͥuil̓. fiſ. l. ꝙͣuis. et fiſcꝰ nō p̄ fert̉ hn̄tibꝫ expreſſaꝫ. vt. ff. qͥ po. in pig. ha. ſi pignus. gͦ nec mulier. Scd̓a ē opi. vt diſtīguat̉ int̓ pignꝰ .ſ. tradituꝫ ⁊ ypotecā .ſ. n̄ tͣditā. vt pͥmo caūn̄ p̄ferat̉ ml̓r. ſecundo ſic ut ar. ff. qͥbꝰ ca. pig. ꝯtͣ. l. pe. ſꝫ et hac re ꝓba. ꝑ id ꝙ ē. s. e. §. nit̉ p ignꝰ. Tercia ē opinio ẜm. B. et. Io. et Azo ut habētibus tacita ypothecā pre uerat̉. nō aūt habēti bus exp̄ſſas. lex eniꝫ ſuū pͥuilegiū quod d̓ derat pͥmiſ eis adime̓ p̄ſumit̉ ꝓpt̓ muliereꝫ n̄ aūt id pͥuilegiū qd̓ quis ſibi adīueniſſet et hͦ caute ꝓbat̉ per verba. l. C. qui po. in pig. ha. l. fi. ibi lꝫ anterioris tēporis pͥ ui legio ſint vallati. ⁊cͣ. accurſius f ¶ Cū ipſa vis faciē da ē ī eo ꝙ dicit ip̄a naꝫ aliꝰ nō admittit̉ ad tl̓e pͥuilegiū agēſ ꝓ dote ec̄ heres mu lieris. ut. C. de pͥui. dot̓. l. j. niſi ſit de ſuiſ heredibꝰ. id ē de fi lijs et alijs deſcendē tibꝰ mulieris. ut. C. qui po. nni pig. l. fi. ſꝫ nūqͥd ꝓcuratori mu lieriſdat̉ hͦ pͥuilegiū ℟ n̄ ſic. ut. ff. ſo. ma. alia. ⁊. ff. d̓ ꝓcur̓. l. ſi mīor. §. qm̄. It̓ ꝙ h̓ dic̄ d̓ dote ſua. iō dic̄. qꝛ alꝰ ē in dona. ꝓpt̓ nup. nā ī ea n̄ hꝫ hͦ pͥuile. vt. C. qͥ po. ī pi. ha. l. fi. ī fi. Sꝫ qn̄ ml̓r pt̄ exꝑiri d̓ dote. ℟. ſo. ma. nō pͥꝰ nͥ maritꝰ ad īopiā ꝟ̓gat. vt. C. de iu. do. l. vbi. et. ff. ſo. ma. l ſi ꝯſtāte. ī pn. et hͦ ſiue ip̄a dederit dotē. ſiue alius exͣneꝰ qͥ tn̄ nō fuit pactꝰ de ea ſibi reddēda. qͦ caū ſibi. nō mulieri daret̉. vt. C. de rei vxo. ac. §. accedit. ſi āt pr̄ ml̓ris dederit dotē. prī actō et filie ſimul dabit̉. ymo aliqͣntulum plꝰ hꝫ pr̄ qͥ agit. et filia ſꝑcredit̉ ꝯſētire nͥ hēat iuſtā cāꝫ. ꝯtradicēdi. vt. ff. ſo. ma. l. ij. §. fi. et. l. nō ſolū. et hāc dotē integrā dꝫ ẜuare pr̄ ꝓ filia. nͥ clade .i. tēpeſtate vel vi ſuū fu̓it pr̄imoniū diminutū. vt ī aut̓. de eqͣli do. §. quia ꝟo iā. col. vij. Sꝫ nunqͥd pri hͦ pͥuilegiū dabit̉. videt̉ ꝙ n̄. qꝛ ſua actōne agit. vt. ff. ſo. ma. l. ij. §. volūtate. Econtͣ ꝙ ſic vid̓r qꝛ ꝑ hͦ filie ꝓuidet̉ cū pr̄ hāc reẜuare cogit̉ filie. et hͦ ve rū puto vt h̓ d̓r cuiꝰ ꝓuidētia. ⁊cͣ. azo. g ¶ Soliꝰ .ſ. mu lieris. h ¶ Hec induximꝰ. ſcꝫ vt alius preferatur. i Reſtitui. large acciꝑe. ſiue ꝓ dādo ſiue ꝓ reſtituendo. vt ff. de ꝟ. ſi. l. vbū reddēdi. ⁊ hͦ ītelligas ſiue ī vſur̓ ex mo ra. vt. ff. de vſur̓. mora. §. in bone fidri. ſiue int̓eſſe agētis. k ¶ In qͦ .ſ. officō iudicis vt. sͣ. de ob. ex ꝯſēſū. ī fi. l Oporteat .ſ. reo. m Cōpenſacō .ſ. oppoſita excepcōe ꝯpeſaconis tm̄. excepcō id̓o dabat̉. qꝛ dolo fac̄ qͥ petit n Oppoſita. q̄. ꝙ reſtiturꝰ ē. vt. ff. de excep. doli. l. dolo Et ita noͣ ꝙͣtū ad effectū nulla ē dr̄a. ſꝫ ad ꝟba l̓ rigorē iur̓ o ¶ Cōſto. vt. C. de compēſa. l. fi. p ¶ Aꝑto. id eſt vbi

actōnes ip̄o iureminuāt ſi ue in re. ſiue ꝑſonales. ſiue alias qͣſcūqꝫ excepta ſola depoſiti actōne cui aliq̓d cōpenſacōnis noīe opponi ſatis īpiū eē credidimꝰ ne ſub p̄textu compēſacōnis d̓poſitaꝝ reꝝ qͥs ex actōe defraudet̉. ¶ Pret̓ea qͣſ dam actōnes arbitrarias id ē ex arbitrio iudicis pē dentes appellamꝰ in qͥbꝰ niſi arbitrio iudicis is cuꝫ quo agitur actori ſatiſfa ciat veluti re reſtituat. vſ exhibeat vel ſoluat. vel ex
noxali cāſeruū de dat con demnari debeat. Sꝫ iſte actōnes tā ī rē ꝙͣ in ꝑſona inueniūtur. ¶ In re velu ti publiciana. ſeruiana. de rebus coloni quaſi ſeruia na q̄ eciā ypotecaria voca tur. ¶ In ꝑſonā veluti cū quibus de eo agit̉ qd̓ vi a̓ mētus ca. aut dolo malo factū eſt. Itē cū id qd̓ c̓to loco ꝓmiſſum ē petitur. ¶ Ad exhibēdū qͦꝫ accio ex arbitrio iudicis pendet In his eniꝫ actōnibꝰ et ce teris ſil̓ibꝰ ꝑmittit̉ iudici
quātitas hincinde debet̉. nā ſpēi ad ſpēm vel ſpēi ad quā titatē. l̓ qͣntitat̓ ad qͣntitatē. ſi ē qͣntitas vt ſpēs. n̄ fit ꝯpi ſacō. qꝛ n̄ pꝫ iure aꝑto. vt. ff d̓ pig̓. act̓. ſi ꝯuenerit .i. ℟n̄ et. ff. de ꝯd̓. inde ſi nō ſor. §. ſi cetū. et de impē. ī re. do. fa. l. qd̓ d̓r. ⁊. l. fi. ⁊. ff. de pecu. l. ſi creditor. §. i. Sꝫ nōne ſta tim h̓ ſubicit. ꝙ actōi ī rē pt̄ obici ꝯpēſacō. gͦ vid̓r fieri de ſpecie ad qͣntitatē. Sꝫ dic ꝙ fit rei ven. qn̄ re non reſtituta iurat̉ in litem. vel in vera eſtimacione. vt ff. d̓ rei vē. qͥ reſtitu ere. Itē qͥd ſi hīcind̓ indebitū ē ī genere. vt debeo tibi hoīem et tu michi homīem. ℟ n̄. fit ꝯpēſacio. vt ff. ſi ꝑ ſher̓. pe. l. i. §. Item cū me. et. ff. de he̓. inſti. qͥ nō milita bat. 1. ℟ n̄. et. ff. del̓. ij. vnū ex fa. §. ſed ſi vno. It̓ qͥd ſi ab vna ꝑ te debitū eſt ꝯfeſ ſatū. ab altera nega tū. ℟. n̄ pꝫ aꝑto iur̓ vn̄ n̄ fit ꝯpeſacō. vt C. d̓ ꝯpen. l. fi. §. pe. ymmo fit ꝯpēſacio ſi infra duoſ menſes de bitum prius negatū ꝓbari poſſit ſic̄ de fi ſco dr̄. ff. d̓ iure fiſ. l. aufert̉. §. qͥ ꝯpēſacō a Vt actos. actī cāꝰ ē. bi ip̄o iur̓ ad̓o ut dixerūt qͥdā nō ē ncc̄e voce hoīs opponi ꝯpēſacōꝫ vt h̓. Sꝫ c̓te īmō ē nccͣriū vt opponat̉. qd̓ ꝓbo tribꝫ rōibꝫ. nā fideiuſ ſor ꝯuētꝰ eligit vt l̓ qd̓ ſibi l̓ qd̓ reo debet̉ ꝯpēſet. q̄ ele ctō ſibi nō daret̉ ſi ius ꝯpenſaret. vt. ff. de ꝯpe. ſi qͥd. jtē ⁊ reus ꝯuētꝰ eligit ī ꝙͣ cām ꝯpēſat ſi debeat ex pl̓ibꝫ cauẜ vt ff. d̓ ꝯpē. l. ꝙ labeo. jtē lex dicit eū male age̓. cui obici pr̄ ꝯpēſacō. vt. ff. de ꝯpē. l. vm. ſꝫ qͥ male agit hꝫ actōꝫ. ſꝫ eli dit̉ excepcōe. vt. ff. qn̄ di. vſuf. ce. l. i. in fi. Sꝫ ẜ. hāc opi. qͥd adicit̉ ī actōe ſtricti iur̓. ad id ꝙ erat olim. ℟n̄. qꝛ doli mali tm̄ obiciebat̉ excepcō. ſꝫ nūc ec̄ ꝯpēſacōiſ excepcō op ponit̉. vt h̓ et. jͣ. e §. pnl̓. ⁊ nͥlomīꝰ doli. cū gn̓alis ſit. vt. ff de excep. doli. l. ij. §. gn̓al̓r. b ¶ Ainuāt. ſcꝫ ꝯpēſacōne. c ¶ Siue alias. ſcꝫ actōes. vt mixtas q̄ ſunt qͣtuor. vt. s. e. .§. qͥdā actōes. itē ꝑſecucō fidei ꝯmiſſorū. jtē offō iudic̓. ⁊ ſil̓ia. q̄ actōes ſunt largiſſime accepto vocabulo vt. ff. d̓ ac ⁊ ob. l. actōis ꝟbo. vn̄ ⁊ peticōes caucionū occaſiōe dām ī fecti ꝯpēſant̉. vt. ff. de da. infec. l. i. et. l. ſi quis. §. ſi qͥs qꝛ d ¶ Sepoſiti. qd̓ tu intelligas qn̄ pecūia nō ſignata ē d̓po ſita qͦ caſu ec̄ aliā ſil̓eꝫ reddere pt̄. vt. ff. depoſiti. l. luciꝰ. ⁊ l. diem ſpō. §. i. ſi aūt eſſꝫ diſpoſicō fc̄a ī ſpē l̓ ī pecuīa vt in ſpē qd̓ eē pt̄. vt. ff. del̓. j. plane. §. ſꝫ hͦ ita. tūc eciā al̓ia rōe nō obiciet̉ ꝯpēſacō. qꝛ ī ſpē n̄ fit ꝯpēſacio. jtē qd̓ h̓ dicit ī actōe depoſiti. idē dicūt qͥdā in actōne ꝯmodati. vt. C. cō modati. l. ſub p̄textu. Sꝫ certe īmo ē ibi rō. qꝛ in ſpē fierꝫ. nā ſole ſpeciēs ꝯmodāt̉. nō qͣntitates. nͥ qͣntitas vt ſpēs ꝯ modet̉. vt. ff. ꝯmo. l. iij. §. fi. jtē ceſſat alias ꝯpēſacō vt qn̄ ꝑ violēciā michi rē abſtuliſti. vt. C. de ꝯpe̓. l. fi. in fi. jtē ⁊ fiſco nō opponit̉ in qͥbuſdā caſibꝫ. quos dic vt. ff. de iur̓ fiſ. aufert̉. §. qui co mpenſatur. Item in curatorē qui frauda uit publicam annonā. vt. ff de ꝯpēſac̓. ob negocium. e ¶ Defraudet̉. Sꝫ nōne hͨ rō vbiqꝫ pt̄ hr̄e locū. ℟. n̄ ita. qꝛ ſi reſto denegat̉ ē dolꝰ. vt. ff. mā ſi ꝓcuratorē. §. dolo.
Itē depoſitariꝰ de dolo tm̄ alia̓s tenet̉. vn̄ ſi hic mag̓ gͣue tur non ē mirū. vt ar. ff. de iur̓iuran. eum qui. in princi. f ¶ Preterea arbitrarias. Sꝫ nūquid ſunt bo. fidei. vel ſtri cti iur̓. ℟n. qͥdā ꝙ bone fidei ſunt. qꝛ ī iudicis arbitrio ſunt vt. jͣ. ꝓx §. in fi. ⁊. s. e. §. in bo. fidei iudi. Sꝫ hͦ n̄ vꝫ. qꝛ offi ciū qd̓ in bo. fi. iudi. venit ē iur̓actōis. ſꝫ hͦ qd̓ ē in arbitra rijs merū ē et in iudice tantum eſt. vt. ff. de eo quod cer. lo co. l. in bo. fi. Alij di cūt ꝙ nec ſūt bo. fi. nec ſtricti iur̓. ymmo ē t̓ciā ſpēs ad illā di uiſionē q̄ ē. sͣ. e. §. acti onū. et fac̄ ꝓ eis. ff. de in litē iurā. l. vid̓ amꝰ. §. plane. et. ff. d̓ vſur̓. l. in fideicō. §. ī hijs. hāc eciā re ꝓba qꝛ dicta diuiſio ē ꝑ fecta et immediata. Alij dicūt ꝙ veriꝰ ē ꝙ ſint ſtricti iur̓. cum iitq̄ ab dii bone fidei. nō īueīāt̉ vt. s. e. §. actōnum ¶ Aut arbitrio. bn̄ dic̄ ex arbitrio. nec. n obligatꝰ ē res reſti tuere vl̓ ſimile qͥd fa ce̓ qd̓ ꝓmpte dices ſeinalij tun ca eſſe verum in actōne in rem. In ꝑſonalibꝫ autem et aubitrarijs que hic enumeran tur dices. quod li cet exhibicio vel re ſtitutō ſit ī obligacōe. pena tn̄ id eſt intereſſe l̓ qͣnti in litē iuratū ē n̄ nͥ ꝑ officiū iudicis p̄ſtat̉. et iō arbitrarie dn̄r. i ¶ Reſtituat. vt in rei. ven. q̄ ē arbitraria. cū pͥmo re reſti tuēdo liberaret̉. alias iudicis arbitrio in litē iurat̉. vt. ff. de in litē iurā. l. in actōe. ⁊. ff. de rei ven. l. qͥ reſtituere. vl̓ ypothecaria. vt. jͣ. ꝓx. §. vbi hͨ oīa exēpla diligēciꝰ dicūt̉. k ¶ Vel exhibeat. cū ad exhibendum agitur. l ¶ Rel ſol uat .ſ. cū certo loco eſt ſoluendum. m ¶ Vel noxia li. cum noxial̓r agitur. n ¶ Dedat. id ē det. o ¶ Codenari. diu ſis modis fiet ꝯdemnacō ſicut diuerſe ſunt iſte arbitrarie. vt dicemꝰ. jͣ. ꝓx. §. ī fi. o ¶ Sꝫ iſte actōes. ſcꝫ arbitrarie p ¶ In rem. ſcꝫ ſeꝑatim. nā vna et eadem actō non poteſt ī rem et in ꝑſonā eſſe niſi in quatuor caſibꝫ mixtis. vt. s. e. §. quedam actio. ¶ Publiciana. de qͣ habes. s. e. §. alie r ¶ Seruiana. d̓ hijs duabꝫ ſpeciebꝫ hēs. s. e. §. Itē ẜuiana ſ ¶ In ꝑſona. lꝫ ſit ī ꝑſonā vt h̓. tn̄ in rē ē ſc̓p. vt. ff. ꝙ me. ca. l. metu. §. aiaduertēdū. al̓ c̄ aūt. ⁊ de hac dic. vt. s. e. § t ¶ De eo dolo. actō de dolo ē arbitͣria vt h̓ Item acto qd̓ ē io. qꝛ liberat̉ doloſꝰ verū int̓eſſe pr̄ando ſi r̓ſtitue̓ n̄ poſſit al̓ iudicis offō iurat̉ in litē. vt. ff. d̓ dolo. l. in arbi trio. in prin. uuitē c̓to loco. ſcꝫ pecūia petit̉. x ¶ Pro miſſum. idē ec̄ ſi ligatū ſit relictū certo loco dandū. et ideꝫ ſi mutuū ſit datū certo loco reddendum. nam hijs tribus caſibꝫ locū hꝫ certi ꝯdicō arbitraria. ſcꝫ in ꝓmiſſione et le gato. ⁊ mutuo. et alias nō. vt. ff. de eo qd̓ certo loco. l. ij. .§. h̓ aūt. ⁊. l. ſi heres. ⁊. l. aut. Et qd̓ hic d̓r. petit̉ .ſ. aliter ꝙ vbi fuerit ꝓmiſſum dari. et venit in ea vtilitas tā agen tis ꝙͣ rei. vt. jͣ. e. §. loco. y ¶ Actōibꝫ .ſ. ꝑſonalibus. z ¶ Similibꝫ. ſcꝫ in rē ⁊ ſunt. x. de qͥbꝫ dixerat. s. Vel dic ꝙ alie ſunt arbitrarie q̄ h̓ n̄ numerātur. vt ecce actō ī fc̄n q̄ dat̉ ꝯtra nautā. cauponē. ſtabularium. vt. ff. nau. cau. ſta. l. i. in prin. Sed quidam dicunt eā non eē arbitrariam
lia x. x.jxiini.

IIII
ex bono et eqͦ ẜm cuiuſqꝫ rei de qua actū eſt natura extimare quēadmoduꝫ a ctori ſatiſfieri oporteat. ¶ Curare aūt debet iudex vt oī mō qͣntum poſſibile ei ſit certe pecunie vel rei ſnīam ferat etiā ſi de inc̓ta qͣntitate apud eū actū eſt Si quis agēs ī intentio ne ſua plus complexus fu erit ꝙͣ ad euꝫ ꝑtinebat ca cadebat .i. reꝫ amittebat nec facile in integꝝ reſti tuebat̉ a pretore nͥ minor erat. xxv. anis. huic enim ſic̄ in alijs cauẜ cā ꝯgnita ſuccurrebatur ſi lapſus in iuuentute fuerat. ita et in hac cā ſuccurri ſolitū erat ¶ Sane ſi tā magna cauſa iuſti erroris int̓ueniebat. vt etiaꝫ ꝯſtātiſſimus qͥſqꝫ ſabi poſſet ec̄ maiori. xxv. ānis ſuccurrebatur. veluti ſi quis totuꝫ legatū pecie rit pꝰ deinde ꝓlati fuerīt cōdicilli. quibꝫ aut ꝑs legati adēpta ſit aut qͥbuſ da alijs legata data ſint q̄ efficiebāt vt plus petiſ ſe vide̓t̉ petitor ꝙͣ dodran tē atqꝫ ideo lege falcidia legata minuebant̉. ¶ Plꝰ aūt qͣtuor modis petitur. re. tꝑe. loco. ca. Re. veluti ſi quis ꝓ. x. aureis qui ei d̓ bebant̉. xx. pecierit. aut ſi is cuiꝰ ex parte res eſt to tā eam vel maiorē ꝑtē eſſe ſuā intēderit. ¶ Tꝑe. velu ti ſi quis ante die vel ante ¶ odicone pecierit qua rōe eum qui tardius ſoluit ꝙͣ ſoluere debe̓t minꝰ ſoluere intelligit̉. Eadē rōe. qͥ p̄ mature petit plꝰ pete̓ vid̓r ¶ Loco plꝰ petit̉. veluti cū qͥs certo loco ſibi id qd̓ ſti pulatꝰ ē alio loco petit fi ne ꝯmemoracōe illius loci in quo ſibi dari ſtipulatus eſt. ꝟbi gr̄a ſi is q̓ ita ſti pulatus fuerit epheſidae̓ ſpondes romē pure inten dat dare ſibi oꝑtere. jdeo
qꝛ ibi nō ferūtur ſnīe due. Itē ē actio in factum q̄ dat̉ ꝯtra publicianā. vt. ff. de public. l. i. ī pnͥ. Itē actō fin̄. regū. ff. fin. re. l. ij. ī fi. et. l. iij. Itē actō redibitoria. vt. ff. de edil̓. edic. l. redibitoria. Itē actō ex ſtipulatu. q̄ ꝓ dote repetē dadat̉. vt. ff. ſo. ma. l. ſi filiuſfa. §. maritū. Sꝫ c̓te iſto caū n̄ iō iurat̉ ī litē qꝛ arbitͣria ſit. ſꝫ qꝛ bo. fid̓i ſit. vt. sͣ. e. §. fu̓at Itē actō reꝝ amota rū ē arbitͣria. vt. ff. reꝝ amo. ſi cū dos. ī b ¶ Rat̉aꝫ. i. boīta fi. tate. vt dic̄t qͥdā. vl̓ meliꝰ .i. ẜm naturam actōnis arbit rarie q̄ intendit̉. nam t̓plex p̄t modꝰ ꝯdēnacōis dep̄hēdi ī arbitͣrijs vnꝰ vt due ſnīe ferā tur. pͥma de reſtituē dare. et niſi reſtitua tur fiat ꝯdēnacō in penā vel intereſſe ꝑ dilacōꝫ iur̓iurādi ī li tē vtꝫ ī actōe ꝙ me. cā. et ī actōe de dolo et rei yē. et actōe ad exhibendū ⁊ ſil̓ibus. Et aliꝰmodꝰ vt vna ferat̉ ſnīa. et ī ea ſta tim int̓ eſſe ꝯſiderat̉. vt qn̄ c̓to loco aliqͥd dandū ē et hoc eſt ī ſſta ſola. Terciꝰ mo dꝰ eſt vt nō in qͣntita te cōdēnacōnis fiat arbitriū. ſꝫ ī qͣlitatē. vt in actōne noxali ī. qua arbitratur iud̓x an liberet̉ dādo ẜuuꝫ ꝓ noxa. qd̓ eſt quan do dn̄o igͦrāte vel ꝓ hibere nō valēte d̓li quit. alias ī ſolidum tanet̉. vt. ff. d̓ noxa. .l. ij. in pnͥ. ⁊. l. in de lictis. in princi. c Motiſfieri. Sꝫ n̄ ne hͦ idē ī bo. fidei iu dicijs fit. ℟º. dic ꝙ t̓ plex ē offm̄. pͥmū qd̓ obtinet actōis vice. ꝑ qd̓ officiū petūtur ſalaria aduocato rū et reſtōnes maioꝝ ⁊ mīoꝝ. vt. ff. de mīo. l. ꝙͣſi mīor. §. fi. Aliud ē qd̓ bone fidei actōibꝫ inhe̓t. qd̓ iure actōis veīt vt. ff. de eo qd̓ cer. loco. l. ī bone fidei. et vna cū actōe ꝑit. vi. C. depoſiti. l. iiij. Terciū ē qd̓ mhe̓t actōibꝫ ſtricti iut̓ qͥbuſdā .ſ. arbitͣrijs. et hͦ ex motu ſolo iudicis deſcendit. vt liberum ſit hoc face̓. ſed in actōibꝫ bone fidei aſtnͥgitur ad hoc. Itē in actōnibꝫ bone fidei vna fert̉ ſnīa. jn his aūt ple rumqꝫ due. vt modo diligenter notauimus. accur. d ¶ Curare. poſſibile. hͦ ideo dic̄ qꝛ int̓dum n̄ pt̄ certā fer re lniam. quid em̄ ſi homo ī gn̓e ꝓmiſſus petit̉. l̓ ſubalt̓ na cōne puta ſtichū aūt pāphiliū. aut dānū emēdari. l̓ ẜuū ꝓ noxā dari. c̓te iudici nō ē poſſibile ferre c̓tā ſnīam. qꝛ nat̉a actōis nō patit̉. vt. jͣ. de offi. iudi. in pͥnͥ. Idē dico in here. pet̓. Nam ſicut ſufficit in bello ꝓpouere vniuerſaliter. ita ⁊ īſetēcia puta ſi ꝓnūcio te heredē extitiſſe. vt ex aſſe vl̓ ex ſemiſſe. et ideo tibi hereditatem reſtituendam.
e ¶ Decunie .ſ. cū pecuīa petit̉ in qͣntitate ꝯſiſtat vel f ¶ Vel rei. qn̄ alia res petit̉. q̄ n̄ ⁊ hͦ ſi certū ē petitū alias eī n̄ tenꝫ ſnīa nͥ aliqͣ ꝑte actoꝝ res c̓ta ſcpͥta inueniat̉. vt. C. de ſen. q̄ ſine cer. qͣn. l. hͨ ſnīa. Si aūt ē inc̓tū. aut cer tificari ꝑ ot̄. vt ſi peto int̓eſſe qd̓ dꝫ corā iudice ꝓbari ⁊ d̓ duci ad c̓titudinē. vt. C. de ſē. qͥ ꝓ eo qd̓ int̓ eſt. l. vna. §. ij. ⁊ tē̄ loc̄ hꝫ h̓. §. aut n̄ pt̄ deduci ī e̓titudīeꝫ vt ī hoīe gn̓aliter pe tito et ſimilibus que mō diximus. et tunc nō habꝫ locū. §. iſte. g¶ ferat̉. et in ſcrip tis. vt. C. d̓ ſē. ex ꝑi. reci. l. fi. niſi ī qͣtuor caſibꝫ. vt ī aut̓. d̓ mā pnͥ. §. ſi tibi. ⁊ in aut̓. vt iudi. ſine quoquo ſuffragio. §. ncc̄itate et in aut̓. vt cl̓i. apd̓ ꝓpri. e. con. §. i. h ¶ De incerta. vt d̓ intereſſe. i ¶ Si quis ſua intē tione. id eſt in bello vbi erat intencō ſua k ¶ Cōplexus etiam tꝑe. vt. ff. de lib̓. le. .i. nō ſolū. §. fi. et. l. nō ſolū. §. i. nam plꝰ qͣtuor modis d̓r vt. jͣ. ꝓx. §. et ī his omībꝫ locum habet. §. iſte. ¶ Atmittebat. fa. jͣ. de excep. §. tꝑales. ⁊ qd̓ h̓ dicit in pͥuato. idē erit ī fiſco. vt. C d̓ iur̓. fiſ. l. iuſtas. li. x m ¶ Huic. mīori. xxv. n ¶ Cognita ānis bn̄ dic̄ cā ꝯgnita. nā om̄s in intēgꝝ reſti tuere cauſa ꝯgnita ꝑmittūtur. vt. ff. de in īte. re. l. nō omēs. o ¶ Iuuētute .i. faci litate ſua. idē multo mag̓ ſi dolo adu̓ſarij vt. ff. de mino. l. i. p CCōſtantiſſimꝰ. qꝛ errauit ī fcō in qͣ prudētiſſime fallunt̉ vt. ff. de iur̓. et fac̄. igno. l. ij. q ¶ Quibus ſcꝫ cōdicillis. r ¶ Quibuſdā .ſ. legatarijs p̄ter ea q̄ ſibi ī teſto relicta ſūt. g ¶ Minuebant̉. nā tot erāt legata vt lex faſcidia loc̄ hr̄ et id ē oꝑtebat vt legata defalcarent̉ ad hͦ vt hr̄et he̓s falci diā qꝛ dodrantē excedebāt vn̄ he̓s dꝫ detrahe̓ falcidiā vt t ¶ Plꝰ aūt. vt ī oībꝫ his modis a cā sͣ. ad. l fal. §. i. videat cade̓ iur̓ ātiqͦ. vn̄ ꝟſꝰ. Plus petit̉ cā tꝑe reqꝫ loco. v ¶ Tempore. racione. a ſimili per contrarium. x ¶ Petere. vt hic. et. sͣ. de fideicō. §. non ſolum. y ¶ Loco. ꝯmemoracōne. id ſine vtilitate rei vel int̓eſſe rei. na ē hn̄da eiꝰ vtilitas ſi ſua int̓ſit ī loco deſtinato pociꝰ ꝯ ueniri. vel dic de ip̄o loco. nā ipſū locū vbi erat faciēda ſo lucō ī bello pone̓ dꝫ ſic. peto. x. mihi ſoluas h̓ vel vbi ſol uere ꝓmiſiſti. vt h̓. et. ff. de eo qͥ c̓to loco. l. ij. §. fi. poſt hͦ nͥ ſoluat poterit eū ꝯuenire vbicūqꝫ volu̓it. dūmodo cōuentꝰ hēat ibi foꝝ. nō alias. vt. ff. de iudi. l. he̓s abſēs. in fi. ſed

L
aūt plus pete̓ intelligitur qꝛ vtilitate quā habuerit ꝓmiſſor ſi epheſi ſolueret adimit ei pura intencione ꝓpter qua cauſā alio loco petēti arbitraria acto ꝓ ponit̉ in qͣ ſcꝫ rō habet̉ vti litatis q̄ ꝓmiſſori ꝯpetitu ra fuiſſet ſi illo loco ſolue̓t quo ſe ſolutuꝝ ſpōpōdit. Que vtilitas plerumqꝫ in mercibꝫ maxime inueītur. veluti vino. oleo frumēto q̄ ꝑ ſingulas regiones di uſa hn̄t p̄cia. Sꝫ ⁊ pecuīe nu̓ate non in omnibꝫ regi onibꝫ ſub eiſdeꝫ vſuris fe nerant̉. ſi quis tam̄ epheſi petat id eſt eo loco petat qͦ vt ſibi det̉ ſtipulatus ē. pura actōe agit recte. Id qꝫ etiaptor monſtrat ſcꝫ qꝛ vtilitas ſoluēdi ſalua ē ꝓmiſſori ¶ Huic autē qui loco plus petere intelligi tur ꝓximꝰ ē is qui caplꝰ petit. vt ecce ſi quis ita a te ſtipulet̉ homine ſtichu aūt. x. aureos dare ſpōdei deinde alt̓utꝝ petat velu ti hoīeꝫ tm̄ a̓. x. aureos tm̄ Ideo aūt ampliꝰ petere intelligitur qꝛ in eo gene̓ ſtipulacōnis ꝓmiſſoris eſt electio. vtrum pecuīaꝫ an hoīem ſolue̓ malit. Quia igitur pecuniā tm̄ l̓ hoīeꝫ tm̄ ſibi dare oporte̓ inten dit eripit electōne adu̓ſa rio ⁊ eo mō ſuā qͥdeꝫ ꝯdici onem meliorē facit adu̓ſa rij vero ſui det̓iorem. Qua de cā tal̓ in ea re ꝓdita ē actio vt q̓s intēdat hoīeꝫ ſtichum aut aureos. x. ſibi oportere dare id ē vt eod̓
mō pete̓t qͦ ſtipulatus eſt. Pret̓ea ſi quis gn̓aliter hoīeꝫ ſtipulatꝰ ſit. ⁊ ſpeci alit̓ ſtichum petat aut ge neraliter vinū ſtipulatus ſit ſpēaliter capanū petat aut gn̓aliter purpura ſti pulatus ſit. deinde ſpēali ter tyriā petat plꝰ pete̓ in telligit̉ qꝛ electōꝫ adu̓ſa rio tollit cui ſtipulacōnis iure liberū fuit aliud ſolue̓ ꝙͣ ꝙ peteret̉. Quintiā lꝫ viliſſimū ſit ꝙ quis petat nihilominus plus petere intelligit̉ qꝛ ſepe accidit vt ꝓmiſſori facilius ſitilld̓ ſolue̓ qd̓ maioris p̄cij eſſꝫ ¶ Sꝫ hec quidem antea ī vſu fuerāt. poſtea̓ ꝟo lex zenoniana ⁊ nr̄a rem coar tauit et ſiqͥdē tꝑe plus fue rit petitū qd̓ ſtatui oꝑtet zenonis diue memorie lo quit̉ ꝯſtō. Sinaūt qͣntita te vel aliquo modo plꝰ ſue rit petitū om̄e ſi quid for te damnum ex hac cā acci derit el contra quem plus petitū fuerit ꝯmiſſa t̓pli ꝯdemnacōe ſicut ſupra di ximus puniat̉. ¶ Si mi nus in intentione ꝯplexus fuerit actor ꝙͣ ad eū ꝑtinꝫ veluti ſi cū ei. x. aurei debe rent̉. v. ſibi dari oportere ītenderit. aut ſi cū totꝰ fū dus eiꝰ eſſꝫ ꝑte dimidiam ſua eſſe pecierit ſine ꝑicl̓o agit. In reliquū ꝟo nihil ominus iudex aduerſariū in eodē iudicio ei ꝯdenat ex ꝯſtōne diue memorie ze nonis. ¶ Si quis aliud ꝓ alio intenderit nihil eum ꝑiclitari placꝫ. ſꝫ ī eodem
pla. dic̄. ꝙͣ ſcꝫ vbicūqꝫ pot̓at eū ꝯuenire. ec̄ ibi vbi nō hēat foꝝ. et eſt ꝓ eo. ff. de iudi. l. eū qͥ. et. ff. de ꝯſti pec. ſi duo .§. ſꝫ et c̓to. Sꝫ c̓te ꝙ dictis legibꝫ d̓r. vt qͦlibꝫ loco poſſit ꝯueīri veꝝ ē ydoneo vbi ꝯuētꝰ hēat foꝝ vt ar. ff. de mū. ⁊ ho. vt gradatim. §. i. a ¶ Adimit .i. adime̓ d̓ſiderat. n̄ tn̄ adime̓ b ¶ Arbitͣria. pot̄ id̓ ē vtilis c̓ti ꝯdicō. ex ſtipulatu vbi ſti pulacō int̓ceſſit vt h̓ fuit l̓ vtilis c̓ti ꝯdicō ex mutuo vbi mutuū erat dādū certo loco reddenduꝫ. vel vtil̓ actō ex teſtō vbi le gat̉ ē dādū c̓to loco nec em̄ eſt ꝓpriuꝫ nō mē actōnis. vt. ff. de eo qd̓ cer. loco. l. ij .§. h̓ aūt actō. ⁊. l. ſi he̓ s. et. l. ā ſi mutua. c ¶Proponitur id ē tribuitur vel datur. vt. ff. de eo ꝙ certo lo. l. ſi epheſim. ac. d ¶ Promiſſori. ſꝫ et actoris vtilitas at tēdit̉. ⁊ vt̓uſqꝫ vti litas ſiml̓ atteditur vt. ff. d̓ eo qd̓ cer. lo co. da. o. l. ij. i. ℟n̄. e ¶ Pura. id eſt non habita mencōne vel racionē loci vbi erat facienda ſolucio. vt dixi. sͣ e §. accur. g ¶ Qui cā. hāc cām electōꝫ iam vocabat h ¶ Electō. niſi cū iā interijt tūc eī alteꝝ qd̓ ſuꝑeſt p̄ſtabit vt ff. de eo qd̓ cer. lo. l. nō vtiqꝫ. et facit ad hūc. §. ff. d̓ iur̓. do. l plerumqꝫ in fi. i ¶ Qui ergo eripit. id eſt eripere vult k ¶ Facit .i. face̓ vult l ¶ Prodita ē .i. data et ē actō ex ſtipula tu hͦ mō ꝓponēda. vt dicitur hic. accur. in ¶Preter ea. hoc eſt aliud exemplū quali ter cauſa plꝰ petat̉. n ¶ Tollit .i. tollere o ¶ Precij. fac̄ vult ad hoc. ff. loca. Iteꝫ qͣrit̉. §. i. et. ff. d̓ ꝯdi. et demon. qd̓ tradit̉ ē. et. l. ſe. et. ff. de in diē adiec. l. ſi vēditō .§. ſꝫ ſi neuter. ⁊. ff. d̓
vſu ⁊i ha. l. fi. et. ff. de vſufruct. hactenus. §. fi. et. l. ſe. p ¶ Sed hec quidē .ſ. que diximus. vt plus petēdo cadat a tota ca. vt. sͣ. e. §. ſi quis agēs. q CZenoniana. ſcꝫ greca quam non habemus r ¶ Et noſtra. ſcꝫ qͣm non habemꝰ. accur. s ¶ Cōſtō. ſcꝫ greca vt diximus. cuiꝰ ſen tēcia ē vt tꝑs d̓beat duplicari ꝯuēto ⁊ ex penſe oēs ſibi reſti tui. vt. jͣ. de excep. §. hodie autem. t Antitate. ⁊ ſic re. v ¶ Co. i. loco vl̓ cā vt. sͣ. §. plus autem. x ¶ Diximus. vt. sͣ. e. .§. tripli. ⁊ ibi huius nr̄e ꝯſtōis grece ſen tencia recitat̉. ſed ſi nō ſolū pecijt ſꝫ etiā caucōnem exegit pꝰ lit̓. ꝯt̓. amittit debit̉ etiā hodie. vt. C. de plꝰ pet̓. l. i. q̄ ē huic ixinꝰ. vt ecce ſi ꝯtra. ſi an̄ lit̓. ꝯt̓ͣ. pe nite̓t nō punit̉. quia nō petit. ſꝫ pete̓ vult vt. ff. rē ra. ha. l. am plius non peti. et in dicta. l. d̓ plꝰ pet̓. l. i y ¶ Puniat̉ .ſ. ꝯdicō ne ex. l. illa greca cꝰ effectum habuimus. sͣ. e. tripli. et in hoc culio ſt. Aue .§. plus autem. z ¶ Si minus. intenti onē. ſcꝫ in bello intē tionis. ⁊ hͦ ꝑ errorē Si em̄ ſciēter dare p̄ ſumit̉ ẜm qͦſdā. Sed ꝯtra puto ꝙ nūqͣ do nare preſumatur niẜ tūc qn̄ tradicō fierꝫ ab eo qͥ donare p̄ſu mit̉. vt. ff. de re. iur̓. .l. cuiꝰ ꝑ errorem. h̓ aūt nō erat dacio. l q̄dā abſtinentia. vn̄ ſiue ſciat d̓ reliqͦ qui agit ſiue n̄ tꝑe cepti iudicij locū hꝫ. §. iſte ¶ Iudicō. id eſt qn̄ cūqꝫ ante ſnīam reli quū pecierit ſine no ua ꝯteſtacōe ẜ qͦſdā vt h̓ d̓r. et hͦ ꝓpt̓ du as rōes fl̓as. vna qꝛ pt̄ emendare libellū qn̄cūqꝫ an̄ ſnīaꝫ vt di cunt. et ē pro eis. ff. de noxa. in delictiſ. §. ſi detracta. et ſic ītel ligt̉. C. d̓ edē. edita Alia rō ē. qꝛ ẜm eos etiam ſi non petat vl̓
vi Iiij ji g cierit. au Iiui datiſbi opter quod ex ſe Allit p̄tete i debet̉ nobiſ nul modo ſolidu I iipuintagan non ninꝰ in pec uu ꝑheqͥnut in ſolid i nerderrat̉. S nus inuematur mnat̉ iudexe

IIIII
iudicio cognita veritate errorē ſuū corrige̓ ei ꝑmit titur. veluti ſi is q̄ homine ſtichū pēte̓ debe̓t herōtē pecierit. aūt ſi qͥs ex teſtō dari ſibi oꝑtere intēderit quod ex ſtipulatudebet̉. ¶ Sunt p̄terea q̄dā actio ones qͥbꝫ non inſolidū qd̓ debet̉ nobiſ ꝑſequimur. ſꝫ modo ſoliduꝫ ꝑſeqͥmur nō minꝰ. vt ecce ſi in peculiū filij ẜuive agamꝰ. Nam ſi non minꝰ in peculijs ſit ꝙͣ ꝑfeqͥmur in ſolidū dn̄s pr ve ꝯdemnat̉. Si vero mi nus inueniatur eatenꝰ cō demnat iudex qͣtenꝰ ī pe culio ſit. Quemadmoduꝫ
autē peculiuꝫ ītelligi d̓be at ſuo ordīe ꝓponemꝰ. It̄ ſi d̓dote iudicio ml̓r agat placet eatenus marituꝫ ꝯ demnari debere qͣtenꝰ fa cere poſſit. id eſt qͣtenꝰ fa cultates eiꝰ pacutur. jta qꝫ ſi dotis qͣntitati ꝯcurrāt facultates eius in ſoliduꝫ damnatur. Si minus in tantum ꝙͣtum face̓ poteſt Propter retencōꝫ qͦꝫ do tis repeticō minuit̉. nā ob impēſas ī res dotales fcāſ marito retencio conceſſa eſt. qꝛ ip̄o iure nccͣijs ſum ꝑtibꝫ dos minuit̉. ſicut ex lacōribꝫ digeſtoruꝫ libris ꝯgnoſce̓ licꝫ. SSꝫ et ſi qͥs
ꝓbet hoc actor. tn̄ iudex ſi ſcit dꝫ ẜm ſuā ꝯſcīaꝫ ꝯdemnare reū. et ē ꝓ eis ad hāc rōnē. ff. fin. re. l. ſi irrupcōe. §. ad oī ficiū. ⁊ ī hac ſnīa fuit dn̄s. A. ſꝫ c̓te ẜm jo. ⁊ poſitū ē fl̓m. ⁊ due rōnes male. nā nō pt̄ qͥs īmutare libellum niſi vſqꝫ ad lit̓. ꝯtͣ. nec ec̄ hodie pꝰ dat̉ libellū. qꝛ ſic dic̄ aut̓ ꝙ hꝫ ncc̄e īp̄mo libello ꝯſiſte̓. vt ī aut̓. de litig. §. omnē. coll̓. viij. Itē qꝛ n̄ vid̓r ī iudiciū ve niſſe qd̓ pꝰ lit̓. ꝯt̓. ꝯ tingit vt. ff. d̓ iud̓. l. n̄ pt̄. ⁊. ff. de excep. rei iudi. cū q̄rit̉. ⁊. l. egi. nec ob. qd̓ h̓d̓r ⁊ qd̓ dic̄ eod̓ iudicō. nā ſic dic id eſt cor ā eodē iudice ⁊ ab eod̓ actoe̓ ⁊ reo. nā ⁊ ꝓpt̓ hāc cāꝫ .ſ. ꝓpt̓ idēp titatē ꝑſonāꝝ ecvbi prorſus aliud petit̉ tn̄ d̓r iudiciū idē vt. jͣ. ꝓx. §. jtē n̄ ob. ff. de noxa. in delictis. §. ſi detͣcta. qꝛ ibi ex ead̓ cā ⁊ ead̓ actōe. ⁊ ad idē agebat̉. lꝫ eēt va riacō in qͦdā bn̄ficio qd̓ dn̄s habꝫ ꝑ. l. vt dn̄s poſſit ꝓ noxa da re. vt. jͣ. de noxa. ac. .§. ſūma. ⁊. ff. de re. iudi. mi les. §. i. jteꝫ a lia rō n̄ eſt boͣ. qꝛ nō ẜm ꝯſcr̄aꝫ. ſꝫ ẜm alle gata dꝫ iudex iudica re ⁊ ꝓnunciare. vt ff. de off. p̄. illicitas .§. veritas. niſi hēat ꝯſcīaꝫ vt iudex. vt īdicta. l. ff. fin̄. re. ſi irrupcōe. §. ad offi. et hͦ in ſingl̓aribꝫ uidicijs. ſꝫ qͥd ī vl̓ibꝫ. ℟. pōt̄ in eis adici qn̄cūqꝫ an̄ ſnīaꝫ. vt. ff. de pet̓. he̓. l. iiij. et. l. ſi qͦ tꝑe. et ſic ī telligit̉. C. de ap. l. fi. §. fi. a Cōſtōe .ſ. greca quā n̄ hēꝰ b ¶ Si qͥs ītenderit .ſ. ſibi deberi. ece. ⁊ d̓r id̓ iudiciū ꝓpt̓ c ¶Iudicō .i. apud eundem iudi ꝑſonaꝝ ⁊ iudiciū tn̄ ve̓ aliud ē. Sꝫ nūqͥd noue dilacōnes dabunt̉. ℟. ſi pt̄ eē īſtructꝰ ex peticōe pͥma ec̄ ad ſcd̓aꝫ n̄ dabunt̉. cum nccͣie n̄ volūtarie ſūt dāde dilacōes. vt. C. d̓ dil̓. l. i. nā ſi pͥ mo egit actōe vi. bo. rap. ⁊ pꝰ ea mutet̉ ⁊ agat̉ actōe fur ti. ſatis pt̄ reꝰ eſſe īſtructus. ſi aūt ſūt diu̓ſe peticōes. vt ī hͦ. §. 6̓r. noue dilacōes dāde ſūt. vt. C. de edil̓. l. i. Itē nūqͥd iteꝝ de calūnia iurabit̉. ℟. ſic qꝛ pt̄ ⁊ ī hac cā calūniari. vt. ff. de dā. īfec. l. qͥ bo. fi. §. an̄ penl̓. rorē ſuū corrige̓. q ¶ Corrige̓. no ꝙ ꝑmittit̉ alicui er ⁊ Sꝫ nūqͥd in vet̓i hꝫ ncce ꝑſiſte̓. ℟. n̄ ẜ hāc. l. ſꝫ hodie ꝯtͣ. vt ī aut̓. d̓ litig̓. §. oēꝫ et ita ītētabit vet̓eꝫ ⁊ nouā. nͥ reo abſoluto in vet̓i obiciat̉ excepcō rei iudicate ī noua. vt qꝛ ſit eadē cā agēdi ⁊ eedē ꝑſone. ⁊ eadē res. lꝫ alia ſit acto. vt. ff. de iur̓iur̓. l. duobus .§. excepcō. ⁊. ff. d̓ excep. rei iudi. l. ſi iur̓. §. eādē. ⁊. l cū q̄ rit̉. l̓ vbi actō pͥma ita ſe hēat ad ſcd̓aꝫ vt electōe tollat̉ qd̓ ī caſibꝫ ꝯtīgit. vt. C. d̓ fur. l. i. ⁊. C. ſi ẜuꝰ emi. ſe. mā. l. i. ⁊ C. d̓ cōdicil. l. fi. ⁊. C. d̓ pac. int̓ ēp. ⁊ vē. l. ꝯmiſſorie. ⁊ ff de t̓bū. l. ꝙ ī he̓deꝫ. §. elige̓. ⁊. ff. del̓. ij. l. cū filiꝰ. §. varijſ e ¶ Intēderit .ſ. ſibi deberi. diuiſione actōnum .ſ. ꝙ alie f Actōēs. īnuit h̓ qͣndam? ſūt ꝑſecutorie īſolidū. alie n̄ ⁊ hāc ſeqͥtur ī fi. huiꝰ ti. Et n̄ ē iſta diuiſio de. xij. diuiſioni bꝫ. nā pͥma ē. ꝙ alie ſūt ī rem. alie ī ꝑſonā. vt. sͣ. e. §. omniū ꝯcd̓a ē. ꝙ alie ſt̄ cīles alie p̄torie. vt. sͣ. e. §. ſꝫ iſte ſt̄ actōeſ
Tercia fuit. sͣ. e. §. ſequēs. Quarta. sͣ. e. §. oēs aūt actiones. Qn̄ta. sͣ. e. §. actōnū quedā ſūt. Sexta ē. ꝙ alie ſunt tꝑales alie p̄petue. Septīa ꝙ alie ſūt trāſitorie ad he̓des. alie no. vt. jͣ. de p̄pe. ⁊ tēp. ac. §. n̄ oēs. Octaua ē. ꝙ alie ſūt famoſe alie nō vt. jͣ. de pe. te. liti. §. penl̓. Nona. ꝙ alie ſūt directe alie vtiles. vt. ff. ſi qͣdrū. pau. fe. di. l. penl̓. Decīa. ꝙ alie dirc̄e alie ꝯtͣrie. sͣ. d̓ ob. q̄ ex qͣi. ꝯ. §. i. xj ꝙ alie ſūt ſingl̓ares. alie vl̓es. alie gn̓aleſ vt. ff. ꝓ foco. l. ꝓ ſo cio arbit̓. Duodecīa diuiſio eſt ꝙ alie ſūt ſimplices. alie dupli ces. vt fam̄. h̓r. cōi di. fin̄. regundorum et quedam interdcā. vt. jͣ. de interdiet. §. t̓cia diuiſio. Eſt aūt ⁊ h̓ exͣuagās de qͣ h̓ f ¶ Propone d̓2 mꝰ vt. jͣ. t. i. §. cū aūt. g ¶ Ite maritū. l̓ eiꝰ hedes .ſ. filios ꝯn̄es ſecꝰ ī exͣneis he̓dibꝫ vt. ff. ſo. ma. l. etiam filios mulieris. ⁊. l. maritum. et. l. ſe. h ffacultates. vt tn̄ ip̄e maritꝰ nō egeat vt. ff. de re iudi. int̓ eos. ⁊. ff. d̓ re. iur̓ .l. in ꝯdemnacōe ꝑſoā rū. et hͦ nͥ dolo fec̓it maritus. quo minus poſſit caucōe exꝑ oſi ta ab eod ē de ſolido ſoluēdo ſi ad meliorē fortunā ꝑuenerit. vt. C. d̓ rei vx. §. cū aūt. ⁊. ff. ſo. ma. l. ec̄ filios. §. lꝫ. et. ff. ꝓ fo. l. veꝝ. §. id qd̓. i ¶ Impēſas. dic ꝙ īpēſe alie nccͣie ſūt. vt qͥbꝫ nō factis res erat ꝑitura vel det̓ior futura. alie vtiles. vt qͥbꝫ nō factis res n̄ erat ꝑitura. ſꝫ eis factis res ē melior fut̉a. alie volūt a rie q̄ tm̄ rem exornāt. vt ff. de ꝟ. ſig̓. īpenſaꝝ. ⁊. ff. d̓ īpē. in rebꝫ do. fac. l. ij. et. l. qd̓ d̓r. §. vtiles. ⁊. l. volūtarie. in pͥ mis impēẜ dic ꝙ minuāt̉ dotē ip̄o iure ſi ꝯſiſtat ī pecuīa et ſpē. vt ſi fūdꝰ ⁊ pecuīa ī dote data qͣntū ī fundū īpenditur tm̄ ī pecunia ip̄a iure deberi deſinit. Si ꝟo ſolꝰ fūdꝰ ī do tē ſit. tūc ſi tm̄ expēdit̉ ſiml̓ vel ex diuerẜ vicibꝫ qͣnti ē fun dus. tūc ip̄o iure deſint eſſe dotalis. niſi ml̓r infra annū ſpō te marito impenſam obtulerit. ſi ꝟo non tm̄. non deſint eſſe dotalis. ſꝫ tādiu totꝰ vel pro ꝑte retinet̉. qͣndiu impenſe reſtituātur. vt. ff. de impe. in rebꝫ do. fac. l. qd̓ d̓r. et. ff. de iure do. l. ſi is qui. §. penul. et fi. et hͦ ī nccͣijs impenẜ. Si āt vtiles ſūt tūc ꝑ actōnem neg̓g̓. vl̓ man. ſi mādato ml̓ris fe cit repetūtur. volūtarie nō repetūtur etiam ſi mādato mū lieris facte ſunt. ſꝫ abraduntur ſine leſione pͥoris ſtatꝰ. vt. .C. de rei vxo. act̓. §. ſed nec ob impenſam. et. ff. de rei vē. in fundo. Et ẜm hanc diſtinctōnem hunc. §. intelligas. Et qd̓ dic̄ in lr̄a qͣi. n̄ denotat ī ꝓpͥetatē. ſꝫ eſt impenſa nccͣia vt dictum ē. ſꝫ ſi vtilis vel volūtaria. nullo mō habet loc̄ h̓. §. k ¶ Dos in pecunia conſiſtens. l ¶ Libris. vt. ff. de impenẜ in re. do. fac. per totū titulum. m Sed et ſi qͥs. ſcꝫ filius vel libertꝰ. qui agūt veīa impe trata. alias puniūtur. vt. sͣ. e. §. et meū. Accur. florētinus.

II
cum parēte ſuo pr̄onoue a gat. Item ſi ſociꝰ cū ſocō in iudicio ſocietatis agat nō plꝰ actor ꝯſequit̉ ꝙͣ ad uerſarius eius facere pot̄ ¶ Idem eſt ſi quis ex dona tione ſua ꝯueniat̉. ¶ Con penſaciones qͦꝫ oppoſite plerūqꝫ efficiūt vt minꝰ qͥſ qꝫ ꝯſequat̉ ꝙͣ ei debebat̉. Nā ex bono et equohīta racione ꝙ inuicē actorē ex eadē cauſa p̄ſtare oꝑte̓t. in reliquū eū cū quo actuꝫ eſt ꝯdenari ſic̄ iā dictuꝫ e. Cū eo qͦꝫ qͥ creditoribus ſuis boīs ceſſit ſi poſtea a liqͥd acquiſierit ꝙ ydoneū emolimentum habeat ex ī tegro in id qd̓ face̓ pt̄ cre ditores cum eo exꝑiūtur. Inhumanum eniꝫ erat ex poliatum fortunis ſuis in ſolidum damnari. Quod cum eo qui in alie na poteſtate eſt negocium geſtum eſſe dicitur. Via tamen ſuꝑiꝰ mentioneꝫ habui mus de actōe q̄ in peculio filioꝝ familias ſeruoꝝqꝫ agit̉. opus eſt vt de hac a ctione ⁊ de ceteris q̄ eorū dem noīe in ꝑētes dn̄oſue dari ſolent diligentius ā moneamus. ⁊ quia cum ẜ uis negocium geſtū ſit. ſi ue cū his qui in ptate pa rentuꝫ ſunt. his fere eadē iura ẜuātur. neꝟboſa fiat
diſputacio. dirigamus ẜ monem īꝑſonaꝫ ſerui dn̄i qꝫ idē ītellecturi de lib̓is qͦꝫ ⁊ ꝑētibꝫ quorū inptā te ſunt. nā ſi qͥd ī his ꝓprie obẜuet̉. ſeꝑatim oſtende mus ¶ Si igitur cuꝫ iuſſu dn̄i cū ſeruo negociū ge ſtuꝫ erit ī ſolidū p̄tor adu̓ ſꝰ dn̄m actōꝫ pollicet̉. ſcꝫ qꝛ is qui ita ꝯtrahit fideꝫ dn̄i ſequi videt̉. Eadē ra cione p̄tor duas alias ī ſo liduꝫ actōes pollicet̉ qͣrū altera exercitoria altera inſtitoriā appellat̉. Exer citoria tūc hꝫ locuꝫ cū qͥs ẜuū ſuuꝫ mgr̄m naui ꝓpo ſuerit. ⁊ qͥd cuꝫ eo eius rei gr̄a cui p̄poſitꝰ erit ꝯtra ctū fuit. Ideo autē exer citoria vocat̉ qꝛ exercitor is appellatur ad queꝫ qͦti dianus nauis queſtus ꝑti net. ¶ Inſtitoria tunc loc̄ hꝫ cuꝫ quis taberne forte a̓ cuilibꝫ negociacōi ẜuuꝫ ſuū p̄poſuerit. ⁊ quid cum eo eiꝰ rei cā vel gr̄a cui p̄ poſitꝰ erit ꝯtractum fuit. Ideo autē īſtitoriā appel latur. qꝛ q̓ negociacōibꝫ p̄ponuntur inſtitores vo cant̉. Iſtas enim duas a ctiones pretor reddit ⁊ ſi liberuꝫ qͣs hoīeꝫ aūt alie nuꝫ ẜuuꝫ naui a̓ taberne a̓ cuilibꝫ negociacōni p̄po ſuerit .ſ. qꝛ eadē equitatis rō eſt eo caſu int̓ueniebat
Socō. et ſe ꝯfitēte ſociū. alias nō dat̉ ei hͦ bn̄ficiū. vt. ff ꝓ ſocio. ſi vnus. §. vlt̓. pe detͣcto tāto ꝙ poſſit viue̓ ī b ¶ Pot̄. qd̓ ſꝑ ſic acci? de ꝯuētꝰ. vt. ff. de re tur̓. l. ī ꝯdē c Ex donacōe. id ē qn̄ ſi pt̄ ſolue̓ cū donae̓ ꝓmiſit. nacōe d ¶ Cōueniat̉. ſcꝫ ꝯ dicōe ex lege. vt. C d̓ dona. ſi quis ar. §. ſinaūt. Et nota ꝙ h̓ ſolū ꝯdemnatur īqͣn tū face̓ pōt̄ deducto ere alieno. vt. ff. d̓ re iudi. l. int̓ eos §. i. et .ij. ⁊ melius in. §. fi. e ¶ Cōpenſaciones. pleꝝqꝫ. hͦ dicit ꝓpt̓ actōꝫ depoſiti ⁊ ali as qͣſdaꝫ in quibꝫ nō obicit̉ cōpēſacō. vt sͣ. e. §. in bo. fi. et. C de compē. l. fi. ac. f ¶ Ex eadem. hodie ex qͣcūqꝫ cā ⁊ in quo libꝫ ꝯtractu bo. fi. l̓ ſtricti iur̓. vt. sͣ. e. q in bo. fi. iam dictū ē. g ¶ Creditoribꝫ. qd̓ fieri n̄ pt̄ an̄ꝙͣ d̓bitū agnoſcat. vel in ture ꝯfiteat̉. vt. ff. d̓ ceſ. bo. l. penl̓. Prodeſt āt hͨ ceſſio vt n̄ redu cat̉ debitor in carce rem. vt. C. qͥ bo. ce. poſ. l. i. ⁊ ꝙ ī acqͥſito pꝰ ea ꝯueniat̉ inqͣn tū face̓ poſſit vt ſb̓ic̄ h ¶ Ex ītegro. vid̓r ſibiip̄i ꝯtͣria lr̄a. ꝙ ex integro. ⁊ inqͣtū face̓ pot̄ ꝯueniat̉ vt ſubicit. ⁊ ſic intelli git̉ ꝙ in ſolidum cō ueniat̉ qͣndiū tn̄ pōt̄ olue̓. hͦ tn̄ eſt. dedu cto ſꝑ ne egeat vt. ff d̓ re. iu. l. ī ꝯdēnacōe i QQd̓ cū eo. qͥ ī alie na. qͣliter cōueniam̉ ex ꝯtͣctibꝫ vel furtis nobiſcū habitis dc̄m ē nūc qͣlit̓ ꝯueniam̉ ex hītis cū his quos in poteſtate habemꝰ Via tam̄ ſuꝑiꝰ. xt. gͣ. t. j. §ͦ. actō nes āt. ⁊. §. ſt̄. pͣ l ¶ Diligētiꝰ. ꝙͣ. sͣ. dc̄m ſit. vel dic dili gētiꝰ. id ē diligent̓ m ¶ere. hͦ dic̄ ꝓpt̓. macedomanū qd̓ hꝫ locū ī filijs. n̄ ī ẜuis. vt. jͣ. e. §. q̄ diximus. ⁊ ꝓpter alios caſus quos ibi dicemus. n ¶ Intellecturi. nā ſil̓iū eadē eſt diſciplīa. vt h̓. ⁊. ff. de in rē. ꝟ. l. iij. §. ide. ⁊. §. quoc̄. o ¶ In his .ſ. parente et filio. p ¶ Oſtendemus. vt. jͣ. e. §. que diximus. Accurẜ.
x ¶ Queſtꝰ .i. ꝓuen tus ſiue lucꝝ ſꝫ ingr̄ appellat̉ cui totꝰ na uis anchora .i. guber nacō ꝯmēdat̉. vt. ff. de exerci. l. i. §. magi ſtrum autem nauis 1 y ¶ Seruū vel libeꝝ vt in fi. huiꝰ. §. z ¶ Vocant̉. nota ꝙ inſtitoria appellatur a p̄poſito. ſꝫ exercito/ ria a p̄ponent evocatur. vt hic. et. sͣ. ꝓx. accur a ¶ Duas. ꝑ hoc ꝙ dic̄ duas excludit pͥmā ꝙ iuſſu. ac. b ¶ Equitatis. no ꝙ vbi ē ead̓ eqͥtas idē ius ſtatuēdū ē. ſic ff. ad. l. acqͥl̓. illud. ⁊ sͣ. qͥbꝫ mo. ius pa. po. ſol. pari rōne.
q ¶ Dn̄i .ſ. volētis cū ẜuo ꝯtͣhi. ſiue dirigat iuſſuꝫ ad ẜuuꝫ ſiue ad ꝯtͣhēteꝫ cū ẜuo. ſiue ſubſcpͥſit ſiue qͦcūꝫ mō ꝯtͣctuꝫ ratū hūit vt. ff. ꝙ iuſſu. l. i. §. ij. et. §. ſꝫ ⁊ ẜui cirogͣpho. ⁊. §. ſi ratū r ¶ Videat̉. ⁊ vt ec̄ ab ip̄o dn̄o debit̉ ꝯdici poſſit. vt. jͣ. e. §. penul. g ¶ Rone. qꝛ fidem dn̄i ſequi videtur vt sͣ. ꝓx. §. in fi. t ¶ Exercitoria. q̄ ꝑ petuo he̓di ⁊ ī he̓dē dat̉. vt. ff. de exer. ſi tn̄. §. fi. jdē ī inſtito ria. vt. ff. de inſto. l. nouiſſime. jdē etiā in rē ꝟſo. vt. ff. qn̄ ac. d̓ pecu. ē an. l. q̄ſitū v ¶ Rei gr̄a. in fi. bn̄ em̄ dic rei gr̄a. nā ſi ob aliā rē. puta ne gocij ſui vel cū eſſet p̄poſitꝰ ad vehenduꝫ onus. ⁊ ipſe accepit mutuā pecuniam nō ad vtilitatem naus. nō tenetur dn̄s. vt. ff. de exerci. l. i. §. nō aūt. nec ē ncc̄e vt cre ditor ita diligens ſit vt ſciat in quē ꝯuer terit pecuniā exerci tor. ſꝫ ſufficit ſi ꝓhi bet ſe in refectōꝫ na uis mutuaſſe. vt. ff. de exerci. l. vlt̓. lꝫ ſe cꝰ ſit ī eo qͥ mutuauit yconomo vel procu ratori eccleſie. nam tūc ꝓcuratori ecc̄ie ꝓbat creditor pecu niam eſſe verſam in vtilitatem eccl̓ie. al̓ nō auditur vt ī aut̓. de ali. contra. hͦ ius porrectum. Acccur.

IIII
¶ Introduxit ⁊ aliā actōꝫ p̄tor que tributoria vocat̉ Nāqꝫ ſi ſeruꝰ in peculiari merce ſciēte dn̄o negocie tur. et quid cū eo eius rei cā ꝯtractum erit. ita p̄tor ius dic̄ vt quidquid ī his mercibꝫ erit qd̓qꝫ inde re ceptū erit. id inter dn̄m ſi quid ei debebitur ⁊ cet̓os creditores ꝓ rata porcōe diſtribuat̉. et qꝛ ipſi domi nō diſtribucionē p̄tor per mittit. Nā ſiqͥs ex credito ribꝫ q̄rat̉ quaſi minꝰ ei tri butū ſit ꝙͣ oportu̓it hāc ei actione accomodat q̄ tri butoria appellat̉. ¶ Prete rea ītroducta eſt actio de peculio deqꝫ eo qd̓ in rem dn̄i u̓ſuꝫ erit. vt ꝙͣuis ſn̄ vo lūtate dn̄i negociū geſtū erit. tamen ſiue quod ī reꝫ eiꝰ verſuꝫ fuit id totū pre ſtare debeat. ſiue quod nō ſit in rē eiꝰ verſuꝫ id eate nus p̄ſtare debeat his qͣ tenus peculiū patit̉. ¶ In rem aūt dn̄i verſuꝫ intelli git̉ qͥd qͥd nccͣio in rem eiꝰ impederit ſeruus. veluti ſi mutuatus pecuniā credi toribꝫ eiꝰ ſoluit. aut edifi cia ruenciā fulſerit. aut fa milie frumētuꝫ emerit vel ec̄ ſundū aūt ꝙͣlibet aliam rem ncc̄iaꝫ mercatus erit. ¶ Itaqꝫ ſi ex. x. vtputa au reis quos ſeruꝰ tuꝰ a ticio mutuo accepit creditori tuo. v. aureos ſoluēt. reliquos vero. v. quolibꝫ mō ꝯſumpſerit. ꝓ. v. qͥdem in ſolidum dānari des ꝓ ce teris vero. v. eatenꝰ qͣtēꝰ in peculio fit. Ex qūo ſcꝫ apparet. vt ſi toti. x. aurei in re tuā verſi fuerīt totoſ x. aureos ticiū ꝯſequi poſ ſe. licet em̄ vna eſt actio qͣ de peculio deqꝫ eo quod in rem dn̄i verſuꝫ ſit agat̉ tn̄ duas hꝫ ꝯdēnacōes jta qꝫ iudex apudqͣꝫ de ea a ctione agit̉ ante deſpice̓ ſolꝫ an ī reꝫ dn̄i verſuꝫ ſit. nec alit̓ ad peculij eſtima tioneꝫ trāſit ꝙͣ ſi aut nihil in rē dn̄i verſuꝫ intelligat̉ aut nō totū. ¶ Cū aūt q̄ri tur qͣntum ī peculio ſit an deducitur qͥdquid ſeruus dn̄o ei quive in ptāte eius ſit dꝫ et quod ſuꝑeſt id ſo lū peculiū ītelligit̉. Aliqn̄ tn̄ id quod ei dꝫ ẜuꝰ qui ī ptāte dn̄i ſit non deducit̉ ex peculio. veluti ſi is ī ip̄i us peculio ſit quod eo ꝑti net vt ſi qͥd vicario ſuo ẜ uꝰ dꝫ. id ex peculio eiꝰ nō deduturca. ¶ Ceterū du bium non eſt quin is qͦꝫ qͥ iuſſu dn̄i ꝯtͣxerit cuiqꝫ īſti toria vel exercitoria actō ꝯpetit de peculio deqꝫ eo quod in re dn̄i ꝟſuꝫ ē age̓ poſſit. ſꝫ erit ſtultiſſimus ſi omiſſa actōe qua fatilime ſolidū ex ꝯtractu cōſequi poſſit ſi ad difficultatē ꝑ ducat ſe ꝓbandi in re dn̄i
a ¶ Introduxit. n̄ in dn̄ica. vt. ff. de inſti. ſꝫ et ſi pupillꝰ. §. .b ¶ Cegociet. ad oēꝫ qͦꝫ porrigit̉ negociacōꝫ. vt peni ff. de t̓bū. l. illud. et. l4. c ¶ Ninꝰ. hāc actōꝫ t̓butoriaꝫ dicūt qͥd ā n̄ dari nifi dn̄s pͥmo diſtribuat. et dicūt ꝙ corrigit̉ offō iudic̓. ⁊ hͦ colli git̉ ex hͦ. §. qꝛ dic̄ mi nꝰ. Sꝫ dico ꝙ an et pꝰ ꝯpetit. qꝛ minꝰ t̓ buit qͥ nihil t̓buit vt ff. de t̓bū. l. illud. §. ſi cuiꝰ dolo. et ar. ff. de ꝟ. ſi. l. minꝰ. et. l. vbū ampliꝰ. ẜm jo. d ¶ Deqꝫ eo. caue ti bi. qꝛ de duabꝫ actō bꝫ dic̄ .ſ. de peculio et de in rem verſo. e ¶ Patitur. fa. ff. de peculio. l. ſi qͥs ẜuuꝫ .§. etiā. et h̓ adiunge ceteꝝ qui eſt. jͣ. Mercatus. facit. ff. de in rem verſa. ſꝫ pro patre. §. in rem. g ¶ Ex decē. qꝛ quot. ſunt cōſumpti in tot dꝫ teneri. vt. sͣ. ꝓxi. ¶ Debes. fa. ff. d̓ in re. ꝟ. l. ſi ꝓ pr̄e. §. jt. ¶Licꝫ: hē punctuꝫ qd̓ eſt h. ita pͣue ītel ligūt qͥdā ꝙ quicun qꝫ agit de peculio vi det̉ intentare illam formuſā ⁊ age̓. .ſ. d̓ ī rē ꝟſo. vt h̓. ⁊. ff. de in rē ꝟ. l. filiuſfa. in fi. et. ff. de pecu. l. i. .§. ē aūt. q̄ opi nccͣia eē vid̓r. nā cū d̓ pecu lio agit̉ debita pecu liaria ꝯputāt̉. et ita qd̓ ẜuus dꝫ dn̄o ⁊ do minꝰ dꝫ ẜuo natur a liter. qꝛ qd̓ ẜuꝰ īpē dit in rē dn̄i venit in actōe de peculio. vt ff. de d̓cu. l. ꝙͣ tube ronis. §. ſꝫ ⁊ id qd̓. qd̓ n̄l aliud ē ꝙͣ de in reꝫ ꝟſo agi. ⁊ ita qͥ agut de peculio. et de ī reꝫ ꝟſo agit. ſꝫ jo. dicit. ꝙ diuerſe ſūt actōes et actōnuꝫ formule. nec qui formulā vniꝰ ꝓponit. alterius for mulā ꝓpone̓ vr̓. nec ob. d̓cā lex de pecul̓. l. i. §. eſt at̄. qꝛ lꝫ ibi videat̉ ſub actōne et edicto de peculio actōꝫ de ī rē ꝟſo ꝓpone̓. tn̄ nō demōſtrat̉ edictū qd̓ ſit de peculio tm̄. ſꝫ gn̓alē qd̓ dic̄ de oī eo qd̓ fu cū eo qͥ ī aliena ē ptāte. vt ī eadē. l. §. v̓ba aūt. itē non ob.l. dicta filiꝰ. ī fi. qꝛ qͦ ad effectū ꝓpoīt de ī rē ꝟſo. qꝛ ꝓpo nit de peculio nō qͦ ad formulā. Et eodē mō expone qd̓ hic dicit̉. vna eſt actō de peculio et de in rē ꝟſo. i. ille qͥ ꝓpo nit actōꝫ de peculis ꝯſequit̉ effectū actō niſde in rēꝟſo. ⁊ qd̓ ſubicit duas hꝫ ꝯdē nacōes .ſ. actō de pe culio. vnam .ſ. ꝓ ſuo effectu. ⁊ aliā ꝓ effe ctu .ſ. actōis de ī rem ꝟ. ꝯdēnari dꝫ. fa. ff. de ī rē ꝟ. ſi ꝓ pr̄e § k ¶ Actōe .ſ. d̓ ī re ¶ Cū at̄ dn̄os pecu. ſcꝫ dꝫ cū eī īſpecto iu re nat̉ali ẜuꝰ lib̓ fit. et apparꝫ ꝙ nat̉alit̓ poteſt obligari etiā dn̄o ſuo. vt. ff. de cō di. inde. ſi id qd̓. ⁊. ff pecul̓. nec ſeruus. et sͣ. de fideiuſ. §. i. m ¶ Iebꝫ. q. d. et id deducat̉ qd̓ dꝫ dare ẜuus his qui ſūt ī po teſtate. vt cū ẜuis ſu is ⁊ filijs dn̄i. ⁊ pu pil. dn̄i. vt. ff. d̓ pe cu. ſꝫ ⁊ ſi dā. §. pecu. n ¶ Si is. ſcꝫ cui d̓be tur. puta habeo ẜuū caſtaldū qͥ ordīariꝰ d̓r qui hꝫ ſub ſe aliū qͥ vicariꝰ d̓r ſꝫ ordīa rius aliqͥd debet vi cario et ꝯuenior de peculio ordīarij. n̄ de ducā qd̓ vicario debe tur ⁊ ē rō ī ꝓmptu. qꝛ ſi deduco ꝓ vica rio adhuc remanꝫ pe culiū ordīarij. ⁊ ita fruſtͣ fie̓t deductō c̄ ſꝑ mane̓t ordīarij pe o ¶ In hꝰ .ſ. or culiū p Eo vtinꝫ dīarij id ē qd̓ ſub nube dixi obtinet in hoc caſu. q ¶ Seruus. ſcilicet ordinarius. ac. r ¶ Eius .ſ. ordinarij. s ¶ Leteꝝ .ſ. diximꝰ sͣ. in illo. §. pͣ. ꝙ is a git de peculio qui ꝯ traxit cū ſeruo īuito vel ignorāte dn̄o vn̄ videt̉ ꝙ qui ꝯtraxit eo volēte. puta iuſſu ſuo n̄ poſſꝫ age̓ d̓ pe culio. Sed tn̄ aliud ē et ideo dicit ceterum pro ſed. t ¶ Sed erit. Nota quē eſſe ſtultū ſi eligat malū cuꝫ poſſit eligere bonū. vt hic. et in aut̓. quibus mo. natu. ef. ſui. §. i coll̓. vij. Accurſius. florentinus legum doctor.

I
verſum eē vel hr̄e ſeruum peculiū et tm̄ hr̄e vt ſoli dum ſibi ſolui poſſit. ¶ Is qͦꝫ cui tributoria actio cō petit eque de peculio ⁊ de in re ꝟſo āge̓ pt̄. Srd ſa ne huic modo t̓butoria ex pedit mō de peculio ⁊ de ī rem ꝟſo tributoria iō ex pedit agere qꝛ in ea domī ꝯdicio p̄cipua nō e. id eſt qd̓ dn̄o debet̉ non deduci tur. ſꝫ eiuſdē iuris e domīꝰ cuiꝰ et ceteri creditores. At ī hac actōe de peculio an deducit̉ qd̓ dn̄o debet̉. ⁊ in id quod reliquū ē cre ditori dominꝰ ꝯdemnat̉. ¶ Rurſus de peculio iō ex pedit age̓ ꝙ in hac actōe tociꝰ peculij racio habet̉. At in tributoria eius tm̄. qd̓ negociat̉ ⁊ pōt̄ quiſqꝫ tercia forte ꝑte peculij. a̓ qͣrta vel etiā mīma nego ciari. maiore aūt ꝑte in p̄ dijs vel in mācipijs aut fe neb̓. pecunia habere. ꝓut ergo expedit ita quiſqꝫ l̓ hac actionē vel illā elige̓ dꝫ. Certe qͥ pt̄ ꝓbare ī reꝫ domī ꝟſuꝫ eſſe de in rē ꝟ ſo agere debꝫ. ¶ Que dixi mꝰ de ẜuo et dn̄o eadē in telligimus et de filio ⁊ fi lia et nepōte ⁊ nepte ⁊ pa tre auo ve cuius in ptāte ſunt. Illud ꝓprie ẜuat̉ in eoꝝ ꝑſonā. qd̓ ſenatꝰ con ſultuꝫ macedonianū ꝓhibuit mutuas pecunias da ri eis qui in ptāte parētis erūt. et ei qͥ crediderit de negātur actio tū aduerſꝰ ip̄m filiū filiāve nepote ne pteve ſiue adhuc in ptāte pr̄is ſunt ſiue morte ꝑetis vel emancipacōne ſue po teſtatis eē ceꝑint ꝙͣ adu̓ ſuꝫ pr̄eꝫ/ auūve. ſiue habe at eos adhuc ī ptāte ſiue emacipau̓it q̄ ideo ſenatꝰ proſpexit qꝛ ſepe onerati ere alieno creditaꝝ pecu niarū qͣs in luxuria conſu mebat vite parentū infidi abant̉. ¶ Illud in ſumma admonēdi ſumꝰ id quod iuſſu pris dn̄ive contͣctum ſuit qd̓qꝫ ī rē eiꝰ ꝟſuꝫ erit dirc̄o qͦꝫ poſſe a pr̄e dn̄o ve ꝯdici tāꝙͣ ſi pnͥcipalit̓ cū ip̄o negociū geſtū eſſꝫ. Ei qͦꝫ qͥ exercitoria vel īſti toria actōe tenet̉ directo poſſe ꝯdici placꝫ. qꝛ huius qͦꝫ iuſſu ꝯtractū ītelligit̉. De nox alibus actiōr X maleficijs ſer uoruꝫ. veluti ſi fur tū fecerit aut bo na rapuerint aut dānū de derīt aut īiuria ꝯmiſerint noxales actōes ꝓdite ſūt q̓bꝫ dn̄o danato ꝑmittit̉ aut litis exiſtimacone ſuf ferre. aut hunc homine no xe tradere vel dedere. ¶ Noxa aūt eſt ip̄m cor pus qd̓ nocuit. id eſt ẜuus
a ¶ Is qͦꝫ. fac̄. ff. de tribu. l. aliqn̄. b ¶ In hac actōe .ſ. d̓ c ¶ Negociat̉. et qd̓ īde receptū ē. vt. ff. de t̓bū. peculio .I. ꝓcuratores. §. per hanc. et. sͣ. e. §. introducit. d. ¶ Aodo. i. aliqn̄. e ¶ Elige̓. et poſtꝙͣ elegerit n̄ variabit. vt. ff. de t̓but̉. qd̓ in he̓dē. §. elige̓. nͥ fu̓it dec̓eptus qn̄ primaꝫ elegit vt. ff. ꝙͣ cū eo qui in alie. po. l. ſed ex ꝑte. §. fi. accur. f ¶ Que diximus. a prin. ti. vſqꝫ huc. g ¶ Eadē. quantū ad actōes ſupͣdcas. ſꝫ in qͥbuſdam non ꝯueni unt vt in mutua pe cuīa. qd̓ dic vt. jͣ. ꝓx. .§. It ē filiꝰ pt̄ ſubire iudiciū ⁊ arbitriū. ⁊ pr̄eꝫ obligat qͣſi ex ꝯ tractu de peculio. ſꝫ ẜuꝰ non. vt. ff. de pe cu. l. iij. §. ſi ẜuꝰ. ⁊. § idē ſcribit. ⁊. C. d̓ iu di. ẜuꝰ ¶ Itͣ filiꝰ fidē iubere p̄t. et pr̄em de pecu. obligat. vt. ff d̓ pecu. l. iij. §. ſi filiꝰ ſꝫ ẜuꝰ n̄. ff. d̓ fide iuſ. .l. ẜuꝰ. ⁊. l. ſꝫ ⁊ ꝓpt̓ hͦ dixit fere. sͣ. e. §. i. h ¶ Illud. ec̄ de pe culion tenet̉ pr̄ vt h̓ d̓r. et. C. ad mac̓. ſi fi liꝰ. et caute colligit̉ vt. C. ne filiꝰ ꝓ pr̄e vel pr̄ ꝓ filio. l. i. i ¶ Senatꝰ. ſe. con. macēd̓. vt. ff. ad mac̓ .l. i. ꝙ ceſſat ī ml̓tis caſibꝫ. ſcꝫ. xj. ſi fuerit miles filiuſfa. vt. C. ad maced̓. l. fi. Itē ſi dixerit ſe pr̄eꝫfa. vt .C. ad maced̓. l. i. Itē ſi publice. pr̄fa. vide batur vt. ff. ad mac̓. ſi qͥs pr̄eꝫ. Itē ſi fue rit in ſcolis. vt. ff. e. ſiml̓. §. qd̓ d̓r. et. C. e .l. macedoniā. Item ſi alij creditori ſoluit vt. ff. e. ſꝫ jul̓. §. peni Itē ſi factꝰ pr̄fami. debitū pͥmo ꝯtractū mō agnouit. vt. C. e zenod oxꝰ. Item qꝛ ſi vtit ī rem pr̄is. vt ff. e. ſꝫ jul̓. §. ſꝫ ſi filiꝰ Itē ſi nō accepit vt ꝟtēt in rē pr̄is. pꝰ ea tn̄ vertit. vt. ff. .e. ſꝫ jul̓. §. ſꝫ ſi ab inicō. Itē ceſſat qn̄ pr̄ ꝯſēſit. vel pn̄s n̄ ꝯ tͣdixit. vt. ff. e. ſꝫ iul̓. § . et. l. ſi tn̄ ſciēte. et. C. e. ſi ꝑmit tēte. Itē ſi pꝰ ea pr̄ ratū hēat. vt. C. e. l. fi. It̄ ſi pr̄faīlias fcūs ſolue̓ ceꝑit. vt. ff. e. l. juli. §. fi. ⁊. l. ſe. alias at̄ locū hꝫ
vt nō teneat̉ pr̄ vel filiuſ. ſiue pecuīa fuit mutuo data. ſiue aliud ī fraude ſena. ꝯſul. vt. ff. e. ſi filiꝰ. §. is āt. et. ſꝫ juli. §. mutui dacōꝫ. k Directo .i. c̓ti ꝯdicōe. directa nō adhī ta hac adiectōne de peculio vel de in reꝫ ꝟſo. Sꝫ nūquid ſupͣ dicta ſex noīa. ſcꝫ ꝙ iuſſu exercitoria. īſti toria. t̓butoria. d̓ pe culio. et de īreꝫ ꝟſo ſūt noīa actōnū. ℟. qͥdā ꝙ ſic. ⁊ faciūt ꝓ eis infiinte leges q̄ dicunt de actione de peculio. ⁊ ſic d̓ ſingu lis. vtꝫ ec̄ ī ℟ica cꝰ libꝫ t. Sꝫ jo. contra dicit em̄ ꝙ ſūt adie ctōnes actōnuꝫ. non actōnes. ⁊ fac̄ ꝓ eo ihiiuēſpēa tuuiꝫ ē ff. de neg̓ g̓. l. māda ſti. et. ff. d̓ pecu. l. iij .§. cui cōgruit. ac. l Cōdici .ſ. certi ꝯdi cione. non adhibita hac adiectōe inſtito ria. Itē ⁊ de īrē ꝟſo vt. ff. de in rē ꝟ. l. i. in princi. ac. m ¶ Intelligit̉. fa. ff d̓ ede. p̄tor. §. ſi ẜuꝰ et. ff. ſi cer. pe. l. īſti n ¶ De noxal̓. torē. actōnibꝫ. non ſolū ex ꝯtractibꝫ eoꝝ qui ī nr̄a ptāte ſūt ꝯueīm̉ ſꝫ ec̄ ex delictis. et qꝛ ꝓ eis noxalit̓ agit̉. ideo d̓ noxalibꝫ poīt Xmaleficijs idē eſt ex quaſi ma leficijs. vt. ff. nau. cau. ſtabu. l. fi. p ¶ Seruoꝝ. ⁊ de hͦ plene diximus. sͣ. de act̓. §. actōnes auteꝫ q ¶ Fecerīt. ſupple ex traneo. et ide ī ſequē tibꝫ articulis. naꝫ cū dn̄o talia cōmittēdo agi n̄ pt̄. vt. sͣ. d̓ ob. ex delicto. §. hi qui. et. ff. d̓ noxa. cū ẜuꝰ r ¶ Dānato. neſcienti cū delinqͥret ſeruus. vel ſciēti. ſꝫ tamē ꝓ hibe̓ nō potuit. alio quin ī ſolidū tenetur vt. ff. de noxali. l. ij. s ¶ Extimacōneꝫ. pu ta. x. ad que ſemper. eſt obligatus. ſꝫ liberatur dando animal. ſcꝫ quouſqꝫ actōe iudicati ꝯueniat̉. vt. ff. de re iudi. l. miles. §. decem. et. ff. d̓ pet̓. here. Item ne. §. cū p̄diximꝰ. Accurſius florentinus. t ¶ Noxia. vnde verſus. Roxiā delictum. delinquens noxa vocatur. Sed qn̄qꝫ vtimur vno pro alio. Accurſius.

IIII
Noxia ip̄m maleficiū velu ti furtū damnū rapīa iniu ria. ¶ Suma autē rōne ꝑ miſſum ē noxe dedicōe fū gi. Nāqꝫ era tiniquū neqͥ ciam eoꝝ vltra ip̄orū cor pora dn̄is danoſam eſſe. ¶ Oſtēdes noxali iudicio ẜui ſui noīe ꝯuentꝰ. ſeruuꝫ actori noxie dedendo libe ratur. Nec minus in ꝑpe tuuꝫ eiꝰ ſerui dn̄iū a dn̄o trāſfert̉. ¶ Smnautē dānuꝫ ei cui deditus ē ẜuꝰ reſar cierit. q̄ſita pecuīa auxilio p̄toris īuito dn̄o maumit tetur. ¶ Sunt at ꝯſtitute noxales actiones. aut legi bus. aut edicto pretoris Legibꝫ. veluti furti ex le ge. xij. ta. dani. iniuria. ex lege acquilia. Edicto pre toris. veluti iniuriaꝝ ⁊ vi bonoruꝫ raptoruꝫ. Oīs at noxaliſ acto caput ſeqͥtur Nā ſi ẜuus tuus noxiā ꝯmi ſerit qͣndiu in tua poteſta te ſit tecū eſt actio. Si āt in alterius poteſtatē ꝑue nerit cuꝫ illo incipit actio eſſe. aut ſi manumiſſꝰ fuit directo ipſe tenet̉ et extin guit̉ noxe dedicio. ¶ Ex diuerſo qͦꝫ indirecta acto noxalis eſſe incipit. Naꝫ ſi liber hō noxiā ꝯmiſerit. et is ẜuus tuus eſſe ceꝑit qd̓ quibuſdam caſibus effici primo libro tradidimus. incipit tecum eſſe noxalis actio qͥ an directa fuiſſet.
¶ Si ſeruus domino noxi am ꝯmiſerit actio nulla na ſcit̉. Nāqꝫ int̓ dn̄m et qui in eius ptate ē nulla obli gacō naſci pt̄. Ideoqꝫ ⁊ ſi in alienā ptate ẜuus per uenerit aūt maumiſſꝰ fuit neqꝫ cuꝫ ipſo neqꝫ cuꝫ eo cuiꝰ nunc in ptāte ſit agi pt̄. Vnde ſi alienus ſeruus noxiaꝫ tibi cōmiſerit et is poſtea in ptate tua eſſe ce ꝑit. interdicitur actio qꝛ in euꝫ caſum deducta ſit ī qͦ ꝯſiſte̓ nō potuit. Id̓oqꝫ licꝫ exierit de tua ptate a ge̓ nō potes. q̄ꝫ admod̓ ſi dn̄s in ẜuū ſuū ꝯmiẜit ali q̓d. nec ſi maūmiſſus aut alienatus fuit ſeruꝰ nullā actōꝫ ꝯtͣ dominū hr̄e pot̄. Sꝫ veteres qͥdeꝫ hoc in filijſfamilias maſculis ⁊ fe mis admiſere. ¶ Noua āt hominū cōuerſacio hmōi aſꝑitatem recte reſpuēdā eſſe exiſtimauit. ⁊ ab vſu cōi hͦpenitꝰ receſſit. qͥs ei paciatur filium ſuuꝫ ⁊ ma xime filiam in noxiam alij dari. vt pene ꝑ corpus fi lie pr̄ magis ꝙ filius ꝑicli tētur. cum in filiabus etiā pudicicie fauor hoc bene excludit. Et ideo placuit in ẜuos tm̄ modo noxales actiones eē p̄ponēdas. cū apud veteres legū ꝯmēta tores inuenimꝰ ſepius di ctū. ipſos filioſfamilias ꝓ ſuis delictis poſſe ꝯueniri
v ¶ Iniquū. ſꝫ iniquū eſſꝫ officiū alij eſſe dānoſū. ẜ jo. vt. ff de furt̓. ſiẜuꝰ ꝯn̄is. §. ꝙ v̓no. uꝰ nō ſit ī obligacōe ſꝫ m x. ¶ Dn̄s lib̓at̉. Sed cum ſer dām extimacōe. vt. ff. de re iudi. miles. §. decē. qͦ mō dādo ẜuū lib̓at̉. aliud ꝓ alio dari nō pt̄. vt. ff. ſi c̓. pe. l. ij .§. i. ℟. ſpēale ē. qͥa iniquū ē ẜui neqͥciā vltͣ ip̄iꝰ corpꝰ exte di. vt. sͣ. e. §. ſumma. y ¶ Ainus. qͣſi dice̓t lꝫ det̉ ꝓ alio ſcꝫ ꝓ d̓ licto vl̓ eſtimacōe d̓ licti. tn̄ dn̄iū tͣnſfert zAuxilio. Sꝫ nōne mniquū ē auferri qd̓ ꝑpetuo ſibi queſitū ē vt mō dixerat. et ꝓ bat̉. ff. reꝝ amo. l. nō em̄. Sꝫ c̓te ē ſpēa le fauorē lib̓tatis ſic et alias. C. de pr̄ibꝫ qui fi. di. l. ij. ⁊. ff. ſi ī genuꝰ eſ. di. l. ij. ſic ⁊ ff. d̓ he̓. īſti. l. pigri a ¶ Sunt furti .ſ. nō manifeſti. nam actio furti manifeſti eſt p̄ toria. vt. jͣ. de p̄pe. a. dāni .ſ. actō .§. i ¶ Cōmiẜit .ſ. exͣneo. d ¶ Ptāte. l̓ dolo fe ciſti quo minus fit. nā tūc vtilis noxa lis locū hꝫ. ff. e. ſi bo. fi. et. l. electō. §. ſi is. e ¶ Dirc̄o. diſtingue anẜuꝰ delinqͥt aut ꝯ traxit. pͥmo caſu ſi in dn̄m nō tenet̉ pꝰ ea fcūs lib̓. vt. sͣ. de ob. ex de lic. §. hi qui. ⁊. jͣ. ꝓx. §. et. ff. de furt̓. l. ẜui filij. ſi exͣneo te net̉. directo vt h̓. Si aūt ꝯtrahat ⁊ fu̓it ꝯ nexa geſtio illa qua geſſit in ẜuitute. cū ea quā in lib̓tate fec tenet̉. non alias. vt ff. de neg̓g̓. eū actū et. C. an ẜuus ex ſuo fcō. l. iij. ī fi. niſi ī ca fu. vt. C. de h̓r. pet̓. .l. fi. §. penult̓. ac. f ¶ Libro. vt. sͣ. d̓ iur̓ g. Si ſeruus ꝑſo obligaco. ſcꝫ ciuilis ſꝫ naturalis ſic. vt. sͣ de fideiuſ. §. i. h ¶ In ptāte. cū alie natꝰ ē. et fa. ff. d̓ pe cul̓. ⁊ ancillaꝝ. §. ſꝫ alieno. i ¶ Laūmiſſo vt h̓. ⁊. C. e. l. i. k ¶ In ptāte. an̄ lit̓. ꝯt̓. nā pꝰ lit̓ ꝯṫ. n̄ int̓dicit̉. vt. ff ī fi. .e. ſi alienꝰ ẜuus. ⁊ ē rō. qꝛ īputat̉ ei quare alienauerit. vt
ff. e. l. quēadmodū. ī pnͥ. 7minoribus. l. verum. ī fi. i. ℟. l ¶ Interdicit̉. facit. ff. de et. ff. del̓. .i. legetorius in fine m ¶ Nō potuit .ſ. noxalis actō. Et nota rē īpediri ſi deduci tur in eū caſū a qͦ īci pere n̄ pt̄. ar. sͣ. del̓. .§. econtrario. n ¶ Poteſt. ar. ff. de capti. ⁊ poſtli. re. l. .ij. §. i. al̓. de ca. di. l. o ¶ Admiſe .ij. §. i. re. iure veteri dabat̉ filius ꝓ noxa vt ſer uꝰ. vt hic. Iteꝫ occi debat̉ licite a dn̄o ẜ uꝰ. Sꝫ hodie non ſic vt. sͣ. de iur̓. ꝑ. §. ij. ⁊ de liber. ⁊ ꝑ oſtu. l. ī ſuis. in fi. p ¶ Exiſtimauit vt h̓ et. C. d̓ fūr. ⁊ ẜ. cor. I apd̓ antiqͦs. in fi. q ¶ Pene. i. fere. vel pene noīaliter ſcꝫ ꝓ corꝑe pene. ⁊ tc̄ dip tongat̉. q. d. ꝑ cor pꝰ filij paciētiſ penā r ¶ In ẜuos .i. ꝓpter s ¶ filios. nō ſeruos eē̄ pr̄es vt ſi filiuſfa. lite ſuā fecerit male iudicādo. vt. ff. d̓ iud̓ ſi filiuſfa. vel ſi dānū alicui ded̓it ꝓiciēdo eo ſeꝑatim habitāte a pr̄e. vt. sͣ. de ob. ex qͣi delic. §. ſi filiuſfa. et. ff. d̓ eiec vl̓ ef. l. i .§. ſi filiuſfa. ⁊d̓ his legibꝫ dic̄ h̓. cū dicit antiqͦs ꝯmētatores. s ¶ Cōueniri. ſcꝫ di recto. vt. ff. e. noxali et. l. ſe. qͥbꝫ filijs cō dēnat̉ dat̉ ī ꝑtē actō in fc̄m de re iudicata ī peculiū vt. ff. e. l. ſꝫ et ſi ꝯdēnat̉. et. ff. d̓ pecu. l. iij. §. jteꝫ ſcri bit. Sꝫ quid ſi iudi ciū filius acciꝑe no luit. ȳmo ꝯtumacit̓ non venit. an mitti a ctor debꝫ in poſſeſſi onē peculij ꝓfecticij videt̉ ꝙ n̄. qꝛ ex deli cto nō dꝫ ꝯueniri pr̄ vt h̓ d̓r. Ecōtra vid̓r ꝙ ſic. qꝛ alias dic̄ lex ꝙ pōt̄ cedere boīs in peculio tali. vt. C. qͥ bo. ce. pn̄t. cū ⁊ filij. ī eo ꝙ dicit alias vl̓ a patre. et econtra. Sꝫ huic ꝟbō rn̄det aldricus. ꝙ dicta lex cū filij loquitur d̓ caſtrenſi. vel eo qd̓ a pr̄ehꝫ ſibi eūti ī caſtra donatū. qd̓ ec̄ caſtrenſe dicitur. vt. C. fam̄. h̓rciſcunde. ſi filius.

II
Si quadrupes pauperi em feciſſe dicatur. Nimaliū nomine que rōne caret ſi qͣ laſciuia aut fer uorē aut feritate pauꝑieꝫ fec̓int noxal̓ actō lege. xij ta. ꝓdita eſt. Que aīalia ſi noxe d̓dant̉. proficiūt reo ad liberacōꝫ qꝛ ita lex. xij ta. ſcp̓ta ē. vtputa ſi equuſ calcitroſꝰ calce ꝑcuſſerit aut bos cornupēte̓ ſolitꝰ cornupecierit. Hec actio in his q̄ ꝯtra naturam mo uent̉ locū habeat. Ceteꝝ ſi genitalis ſit feritas. ceſ ſat actio. Deniqꝫ ſi vrſus fugit a dn̄o et ſic nocuitn pt̄ qͦndam dn̄s ꝯueniri qͥa deſijt dn̄s eſſe vbi fera e uaſit. ¶ Pauꝑies aūt leſt danuꝫ ſiue iniuria faciētis datū. Nec em̄ p̄t animali iuriam feciſſe dici qd̓ ſen ſu caret. h̓ ſunt q̄ ad noxa lē actione ꝑtinēt. Ceteꝝ ſciendū eſt edilicio edicto ꝓhiberi nos cane verrem aprū. vrſuꝫ. leone ibi hr̄e. qͣ vulgo iter ſit ⁊ ſi adu̓ſꝰ ea fc̄m erit ⁊ nocitū libero homī eſſe dicat̉. quod bonum ⁊ equū iudici vid̓r. tā ti dn̄s ꝯdenet̉. Ceteraruꝫ 7yo rerū qͣnti damnū dat ſit dupli. ¶ Preter has āt edilicias actōes ⁊ de pau perie locū habebit. nunꝙͣ em̄ actōes p̄ſertim peales de eadē re ꝯcurrētes alia aliā ꝯſumit. Orhijs per quos agere poſſumꝰ Vnc admonendi ſumus age̓ poſſe quēlibet homine aut ſuo noīe. aut alieno ve luti ꝓcuratorio tutorio cū ratorio. cū olī in vſu fuiſſꝫ alteriꝰ noīe age̓ nō poſſe niſi ꝓ populo. pro liberta te ꝓ tutela. ¶Preterea le ge hoſtilia ꝑmiſſuꝫ ē furti age̓ eoꝝ noīe qͥ apud ho ſtes eſſent. a̓ reipublice ca abeſſent quiue in eorū cꝰ tutela eſſent. et quia hoc non mīmam incōmodita tē habebat. ꝙ alieno noīe neqꝫ age̓ neqꝫ exciꝑe acti one licebat. ceꝑut hoīeſ ꝑ ꝓcuratores ſuos litigare Nam ⁊ morbus ⁊ etas. et ncc̄ia ꝑegrinacō. jtemqꝫ alie multe cae. ſepe homi nibꝫ impedim̄to ſt̄ qͦminꝰ
a ¶ Si qͣdrupes. De ialeficijs ſeruoꝝ dc̄m ē. nūc d̓ malefi cijs irrōnabiliū aīaliū. Nā aūt dānū dat hō lib̓. ⁊ tūc locū hꝫ. sͣ. ad. l. acqͥl̓. ꝑ tot̉. aut ẜuꝰ. ⁊ tc̄ hꝫ locū. sͣ. t. j. ꝑ tot̄. ā aliud aīal. ⁊ tc̄ͣ hꝫ loc̄ h̓. ti. vt. ff. e. l. i. in pnͥ. ſed noīe dā Nimaliū .ſ. qͣdrupedū in dati abipede vtilis locuꝫ Hꝫ vt. ff. e. l. pen ult̓. Accurſius. b¶ Laſciuia. id ē lu xuria. vel dic facilita te. vl facit pupillus c ¶ Aut feruorē. id ē amorē vt ſi equꝰ tuꝰ ad equā meā adieret hoſtiū meū fregerit et d̓r feruor. qꝛ tale fec̄ amor. vt ī aut̓. qͥ mo. na. ef. le. §. illud d ¶ Feritatē .i. crude litatē. ſcꝫ ſua. nō fui gn̓is. vt. jͣ. ꝓx. §. e ¶ Actio. que vocat̉ in factum. vel ſimpli citer de pauꝑie. ac. f ¶ Scpͥta. vt. sͣ. e. l. .j. §. ſūt aūt. ⁊. ff. e. l .i. in pnͥ. accur. g ¶ Solitus. ſubau di in vtroqꝫ exēplo er̄ nā idē eſt ⁊ ſin ſit ſolitꝰ. vt ī pnͥ. hꝰ ti. h ¶ Hoc aūt ꝯtra na turā id ꝯſuetudīem gn̓is illiꝰ aīalis. licꝫ ſit ſua ꝯſuetudo. vt gͣ ꝓx. §. nā maior ꝑs e qͦꝝ non peſſumdat. et maior ꝑs bouꝫ nō cornupetit. qꝛ eqͥ et boues dn̄r māſueti. ⁊ māſueta dn̄r q̄ gre gatī paſcūtur. vn̄ ẜ. hͦ canis nō ē in nu̓o ferarum. nec manſue torū. nā maior pars canū non mordēt. et maior ꝑs nō grega tī paſcit̉. Sꝫ vid̓r ꝙ etiā in his feris locū hēat hͨ actio. vt. jͣ. e. .§. fi. q̄ eſt ꝯtra. So vtilis. vt ibi locū ha beat. directa n̄ vt h̓. et. ff. e. l. i. §. ī beſtijs iSi genitalis. ſcꝫ ſi a gn̓e hēat ꝙ ſit fera k Feritas. j. crudel̓. l¶ Actō .ſ. directa. m Vbi. i. poſtꝙͣ. sͣ. de reꝝ di. §. fe̓. n ¶ Pauꝑies. mirabilis ē hͨ expoſicō ⁊ legalis. ideo ſic for te dicta. qꝛ pauꝑieꝫ aliquā facit. ſicut et damnū diminucō vel deꝑdico pr̄imonij d̓r. vt. ff. de dam. īfec. l. iij. Accur. o ¶ Caret. qn̄qꝫ tn̄ res inaīata īiuriā face̓ d̓r imꝓprie vt. ff. ꝯmo. l. ſi vt c̓to. §. plane ſi cōmodaui. et noīe fe̓ beſtie n̄ a p ¶ Ad noxalē. ſupradicta duo gat̉ hāc actōe. ⁊ ꝙ noīe māſuete noxaliter tm̄ agat̉. vt. sͣ. ꝓx. §. et in pij. ti. q ¶ Edicto poſito. vt. ff. de edi. edict. l. hi enim non erunt r ¶ Leone. Itē lupū. pātherā ⁊ gn̓alit̓ om̄e aīal qd̓ debeat noce̓. ſiue ſolutū ſiue ligat̉. ita tn̄ qd̓ dānū nͥlominꝰ facere
poſſit. vt. ff. de edilic̄. edic. l. hi enim. ⁊. l. generaliter. s ¶ Et rocitū. ī corꝑe. ita ꝙ n̄ ſit mortuꝰ. alias ducenti ſoli di debentur. vt. ff. de edil̓ edic. qua vulgo. Accur. t ¶ Cōdemnet̉. rōne deformitatis n̄ hīta. ſꝫ impēſaꝝ tm̄ ī curacone fc̄aꝝ. ⁊ oꝑaꝝ rmiſſaꝝ ⁊ amittēdaꝝ. vt. ff. e. l. ex hac. It̄ ꝯdenat̉ ī duplū occaſiōe dāni dati ī alijs rebꝫ ex hͦ edc̄o. vt h̓ ⁊. ff. e. qͣ. i. ℟ n. ī fi. Accur. v ¶ Preter has id ē preter hos modos a gendi de edi. edict. x ¶ Habebit .ſ. vtileꝫ alias. ꝯtra vt. sͣ. e. §. Hic autem. accur. y ¶ De eadem id ē ex facto illo et delicto. z ¶ Cōſumit. hͦ ē ītel ligendū ꝯcurſu. per cepcōe em̄ vna aliā ꝯſumit. Et ad euidē tiā iſtaꝝ dic. ꝙ qn̄ ꝯ petūt pl̓es actōnes eidē ꝯtra eundē. aut oēs peāles ſunt. aut oēs rei ꝑſecutorie. ā alie peāleſ. alie rei ꝑ ſecutorie. Primo cau ſb̓diſtīgue. aut om̄s ex vno delicto. tunc vna tollit aliā p̄cep cōe vt. ff. d̓ pͥua. d̓lic .l. nūꝙͣ. ī pn. niſi ī id qd̓ excedit. vt. ff. vi bo. rap. l. i. ⁊. ff. d̓ ac tione ⁊ ob. qͥ ẜuū. i. ℟n. et. l. cū ex vno d̓ licto. nō aūt ꝯcurſu. vt h̓ dic̄. vbi autē ex diuerſis factis. vna n̄ tollit alteram etiam p̄cepcōe. vt. ff. d̓ pͥ. delic. l. nūꝙͣ. ibi. ẜo capite. qn̄ om̄s ſunt rei ꝑſecutorie dic ꝙ aut ꝯtra eūdē dant̉. et tūc tollunt̉ adīui cem p̄cepcōne nō cō curſu. vt. ff lo. ſi mer ces. §. culpe aūt ꝯtra diu̓ſos. ⁊ tūc nō tol lunt̉ ꝑ̄cepcōe. vt. ff. de ta. exi. l. locū. §. cō dēnacō. In tercō caū ſcꝫ qn̄ alia ē penalis. et altera rei ꝑſecuto ria tm̄. ſb̓diſtīgue. qꝛ aut ē peālis origīalit̓. tūc neutͣ ꝑ al terā tollit̉ vt. ff. de fur. ſi pignore. §. cū furti. ⁊. ff. de ꝯdi. fur. ſi ꝓ fure. §. furti. hͦ tn̄ fallit ī caū vt. ff. nau. cau. ſta. l. idē. §. fi. qꝛ ibi alt̓a ꝯpetebat de iur̓ ꝯn̄i. alt̓a de iur̓ ſpēali. aut n̄ ē origīalit̓ peālis ⁊ tc̄ vna ꝑ alt̓aꝫ tollit̉ vt. ff. ꝙ me. cā. l. metū. §. lꝫ. ac:. de actōibꝫ diximus videamꝰ ꝑ quos a ¶ De his. qꝛ. exerceant̉. ⁊ in hoc incipit. Nūc ⁊cͣ. Vnc. quēlibꝫ .ſ. idoneū ꝓpt̓ ẜuū qͥ nec ſuo nec alieno noīe admittit̉ vt. C. de iudi. l. ẜuꝰ. It̄ ꝓpt̓ pupillū vt. C. qui leg̓. ꝑ. h. ꝑ totum. furtū captiuis vel b Pret̓ea. eoꝝ. ſi quis face̓t. rei publice cā abſētibꝫ

I
rem ſuā ip̄i exequi pn̄t. Procurator neqꝫ certis ꝟbis. neqꝫ p̄ſente adu̓ſa rio ȳmo pleꝝqꝫ eo ignora te ꝯſtituit̉. Cuicūqꝫ ei per miſeris rē tua age̓ a defen deris tuꝰ ꝓcurator ītelli git̉. Tutores ⁊ curatores quēadmodū ꝯſtituunt̉ pri mo ſibro expoſitu ē. lis banionib Atiſdacōnū mo dus aliꝰ antiqͥta ti placuit aliū no uitas ꝑ vſuꝫ āplexā ē. Olī em̄ ſi in re agebat̉ ſatiſda re poſſeſſor ꝯpellebat̉ vt ſi victus eſſet nec re ip̄aꝫ re ſtituē̓t. nec eius litis eſtīa cionē ptās eſſet petitori a̓ cū eo agendi. aut cū fide iuſſoribꝫ eius que ſatiſda cio appellat̉ iudicatū ſol ui. Vnde aūt ſic appellat̉ facile eſt intellige̓. namqꝫ ſtipulabat̉ quis vt ſoluere tur ſibi qd̓ fuit iudicatum multomagis is qui in rem actōne ꝯueniebat̉ ſatiſda re cogebat̉ ſi alieno noīe iudiciū accipiebat. Ipſe autē qui in rem agebat. ſi ſuo noīe petebat ſatiſdae̓
nō cogebat̉. ꝓcurator ve ro ſi in reꝫ agebat ſatiſda re videbatur rem ratam dn̄m habiturum. ꝑiculū eī erat ne iteꝝ dn̄s de eadeꝫ re exꝑiat̉. Tutores ⁊ cu ratores eodē mō qͦ ⁊ ꝓcu ratores ſatiſdare debere ꝟba edicti faciebat. ſꝫ ali qn̄ his agētibꝫ ſatiſdacio remittebat̉ hec ita erat ſi in rem agebat̉. Si vero ī ꝑſona ab actoris qͥdeꝫ ꝑ te eadē obtinebāt q̄ dixi mus in actōne qua in rem agit̉. Ab eius vero ꝑte cū quo agit̉. ſiquidem ali eno noīe aliqͥs interuenirꝫ oīmodo ſatiſdaret. Quia nemo defenſor ī aliena re ſine ſatiſdacōne ydoneus eſſe credit̉. qd̓ ſi ꝓprio no mine aliq̓s iudicium acci piebat in ꝑſonaꝫ iudicatu ſolui ſatiſdare n̄ cogebat̉ ¶ Sꝫ hec hodie aliter ob ſeruant̉. ſiue em̄ q̓s in rem actōne cōuenitur ſiue ꝑſo nali ſuo nomine nullā ſatiſ dationem ꝓ litis eſtimaci one dare ꝯpellit̉. ſꝫ ꝓ ſua tm̄ ꝑſona ꝙ ī iudico per maneat vſqꝫ ad terminuꝫ
e ¶ Qui .ſ. pupilli. cuiꝰ. qͣſi di. noīe eoꝝ qui ſūt in tute d ¶ Cuius. .i. ali captiuoꝝ ⁊ reipublice cā abſentium e ¶ Impedimēto. Sꝫ qͥd ſi nullū ſit impedimētū. ℟n̄. idem vt. ff. de ꝓcur̓. l. i. §. vſus. libet. aptis tn̄ ad hͦ. ſiue gn̓a f ¶ Verb̓. ȳmo qͥbuſ lit̓ ſū̓ ſpēalit. in caſibꝫ tam̄ ſpēale mādatū exigit̉. vt int̓dicto de li. ho. vt. ff. de ꝓcurͣ. l. pō. ⁊t ſi mādo alicui ꝙ in ueīat maritū filie mee vt. ff. d̓ ritu nup. l. ge nerali. Itē in ca fuſpe cti tutoris. vt. ff. d̓ ꝓ cur̓. nō ſolū. §. fi. Iteꝫ qn̄ duos gn̓alit̓ facio ꝓcuratores. nam neu ter ab altero exiget niſi habeat ſpēale mā datū. vt. ff. de ꝓcur̓. .l. itaqꝫ. ⁊. l. qͥ duos. Itē ī inte. reſti. pet̓. vt. ff. de mīo. l. illud. .§. ſi talis. g ¶ Cuicūqꝫ .ſ. habi li n̄ militi. vt. ff. d̓ ꝓ cur. filiꝰ. §. vet̓aꝫ. At̄ nō femina. vt. ff. d̓ ꝓ cur̓. femīs. Itē n̄ hijs īminens impedim̄tuꝫ quare non poſſit cō gi. vt. ff. de procur̓. .l. neqꝫ femina. Iteꝫ nō minor. xxv. annis vt. ff. de ꝓcu. ſi mī or Itē non furioſus vel mutus. vt. ff. d̓ ꝓcu. .l. ij. §. furioſus. ⁊. l. mutus. i. ℟º n. Itē nō accuſatus de crimine capitali. vt. ff. de ꝓ h ¶ Rē tuā cu. l. r eū gͦ ⁊ vnā ⁊ pl̓es. ergo nuncius ⁊ ꝓcurator. qd̓ verum eſt. vt. ff. de ꝓcura. l. i. §. i. i¶ Defendere .ſ. man dato īt̓ueniēte. alias ſimplicit̓ poſituꝫ hoc vbū defenſor ſine mā dato. ſꝫ ꝓcurator cuꝫ mādato ē. vt. ff. d̓ ꝓ cur̓. ſi ꝓcurator. §. ꝯtrarium. et facit ad hūc. §. ff. fam̄. h̓rciſ. t. plane. in fi. k Libro. vt. sͣ. e. da. tu. te. poſ. ꝑ totū et de leg̓. ag. tute. ꝑ totū. ⁊ ꝑ alios ſeq̄ntes titu. vſqꝫ ad titu. d̓ ſatida. tu. ⁊ cu. l¶ De ſatiſdacōibꝫ. facta mencōne procuratorum a quibuſ ſat̓dacio exigitur. ꝯpetenter de ſatiſdacōne ſubiūgit. Atiſdacōnum. poſſeſſor. ſuo noīe conuentus. m ¶ Cū eo. reo victo. men ſit ꝯn̄s rei. vt. sͣ. d̓ b Periculum. ff. de iur̓iur̓. l. ne poſtea. n ¶ Intellige̓. cū no donac̓. §. eſt et aliud. p ¶ Edicti. ſcꝫ pretoris. quod edictum tamen non habemꝰ q¶ His .ſ. tutoribꝫ ⁊ curatoribꝫ. Sꝫ qn̄ hͦ. ℟ n̄. forte tunc qn̄ erāt datī l̓ teſtārij ꝑ inqͥſicōꝫ. nā tcn̄ cauebāt de rato
r ¶ Satiſdacō. de facto. Accurſius florentinus. s Hec itaqꝫ erāt. h̓ nō dꝫ eſſe. §. ẜm jo. qꝛ et qd̓ ſequitur eſt de antiquitate. ſuo noīe agēs nō caueat rē ratā eſſe t ¶ Agebat̉. vt⁊ dn̄ꝫ hītuꝝ. vt. sͣ. e. §. ip̄e āt. ⁊. §. ꝓcura. v Oīmo .ſ. cū mandato. l̓ ſine mādato. x ¶ Quia nemo. Noͣ antiꝙͣ regl̓aꝫ q̄ ec̄ hodie boͣ eſt. vt h̓. ⁊. jͣ. e. §. ſi ꝟo reuſ ⁊. ff. d̓ ꝓcu. l. n̄ vid̓r y ¶ Cogebat̉. in hoc ſolo cau d̓ferebat ab actione in rem. licꝫ ꝑ ml̓ta ꝟba hucuſqꝫ ī ter eas notau̓it draꝫ. z ¶ Satiſdacōꝫ. id eſt nullā ꝓmiſſionē per fideiuſſores face̓. naꝫ ſatiſdacō ꝑ fide iuſſo res fit. vt. ff. qͥ ſat̓da co. l. i. nā nec de d̓fen dendo nec de dolo qd̓ abſit. nec iudicat̉ ſol ue̓ ꝓmittit. q̄ tria ꝯti nent̉ ſub hac clauſula ſcꝫ iudicatuꝫ ſolui nec vllā aliā nͥ vnā quaꝫ ſubic̄. Sꝫ ecōtra nū qͥd actor aliquā facit ſat̓dacōnē. dic ꝙ ſic. ꝙ duas. pͥmo ꝙ litem ꝯteſtabitur vſqꝫ ad duos mēſes cōnumē randos a die belli por recti. vt ī aut̓. d̓ ex e cu. ⁊ his. §. i. q̄ ē aut̓. C. de lit̓. ꝯt̓. l. libellū Aliaꝫ ꝙ ꝑſiſtet vſqꝫ ad finē. et ſi victꝰ fue rit īiuſte ſe mouiſſe li teꝫ. decimā ꝑtis litis noīe expenſaꝝ dabit reo. vt in aut̓. de liti. .§. ad ꝯcludēdas. q̄ ē in. C. d̓ ep̄i. ⁊ cl̓i. aut̓ gn̓alit̓. qn̄qꝫ tn̄ hee due ex ꝯſuetudīe n̄ ẜ a ¶ Perma uantur neat. ſatiſdacō appel lat̉ iudicō ſiſti. vt h̓ pꝫ. ⁊. ff. qͥ ſatiſda. co. .l. ij. §. p̄tor ait. in fi. Et caue tibi ī notāda dr̄a hoꝝ capl̓oꝝ. h̓ em̄ pͥmū loqͥtur qn̄ ī mobilia non poſſidꝫ. vt h̓. ⁊. ff. qui ſatiſd̓. co. l. ſciendum eſt. b ¶ Ad terminuꝫ. qd̓ eſt tꝑs diffinitīe ſnīe. Sꝫ nūquid fideiuſſor tādiu tenet̉ .ſ. qͣndiū durat lis. ℟ n. diſtingue. aut fideiuſſit in c̓tū tꝑs. tc̄ tādiu tenet̉ et nō vltra. vt. C. de fideuſ. l. penl̓. aut n̄ nec in cā publica. nec ī ſcpͥtis. et tūc n̄ tenet̉ vltͣ duos mēſes vt dicta. l. C. de fideiuſ. d̓r. Et ē rō. qꝛ actor vid̓r ſibi r̓mitte̓ cū ꝓmiẜit litē ſe ꝯteſtatuꝝ vſqꝫ ad duos mēſes. vt ī aut̓. d̓ execū. coll̓. vij. §. i. Si āt in cā publica l̓ ī ſcpͥtis. tūc p̄pe tuo l̓ qd̓ ē veriꝰ vſqꝫ ad t̓enniū tenet̉. cū tn̄ durꝫ inſtācia cāe. vt. C. de iud̓. l. ꝓperād̓. ī pnͥ. Sꝫ nūqͥd ſub peā fiet h̓ ſa tiſdacō. ℟º. n̄ niſi ꝯueniat̉ int̓ ꝑtes. ſꝫ int̓eſſe tm̄ venit. vt

litis. vel ꝯmittitur ſue pro miſſioni cū iureiurādo qua iuratoriā caucōnē vocat l̓ nudā ꝓmiſſionē vel ſat̓da cione ꝓ qͣlitate ꝑſone ſue dare ꝯpellit̉. Sinautem ꝑ ꝓcuratorē lis vl̓ infertur vel ſuſcipit̉ in actoris qui dem ꝑſona ſi nec mādatuꝫ actis īſinuatuꝫ eſt vel pn̄s dn̄s litis in iudicō ꝓcura toris ſui ꝑſonā nō ꝯfirma uerit rata rē dn̄m habitu rū ſatiſdacōeꝫ ꝓcurator dare ꝯpellit̉ ead̓ obẜuādo et ſi tutor vel curator vel alie taleſ ꝑſoē q̄ alieaꝝ re rū gubernacōꝫ receꝑunt ſitē qͥbuſdā inferūt ꝑ aliā Si ꝟo aliquis ꝯuenitur ſiquidē pn̄s ꝓcuratorē da re ꝑatus ē p̄t vel ip̄e in iu diciū venire. et ſui ꝓcura toris ꝑſonā ꝑ iudicatū ſol ui ſatiſdacōnē ſolēniſtipu lacione firmare vel extͣiu
dicium ſatiſdacōneꝫ expo nere ꝑ quā ipſi ſui ꝓcura toris fideiuſſor exiſtit. pro omībꝫ iudicatū ſolui ſatiſ dacōnis clauſulis vbi ⁊ d̓ ypoteca ſuaꝝ reꝝ cōueī re cōpellit̉ ſiue in iudicio ꝓmiſerit ſiue extra iudici um cauerit. vt tā ip̄e ꝙͣ he̓ des eius obligētur. Alia inſuꝑ cautela vel ſatiſda cione ꝓpt̓ ꝑſonam ipſiꝰ⁊ ponēda. qd̓ tꝑe ſnīe recitā dein iudicio venerit. vl̓ ſi nō venerit. omnia dabit fi deiuſſor que in condemna tione continent̉ niſi fuerit prouocatum. ¶ Si vero reus p̄ſto ex qͣcūqꝫ cā non fuerit ⁊ alius velit defenſi onē eius ſubire. nulla dr̄a inter actōnes ī re vel ꝑſo nales ītroducēda p̄t hoc face̓. ita tn̄ vt ſatiſdacio nē iudicatū ſolui ꝓlitis p̄ ſtet eſtimacionē. Nemo
.ff. qui ſatiſd̓a. co. l. ij. §. fi. ſꝫ ſi eſt ꝓmiſſa. ⁊ ē ſtatutū tꝑ̄s fra qd̓ teneat̉ fideuiſſor. ſiqͥdē ſex mēſiū ē. īfra alios ſex mē ſes pot̓it fideuſſor morā purgare. ſi maiꝰ nō hēat. tn̄ niſi ſex mēſes īfra qͦs pt̄ ⁊ mora pene purgari ſi exhibeat̉ reus lꝫ pͥmo exhibitꝰ n̄ fuit. vt. C. d̓ fideiuſ. l. an̄pe. Sꝫ qͥd ſi poſ fidet īmobilia tm̄ q̄ valēt. x. ⁊ ꝯueniat̉ in. c. nūqͥd ſatiſda bit. ℟n. ſic ad mīꝰ in eo qd̓ excedit. qꝛ qꝛ tur̓ e in toto qͦ ad tot̉ idem erit ī ꝑte qͦ ad ꝑ tem. vt. ff. de acqui. he̓ .l. ſi ſeruus eius a Caucōꝫ .ſ. rudicō ſi b ¶ Promiſſioni ſti ſcꝫ vbi poſſidet īmo bilia. Item ꝓpter pri uilegiū. vt. C. de pnͥ. agē. l. fi. et. C. li. xij. de dig̓. l. qͦc̄. Itē ⁊ in caſu qn̄ n̄ poſſidꝫ īmo bilia. vt. C. vt omēs tā ci. ꝙͣ cri. l. i ibi iu ratorie tn̄ caucōꝫ ⁊cͣ. c ¶ Promiſſioneꝫ. re ꝑ etē dare ꝯpellit̉ vt yconomꝰ ⁊ alij cl̓ici vt in aut̓. de ſā. ep̄is. .§. ſi quis pro pecuīa. d ¶ Pro qͣlitate. vt ſi ſit parēs vel pr̄onus quilibet fideiuſſor ꝓ ydo neo accipit̉. vt. ff de in ius vo. vt eaꝫ. l. .i. ij. ⁊. iij. ⁊. ff. qͥ ſat̓ da. co. l. ij. §. ij. ⁊. §. q ait pretor. Sꝫ nūqͥd hodie indiſtincte ſat̉ dandum eſt. vt ī aut̓. de exhi. ⁊ intro. §. ſu ſcepto. q̄ ē ī. C. d̓ lit̓. ꝯt̓. aut̓. offerat̉. ℟. illa ẜ diſtīctōeꝫ huiꝰ .l. ītelligit̉. nā poſte riores ꝑ pͥores ītelli gūt̉. vt. ff. d̓ le. ⁊ ſe. ꝯ. l. ſꝫ ⁊ poſt eriores e ¶ Perſone. ſcꝫ rei. f ¶MNandatum. extra ius factum. g ¶ Inſinuatū corā iudice demōſtratū. pt̄ ⁊ tē̄ ſat̉dare h ¶ Cōfirmau̓it r̓pēte n̄. nā ꝯfirmae̓ gn̄ tenet̉ vt. jͣ. §. ꝓx i ¶ Habituꝝ .i. ꝙ dn̄s ratū habebit. ⁊ ꝯmittit̉ qn̄ dn̄s ſcit ⁊ pt̄ hr̄e ratū ⁊ n̄ hꝫ. vt. ff. rē ra. ha. qͦ eī. et. ff. de ſo. l. rat̉ vbi d̓r. ratū āt hr̄e dn̄ſdꝫ cū pͥmū c̓cior fc̄s ē. h̓ tn̄ diſtīgue an ſit c̓tū hr̄e mādatū. ⁊ tc̄ n̄ cauet. vt. C. de ſat̓. l. i. ā c̓tuꝫ ē ꝙ nō hꝫ. et tūc ec cū ſatiſdacōe nō admittit̉. vt. ff. de ne g̓g. ſi pupilli. §. fi. aut dubiū ē. et tunc ẜ pe. ē in electōe rei vtꝝ exigat ꝓbacōꝫ mādati a ꝓcuratore. an ſatiſda. r̓cipi at. ⁊ ē ꝓ eo ar. ī aūt. de coll̓. §. ros īfi. col. ix. Sꝫ ibi non lo quūtur de ꝓcur̓. ſꝫ de exactore t̓butoꝝ. Sꝫ jo. ecōtra dicit eē ī electōe ꝓcuratoris qd̓ duoꝝ iſtoꝝ face̓ velit. qꝛ qͦci ens ad duo qͥs alt̓natīe tenet̉. eiꝰ ē elcō. vt. sͣ. d̓ act. §. huic B. āt diſtīguebat. vtꝝ dice̓s. n̄ hēs mādatū. ⁊ tūc probꝫ mādatū andicat dubito. ⁊ tc̄ ſat̓dat. Sꝫ jo. opi. verior eſt p̄ſtat ec̄ aliā caucōꝫ ꝓcurator actoris .ſ. de d̓fendēdo eū ꝓ qͦ agit. vt. ff. de ꝓcur̓. ẜuū. §. fi. al̓ denegat̉ ei actō. vt. ff. de ꝓcu. l. mutꝰ. §. pena. Iboīs filioꝝ. vt. C. d̓ bo. ma. l. i. k ¶ Alienaꝝ. vt pr̄es īꝯet de bo. q̄ li. l. fi. §. vbi at̄. It orphanotrophi ⁊ getrophi. vt. C. de ep̄i. ⁊ cl̓. jn orpharo trophos. It̄yconomi l̓ actoe̓s l̓ ſindici. vt. ff ꝙ cuiꝰqꝫ vni uer. no. l. i. §. qͥbꝫ. ⁊. l. nulli. ⁊. l. jt. §. i. ⁊. C. de ſacroſac. ec. iubemꝰ c̓ca pͥn. ibi. nulli yconomiē. ⁊. C. de ep̄. ⁊ cl̓i. om̄s q̄ vbiqꝫ. §. hͦ nͥlomīꝰ. It̄ apoc̓pharij vt ī aut̓. quō oꝑ. ep̄. §. ⁊ illd̓. It mgr̄atꝰ noīe macipij. vt. C. de iur̓. ꝓpt̓ calū. l. ij. §. j. Iſti em̄ pn̄t inferri ꝑ aliam vt hic ſubicit. l ¶ Inferūt. ꝑ ꝓcura tore. qd̓ ē intelligen dū ſi pͥus ipſi lite ꝯte ſtent̉. et ſic litiū domi efficiāt̉ vt. C. d̓ ꝓcu. .l. neqꝫ. alias non cuꝫ non dn̄i ſꝫ admīſtrato res ſt̓. et procurator a dn̄o dꝫ ꝯſtitui vt. ff de ꝓcu. l. i. in pnͥ. ſꝫ fi ip̄e ſupͣdicte ꝑſone a gūt. nūqͥd de rato ca uēt vel d̓ iudicato ſol ui ſi ꝯueniunt̉. ℟º. nō vt. C. d̓ admī. tu. l. tu tores debita. et. . ſcī mꝰ. §. defenſionē. ſed tſ ī tutore videt̉ dice̓ lex ꝯtͣ ſi ſit incertū de officio ſuo. vt. ff. d̓ ad mi. tu. l. vulgo. ſꝫ c̓te ibi nō dic̄ ꝙ debeat d̓ rato caue̓. ſꝫ ꝙ reꝰ dā num nō ſubibit ꝓpte rea ꝙ iſte n̄ ſit tutor. Sꝫ q̄ eſt rō ꝙ ꝓcura tores ſatiſdat. ſꝫ ſupͣ dicte ꝑſone nō. ℟n. qꝛ ſupͣdc̄e ꝑſone qͣfi dn̄i ſt̄. vt. ff. pro em pto. l. qͥ fūdū. §. ſi tu tor. et. C. d̓ ep̄. et cl̓i. orphanotrophos. ſꝫ ī ꝓcuratoribus ſecꝰ. qꝛ n̄ ſt̄ dn̄i ve̓. ſꝫ ficte vt. ff. de ꝓcura. l. j. jī m ¶ Preſēs. pnͥ. pn̄te accipe ec̄ ſi ſit ī ortis vel ī ꝯtinētibꝫ edificijs. vt. ff. d̓ ꝓcu. l. pn̄s. et. l. qͥ ī n ¶ Pt̄. i. dꝫ. ẜm qͦſdā. dic̄t eī ꝙ ſi dn̄s ē pn̄s foro. et. l. iō ip̄e tm̄ dꝫ fideiube̓ pro ꝓcuratore ſuo. ſi āt abſēs ē ꝓcur̓. pt̄ fideiuſſores ſuos dare. et facit. ꝓ eis. ff. iud̓. ſol. ſi ad d̓ fendēdū. et. ff. de ꝓcur̓. l. qͥ ꝓpͥo. ī pn̄. vel c̓te dici pt̄. ꝙ ec̄ fi dn̄s ē pn̄s tn̄ poſſꝫ ꝓcur̓. dae̓ fideuiſſoe̓s. cū ec̄ ſine mādat qͥlibꝫ poſſit aliū defēde̓. vt. C. de ſat̓da. l. i. et. C. de ꝓcui .l. exigēdi. et ec̄ īuitū. et. ff. de ſolū. et ita ꝓpͥe accipit̉ h̓ ꝟ o ¶ Expone̓. actori vel notario ſe̓bēti ꝓcu̓acōꝫ. bū pt̄ ex cuiꝰ ſtipulacōe q̄rit̉ actori vtilis actō. vt. ff. rē. pu. ſal. fo. l. n̄ qͣſi. is q̄ clauſule tres ſūt .ſ. d̓ defēdendo reo. p ¶ Clauſu et de dolo qd̓ abſit. et qd̓ ſonat ip̄m ꝟbū. q ¶ Cōpellit̉. ꝑ iudicē vt. ff. iudi. ſol. l. iudicat̉ ſolui. et r ¶ He̓des ſui. nā hꝫ nat̉aꝫ hͨ ſtipulacō vt ad he̓ h̓ dicit̉ des tͣnſeat ſic̄ illa iudicō ſiſti. vt. ff. ſi qͥs cau. l. ſi eū qͥ ī iure s ¶ Ipſius. ſcꝫ rei. t Exponenda. a procuratore. v ¶ Veniat. ſcꝫ reus qui litem prius ꝯteſtatus ē ſuo noīe. x¶ fideiuſſor. datus nunc a procuratore. y ¶ Continentur. ergo debet condemnari procurator pn̄s z ¶ Si ꝟo preſto. id eſt poſt lit̓. conteſtat̉. Accurſius.

IIII
enim ẜm veterem regl̓am vt iam dictū eſt aliene rei ſine ſatiſdacōne defenſor idoneus intelligitur. Que omnia aꝑciꝰ ⁊ ꝑfectiſſime a quotidiano iudiciorum vſu in ipſis reꝝ documētiſ apparet. ¶ Quā formā n̄ ſolū in hac regia vrbe ſed ec in oībꝫ noſtris ꝓuincijs et ſi ꝓpt̓ imꝑiciā forte alit̓ celebrabat̉ obtinere cen ſemus. cū ncc̄e ē oēs ꝓuin cias caput omniuꝫ nr̄aruꝫ ciuitatū .i. hāc regiā vrbe eiuſqꝫ obẜuantiā ſequi De perpetuis et tꝑalibus actionibꝫ. et queheredibꝫ et cōtra heredes trāſeunt Oc loco admonē di ſumus eas qui dema̓ctiones que ex lege ſenatuſue conſulto ſiue ex ſacris ꝯſtōnibus ꝓficiſcū tur ꝑpetuo ſolē antiqui tus ꝯpete̓. donec ſacre cō
ſtōnes tā in rē ꝙͣ in ꝑſona libꝫ actionibꝫ certos fineſ dederūt. Eas ꝟo q̄ ex pro pria p̄toris iurdictōne pe dent plerūqꝫ intra annuꝫ viue̓. Nā et ip̄iꝰ p̄toris in tra annū erat imꝑiuꝫ. Ali qn̄ tn̄ ⁊ īꝑpetuū extēdunt̉ id eſt vſqꝫ ad fineꝫ ex ꝯſtō nibus introductum. Qua les ſunt hec quas bonoꝝ poſſeſſori ceteriſqꝫ q̓ here dis loco ſunt accōmodat Furti quoqꝫ maīfeſti actō ꝙͣuis ex ipſius p̄toris iur̓ dictione. ꝓficiſcat̉ tam̄ ꝑ petuo dat̉. abſurdū eī eſſe eſtimauit āno eam det̓mi nari. ¶ Nō om̄s aūt actio nes q̄ et in alique a̓ ip̄o iu re ciuiſi ꝯpetūt a̓ a preto re dant̉ et in heredē eq̄ ꝯ petūt aūt dari ſolent. Eſt em̄ certiſſima iuris regula ex maleficijs penales acti ones in heredem rei non
x ¶ Satiſdacōꝫ. noͣ ꝙ ſiue int̓ueniat ꝓcurator an̄ lit̓. ꝯt̓. vt sͣ. e. §. ſi vero. dꝫ ſatiſdare. ſiue pꝰ ea vt h̓. ⁊. C. de cōſort̓. eiuſ. li. l. i. nec ob. qd̓ d̓r. ꝙ dꝫ fieri an̄ lit̓. ꝯt̓. vt. ff. d̓ ꝓcu l. pō. §. rati habicō. qꝛ ibi int̓ueīt ꝓcucator an̄ lit̓. ꝯtͣ. vbi autem poſtea interuenit ⁊ poſtea ſatiſdat. vt dictum eſt y ¶ Remo. ſcꝫ procurator. z ¶ Dictū. sͣ. e. §. ab eius. Ac a Regia .ſ. ꝯſtātino poliſ. vel dic de vet̓i b ¶ Caput. roma. .C. d̓ ve. iur̓. enu. l. i. .§. nl̓ li. ⁊. §. ſꝫ etſi qͣle c ¶ Sequi. ȳmo n̄ vi det̉ inſpiciendū quid ibi fiat. vt. ff. de offi. pͥſi. l. ſꝫ lꝫ. q̄ ē ꝯtͣ. ſꝫ h̓ eſt ītelligēda qn̄ ex c̓ ta ſcīa eſt ꝯſuetudo l̓ lex. non ꝑ errorem vt ibi. ⁊ facit ad hanc .ff. de lega. et ſena. ꝯſul. l. de quibus. d ¶ De ppetuis. qꝛ de actōnibꝫ ē dictū. ⁊ q̄ dā ſūt ꝑpetue. quedā nō. iō de his ponit. vt. jͣ. e. in pnͥ. Iteꝫ qͥa q̄daꝫ tͣnſitorie ſūt ho redibꝫ ⁊ contra here des. et de his ponit. §. non autem. De loco. ex. j. xij. ta. vt fam̄ Srcia. j. itē noral̓. h̓r. vt. ff. fam̄ de pauꝑie. vt. sͣ. ſi qͣ drū. pauꝑe. feciſ. di. ī pnͥ. Itē de noxa. vt. gͣ de noxa. ſi nautem. e ¶ Cōſulto. vt here ditatis peticō. vt. ff. de he̓. pet̓. jt̓ veniūt .F. p̄die. ⁊. C. de pet̓. Hr. l. fi. ī pa̓. It̄ et ſiqͥſ clauū de naue abſtu lerit. cuiꝰ cā toͣ nauis perijt. vt. ff. de īcen. tacōe ex lege q̄ dat̉ ex ꝯſtōibꝫ qui rui. naū. l. ij. §. ſenatꝰ f ¶ Cōſtōnibꝫ. vt ꝯdi/ buſlibꝫ. poſt. l. xij. ta. ꝯſtitut̉. vt ff. de ꝯdi. ex lege. l. vnica. ⁊. ff. ad l. jul̓. de adul. qd̓ āt ex his. et. C. de do na. l. ſi qͥs. ar. §. fi. ⁊ sͣ. de act̓. §. t̓pli. vel ex qͣcūꝫ alia ꝑte iur̓. vt plebiſcito. vtꝫ ī. l. acqͥl̓. vt. sͣ. ad. l. ac qͥl̓. §. ceteꝝ. ⁊. ff. ad. l. acqͥl. l. i. Nā qnͥqꝫ ſt̄ ꝑtes iur̓ p̄t̓ p̄to riū. vt. sͣ. de iuſti. et iur̓. §. ꝯſtat. et tot̉ ē ius ciuile. vt. ff. d̓ Iuſti. et iur̓. l. ius āt. ⁊ actōes ex eo deſcēdētes ſūt ꝑpetue. vt h̓ dic̄. i. ſine p̄finicōe tꝑis ẜm antiqͣ tꝑa. ſꝫ ſacre ꝯſtōes ī ꝑſoālibꝫ mētas īpoſuerūt. xxx. ānis. vt. C. de p̄ſcpͥ. .xxx. l̓ xl. an. l. fic̄. ⁊. l. om̄s. et. C. qͥbꝫ nō obicit̉. lō. tꝑ. p̄ſcpͥ. l. ne qꝫ vnū. et. C. de an. excep̓. l. i. et de ꝯſti. pec. l. ij. In reali bꝫ aūt īpoīt̉ mēta ꝑ ꝯſtōes ī rebꝫ mobilibꝫ triū ānoꝝ ī ī mobilibꝫ. x. an. int̓ pn̄tes. xx. int̓ abſētes. ⁊ hͦ qn̄ titulū hꝫ poſſeſſori. alias. xxx. an. vt. C. de vſuca. tͣnſfor. l. i. et. sͣ. de vſuca. §. i. In ypotecaria ec̄ q̄ ē in rē c̓ta ſtatuūtur tꝑa. vel .x. vel. xx. vel. xxx. vel. xl. an. vt. C. adu̓. cer. l. diut̉num. et .C. de p̄ſcpͥ. xxx. an. cū notiſſimi. et de an. excep. l. i. Sꝫ qͦ mō erat ꝑpetua rei vēdicacio ẜ antiqͣ tꝑa. ȳmo tꝑaliſſima. vt. sͣ. de v̓ſuca. ī pnͥ. ℟º n. ꝙ h̓ dic̄ ꝙ erāt ꝑpetue .ſ. ꝑſoāles
ſꝫ meta imponit̉ tā in realibꝫ ꝙͣ īꝑſonalibꝫ. ſtͥ caue tibi qꝛ due ꝑſonales ſūt ciuiles q̄ durāt ꝑ annū tm̄. vna iniuriaꝝ q̄ deſcēdit ex. l. cornelia. vt. C. de iniur̓. l. ſi n̄ ꝯuicij. alia q̄ datur ex. l. juli. repetūdarum. vt. ff. ad. l. juli. repet̓. l. ij g ¶ Eas .ſ. p̄ſcpͥtorias penales. et tūc nō eſt ncc̄e. plerūqꝫ h ¶ Plerūqꝫ hͦ dic̄. vel ſi habes pleꝝqꝫ. expone vt. jͣ ꝓpt̓ rei perſecutoriaſ q̄ ꝑpetue ſūt niſi in re ciſſoria que annalis ē qꝛ ꝯtra ius ciuile dat̉ vt. ff. de ac. et ob. l. ī honorarijs. et. sͣ. d̓ ac .§. curſus. et. jͣ. e. §. Itͣ niſi in redibi torijs. q̄ dantur ad tꝑs. lꝫ rei ſint ꝑſecutorie. vt. ff. de edi. ſciendum. §. fi. qꝛ dat̉ ꝯtra id qd̓ cō uenerūt ꝯtrahētes. It fallit dc̄a regula. .ff. ꝙ fal. ti. hꝰ actio nis. §. has actōnes. ⁊ q̄ in frau. cre. l. ait p̄ tor. §. ānus. et. C. de do. l. fi. et. ff. de eo ꝑ quē fac. ē. l. i. §. penl. Si aūt ſūt penales p̄ torie. loc̄ hꝫ qd̓ h̓ d̓r. vt ſint annales. ſiue ſint penales ex vtͣqꝫ ꝑte. ſiue ex altera tm̄ ff. de calūp. l. i. ⁊ de ī ius vo. l. p. ⁊. ff. d̓ a lie. iu. mū. l. pꝰ annū. i ¶ Annū .ſ. vtilē. naꝫ de tl̓ibꝫ ānis p̄tores loq̄bant̉. vtꝫ. ff. de vi et vi ar. I. i. §. annus et. ff. de edi. edict. l. ſciendum. §. fi. niſi ī ca ſu vbi eſt vtilis ad fui pnͥcipiū. ſed cōtinuꝰ ad ſui proceſſum. vt de calūp. annus. k ¶ Aliqn̄. ecce qua l ¶ Cōſtōibꝫ. de quibus dixit. sͣ. e. in pnͥ. vult ſuccede̓ re dicit plerumqꝫ. m ¶Poſſeſſori. id eſt cuilibꝫ poſſeſſori qͥ de iur̓. p̄torio qͥ hꝫ he̓. pet̓. bo. poſ. de qͣ hēs ff. de fideicō. h̓r. pet̓. ꝑ tot̉ n ¶Sūt vt qͥbꝫ eſt reſtituta he̓ditas ꝑ fideicōmiſſuꝫ qͥbus dat̉ he̓. pet̓. fideicōmiſſaria. de qͣ hēs p̄dicto. ti. ꝑ totuꝫ. o ¶ Proficiſcat̉. nota actōnem furti manifeſti eſſe p̄toriā. ſed non manifeſti eſt ciuilis. vt. sͣ. de noxa. §. ſunt autem. p ¶ Eſtimauit .ſ. p̄tor et idē ī qͣlibꝫ peāli ī eo ꝙ ꝑueīt ad d̓ linqͣnte. vt. ff. de vi et vi ar. l. i. in pn. et. ff. de do. l. ſabinꝰ q ¶ Nō om̄s. ponit diuiſionē. nā alie ſunt trāſitorie alie nō ſed ſuꝑior fuit. ꝙ alie erant ppetue. alie non. vt. sͣ. e. in pnͥ. r ¶ Ipſo iure ciuili. s Solent ſcilicet iure pretorio. t Ex maleficijs .ſ. pͥuatis. vt ſubic̄ ī exēplis. ⁊ ſubaudi. vel qͣſi maleficijs. vt. sͣ. de ob. ex qͣſi delict. §. fi. Quid ī publiciſ de qͥbꝫ tractat̉. jͣ. de pub. iudi. ℟n. idē. et plꝰ. quia etiā lit̓ ꝯt̓. non trāſeūt ꝯtra he̓des. vt. ff. de accu. l. ex iudicō. niſi in qnͥqꝫ caſibꝫ. pͥmꝰ ē. l. juli. maieſtatis. ī duobꝫ capl̓is tm̄ eiꝰ leg. vt. ff. ad. l. juli. maieſtatis. l. fi. ſcd̓s ē c̓mē he̓ſeos. vt. C. de apoſt. l. ij. et. l. apoſtataꝝ. ī fi. terciꝰ ē crimē r̓pe tūdaꝝ. qͣrtꝰ d̓ reſiduis. qͣn̄tꝰ peculatꝰ c̓mē. vt. ff. ad. l. jul̓

C
ꝯpete̓. veluti furti vi bono rū raptoꝝ iniuriaꝝ dāni iniurie. ſꝫ heredibꝫ hmōi actiones ꝯpetūt nec dene gant̉ excepta iniuriarum actionē et ſi qͣ alia ſimilis inueniatur. ¶ Aliqn̄ tamē etiā ex ꝯtractū actio ꝯtra he̓deꝫ nō ꝯpetit veluti cū teſtator doloſe ꝟſatus ſit in depoſito et ad heredeꝫ eiꝰ nihil ex eo dolo ꝑuenit Penales autem actōneſ qͣs ſupra diximus ſi ab ip ſis principalibꝫ perſoīs fu erint conteſtatē ⁊ heredi bꝫ dātur et contra here des trāſeunt. ¶ Suꝑeſt vt āmoneamꝰ ꝙ ſi an̄ rem iudicatā is cū quo actū ē ſatiſfaciat actori officio iudicis ꝯuenit eū abſolue̓ lꝫ ī ea cā fuiſſꝫ iudicij accipiēdi tꝑe vt dānari debe at. Et hͦ ē qd̓ vulgo antea dicebat̉ oīa iudiciā abſo lutoria eſſe. De xx E Equitur vt de ex cepcionibꝫ diſpi ciamus. Comparate autē ſunt excepcōnes defendē doruꝫ eorum gracia cū qͥ bꝫ agitur. Sepe enim ac cidit vt lꝫ ipſa ꝑſecucō qͣ actor exꝑitur iuſta ſit tn̄ iniqua ſit aduerſus eū cuꝫ quo agiturꝟabi gr̄a ſi me tu coactus aut dolo indu ctꝰ. aut errore lapſus ſti pulāti ticio ꝓmiſiſti quod nō debuas ꝓmitte̓. palā ē iure ciuili te obligatū eſſe et actō qͣ intenditur dare te oportere efficax ē. ſꝫ mni quū eſt re ꝯdemnari. jdeo qꝫ datur tibi excepcio ꝙ
pecu. l. fi. ac. n̄ lis fu̓it cōteſ. vt. jͣ. e. §. penales. et. ff. d̓ a ¶ Cōpetere accu. ex iudicōꝝ ī fi. Itē nͥ aliqͥd ad he̓dē ꝑuenerit tūc eī tenet̉. vt. ff. de calūp. in heredē. et. ff. qd̓ metꝰ cā. videamꝰ. in duobꝫ tn̄ caſibꝫ ē ꝯtra. vt ī actōne vi bo. rap. q̄ n̄ dat̉ in he̓deꝫ. licꝫ ad he̓deꝫ aliqͥd ꝑuenerit. ſed furtia dat̉ ꝯdicō. vt. ff. vi bo. rap. l. ij. §. fi. Iē interdicto vn̄ vi. qd̓ in he̓dē nō datur. ſꝫ ī factū actio vt. ff. de vi et vi ar .l. ij. §. fi. accur. b ¶ Iniurie. id eſt le gis acquilie actio. c ¶ Sꝫ heredibꝫ. id ē de heredibꝫ eoꝝ qui paſſi ſūt hͨ maleficia. d ¶ Actōes. nā hec n̄ datur heredi niſi lis conteſtetur. e ¶ Actōne. hoc ideo qꝛ nō ē in bonis nr̄is ante lit̓. ꝯtͣ. vt. ff. de iniur̓. l. īiuriaꝝ. l. iij. in pnͥ. et. l. int̓ eſt. Et eſt alia rō qꝛ nihil mͥ d̓ pr̄imonio abeſt. nec reo adeſt. vt. ff. d̓ col bo. cum emācipati. §. emancipatus. Sūt et alie ſimiles ei vt ſubi cit. in quibus nec ali qͥd de pr̄imonio abeſi nec reo aliquid adeſt vn̄ idē iur̓ eſt quod et in iſta. vt eſt actō ī fa ctū q̄ dat̉ ꝯtra liber tum vocantē pr̄onum in ius ſine venia in. l. aureis. vel filia vocā te pr̄eꝫ. vt. jͣ. de pena te. liti. §. fi. et. ff. d̓ in ius vo. l. penl̓ Iteꝫ in ppl̓aribꝫ actōibꝫ. vt ſi quis habeat poſit̉ vl̓ ſuſpenſū. vt. ff. de his qͥ deie. l. ſi ꝟo. §. q̄ aūt. Quidā dicūt idē de actōe ī fc̄mde calūniatoribꝫ vt. ff. de calū. l. hͨͦ actio ſꝫ c̓te ibi alia ē rō. qꝛ hꝫ ꝯdicōꝫ obtur. cāꝫ. vt ibid̓r. jt̄ qꝛ abeſt ibi aliqͥd actori ⁊ adeſt aliqͥd reo. vn̄ nō ē ſil̓is ſupͣdi. f ¶ Inueniatur. h̓ continuatur ille. §. qui eſt. jͣ. penales. g¶ Alīqn̄. actio .i. actio de dolo nata ꝓpt̓ dolū adhibitū in ꝯtrahēdo. nā ſi dedit dolꝰ cāꝫ ꝯtractui. nō agit̉ actione ex eo ꝯtͣctu. cū nulliꝰ ſit. ſꝫ de dolo. vt h̓. ⁊. ff. de do. l. elegāt̉ ī pnͥ. ſi eī eēt īcidēs ageret̉ actōe ex eo ꝯtͣctu vt purgaret̉ dolꝰ. vt. ff. de ac. ⁊ ob. l. ex ꝯtͣctibꝫ. ⁊. ff. de ac. emp. l. jul̓. .§. ſi vēditor. ⁊ daret̉ ī he̓des. vt. ff. de ac. et ob. l. ex ꝯtͣcti bꝫ. Vel pone caſū ꝙ dolꝰ fuit incidēs vel ſuꝑueniēs. et re mane̓t ꝯtractꝰ. ⁊ n̄ agit̉ ꝯtra he̓deꝫ niſi ſuꝑuenerit aliqͥd ad eū. vt ī actōe depoſiti q̄ dat̉ ī duplū ꝯtra eū qͥ dolū ꝯmi ſit ī depoſito cā tumultꝰ. vel īcendij. vel rui. vl̓ nau. ſꝫ ī he̓ dē n̄ dat̉ īduplū ex bolo defūcti. lꝫ ī ſimplū det̉. vt. ff. de poſi. l. i. §. i. Itē qͣlis eſt actō ī fc̄m q̄ dat̉ ꝯtra agrimēſoreꝫ non at̄ adu̓ſꝰ he̓dē eiꝰ. vt. ff. ſi mēſor fal. mo. di. l. iij. §. pe. Idē in actōe ex ſtipulatꝝ iudicio ſiſti ī eo qͥ erat ꝯuentꝰ in iur̓. vt. ff. ſi qͥs caue̓. ſꝫ eū. §. qͥ īiuriaꝝ. Itē ī actione t̓buto ria. vt. ff. de t̓bū. l. illud. §. fi. et de his caſibus loquit̉ h̓. § alias at̄ ex ꝯtractu agit̉ ꝯtra he̓dē ec̄ de dolo defūcti regū la rit̓. vt. ff. de ac. ⁊ ob. l. ex ꝯtractibꝫ. ⁊. l. ex depoſiti qͥ ſūt
huic ꝯtrarie. ⁊ hāc ſpēalitatē denotat hͨ lr̄a cū dic̄. aliqn̄ h ¶ Soloſe. dolo dāte cāꝫ ꝯtractui. vel dic inci tn̄ ⁊cͣ. denti vel ſuꝑueniēti vt mō diximꝰ. cctō ī fc̄m ꝑpetuo ꝯtͣ i Ad he̓deꝫ. Sꝫ ſi ſuꝑueniſſet a he̓dē ⁊ ꝯtͣ defūctū da ret. vt. ff. de do. l. itaqꝫ. ſꝫ de dolo olī. jͣ. ānū vtilē hodie ſcꝫ biēniū ꝯtinuū dat̉. vt. C. d̓ do. l. fi. kSiximꝰ. vt. sͣ. e. §. l ¶ Cōteſtate. n̄ at̄ ymo vt̄ detͣ he̓di ſola p̄paracō ſuffic̄. vt. ff. de īof. teſt. poſtumꝰ .§. fi. jo. vel ſine p̄para cione datur querela heredi. accur. m ¶ Dant̉. niſi in duo bꝫ caſibꝫ. Primus cū agit̉ ad oꝑas ꝯtra li bertū. et morit̉ pr̄o nꝰ extraneo he̓de re licto ad quē nō trāſe ūt oꝑe. ec lit̓. ꝯt̓. vt .ff. de oꝑ. lib̓. l. oꝑa rū iudico. ſcd̓us in pa tre repetēte dotē fi lie q̄ a viro diu̓terat. ⁊ d̓cedat pr̄ exͣneo he̓ de relicto. ec̄ it̓. ꝯt̓. nō trāſit. vt. C. d̓ rei vxo. act̓. §. videamꝰ. n ¶ Trāſeūt. niſi ī du obꝫ caſibꝫ. pͥmus in a ctione de dolo. vt. E. de dolo. l. fi. ſcd̓s ī re tractione alicuiꝰ ī ſer uitutē vel libertatē qͥ ꝑ colluſionē ꝓnūcia tus fu̓at ingenuus vt ff. ne de ſta. defunc. .l. i. §. ſed interdum. o ¶ Supeſt. h̓ de vi ta ⁊ tͣnſitu actōe dc̄a ẜm ꝙ ī ℟ica ꝓmiſit dc̄a ſūt. nūc d̓ iudicis officio. qd̓ cū expone̓ debeat. iā pauca vt modicū reſpiret d̓lib̓at. nā ꝯcept̉ ẜmo nē qͥs retine̓ pt̄. ab obẜuacōe iudicij. nā pnͥcipalis cā ē p ¶ Abſoluere ſcꝫ/ ſublata ſolucōe. vt. sͣ. q. mo. tol. ob. ī Equit̉. qꝛ excepcō vicē tenꝫ actōis. vt. ff. de ex/ pnͥ. cep. l. i. iō pꝰ actōes poīt d̓ excep. Et qꝛ d̓ armis acto rū vidimꝰ. et de reoꝝ armis videndū ē hoc dicit. ſeqͥt̉ ⁊cͣ. r ¶ Comꝑate. alias inuēte. cū qͥbꝫ agit̉. vt. ff. d̓ iur̓iur̓. s ¶ Eos. i. reoꝝ. nā ip̄i ſūt . l. iij. in pͥn. §. eum. accur. t ¶ Iiſta ſit. pͥma faciē. tur̓ iudicijs. in bo. fi. aūt iudicijs v ¶ Inductꝰ. hͦ īſtricti ip̄o iure nō tenet ꝯtractꝰ. vt. ff. dedolo. et elegant̉. in pnͥ. te debere cū n̄ deberes. vt h̓. x ¶ Stipulāti. crederes. et. ff. d̓ excep. doli. l. ij. §. ꝯtͣ te y ¶ Obligatū eſſe .ſ. īſpecto iur̓ rigore. de eqͥtate obligatꝰ n̄ eſt. vt. ff. de ꝟ. obli. l. obligatꝰ ē. §. obligatū. ⁊. ff. d̓ ꝟ. ſig̓. l. ſi creditor. q̄ ſūt ꝯtͣ. ſb̓a. nā ciuilit̓ et naturalit̓ ē Efficax eſt. ſcꝫ in fui obligatus et pure. ſꝫ nō efficax. qͣntum ad ope exactōis. vel dic efficax ē inſpecto gn̓e. naꝫ pͥma facie cōdemnādꝰ videt̉. ſed inſpecta quālitate qꝛ ſit dolo facta vel mētu. vel ſimili cauſa impediatur eſt ineffi cax et ita expone in ſequentibus caſibus. Accur. a ¶ Retus cauſa. hoc quando metu fuit compulſus. b¶ Aut doli. hoc quando inductus fuit per dolum. c ¶ In fc̄m. redde ſingl̓a ſingulis. ꝓpoſitis cauẜ̓ ẜm jo. Sed

IIII
metꝰ cā. aut doli mali aut in fcm ꝯpoſita ad īpugna dā actōeꝫ. ¶ Ide iuris ē ſi quis qͣſi credēdi cauſa pe cuniā ſtipulatus fuerit ne qꝫ numerauerit. Nā ea pe cuniaꝫ a te pete̓ poſſe eum c̓tū ē. dare .n. eaꝫ te oꝑtet cū ex ſtipulacōe tenearis Sꝫ qꝛ iniquuꝫ eſt eo noīe te cōdenari. placꝫ excepti one pecunie nō numerate te defendi debe̓. Cuiꝰ ex cepconis tꝑa nos ẜm ꝙ ia ſuꝑioribꝰ libris ſcp̓tum ē ꝯſtōne nr̄a coartauimus. Pret̓ea debitor ſi pactꝰ fuerit cū creditorē. ne a ſe petētur nͥlominꝰ obliga tus manet. qꝛ pacto ꝯuen to obligacōnes nō oīmō diſſoluūtur. qͣ d̓ cā efficax ē adu̓ſus euꝫ actō. qͣ actor intēdit ſi apparet eū dare oportere. Sꝫ qꝛ iniquuꝫ ē ꝯtra pactione eū damnari defenditur ꝑ excepcōem pacti ꝯuenti. ¶ Eq̄ ſi debi tor creditore deferente iu rauerit nͥl ſe dare oporte̓. adhuc obligatuſ ꝑmanet Sꝫ qꝛ iniquuꝫ ē de ꝑiurio queri defenditur tn̄ ꝑ ex cepcionē iur̓iurādi. ¶ In hijs qͦꝫ actōnibꝰ quibꝰ in rē agit̉. eq̄ nccͣrie ſunt ex cepcōes veluti ſi petitorie deferēte poſſeſſor iuraue rit ea re ſua eē. et n̓lominꝰ ea repetitor vēdicet licꝫ
em̄ verū ſit qd̓ intēdit. id ē rem eius eſſe. iniquū tn̄ eſt poſſeſſorē ꝯdenari ¶ Itē ſi in iudicio tēcū actū fuerit ſiue ī rem ſiue in ꝑſonam ni chilominꝰ obligacio du rat. et ideo ip̄o iure pꝰ ea de eadeꝫ re adu̓ſus te agi p̄t. ſed debes ꝑ excepcio neꝫ rei iudicate adiuuari. ¶ Hec exēpli cā retuliſſe ſufficiat. alioqui ꝙͣ ex mul tiſ varijſqꝫ cauẜ excepcio nes nccͣie ſint ex lacioribꝰ digeſtorū ſeu padectarū libris intelligi p̄t quaruꝫ quēdā ex legibꝰ vel ex hijſ q̄ legiſ vice obtinet. vel ex ip̄iꝰ p̄toriſ iuriſdcōe ſb̓aꝫ capiūt. ¶ Appellāt̉ aūt ex cepcones. alie ꝑpetue et ꝑ emptorie. alie tꝑales ⁊ di latorie. ¶ Perpetue et ꝑe ptorie ſunt q̄ ſꝑ agentibꝰ obſtāt et ſꝑ re d̓ qͣ agitur ꝑimūt qͣlis ē excepcio do li mali. et qd̓ metꝰ cā ſcm̄ eſt. ⁊ pacti ꝯuēti. tn̄ ita cō uenerit ne omnnio pecunia pete̓tur. Eꝑales atqꝫ di latorie ſūt qͥ ad tꝑſnocet et tꝑis dilacione tribuūt. qualis ē ꝯuēti pacti cū ita ꝯuenerint ne intra certum tēpꝰ age̓tur. veluti intra quiquenniū. Na finito eo tꝑe non impedit̉ actor reꝫ exequi. ergo hij qͥbus in tra c̓tū tꝑs age̓ volētibꝰ obicitur excepcio. a̓ pacti
Sꝫ nōne hͦ t̓cō caſu. ſcꝫ qn̄ ꝑ errorē ꝓmiſi dat̉ doli excep co. Certe ſic vt. ff. de doli excep. l. ij. §. certa. qͣre dic̄. ꝙ hͨ actō ī ſcm̄ ē ꝓponēda ī ſubſidiū doli excepconis .ſ. ꝯtͣ pro nū ⁊ ꝑnte ꝯt qͦs tur pes excepcōnes non ꝓponūt̉. vt. ff. do ex cep. do. apd̓ celſū. §. adu̓ſus. et ita h̓ acci d ¶ Scriptū pitur eſt. sͣ. de lr̄aꝝ obli. e ¶ Coartauimus. vt C. de nō nu. pecu. l. ī contractibus. ¶ Pete̓t̉. no ꝙ pa ctū de n̄ petēdo. tria oꝑat̉. naꝫ tollit natu ralē ip̄o iuxe. ut. ff. d̓ ſol̓. ſtichū. §. nat̄alis Itē elidit ciuilē. vt ī hͦ. §. Itē obligat na turalit̓ paciſcēteꝫ nō pete̓. nā ⁊ alias qͥs ē obligatus nat̉aliter aliqͥd nō face̓. vt nō facere furtū. vt. sͣ. d̓ ob. q̄ ex delic. paſ. §. g ¶ Oīmodo. qꝛ non ciuilis ſꝫ nat̉alis tm̄. ut. ff. d̓ ſol̓. l. ſtich um. §. nat̄al̓. In caſi bꝰ tn̄ ip̄o iure vtrūꝫ tollit pactū. vt ī ma leficijs factis ſi quis ꝯaciſcat̉ ne agatur. Itē in pignorē r̓miſ ſo ꝑ pactu. vt. ff. de pac. l. ſi tibi. §. q̄dam actōes. ⁊. §. d̓ pigre h ¶ Apparet. or̄o po ſita loco actōnis ẜm pla. ſꝫ jo. ꝯtͣ vt dixīꝰ .sͣ. de act̓. §. ſic itaqꝫ. i ¶ Iniquū ē. no ſic. ff de ī lit̓. iur̓. l. fi. et ff. de iur̓iur̓. nā pꝰ ea .§. dato. ⁊. ff. d̓ dolo. l. nā ſufficit. hͦ tn̄ fal lit qͦciēs ē ꝯtͣ legem iuratū. qꝛ nō ẜuatur ſacr̄m. vt in aut̓. ſce. mu. n̄ ſolū. §. j. col. v. q̄ ē. C. de nupcͣ. aut̓. q̄ eis. ⁊. ff. de iur̓ pa tro. l. adige̓. et. C. d̓ leg̓. ⁊ ꝯſti. l. n̄ dubi um. ī fi Itē qn̄ veri tas aliaſ ꝑ teſtimoni um p̄t īueniri. vt. C. d̓ re. cre. l. fi. Itē qn̄ d̓fert̉ ſacr̄m a iudice vt. ff. de iur̓iur̓. l. ad monēdi al̓ſat̄ obtinꝫ qd̓ h̓ dr̄. k Rē ſuā. diſtinguit̉ tn̄ vtrū iuret ſuam eſſe l̓ petitoris n̄ eſſe. qꝛ ſi iuret ſuā eſſe dat̉ ſibi actō et exceptō ſꝫ ſi iuret petitoriſ non eſſe naſcit̉ ſibi excepcō ꝯtͣ petitorē tantum. vt. ff. de iur̓iur̓. ſed et ſi poſſeſſori. j. et. ij. ℟n̄ſo.
l ¶ Actum. ſubaudi. ⁊ fuerit abſolutus ſicut hic innuit. m ¶ Durat. ſcꝫ. ſi pͥmo erat obligatꝰ. vn̄ ſi ſoluat nō r̓petit cū d̓bitu ſoluat. ut. ff. d̓ ꝯd̓. ind̓. l. iud̓x. ⁊. l. ſi iud̓x. ⁊. l. iul̓ ⁊ caue tibi qꝛ ꝑ iuſiu rādū. et ꝑ pactū na turalis tollit̉ oblige cio. vt. ff. d̓ iur̓iur̓ .l. fi. in pͥn. ⁊. ff. d̓ ſolu. l. ſtichuꝫ. aut pan. §. nat̉al̓ ſꝫ ꝑ ſm̄aꝫ tolli tur ciuilis ⁊ remanet nat̉al̓. ut. ff. de ꝯdi. ind̓. l. iul̓. ait. Sꝫ cū actōꝫ īducat res iudi cata. vbi nulla oīno erat. vt. C. de rebus cre. l. actori. qͣre non tollit. vbi ē. ℟n̄. res iudicata de iur̓ ciuili eſt. et ideo tollit et ī ducit ea q̄ ſūt de iure ciuili. et ita obligaci onē ciuilē tollit et a ctionē. q̄ ē d̓ iur̓ ciuili induc̄. vt. ff. d̓ orig̓. iur̓. l. ij. §. dein̄ ex his ea at̄ q̄ ſūt iur̓ nat̉ali nō tollit. vt obliga cioneꝫ nat̉alē. vt ar. sͣ. de leg̓. ag. tu. §. fi. n ¶ Ex legibꝰ. ne qͥs ꝯueniat̉ niſi corā ſuo iudice. vt. C. de ex cep. l. fi. o. ¶ Obtinēt. ut ſena. ꝯſul. ut. sͣ. t. j. ī pͥnci. ſic̄ ē excepc̄. macēde. ⁊ vel̓. vt. ff. ad mace ⁊ vell̓. ꝑ totū ti. p ¶ Iur̓dcōne. vt de dolo malo ⁊ metꝰ cā ut. ff. d̓ excep. doli ꝑ totū. jtē pacti. ut. ff de pac. iur̓gē. §. p̄tor Igētibꝰ. id ait ē ſine ꝑfinicōne tꝑis vt. ff. de doli excep. .l. pure. §. fi. ita tn̄ ſi an̄ ſm̄aꝫ opponāt̉. vt C. ſm̄aꝫ r̓ſcin. n̄ poſ. .l. ꝑemptorias. niſi in. vij. caſibus in qui bꝰ ec opponi pn̄t pꝰ ſm̄aꝫ. vt rōne etatis ut. C. e. l. dr̄. et. ff. de minͥ. l. mīor. xxv. an. omiſſa. Itē miles. vt C. de iur̓. ⁊ fac. ig̓. l. .j. jtē ī mace. ⁊ vell̓. vt. ff. ad mace. l. tam ⁊ n̄. Itē in donatorē qui opponit. ut ꝯueni at̄ inqͣtū face̓ p̄t eciā pꝰ ſm̄aꝫ. vt. ff. de re iud̓. l. neſenniuſ .§. fi. Itē excepcō falſi ꝓcuratoris. vt. C. d̓ ꝓcur̓. l. lꝫ ſecꝰ ſi rōe ꝑſōe ꝓcuratoris opponat̉ excepcō. vt qꝛ ſit mileſ vl̓ ml̓r. qꝛ tl̓iſ excep. dilatoria ē. ut. jͣ. e. §. p̄torio. Itē vbicuꝫ

Ie
conuēti ā alia ſil̓is diffe̓re debet actōem ⁊ poſt tēpꝰ age̓. Ideo em̄ ⁊ dilatorie iſte excepciones appellat̉ alioqͥn ſi intra tꝑs egerit obiectaqꝫ ſit excepcio ne qꝫ eo iudicio quicꝙͣ ꝯſeq̄ ret̉ ꝓpter excepcōeꝫ neqꝫ poſt tꝑs oliꝫ age̓ poterat cū teme̓ rē in iudiciū dedu cebāt et ꝯſumebāt qͣ rōne rē amittebant. ¶ Hodie aūt non ita ſtricte hͦ ꝓce dere voluimꝰ. ſꝫ eū qui an̄ tꝑs pactōis vel obligatio nis lite inferre auſus eſt. zenonianē ꝯſtōni ſb̓iacere cēſemus quā ſacratiſſimꝰ legiſlator. de hijs qui tꝑe plus pecierunt ꝓtulit vt et inducias qͣs ipſe actor ſponte indulſerit vel natu ra actōnis ꝯtinet. ſi ꝯtēpſe rit in duplū habeant hij qͥ talem iniuriam paſſi ſunt. ⁊ poſt eas finitas non alit̓ liteꝫ ſuſcipiāt niſi om̄es ex pēſas litiſ antea acceperit vt actores tali pena ꝑter riti tꝑa litiū doceatur ob ẜuare ¶ Pret̓ea eciā ex ꝑ ſōa ſūt dilatorie excepcio nes qͣles ſunt ꝓcuratorie veluti ſi ꝑ milite aut mulie rē age̓ quis velit. Nā mili tibus nec ꝓ pr̄e vel mr̄e vl̓ vxore nec ex ſacro reſcri pto ꝓcuratorio noīe exꝑi ri concedit̉. ſuis ꝟo nego cijs ſupereſſe ſine offenſa
militaris diſciplie poſſunt Eas vero exceptiones q̄ olī ꝓcuratoribus ꝓpt̓ īfa miā vel dantis vel ipſiꝰ ꝓ curatoris opponebant̉ cū in iudicijs freq̄ntari nul lo mō ꝓſpeximꝰ cōqͥeſcere ſanctimus ne dum de hijs altricatur ipſius negocij diſceptatio proteletur. De reputotiōrbus Nt̓dū eueīt vt exceptio q̄ prima facie iuſta vid̓r ini que noceat. qd̓ cū accidit alia allegatione opus eſt adiuuandi actoris gr̄a q̄ replicatio vocat̉ qꝛ ꝑ eam. replicat̉ atqꝫ reſoluit̉ ius exceptōis. veluti cum pa ctꝰ eſt aliquis cū debitore ſuo ne ab eo pecuniā petat d̓inde poſtea īcōtͣriū pacti ſunt id ē ut creditori pete re liceat. creditor agat. ⁊ excipiat debitor vt ita de mū ꝯdēnet̉ ſi non ꝯuenerit ne eā pecuniā creditor pe tat nocet ei exceptō. ꝯue nit em̄ ita. nāqꝫ nlominus hoc veruꝫ manet licet po ſtea in ꝯtrariū pacti ſunt ſꝫ qꝛ iniquū ē creditorē ex cludi replicatō ei dabitur ex poſteriore pacto ꝯuēto. ¶ Rurſus interdum eue nit ut replicatō q̄ pͥma fa cie iuſta ē. iniq̄ noceat. qd̓ cū accidit alia negatōne opꝰ ē adiuuāde rei gr̄a q̄ duplicatio vocat̉ ¶ Et ſi
dice̓ꝫ nullū fuiſſe iudiciū ut qꝛ ſit venalis ſm̄a. vel falſis te ſtibꝫ vl̓ inſtr̄is iudicata. vt. C. qn̄ nō ē ne. ꝓ. l. venales.ſ cū iudex nō ſuꝰ. vt. C. ſi a n̄ ꝯpe. iudi. ꝑ totū. jtē ſi inique ſub iudice ꝯpulſꝰ ē ſt eo tꝑe qͦ ꝯpelli nō d̓ buit. vt. ff. d̓ fer̓. l. j. ſꝫ dilatoria ꝓponitur an̄ lit̓. ꝯtͣ. ſꝫ ꝓbatur pꝰ ꝙͣ actor mōſtraue rit qd̓ aſſeruerat. vt C. d̓ ꝓbac̄. l. excepci onē. ⁊. C. e. l. ſi qͥdē. ſecꝰ ī excepcōne fori qꝛ an̄ lit̓. cōt̓. opponi ⁊ ꝓbari dꝫ ẜm qͦſdā vt. ff. e. l. p̄nl̓. Sꝫ qͥd d̓ excep. nō nu. pecu nūqͥd ē dilatoria vel petitoria. ℟n̄. quidā anormalā eā eſſe nos dicimus ꝙ eſt tꝑalis biēnij .ſ. vl̓. xxx. dieꝝ ut. sͣ. de lit. obli. §. fi. C. d̓ n̄ nū. pec. l. ī ꝯtͣ ctibꝰ. §. j. Sꝫ in hͦ p̄t dici anormala. qꝛ cuꝫ alias ꝓbat qͥ excipi h̓ tn̄ n̄ ꝓbat. vt. C. d̓ n̄ nū. pec. l. ſi ex cau cione tua. Item q̄ro ī excepcōe n̄ im. dot̓ et eodē mō. vt. C. de dot̓. cau. n̄ nu. l. fi. et aut̓. ibi poſita. jtē qͥd de ea q̄ opponitur. vt quis ꝯueniat̉. eciā in qͣntū face̓ p̄t. ℟. eaꝫ tꝑalē. qꝛ p̄ſumo ꝙ a liqͣ acqͥret. ⁊ ſic poſt ea potit ſolue̓. vt. C. arbi. tu. l. ſi defunctꝰ naꝫ nō repetit̉ quod ſoluit̉. licꝫ facere nō poſſit. ut. ff. de. ꝯdi. īde. l. nā ⁊ maritꝰ. qd̓ fierꝫ ſi eēt ꝑpetua. cū ſit fauorabil̓. ut. ff. d̓ ꝯdi. īde. l. qͥ excepc̄. a Aut alia veluti ſi quis ſtipulet̉ id qd̓ ī vtero eſt. vel fructꝰ futuros. vel domum certo loco edificari. vl̓ cū romē eſſꝫ ephe ſi dare ſtipulatus ē. ut ff. de ꝟ. obli. l. in terdum ẜm. A3o. b ¶ Cū temere. s. de ac. §. ſi qͥs ages. ⁊ ff. d̓ lib̓. le. l. n̄ ſolū. §. fi. ⁊. C. de iu. fi. l. iuſta. c ¶ zenoniane .ſ. grece. cuiꝰ meminit. s. de act̄. §. ſꝫ hͦ quideꝫ d ¶ Cōtinꝫ qd̓ dic ut mō dixi. ꝑ. l. de ꝟ. obli. interdum. e ¶ In duplū. Sꝫ vid̓r ꝙ nullā patiat̉. penā. ut. ff. de pet̓. H̓ 2. ꝙ ſi idiē. ipͥn. q̄ ē huic contra. Sed dic illā corrigi. vel melius dic ꝙ ibi ad hoc ſolū agebat̉. ut eodem iure penes
agentem haberetur quo erat apud defunctum. vnde non fuit plus petitum. f ¶ Iniuriam. non tn̄ talem ꝓpter quam agere poſſent. g ¶ Tali pena. C. ad .l. iul̓. repe. l. i. ff. de peīſ. l. capitalium. §. pnl̓. ⁊. C. de fidei cō. li. l. ſi quis in ſuo. h ¶ uliereꝫ. q̄ pro alio age̓ nō p̄t niſi ꝓ parentibꝫ ſi morbus aut etas eos īpediat nec ſit qui eoꝝ noīe agat. ut. ff. d̓ ꝓcura. .l. teminis. i ¶ Vel ī rem niſi ꝓ eo rū lib̓tate. ut. ff. de li. cā. l. iij. ꝯtͣ. ẜm jo.
k ¶ Diſcipime .i. hoc fit ſine offenſadiſci pline. n̄ aūt ſic intelli git̉ ut ⁊ hoc non poſ ſit fieri. ſi diſciplina id ē exe̓cicium milita re offendat̉ ſꝫ ſiue of fendatur ſiue non p̄ ſumit̉ non offendi vt h̓. et. C. de ꝓcur̓. .l. qͥ ſtipendia. l ¶ Conqͥeſcere. Sed ꝯtͣ. ff. de poſtu. l. i. §. loco et ī. §. hoc edico So. ibi de maxima in famia. hic de parua. Vel illud de aduoca to qͥ emolimentū tm̄ hꝫ. hoc ī ꝓcuratore qui tm̄ hꝫ onus. m De replicatōibꝰ. qꝛ exceptō per replicationē elidit̉. ideo per ꝯſequens de replicatōe dic̄. ut. jͣ. e. in pͥn. et. ff. de excep̄. l. ij. §. replicatō. Accurſius florentinus. Aterdum. excludi. ſcilicet per exceptionem. Accur. o ¶ Sigeſtoꝝ. ut. ff. de excep. l. ij.

IIII
rurſus ea pͥma facie iuſta videatur. ſed ꝓpter aliꝙͣ cam actori iniqͥ noceat. rurſus alia allegatōne o pus eſt qͣ actor adiuuet̉ q̄ d̓r triplicacio qͣrū oīm ex cepcionū vſuꝫ int̓dū vlte rius ꝙͣ diximꝰ varietaſ ne gociorum introduxit qͣs om̄es aꝑtiuſ ex digeſtorū latiore volumine facile eſt ꝯgnoſce̓ ¶ Excepciōes au te quibꝰ debitor defēdit̉ pl̓mqꝫ accōmodari ſolēt ec̄ fid̓iuſſoribꝰ eiꝰ ⁊ rc̄e. qꝛ quod ab hijs petit̉. id ab ipſo debitorē peti videt̉ qꝛ mādati iudicō redditu rꝰ eſt eis qd̓ hij ꝓ eo ſolue rint. qͣ rōe et ſi non d̓ pete dā pecūia pactꝰ qͥs cū reo fuerit placuit ꝑ inde ſuc currēdū eē ꝑ exceptionem pacti ꝯuenti. Illis qͦꝫ qͥ ꝓ eo obligati ſunt ac ſi ec cū ipſis pactus eſſꝫ ne ab eis ea pecuīa peteret̉. ¶ Sa ne qͥdaꝫ excepciones non ſolet hijs accōmodari. ec ce em̄ d̓bitor ſi bonis ſuis ceſſerit et cum eo credi tor experitur d̓fenditur ꝑ
excepcionē ſi boīs ceſſerit ſꝫ hec excepcio fideiuſſori bꝫ non datur ideo ſcꝫ qꝛ qͥ alios ꝓ debitorē obligat hoc maxime ꝓſpicit. ut cū facultatibꝰ lapſus fuerit debitor poſſit ab hijs quoſ ꝓ eo obligauit ſuum ꝯſeq̓. F De interdictis. Eqͥtur vt diſpicia mꝰ de interdictiſ ſeu actiōībus q̄ ꝓ hijs exercentur. Erat aut īterdicta forme atqꝫ ꝯcep ciones ꝟborū qͥbus p̄tor a̓ iubebat aliquid fieri. a̓ fieri ꝓhibebat qd̓ tūc ma xime fiebat cum d̓ poſſeſſi one a qͣi poſſeſſione inter aliqͦs ꝯtēdebatur. ¶ Sū ma autē diuiſio int̓dicto rū hec eſt. ꝙ aut ꝓhibito ria ſunt aut reſtitutoria. aut exhibitoria. ¶ Pro hibitoria ſūt qͥbus vetat aliqͥd fieri veluti vī ſine vi cō poſſidēti vl̓ mortuū in ferēti qͦ ei iuſerat īferēdi. vl̓ in ſacro loco edificari. vl̓ in flumine publico ripa ve eius aliquid fieri qͦ peiꝰ nauiget̉. ¶Reſtitutoria
p ¶ Excepcōes. h̓. §. videret̉ ꝙ debe̓t̉ eſſe ī fine ſuꝑioris ti. Sed certe cū et replicatio ſit excepcō bene ponit̉ h̓ gn̓al̓r tam ad excepcōnes ꝙͣ ad replicaciones pertinens. q ¶ Adeiuſſoribus. appellacione fideiuſſoris omne acceſſo rium acciꝑe. ſiue ſit mandator ſiue fideiuſſor. ſiue aliꝰ ex eo dictus ꝙ pro alio fidē ſuā aſtrinxerit Et nota ꝙ dic̄ plerūꝫ qꝛ excepcō reo ꝯpe tes gr̄a ſue ꝑſone ut qꝛ ſit mīor fideiuſſori n̄ ꝯpetit. ut. ff. d̓ mīo l. ī cāe. ī pͥn. et. ff. de excep. ī fi. l. Iteꝫ ſi ē dānatꝰ rōe ſui delicti ut. C. de fide. l. i. vel ſi ceſſit bonis. vn̄ per ſonalit̓ ei ſubuenitur ne in plꝰ ꝯueniatur. ꝙͣ īquātū dꝫ face̓ vt. .s. de act̓. l. fi. et. jͣ. e. in fi. Itē vbicūꝫ qͥs ī quātū facere p̄t ꝯdē nat̉. nam fideiuſſori non dat̉ excepcō. vt .ff. d̓ re. iud̓. l. et ſi fi d̓iuſſor in pͥn. niſi fi deiuſſor ut defēſor ꝯ ueniat̉. tūc em̄ ut de fenſori n̄ ut fideiuſſe ri dat̉. vt. ff. pro ſo cio. l. naturaꝫ. §. i. et .ff. ſol̓. ma. l. alia. v bi aūt excepcō rei co he̓t. ut pacti ꝯuēti ⁊ rei iud̓. fideiuſſoribꝰ ꝯpetūt ut h̓. ec̄ inui to reo. ut. C. d̓ excep. l. d̓fēſiōes. ⁊. ff. d̓ ex cep. l. omnes. ac. r ¶ Ill̓ qͦꝫ .ſ. fideiuſſo Sane. ꝓpt̓ rib hūc caſū dixit. s. ple rūqꝫ. et ꝓpt̉ alios vt diximus. ac. t ¶ Maxīe. s. de fidē iuſ. in pͥn. ac. u ¶ De int̓de s. qꝛ in t̓dicta vice ſuſtinent ſeu obtinēt actionū. ideo pꝰ actōes et de int̓dictis ꝓponit̉. vt .jͣ. e. in prin. ac. Eqͥtur. actioī bꝰ .ſ. in factū .jͣ. e. §. fi. x ¶ Verboꝝ. id ē dice̓ ꝟba ꝯcepta ⁊ formata a p̄tore ꝓpo nēte int̓dictū. Sꝫ ẜ. hͦ q̄ erat dr̄a olim int̓ int̓dcā et actio neſ. cū et actō erat formula. ut. ff. de ori. iur̓. l. ij. §. d̓īde ex hijs. Rn̄dēt qͥdā ut p̄ceptor meus azo. ꝙ īt̓dcā formabāt̉ ī ꝑſōa volētiū ea intētare tm̄. vn̄ int̓ duos dn̄r reddi a p̄to re loq̄nte duobꝰ. ut. jͣ. e. §. exhibitoria. et hͦ eciam colligit̉. .ff. ſub multis. ti. ī tͣctatu. de īterdic. ſic eī dicit̉. vn̄ vi illū deieciſti ⁊cͣ. ut. ff. d̓ vi. ⁊ vi. ar l. i. ī pͥn. Itē vti edes d̓ qͥbꝫ ⁊cͣ. ut. F. vti poſ. l. i. ī pͥn. ⁊ ſic de alijs Sꝫ actōes gn̓alit̓ et i ꝑſōam oīm formāt̉. ut qͥcūqꝫ emerit ex empto agat. ⁊ ſic de cet̓is. qd̓ colligit̉. ut. ff. d̓ ori. iur̓. l. ij. §. oīm. ⁊. §. de his Vel dic breuit̓ dr̄am talē fuiſſe. qꝛ int̓dicta a p̄toribꝰ ſed
actōes a ceteris mgr̄atibꝰ formabāt̉. utꝫ ex eo ꝙ oīa ſunt p̄toria. ut. ff d̓ int̓dic. ꝑ totū li. ſꝫ hodie nil aliud ē int̓di ctū ꝙͣ actō p̄toria ī fcm̄. ut. jͣ. e. §. fi. ſtitutorijs ⁊ exhito y ¶ Aliquid. qd̓ ē in interdcīs re rijſ. ut. jͣ. e. §. reſtituto ria et. §. exhibitoria. z ¶ Prohibeat. qd̓ fac̄ ī ꝓhibitorijſ int̓deis. ut. jͣ. e. §. ꝓhibitoria. ac. a ¶ Maxīe hͦ ideo dicit. qꝛ qn̄ꝫ ꝑ int̓deā non ſuꝑ poſſeſſrōe. ſꝫ ſuꝑ iur̓. rei ꝯtēdit̉ ut pꝫ. in interdicto de mor tuo inferendo vbi lꝫ inferre. et ſepulchro inedificādo vbi licet iedificare. ut. ff. de mor. īferē. l. i. ī prin et. §. p̄tor ait Itē qn̄ꝫ ꝓpͥetatis et poſſeſſio nis ſiml̓. ut. ff. de aqͣ cot. et eſti. l. i. §. fi. et .ff. e. l. int̓dicoꝝ. §. quedam. ſꝫ nūqͥd alio mō ꝙͣ ꝑ int̓dcā agit̉ d̓ poſſeſſione. ℟. n̄c ut ꝑ ꝯdi. inde. l. ind̓ bit i. §. ſi mīmi. Itē ꝑ triticariā. ut. ff. d̓ cō di. tri. l. i. in fi. ⁊. l. ij Item ꝑ ꝯdicōꝫ ex le ge. ut. C. d̓ acqͥ. poſ. l. fi. ⁊. ff. d̓ rei. ve. l. pnl̓. ⁊. C. loc̄. l. ſi qͥs b¶ Poſſeſſione. ſiue retinēda ſiue recuꝑā da ſiue adipiſcenda. ut. jͣ. e. §. ſeqn̄s diui c ¶ Quaſi poſ ſio ſeſſiōe. ut cū ꝯtēdit̉. l de poſſeſſiōe reꝝ in corꝑaliū ut vie ⁊ iti neriſ ⁊ actꝰ et aq̄. v bi non ē vera poſſeſ ſio. ut. ff. de acqͥ. re. do. ſ. ẜuus. §. incorꝑ ales ſꝫ tn̄ eſt ibi q̄dā qͣi poſſeſſio. ⁊ d̓ ea re tinēda ꝯpetūt int̓di cta de itinere et actu ⁊ aqͣ qn̄ ꝯtēdo me eē ī qͣi poſſeſſiōe p̄dcō rū iuriū. ut. ff. de iti ne̓ actuqꝫ pͥ. ꝑ totū ⁊ .ff. d̓ aqͣ cot. ⁊ eſti. ꝑ totū. et. ff. d̓ ẜuit̓. I. p. et. ff. ſi. ẜ. vē. l. ſic̄ d ¶ Iūma. i. pͥma nō mīma. qꝛ et de duobꝫ m̄. §. ariſto. bris aliqͣ inuenit̉. ut. jͣ. e. §. tercia. tur mixͣ tā ꝓhibito e ¶ Reſtitutoria qn̄ꝫ tn̄ q̄d̓ īueniū. ria ꝙͣ exhibitoria. vt. ff e. l. §. īterdcōꝝ. ⁊. ff. d̓ li. ho. exhi. l. i. nā petit̉ exhiberi et ꝓhibet̉ inuitꝰ r̄tineri. f ¶ Poſſidēti. ut ſi qͥs miſſus fuit ī poſ. iuſſu p̄toris. ut. ff. ne ius fi. e. qͥ ī poſ. miſ. ē. l. i. ī pri. na iuſte poſſidet ⁊ ſine vicō qͥ actoe̓ ꝑ toe̓ poſſidet. ut. ff. d̓ Inferēd. qd̓ int̓dcm̄ ē. ff. de mortuo acqͥ. poſ. l. iuſte inferendo. l. i. in pͥn. §. hoc interdictum. accur. h ¶ Edificari. qd̓ īt̓dcm̄ hēs. ut. ff. ne qͥs ī loco. ſa. l. i. ī pͥn. l ¶ MNel ī flumīe. et hoc habes. ff. ne qͥd in flumi. pu. fi. et ne quid in ripa. l. i. in prin. Accurſius.

Tſūt quibꝰ reſtitui a̓d iubꝫ veluti cū bonorū poſſeſſori poſſeſſionē eorū quā quis ꝓ h̓rede a̓ꝓ poſſeſſorē poſſi det ex ea h̓reditate. a̓ cum iubet ei q̓ vi de poſſeſſione fundi deiectꝰ ſit reſtitui poſſeſſionē. ¶ Exhibito ria ſūt. ꝑ q̄ iubet exhiberi veluti eū de cuius liberta te agit̉ aut libertū cui pa tronꝰ oꝑas indicere velit. a̓ cum ꝑente liberos eius qui in poteſtate eiꝰ ſunt. Sūt tn̄ qͥ putant ꝓp̓e int̓ dc̄a ea vocari. q̄ ꝓhibito ria ſunt. qꝛ interdicere eſt denūciare ⁊ ꝓhibe̓. r̓ſtitu toria aūt ⁊ exhibitoria ꝓ pͥe decreta vocari. ſꝫ tn̄ ob tinuit oīa īterdcā appel lari. qꝛ int̓ duos dicūtur. ¶ Seq̄ns diuiſio interdi ctorū hec eſt ꝙ quedā adi piſcende poſſeſſionis cau ſa ꝯꝑata ſūt. qͥdā retined̓ q̄dā recuꝑandē Adipiſcē de poſſeſſiōis cā interdi ctū accōmodat̉ bonorum poſſeſſori. qd̓ appellat̉ qͦ rū bonorū. eiuſqꝫ vis ac po teſtas hͨ eſt. ut qd̓ ex hijs bonis qͥſqꝫ qͦrum poſſeſſio alicui data eſt pro herede
aut ꝓ poſſeſſore poſſideat id ei cui bonorū poſſeſſio data eſt r̓ſtitue̓ debeat. Pro he̓de autē poſſidere videt̉ qͥ putat ſe heredem eſſe. Pro poſſeſſoe̓ is poſſi det qui nullo iue̓ rem here ditaria vl̓ etiā totam he reditate ſciēs ad ſe non ꝑ tinere poſſidet. Ideo au te adipiſcēd̓ poſſeſſiōis vo cat int̓dcm̄. qꝛ ei tm̄ vtile ē q̓ nūc pͥmū conatͣ adipi ſci poſſeſſionē rei. Itaqꝫ ſi quis adeptus poſſeſſionē amiſerit eā. hoc int̓dictuꝫ ei inutile eſt. ¶ Interdem qͦꝫ qd̓ appellatur ſaluianū adipiſcende poſſeſſionis ca ꝯꝑatū eſt. Eoqꝫ vtit̉ do mīꝰ fundi de rebꝰ coloni. qͣs is ꝓ mercedibꝰ fundi pignori futuras pepigiſſꝫ ¶ Retinende poſſeſſionis ca ꝯꝑata ſūt īt̓dcā vti poſ ſid̓tis. ⁊ utrobi. cū ab utqꝫ ꝑte de ꝓpͥetate alicuiꝰ rei cōtrou̓ſia ſit. et ate qͥritur vter ex litigatoribꝰ poſſi dere. ⁊ uter petere deat. Nāqꝫ niſi āte exploratum fuerit vt̓us poſſeſſio eorū ſit. nō p̄t petitoris actō in ſtitui. qꝛ ⁊ ciuil̓ et nat̉alis
a ¶ Poſſeſſori. id ē ſuccedēti de iur̓ p̄torio tm̄. ut filio emā pato vl̓ ꝯgnato. qͥ dn̄r bonoꝝ poſſeſſores ex bonoꝝ po ſeſſiōe edcāli ⁊ dec nā ſtatī hn̄t hͦ int̓dcm̄ dircm̄ vt ꝯſeqͣnt̉ poſſeſſiō ati d̓ appellat̉ qͦꝝ bonoꝝ. ut. jͣ. .e. §. adipiſc datur illi qͥ ſuccedit de iure ciuili vl̓ ex teſtō vel ab to. ut. ff. ꝝ bo. l. i. ī pͥn. ⁊. C. qͦꝝ bono. l. i. ſic ecōtra ī Hreditatis petitiōe nā dircā dat̉ hredi. d̓ iure ciuili. vtil̓ vero ei qͥ ſuccedit d̓ iure p̄ torio. ut. ff. d̓ bo. poſ h̓re. pet̓. l. i. Eſt ⁊ a liud nouū auxiliuꝫ ꝑ nouā ꝯſtōꝫ inuētū. ꝑ qd̓ petit̉. poſ. h̓r ſi te ſtm̄ aꝑꝑet nō vicia tū vl̓ vituꝑatū ī aliqͣ ſui ꝑte. ut. C. d̓ edic. diui. adri. toll. l. fi. Sꝫ qͣre d̓r hͦ r̄ſtituto riū cū nūꝙͣ bonorum poſ. habuit ℟n̄ īpro p̄e d̓r r̄ſtitue̓ ꝓ dare. ut. ff. 8 ꝟ. ſi. l. vbum r̄ddendi. ⁊. ff. d̓l̓. ij. l. cū qͥdā Vl̓ dic ꝙ in ſpcā ꝑſōa defūcti d̓r r̄ſtitutoriū. ſꝫ natura ſui d̓r adipiſcēd̓ poſ ſeſſiō is. ut. ff. qͦꝝ bo l. i. §. fi. b ¶ Poſſeſſore. due ſūt viē ſuccedēdi. ſcꝫ iur̓ ciuili ⁊ iur̓ p̄torio Prima ſubdiuidit̉. in poſſeſſoriū ꝑ ꝯſtōeꝫ diui adriam. ⁊ peti toriū ut ꝑ petitōem hreditatis dircāꝫ ha beat. Itē ẜa ſil̓r ſb̓ di uidit̉. ī poſſeſſoriuꝫ. ut ꝑ īt̓dcū qͦꝝ bo. ꝑ qd̓ petit ſucceſſor de iue̓ p̄torio ſe mitti in poſ. bono. q̄ terebat d̓fūctꝰ tēꝑe mortis. ut h̓. Itē ī p̄torium. ut pet. h̓r. bo. poſ. c ¶ Poſſidꝫ. vel dolo fecit qͦ mīꝰ poſſid̓at. ut. ff. qͦꝝ bo. l. i. ī pͥn. et ex pone hec ꝟba ꝓ hrede et poſſeſſore. ut. jͣ. §. ꝓ he̓de. et. § ꝓ poſſeſſorē d ¶ Poſſeſſiōꝫ. ꝑ int̓ dcm vn̄ vi. qd̓ intra annū locū hꝫ ꝓ hijs q̄ non ꝑuenerūt ad violentū. ꝓ alijs ꝑ̄petuo. ut. ff. de vi. et vi. ar. l. i. ī pͥn. et hͦ ſi ciuilit̓ ⁊ naturalit̓ poſſidebat deiectꝰ. ſi aūt naturalit̓ tm̄ vtile hꝫ vt fructuariꝰ. ut. ff. de vi ⁊ vi ar. l. iij. §. vn̄ vi. e Iubet .ſ. p̄tor de lib̓tate. ut qꝛ lib̓ homo detinetur in uitꝰ. quod int̓dcm̄ hēs. ff. de li. ho. exhi ben. l. i. f ¶ Indice̓ velit. id ē ꝯuētꝰ īiunge̓t. qͦ caſu aget de li. hoīe exhibendo. ut. ff. de li. homīe exhiben. l. fi. ac. g ¶ Parēti in hͦ caſu duo ſūt int̓dcā. vnū d̓ li. homine exhi.
alterū d̓ d̓ducēdis. ut. ff. d̓ li. ho. ex. l. i. j. ℟n̄. ⁊. l. iij. i. ℟ f h ¶ Obrinuit. int̓ ſapiētes. i ¶ Duos. a p̄toe̓ formant̉ vt k ¶ Qd̓ ex hijs. inuit̉ h̓ ꝙ hͦ int̓dem no. s. e. in prin. ec̄ ꝓ vna re ꝯpetit. Sꝫ ꝯtͣ. vid̓r ꝙ ſit vl̓ e. ut. ff. qͦꝝ bo. l. i. .§. fi. ſꝫ certe nͥlomīꝰ ē vl̓ e. lꝫ ad vnā rē det̉. ſic eī eſt ī here. pe. ut. ff. de. pet̓. he̓. l. regl̓r. et. l. lꝫ. quā ꝯſtat vl̓ em̄ eē. ut ff. d̓ rei. vē. l. i. j. ℟ n̄ l ¶ Poſſeſſio. ſcꝫ d̓c̓ m ¶ Data. ſcꝫ Italis a voce p̄toris viui ul̓ hodie corā qͦlibet iu dice. ut. C. qͥ admit. ad bo. poſ. l. fi. n ¶ Pro hered̓ ſꝫ nū qͥd hij tituli ſūt. ℟n̄. nō. ut. C. ī quibꝰ ca. ceſ. lō tē. p̄. l. he̓dita tē. gͦ vſucapio nō p̄t ꝓcede̓. Sꝫ ꝯtͣ. ff. qͦ rū bo. l. i. ℟. i. ſꝫ illd̓ expone vt ibi. o ¶ Pro he̓de h̓ or̄o qn̄qꝫ accipit̉ ꝓ vero ti. ut. ff. ꝓ he̓de. per totū. qn̄qꝫ ꝓ falſo vt qꝛ credebat ſe he̓deꝫ cū nō ſit. et ita h̓ acci pit̉. ⁊ qn̄ꝫ agit̉ d̓ pe t̓. here. ut. ff. de. pe her̓. l. ꝓ hered̓. p ¶ Sciēs. vn̄ ſi que rit̉ ab eo qͣre poſſide at. dic̄ qꝛ poſſideo ui ſi dicat ꝓ herede. tn̄ falſum ſcienter dicit. ut. ff. de pet̓. her̓. l. qͥ interrogatus. q Amiſerit. q̄ ē fcī. r ¶ Comꝑatū. ꝯtͣ. co Ionū dicem. ꝯtͣ extra neoſ vtile. ut. C. d̓ ſal l. i. ⁊. ff. de ſalui. l. i. .s. ¶ Coloni. Iteꝫ et ꝓ dāno ſi qd̓ ꝯtulit ī ciſdē. ut. ff. de ſalui. interdic. l. j. t ¶ Depigiſſꝫ .ſ. taci te. ut. C. loc. l. c̓ti iur̓ Sed quid differt int̓ hͦ int̓dcm̄ ⁊ ẜuianam ℟ n̄. in ẜuiana opor tet locatorē ꝓbare colonū fuiſſe dn̄m tē ꝑe obligatōis. ut. ff de pig̓. l. i. §. cū p̄diu in fi. ⁊. l. ⁊ q̄ nonduꝫ ſūt. §. qd̓ dic̄. ſꝫ in int̓dcō iſto ſufficit ſi ꝓbꝫ ip̄ꝫ poſſediſſe. ut. ff. de ſal. īt̓dic. l. i. u ¶ Poſſidetis. qd̓ d̓ rebꝰ īmobilibꝰ dic̄. ſꝫ utrobi. de mobi libꝰ. jͣ. e. §. ſꝫ interdicto. x ¶ Propͥetate. ob hͦ qd̓ ꝯꝑatū ē. ſꝫ ⁊ ſine hac ꝯtrou̓ſia ꝓp̓e tatis dabit̉. ut ſi de ſola poſſeſſione ꝯtēditur. ẜm jo. y ¶ Pete̓ debeat. id eſt qͥs ſit actor. et quis reus. z ¶ Poſſeſſio ſit. id eſt quis poſſideat. a ¶ Non p̄t. ut. ff. de iudi. l. inter litig̓

IIII
racō fac̄ ut alius poſſide at. et aliꝰ a poſſidente pe tat. ⁊ qꝛ longe ꝯmodius e poſſide̓ pociꝰ ꝙͣ petere id̓o pl̓mqꝫ et fere ſꝑ ingēs exi ſtit ꝯtētō d̓ ip̄a poſſeſſiōe ¶ Cōmodū at̄ poſſidēdi ī eo ē. ꝙ etiā ſi eiꝰ res n̄ ſit qͥ poſſidet. ſi modo actor re ſuā non potuerit eſſe ꝓ bare remanet in ſuo loco poſſeſſio ꝓpt̓ quā cām cuꝫ obſcura ſūt vt̓uſqꝫ iura ꝯ tra petitorē iudicari ſolet ¶ Sꝫ int̓dicto qͥdam vti poſſidetis. de fundi vl̓ edi um poſſeſſione ꝯtenditur trobi ꝟo īt̓dicto de re rū mobiliuꝫ poſſeſſione cō tēditur qͦrum vis ac pt̄as pl̓imā int̓ ſe dr̄aꝫ apud ve teres hēbant. nam vti poſ ſidētis interdicto is vince bat qͥ int̓dicti tꝑe poſſide bat. ſi mō nec vi nec clam nec p̄cario nactꝰ fuerit ab adu̓ſario poſſeſſione. ec ſi aliū vi expulerat a̓ clā ar ripuerat alienā poſſeſſiōꝫ. aut p̄cario rogauerat ali quē vt ſibi poſſide̓ liceret
¶ Vtrobivero int̓dicto iſ vincebat qͥ maioe̓ ꝑte eiꝰ anni. nec vi nec clam. nec p̄cario ab aduerſario poſ fidebat hodie tn̄ aliter ob ẜuat̉ Nā ut̓uſqꝫ īterdicti pt̄as qͣntū ad poſſeſſioneē ꝑtinēt exeqͣta eſt. ut ille vī cat ⁊ ī re ſoli ⁊ in re mobili qui poſſeſſioneꝫ nec vi nec clam nec precario ab adu̓ ſario litis conteſtate tꝑe detinet. ¶ Poſſidere aut vid̓r qͥſqꝫ non ſolum ſi ipſe poſſideat. ſꝫ ſi eiꝰ noīe ali q̓s in poſſeſſione ſit. licet iſ eius iuri ſubiectꝰ nō ſit qͣl̓ eſt colonus et inquilmus. ¶ Per eos qͦꝫ apud qͦs d̓ poſuerit qͥs. a̓ quibus ꝯmo dauerit ipſe poſſidere vi det̉. ⁊ hͦ ē qd̓ dicit̉ r̓tinere poſſeſſionē poſſe aliquē ꝑ quēlibꝫ qͥ eiꝰ noīe ſit ī poſ ſeſſiōe. quieciā ſolo aīo qͦꝫ retineri poſſeſſiōꝫ placꝫ. i. ut ꝙͣuis neqꝫ ip̄e ſit ī poſ ſeſſiōe neqꝫ eius noīe aliꝰ tn̄ ſi nō relīq̄nde poſſeſſio nis aīo. ſꝫ poſtea reu̓ſurꝰ inde diſceſſerit. retinere
b ¶ Ciuil̓. ut qꝛ parit actōeꝫ ī rē adu̓ſario. ut. C. d̓ ali. mu. iu. cauſa fa. l. j. e ¶ Ratural̓ vt qꝛ nemo a ſeip̄o poſſꝫ pete̓ ẜ nat̉aꝫ. ut. ff. d arbi. l. pnl̓. ⁊ fac̓ ad hͦ bn̄. ff. uti. poſ. l. i. §. hͦ ī cͣdcm̄. ⁊. ff. d d Sꝑ iges. i. magͣ. ⁊ h̓ eadē ꝯtencō acqͥ. poſ. l. exituſ. ⁊ī alijs int̓dictis eſt etiā in illo de ſuꝑfitiebꝰ. ut. ff. d̓ ſuꝑ fic̄. l. i. ℟. i. Itē ī il lo itine̓ actuqꝫ ⁊ via pͥua. ut. ff. d̓ iti. actu qꝫ pͥ l. i. i. ℟. Itē de aqͥ coti. ⁊ eſti. Itē in t̓ eos qͥ ducūt aquam ꝑ eūdē riuū qͥ corri uales dn̄r Itē īt̓ eos qͥ ex eod̓ caſtello. ut. ff. de aqͣ cot. ⁊ eſti. l. .j. ℟. i. ⁊. l. ſi qͥs ius. .§. ſi īt̓ corriuales. et. .§. ait p̄tor qui ex ca ſtello In hijs eī oībꝰ īt̓dcīs vbi de īcorꝑa liū qͣi poſſeſſiōe agit̉ ē id̓ modꝰ agēdi qͥ in duobꝫ iſtis. et id̓o cō tinue pꝰ illum ti. uti poſ. et illi ſupradicti ponūt̉ ꝑ ordīeꝫ o ¶ Remarꝫ. fac̄. C. d̓ edē qͥ accuſae̓. ī fi. et. C. d̓ rei vē. l. res. ff. ſi vſufru. pe. l. uti frui. Pl̓edi u. ff. utipoſ. l. i. j. ℟. f ¶ Vtrobi. hͦ d̓r ab trū et ubi. ut utrum ponat̉ ꝓ ad vl̓ āpliꝰ vbi poīt ꝓ qͦꝫ. q. d. apd̓ qͣꝫ ē apud eū ſit. Nō fit at̄ mntio h̓ poſ ſeſſiōis. c̄ mobilia ꝓ pͥe n̄ poſſideāt̉ ſꝫ īmo bilia tm̄. c̄ dicat̉ poſ ſeſſio qͣi pedū poncō ut. ff. de acqͥ. poſ. l. i. ī pnͥ. abuſiue tn̄ tā mo bilia ꝙͣ īmobilia dn̄r poſſideri. g ¶ Quo rū .ſ. duoꝝ ītdictoꝝ h ¶ Int̓dcī .i. tꝑe qͦ ꝓponitur int̓dictum ¶ Aliū dūmō n̄ adu̓ ſariū kαus .ſ. ꝙͣ adu̓ſarius. ut. ff. de ꝟ. ſi. l. maioe̓ ꝑte l Poſſidebat ⁊ ſic ciciꝰ vīcebat ī vti poſ. ꝙͣ vtrobi. et erat forte rō qꝛ cicius mobilia tͣnſferūt̉ ꝙͣ īmobilia. ut. ff. ꝯmo. l. i. ⁊. ff. de re iud̓ a diuo pio. §. i. et. ff. de acqͥ. poſ. l. ſi rē m ¶ Ad poſſeſſiōꝫ nota quantum ad poſſeſſionem. nam quantum ad alia re manſit differentia ut olim. ut uti poſ. in rebus immobili bꝫ. et vtrobi. ī mobilibꝫ locū habeat. ut h̓d̓r. et. s. §. ꝓx. n Nec clā. cū multa ſint gn̓a violētiaꝝ. q̄ ad pn̄s omitto. de hac vi q̄ īqͥetiua d̓r q̄ parit hͦ int̓dcm̄ dic. ut ſi me arrae̓ vl̓ edificare vel aliqͥd ī meo me face̓ ꝓhibēs ꝯtēdēs te poſ idere. hꝫ locū hͦ int̓dcm̄. ut. ff. de vi. et vi. ar. l. vim facit. et. ff. ꝙ vi aūt clā. l. i. §. ꝙͣ ſi. Quid ſi ille nō ꝯtēdat ſe poſſi de̓. ſꝫ ſolū iniuriat̉ mihi ℟º. adhuc locū hꝫ hͦ in t̓dcm̄. ut. ff. uti poſ. ſi duo. §. ſi vicinꝰ Sꝫ ⁊ actōe īiuriaꝝ mihi tenet̉. vt
ff. d̓ act. ēp. l. qͥ pēdētē. Quid ſi nec poſſeſſiōis rōe nec īiu ria. ſꝫ qꝛ ẜuitutē ſibi ꝯtēdit ℟º. ſi poſſidꝫ ītētabo negatori ā. ſi ego poſſid̓o ītētabo hͦ īt̓dc̄ꝫ. ut. ff. ſi ẜui vē. l. ij. §. j Clā at̄ poſſidꝫ qͥ clācl̓o em̄ abſēte ſibi poſſid̓re volēs īg̓dit̉ fū dum meum quē ego poſſideo. nec tn̄ ſuſpicor me poſſe r̓pel li et ita me abſēte ⁊ inuito ſepiſſime fac̓. ut. ff vi aūt clā. l. iij. §. fi. ⁊ d̓ acqͥ poſ. l. clā. ille eī qui īgre ditur hꝫ nat̉alem ꝑ ī troitū ſuum. et ego ciuilē. Vel dic ꝙ ego retineo naturalē ciui lit̓. īgrediēs natura lem nat̉alit̓. Sed nō ne eā naturalē ꝑdit ſtatī cū de fundo exit et ad iudiciū veīt vel etiā alias iret. ℟º. n̄. immo animo r̓tinꝫ eā naturalem ut fac fru ctuariꝰ qͥ ſolaꝫ nat̉a leꝫ hꝫ Vel dic̄ ꝙ ſi a mittat eaꝫ. n̄ tn̄ nocꝫ qꝛ adhuc hͦ int̓dicto tenetur. lꝫ ego poſſi deam tm̄. ut diximus ꝑ. l. ff. uti poſ. ſi duo §. ſi vicinꝰ. p̄cario at̄ poſſidet aduerſariꝰ a me vt ſi p̄cibꝰ ſuiſ mo tus ꝯceſſi ſibi p̄cario ut. ff. de p̄ca. l. i. ī pͥn et. §. i. et diſtīgue ī p̄ cario. qꝛ aūt agitur ut om̄is poſſeſſio ī ac ī cipiētē tͣnſferat̉. qd̓ fieri p̄t. ut. ff. e. ī r̓bꝰ ⁊. ff. d̓ acqͥ. poſ. pōp .§. ſi is. aut ut nulla. et hͨ vꝫ. ut. ff. d̓ p̄cat̓ certe. §. is qui. aut vt habeat naturalē tm̄ qui accipit. et hͦ valꝫ ut. ff. de p̄ca. l. et hꝫ et. §. eū. Sed nunqͥd ī om̄i p̄cario vinco ha bente a me ꝑ hͦ int̓di ctū. ℟º. non illū qͥ hꝫ om̄eꝫ poſſeſſionē. cū hoc interdcm̄ poſſeſ ſorē tueatur. ut. ff. v ti poſſi. l. i. §. i. et. §. ij gͦ vīco ſupͣdcōſ ec̄ ſi ego hͦabeā poſſeſſiōꝫ ab alio. vi vl̓ clā vel p̄cario. ut h̓ et. ff. uti. poſ. l. i. §. fi. et. l. ij. o ¶ In poſſeſſione. caute dic̄. ut. ff. de acquir̓. poſ. l. ſi quis autē. nā nō poſſidēt iſti nec ciuiliter nec naturalit̓. ẜm. jo. .ſ. colonus et inqͥlinꝰ. et ſil̓es. ut h̓ et. ff. de v̓ſuca. nō ſolū. .§. quod vulgo. ſed. M. dic̄ eos naturalit̓ poſſidere. ut. ff. ꝯn̄i di. l. neqꝫ ſꝫ illū intellige poſſidere colonū. ſcꝫ alij. p ¶ Colonus .ſ. ī villa. ſꝫ inqͥlmus in ciuitate. ut. ff. de acqͥ poſ. l. re pignoris. q ¶ Per eos videt̉. ſi ergo per aliū poſſidet. gͦ n̄ poſſidet ut. it. de acqͥ. poſ. l. ꝙ in eo Licet qͥdā dixerūt eū naturalit̓ poſſidere. ſicut et colonum. ut ſuperiori caſn diximus r ¶ Retiuere. licet aīo teneatur. n̄ tn̄ aīo q̄rit̉. ut. ff. d̓ acqͥ. poſ. l. quemadmodum. et. C. de acqͥ. poſ. l. licet. e. §. ꝓx.

I
poſſeſſiōꝫ vid̓t̉. ¶ Adipiſci vero poſſeſſionē ꝑ qͦs aliqͥſ p̄t. ſcd̓o libro expoſuimus necvlla dubitatio eſt. qui animo ſoli adipiſci poſſeſ ſionē nemo p̄t ¶ Recupe rādē poſſeſſiōīs cā ſolꝫ int̓ dici. ſi quis ex poſſeſſione fundi vl̓ ediū vi deiectus fuerit. Nam ei ꝓponitur in terdem vn̄ vi. ꝑ qd̓ is qͥ de iecit cogit̉ ei r̓ſtituere poſ ſeſſione. lꝫ is ab eo qui vi deiecit vi vel clam. vel p̄ cario poſſideat. ſꝫ ex ꝯſtōi bꝫ ſacris ut ſupͣdiximus ſi qͥs re ꝑ vim occupauerit. ſi qd̓ in bonis eius ē. dn̄io eiꝰ pͥuat̉. ſi aliena pꝰ eiꝰ re ſtitutionē eciā eſtimaciōꝫ rei dare vim paſſo ꝯpellit̉. ¶ Qui autem aliquem de poſſeſſione per vim deiece rit. tenet̉ ex lege iulia d̓ vi p̓uata aut de vi publica. ſꝫ de vi p̓uatā. ſi ſine armiſ vim fecerit. Sin aūt cum armis eū de poſſeſſione ex pulerit. de vi publica tene tͣ ¶ Armorū autem appel lacione non ſoluꝫ ſcuta et gladioſ ⁊ galeas. ſꝫ et fu ſtes et lapides ſignificae̓ ītelligimꝰ ¶ Tercia diui ſio int̓dictorū hͨ eſt. ꝙ aut
ſimplicia ſūt. a̓ duplicia. Siplicia ſūt in qͥbus reꝰ alter eſt. alter actor. qͣlia ſūt oīa r̓ſtitutoria a̓ exhi bitoria. Nā actor ē qui d̓ ſiderat. a exhiberi. a reſti tui. Reuſ aūt is a quo deſi derat̉ ut reſtituat aut ex hibeat. ¶ Prohibitorū at̄ int̓dictorū alia ſimplicia ſūt alia dupliciā. Simpli cia ſūt. veluti cum p̄tor ꝓ hibꝫ in loco ſacro vel in flu mīe publico rip̄a ve eiꝰ ali quid fieri Nam actor eſt qͥ deſiderat ne qͥd fiat. reus eſt qui aliq̓d facere conatͣ ¶ Duplicia ſunt. veluti v ti poſſidetis int̓dictum et vtrobi Ideo aūt duplicia vocat̉. qꝛ pa̓ vt̓uſqꝫ litiga toris in hijs ꝯditio eſt. nec quiſꝙͣ p̄cipue reꝰ vel actor intelligit̉. ſed vnꝰ quiſqꝫ tam rei ꝙͣ actoris ꝑtem ſu ſtinet. ¶ De ordine ⁊ ve teri exitu int̓dictorū ſuꝑ uacuū eſt hodie dice̓ Naꝫ qͦciens extͣ ordīeꝫ ius d̓r qͣ lia ſūt hodie om̄ia iudiciā nō e ncc̄e reddi int̓dictū. ſed ꝑ inde iudicat̉ ſine in terdcīſ. ac ſi utilis actō ex cā interdicti r̄ddita fuiſſꝫ De per inqacia
ac Expoſuimꝰ. s. ꝑ qͣs. ꝑ ſo. no. ac qui. §. ex hijs. b ¶ Ediu aliud inr̓bꝰ mobilibꝫ. nā ꝓ hijs ꝯpetit vi bo. ra pto. actō. ut. ff. de. vi etviar. l. i. §. hoc interdictum. et. F illud. et. §. plane niſi mobilia cum immobilibus petantur hoc interdicto. ut. ff. de vi et vi ar. l. ij. §. qui autem. c ¶ Proponitur. id eſt datur d ¶ Vn̄ vi ſꝫ qͣre d̓r vn̄ vi. ℟ qꝛ taliā eral ꝟba p̄ toris vn̄ illū vi deie ciſti ⁊cͣ. et ita a prin cipio ꝟboꝝ p̄toris ſūpſit denoīatōꝫ ſic̄ ⁊ alia vt qͦꝝ bo. et ſil̓ia ut. ff. de vi. et vi. ar. l. j. in principio e ¶ab eo .ſ. deiectus qꝛ hodie exſpoliaui te. vel qꝛ cepi poſſi dere rē tuā clā. vl̓ vi ſeq̄nti ꝟo die me ex puliſti. nā teneris ini hi hͦ int̓dicto ſecuſ ſi incōtinēti me reicis ut. ff. de vi et vi ar. l. iij. §. c̄ g̓. ⁊. l. qui poſ ſeſſiōꝫ qd̓ incōtinēti accipe an̄qͣ ad alios actꝰ exͣneos diu̓tat. ut. ff. de ꝯuo. rei. ſti. f ¶ Cōſtōibꝫ duol ut. C. vn̄ vi ſi qͥs ī tm̄ g ¶ Supͣdiximꝰ. ſcꝫ. vi bo. rap. §. quia tr̄ h ¶ Rei dare .ſ. ꝓp̓e tatis. ſꝫ interdico vt poſſidētis poſſeſſio e ſtimat̉. ut. ff. uti poſ ſi. l. pnl̓. §. fi. i ¶ Oriuata. pena at̄ hmōi legis eſt tercie ꝑtis bonoꝝ publica ſi ſine armis. et r̓lega tio ec̄ ſi c̄ armis. ut. jͣ. de publi. iud̓. §. Iteꝫ lex iul. de vi. pu. ⁊. C ad. l. iul. de vi. pu. l. qn̄qꝫ. et. l. ij. et. ff. de ac. l. hos accuſare. §. omnibus k Sin at̄. et lapideſ .jͣ. de pu. iud̓. §. Item lex. ff. de vi. etvi. ar. l. iij. ī pͥn. ff. de ꝟ. ſi. l. armoꝝ. Sꝫ nunqͥd dꝫ aliqͥs exſpectae̓ ſe pͥmo ꝑcuti ꝙͣ ꝑcuti at. Dicunt qͥdaꝫ ꝙ ſic ut. ar. C. vn̄ vi. et. l. j. et. ff. ad. l. acqui. ſi ex plagis. §. tabernarius. Nos contra ſed ſufficit iuſtus timor recte poſſidenti ad defendendam poſſeſſionē quam ſine vicio tenebat īculpate tutele mode ram ne illatā. vn̄ īde ꝓpulſae̓ lꝫ. vt. ff. ad. l. acqͥl. ſꝫ ⁊ ſi qn̄ꝫ et. ff. ad. l. cor. de ſic. l. is. qͥ. et. ff. d̓ vi. etvi ar. l. iij. §. qͥ ar. l ¶ Tercia. duplicia. ſimul pt̄ fieri actionum diuiſio. nam q̄ dam duplices ſunt. ut fa. h̓r. fin̄. reg̓. et ꝯn̄i. di. ut. ff. de iu di. l. in tribus. m ¶ Sacro. ut. ff. ne quid in loco ſacro. l. i.
.n ¶ Publico. ff. ne quid in flumi. publi. per totum. o ¶ Vtrobi. Itē īterdc̄ꝫ d̓ ſuꝑ fitiebꝫ. ut. ff. de. ſuꝑfi. l. j. §. ꝓpoīt et dic ut. s. e. §. r̓tinēde. nitate. ſine ea tn̄ r̓ddi p̄t. p ¶ Int̓dcōꝝ .ſ. c̄ ātiqͣ ſolē ⁊ ꝓponi. ut. ff. de oꝑ. no. nū. j ptor ait. §. nōnulli. vel ec̄ ī fc̄ꝫ actō loco cuiuſlibꝫ int̓dicti. q ¶ Ordineꝫ. id ē extͣ q̄ vtil̓ vocatur ut ſubicit. antiquā ſolēnitatem qd̓ ſꝑ fieri vid̓r vt ſb̓ icit ut. s. de ſuc. ſub la. ī pͥn. ⁊. ff de neg̓. l. acto. et. C. d̓ forni et ip̄e. ac. ſb̓la. l. i. et ij. r ¶ Int̓dc̄iſ .ſ. ſo lēnibꝫ ſ ¶ Actō. i. a ctō inſcm̄ q̄ dat̉ loco cuiuſlibꝫ īt̓dcī. Et noͣ quatuor eſſe genera actōis ī fcm̄. vna eſt que ex om̄i edicō vel int̓dcō p̄toriſdat̉ v bi ſꝑeāl̓ acto n̄ dat̉. ut h̓. Alia ē leg̓ acqͥ lie ſubſidiaria. qn̄ dā num datur de nō cor ꝑ e in nō corpꝰ. ut. s ad. l. acqͥ. §. fi. que et ipſa p̄toria ē. ut. ff. d̓ pſ ꝟ. l. qꝛ actōnum; in fi. Terciū genꝰ ē exͣordīariū. qꝛ ex va rijs figuris caꝝ ē in troductum qͦciens e quū ē actōꝫ daxi. vt. C. d̓ ſacroſa. ec. l. ſcī mus. Quartū/ gem eſt qd̓ eqͥꝑatur actō ni pͥſ. ꝟ. qͥ actio pre ſcpͣ. ꝟ. vna cum iſta ī ſcm̄ ciuil̓ d̓r. ut. ff. de p̄ſcpͥ. ꝟ. l. i. in fi. Et hꝫ locū ī t̓bꝫ gn̓ibus negotioꝝ. Prīo ī cō tractibꝫ īnoīatis tri bus. dout des. et do ut facias. et facio vt facias. ut. ff. d̓ p̄ſ. ꝟ. l. nat̉al̓. §. i. et. iij. Sꝫ in qͣrto innoīato ꝯt ctu .ſ. facō. ut deſ. hꝫ locū actō de dolo ut ff. de p̄ſc. ꝟ. l. natu ralis. §. ꝙ ſi facō. It̄ in ſcd̓o gn̓e ex omni pacto incōtinēti āte vel pꝰ appoſita iuxͣ a liquē ꝯtͣctū. ut. C. d̓ pact̓. int̓. emp. ⁊ vē l. ij. et. C. de pac. l. petēs It ī t̓cō gn̓e vbicūꝫ dubitat̉ de noīe ꝯtͣctꝰ. utꝫ ī exepl̓. ut. ff. de eſtīa. ac. l. i. et. ff. de pre ſcpͥ. ꝟ. l. i. per totum. et. i. iij. t ¶ Reddita. ſcꝫ ab illo p̄tore u ¶ De pena temere litigātiū. uſqꝫ nunc de ꝓpoſitōe actōnū dictum eſt Sꝫ qꝛ ꝯtingit eas int̓dū teme̓ ꝓponi. nūc de pe na temere litigantium dicit Vnc ſuſtīebant .ſ. magiſtratꝰ qui iura reddebant. ut. ff. de orig̓. iur̓. l. ij. §. poſt originem. ac.

IIII
Vnc admonendi ſumꝰ magnam cu ram egiſſe eos qͥ iura ſuſtīebāt. ne facile ho mines ad litigandū ꝓced̓ ret qd̓ et nob̓ ſtudio eſt id qꝫ eo maxime fieri p̄t ꝙ te meritas tā agētiū ꝙͣ eoꝝ cuꝫ qͥbus agit̉. mō pecuni aria pena. mō iur̓iurandi religiōe modo infamie me tu cohercetur Ecce eī iuſ iurāduꝫ om̄ibꝰ qͥ ꝯueniun tur ex ꝯſtōne nr̄a defertur nā reus non aliter ſuis al legacōibꝫ vtitur nͥ prius iurauerit ꝙ putāaſ ſe bona inſtācia vti ad contradicē dū ꝑuenit ¶ At adu̓ſus in ficiantes ex qͥbuſdā cauſiſ dupli vel tripli actō cōſti tuitur. veluti ſi damni in iurie aūt legatorūlocis ve nerabl̓ibꝰ relictoruꝫ noīe agatur Statiꝫ at̄ abinicō pl̓is ꝙͣ ſimpli ē actō veluti furti maifeſti qͣdrupli nec manifeſti duplinaꝫ ex hijſ et alijs q̄buſdam cauſis ſi ue qͥs negēt ſiue fateatur pluris ꝙͣ ſimpli eſt actō Atem actoris qͦꝫ calum nia cohercetur nam eciaꝫ actor pro calumnia iurare cogit̉ ex nr̄a ꝯſtōe ut̓uſqꝫ etiā ꝑtis aduocati iuſiura dum ſubeunt. qd̓ alia nr̄a ꝯſtōne ꝯp̄hēſū ē ¶ Hec at̄ om̄ia ꝓ veteris calūnie a ctōne introducta ſunt que iij deſuetudine abijt. q̄ in
ꝑte decīa litis auctoreſml̓ ctabat qd̓ nuſꝙͣ ſcm̄ eſſe ī uenimꝰ ¶ Sed ꝓ hijs in troductū eſt et p̄fatuꝫ iuſ iuranduꝫ ut et improbus litigator ⁊ damnuꝫ ⁊ īpe ſaſlitiſ īfe̓re adu̓ſario ſuo cogat̉ Ex qͥbuſd̓ iudicijſ danati ignomioſi fiūt ve luti furti vi bonorum rap torum iniuriarum. d̓ dolo Itē tutele mandati depo ſiti dircis n̄ ꝯtͣrijs actioni bꝫ. Itē ꝓ ſocio q̄ ab utͣqꝫ ꝑte dirca eſt et ob id qui libꝫ ex ſocijſ eo iudicio dā natꝰ ignomīa notat̉. ſed furtiquidē a̓ vi bonorum raptorū a īiuriarū aūt de dolo n̄ ſolū notāt̉ ignomi nia. ſꝫ et pacti et rc̄e Pl̓i muꝫ em̄ int̓eſt vtruꝫ ex de licto aliquis aut ex contra ctu debitor ſit ¶ Omniuꝫ autē actōnum īſtituenda ruꝫ pͥncipiuꝫ ab ea ꝑte edi ctiꝓficiſcit̉ ꝙͣ p̄tor edicit dei ius vocādo. utiqꝫ eniꝫ in pͥmiſ adu̓ſariꝰ ī ius voca dꝰ eſt ideſt ad euꝫ vocādꝰ ē qui ius dicturus ſit. qͣ ꝑte pretor parentibus et pro nus Item ꝑentibus libe riſqꝫ pronoruꝫ et pr̓onarū hūc p̄ſtat honorē. ut n̄ ali t̓ liceat liberiſlibertiſqꝫ e oſ ī iuſvocae̓ ꝙͣ ſi id ab ip̄o p̄toe̓ poſtulauerit ⁊ impe trauerint ⁊ ſi qͥs aliter vo cauerit in eū penam ſoli doruꝫ quinqͣginta ꝯſtituit
c¶ Maxime .i. certe. y ¶ Pecuniaria .i. aliqn̄. ut. jͣ. e. §. fi. z ¶ Religione .ſ. calū. ut. jͣ. ꝓx. §. Sꝫ qn̄. ℟ in futuro ſeculo licet non in iſto ut. C. de iur̓iur. l. ij. Ac. a ¶ Infamie. jͣ. e. §. ex quibuſdam. ac. b ¶ Conſtōne. C. de iur̓tur. ꝓpter ca. l. ij. in princi. ac. c ¶ Qiſi prius. nō dic ꝙ priꝰ reus ꝙͣ actor iuret ſed priuſꝙͣ au diatur actor. aut pri uſꝙͣ reꝰ iuret. ut. C. de iur̓iur̓. ca. l. ij. ī pͥn que eſt contra d ¶ Ad ꝯtradicendū nota diligent̓ capl̓a huius ſacͣti. actor em̄ iurat ꝙ bona īſtācia venit ad agendū. vt C. de iur̓iur. ca. l. ij. Iteꝫ ꝙ n̄ dabit vl̓ de dit iudici aliqͥd ut ꝓ ferat̉ ꝓ ſe ſnīa. ut in aut̓. ut liti iurēt ī ex or. lit̓. Itē ꝙ nullam exigꝫ vl̓ faciat ꝓbat ōēꝫ calumoſam. ut in aut̓. d̓ hijs qͥ īg̓di ad apel. §. fi. col. v. ecō trareus iurat hͨ ead̓ n̄ ꝙ in pͥmo capitulo iurat ſe vti bona contͣ e ¶ Veluti. dictōe ut. s. de ac § tripli f ¶ QNois agētur. Itē alibi. ut. C. de nōnu pec. aut̓. ꝯtͣ. qui ꝓp̓ꝫ Atē ⁊ alibi. ut ſi credi tor negat ſibi debitū ſolutū. nā poſtea ꝙ ſit debitum ꝓbae̓ co git̉. ut. ff. de ꝓba. l. c de īdebitō Itē poſ ſeſſor negās ſe poſſi de̓ ſi ꝓbat̉ ꝑdit poſ ſeſſiōꝫ. ut. ff. d̓ rei ve l. pnl. et ī aut̓. d̓ t̓en. et ſe. §. ad hͨ Iteꝫ aſ ut. ff. de iudi. l. eū. g ¶ Actō ec̄ a pnͥci pio nō ſolū inficiacio ne. ut hͦ et. s. de act̓ .§. at ille. Accut. h ¶ Itē actoriſ. q. di nō ſolū reus iurat de calūnia. ut. s. e. §. i. ſꝫ ec̄ actor vtin ꝯſtōne nr̄a dr̓. ut. C. de iur̓. ca. l. ij. in prin. i ¶ Subeūt .ſ. ꝙ iuſtū et fidele ẜuiciū p̄ſtēt ut in ꝯſtit̉. d̓r ſꝫ tn̄ in ꝯſetudine nō habetur ꝙ iuretur. lꝫ lege caucat̉. ut. C. iud̓ rē nō nouā. §. pr̄oni. et fac̄ ī aut̓. de teſti. §. fi. e. §. it̓ acto k ¶ Hec at̄ qͥ d̓ ſacr̄is ca. dcā ſūt. s. e. §. j. et. s. Criſ ⁊. §. ꝓx
l ¶ Intoducta actō em̄ q̄dam erat qͣ tenebat̉ actor qui per calumniā litigabat ī decimā ꝑtē litis. qd̓ hodie corrigitur Sꝫ ⁊ h̓ hodie iur̓ aut̓. ī ātiquū r̓dit ſtatuꝫ lꝫ n̄ iur̓ illiꝰ actō niſ. ſꝫ ꝑ iudi. offi. ut ī aut̓. d̓ liti. §. ad exclu. dēdaſ. et noͣ ex hͦ. §. ⁊ ex. l. ff. de r̓. iur̓. l. qͥ ī iuſ. §. nemo. et ex. l. ff de pe. h̓re. l. illud ꝙ n̄ improbe et calūmo ſe litigauerit ut nō d̓ beat ꝯdēnari ī exꝑēẜ ut. ff. de iud̓. l. eū. qͥ ⁊ C. de fruc. ⁊ liti. ex pē. l. n̄ igͦret. lꝫ ī. C. d̓ iud̓. l. ꝓperādum. § ſinaūt. indiſtīcte di cat victū ꝯdēnari vi ctori in expēẜ. ſꝫ ē in telligendū cū iam di cta det̓ mīacōe. ſi ca lūnioſe hͦ faciat. ut in aut̓. d̓ iud̓. §. oꝑtꝫ col vj. l ¶ gmīoſi. dam nati .ſ. ſuo noīe. n̄ ſi ꝓ curatorio ut. ff. d̓ hiſ qͥ no. īfa. l. furti. ⁊ hͦ ſi a iudice ordinario ul̓ delegato ſit ꝯdem natꝰ ſecꝰ ſi arbit̓o vt ff. de hijs qͥ no. infa. l. ꝙ gͦ. §. ex ꝯpromiſſo m ¶ Directo. et ob id tutor ꝯuentus a pu pillo et dānatuſ infa matur. Idē in alijs di rectis. ſecꝰ ecōtͣ tu tor pupillū faciat cō dēnari. ut. h̓. et. ff. d̓ hijs qͥ no. infa. l. i. Et noͣ qꝛ ī caſu ec̄ ꝯtͣria ī famat ut h̓a. ff. d̓ hiſ qͥ no. infa. l. furti. §. mādati. Iteꝫ nota ꝙ qͣtuor h̓ ponūtur ex ēpla de maleficijs et qͣtuor d̓ ꝯtͣctibꝫ. vel o ¶ Sꝫ furti eciā qͣi pacti .i. p̄cio eriſ ſine iuſſu p̄toris. ut d̓ his qͥ no. īfa. l. ī actōibꝰ. et. l. furti et. §. pactꝰ p ¶ Recte d̓ hiſqͥ no. in fa. furti. l. fi. q ¶ Edicti .i. edictum ꝓpoīt de in iusvo. ut ff. d̓ ī ius vo. l. iij. §. p̄tor. et ꝑ totum. ti. r ¶ Dicturꝰ. ff. de in ius. vo. l. i. ⁊cͣ. Accurſius floren. ſ Solidoꝝ. al̓ qͣſi ī officioſꝰ caſtigatur ſi p̄ inopia penā ſolue̓ poſſit. ut ff. de in ius vo. l. pnl̓. et fi. Et ītellige hͦ ī emācipatis filijſ. al̓ nō poſſꝫ eſſe iudiciū int̓ pr̄em ⁊ filium ut. C. d̓ ī iuſ. vo. l. fi. et dixīꝰ. s. d̓ act̓. §. eū qͦꝫ

L
De officio iudicis. iꝑeſt vt de offō iu dicis diſpiciamꝰ. Et qͥdeꝫ in pͥmis il lud obſeruare dꝫ iudex vt P alit̓ nō iudicꝫ qͣꝫ ꝙ legibꝫ a ꝯſtōibꝫ aut moribꝫ ꝓdit̉ ē. Ideoqꝫ ſi noxiali iudicō aditꝰ ē obſeruare debꝫ vt ſi ꝯdenādus videt̉ dn̄s ita d̓beat ꝯdēnare pb̓liū meui um lucio ticio in decē au reis ꝯdēno aūt noxā dedē ¶ Et ſi in re actū ſit corā iudice ſi ꝯtͣ petitoreꝫ iudi cauerit abſolue̓ dꝫpoſſeſſo rem ſiue ꝯtra poſſeſſorem iubere eum debet vt rem ip ſam reſtituat cū fructibꝫ ſꝫ ſi in p̄ſenti neget ſe poſ ſeſſor reſtituere poſſe. et ſine fruſtracōe vid̓bit̉ tp̄s reſtituendi cā petere īdul gendum ē ei vttn̄ de litis eſtimacione caueat cū fi deiuſſore ſi infra tp̄s qd̓ ei datū ē non reſtituiſſet. Et ſi hēditas petita ſit eadeꝫ circa frcūs int̓ueīunt que diximꝰ īterueire d̓ ſingl̓a rū rerū petitōe ¶ Illoruꝫ at̄ fructuum qͦs culpa ſua poſſeſſor nō ꝑceperit ſiue illoꝝ quoſꝑceꝑit In vtͣ qꝫ actione ead̓ racio pene hēt̉ ſi p̄do fuerit ſi ꝟo bo na fide poſſeſſor fuerit nō habetur racio ꝯſumptoꝝ neqꝫ non perceptoruꝫ pꝰ
inchoatam autem peti cionem eciam illorum ra cio habetur qui culpa poſ ſeſſoris ꝑcepti non ſunt ul̓ percepti conſumpti ſunt. ¶ Si ad exhibendum a ctum fuerit non ſufficit ſi exhibeat rē iſ c̄ qͦ actū ē. ſꝫ opꝰ ē ut ec rei caꝫ deat ex hibe̓. .i. ut ea caꝫ habeat a ctor ꝙͣ hīturuſ eēt ſi c̄ pͥ niū ad exhibēd̓ egiſſꝫ ex hibita reſfuiſſꝫ. Ideoqꝫ ſi int̓ moraſ exhibēdi vſuca pta ſit res a poſſeſſore ijlo minus ꝯdenabit̉ ¶ Preter ea frē̄uuꝫ medij tꝑis id eſt eius quod pꝰ acceptuꝫ ad exhibenduꝫ iudiciuꝫ ante reꝫ iudicātaꝫ int̓ceſſit ra cionē dꝫ hr̄e iudex Quod ſi negꝫ reꝰ c̄ qͦ ad exhibēd̓ actuꝫ ē in p̄ſenti ſe exhibe̓ poſſe et tp̄s exhibendi cā petat idqꝫ ſine fruſtrati one poſtulare videat̉ da ri ei dꝫ. ut tn̄ caueat ſe reſti turuꝫ qd̓ ſi neqꝫ ſtatī iuſſu iudicis reꝫ exhibeat neqꝫ poſtea exhibituruꝫ ſe ca ueat ꝯdemnanduſ ſit in id quod actoriſ īt̓eat ſi ab ini cio res exhibita eēt. ¶ Si familie h̓rciſcūde iudicio actum ſit ſingulas res ſin gulis heredibus adiudi care debet et ſi in alterius perſonam pregrauare videatur adiudicacio.
Itē nota qꝛ pꝫ hic ꝙ aureus ꝓ ſolido accipit̉. ut. ff. de ī iuſ vo. l. lib̓tuſ. et. l. in eum dicat. l. aureoꝝ. et h̓ dic̄ ſoli. Itē noͣ. qꝛ. lxxij. aurei. faciūt librā auri. ut. C. d̓ ſucept̉. et arch̓ l. qͦciens. col. x. Sꝫ. vn̄ ſuꝑē. ℟. qꝛ de act̓. dixīꝰ. et d̓ re Vꝑeſt/ is ſeqͥtur. ſic ⁊ de iudicē qͥſedēt in iudicō di O camus. et eius offitio circa que vertatur. a ¶ In pͥmis. i. in pͥn cipalibꝰ vl̓ int̓ pͥnci palia. nam pͥmo libel lus dādꝰ ē. ut. E. de lit̓. ꝯt̓. aut̓. offerat̉. et cāe examīacō p̄ce de̓ dꝫ hāc obẜuātiā. q̄ c̓ca ſnīaꝫ adhibet̉. ut. C. de iud̓. l. iudic̄. vel dic ī primis ſciliꝫ obẜuātijs .ſ. c̓ca ſnīaꝫ adhibendis. nā et a lia ſunt obẜuanda .ſ. ꝙ detur ī ſcpͥtiſ. ut. C d̓ ſē. exꝑe. reci. l. fi. ⁊ ſedendo. ut ī aut̓. vt ab illuſ. et qͥ ſupͣ. §. ſci mus. ſꝫ hͦ eſt pͥncipa le ꝙ ẜm legeꝫ iudicꝫ ut h̓ ſequitur b ¶ Cōſtōibꝰ .ſ. imꝑ atoꝝ cę Aut mori bꝫ id eſt ꝯſuetudinē q̄ ꝓ lege ẜuat̉. ut. s. d̓ iur̓. na. §. ex n̄ ſcpͥto Sꝫ quid ſi vnū eoꝝ alteri ꝯtͣdic̄. ℟. con ſtō legi antiqͥ p̄iudi cat. ut. ff. del̓. ⁊ ſe ꝯ. l. nō eſt nouū. ⁊ ꝯſu tudo p̄iudicat vt̓qꝫ ſiue ſit gn̓al̓. ut. ff. d̓ le. et ſe. cō. l. de qͥbꝫ. ſiueſit ſpāl̓ in illo lo co .ſ. tm̄ p̄iudicat vt qꝫ. ut. ff. ꝯnīa. predi. l. vēditor. §. ſi ꝯſtat. d ¶ Noxā .ſ. ꝑmitto nā dām eſtimacō tm̄ eſt ī obli. et ī ꝯdēna tōe. ut. ff. d̓ re. iud̓. ſ miles. §. i. et. ij. al̓. e ſit incerta ſnīa. qd̓ eſ ſe nō dꝫ. ut. s. de act̓. .§. curare e ¶ Eū .ſ. poſſeſſoreꝫ f ¶ Vt re ipſā. idē et ſi ī ꝑſona ut ſi res po tatur vi poſſeſſa per actōꝫ ꝙ mēt̓. cā vel ex ſtipl̓atu ad rē tra dēdā ſi at̄ in qͣntitate vel in gn̓e aliquid pe tat̉. et tūc a peritōne actoriſ abſoluitur ul̓ ꝯdēnat̉ in re petita g ¶ Cū fructibꝫ Sꝫ d̓ qͥbꝰ fructibꝫ loqͥt̉ nunquid de natura libus. ut de pomis et ceruſis et ſimilibꝫ an ꝟo d̓ induſtria libꝫ. ℟. d̓ nat̉alibꝫ non. qꝛ illi aūt extāt. et tūc ꝑ rei vē. pe tūt̉ ſic̄ res ip̄a c̄ nullꝰ eē bo. fi. poſ. fac̄ ſuos. ut. ff. de vſur̓.
I. fructꝰ. Aut n̄ extāt. et tunc n̄ tenet̉. c̄ nec hēat. nec dolo fecerit qͦ mīꝰ hr̄et. ſꝫ ꝯdicōe ſine cā eſtimacō debet̉. ff. fi. c̓ pe. l. ſi et me. ⁊ vtroqꝫ caſu ceſſat offitiū iudic̄. de qͦ h̓ agit̉ cū iur̓ actōis petāt̉. itē de induſt̓. non. ſia bo. fi. poſ. p̄ce ꝑti ſūt qꝛ ꝑcipiendo eoſ ⁊ ſeꝑādo a ſolo ſuoſ fac̄. et lucͣtͣ vt ff. de r̓ꝝ di. §. ſi qͥs an̄ dn̄o. ſiue hēat titulū ſiue n̄. ut. ff. qͥbꝫ mo. vſu. a. l. ſi. uſuff. ⁊. ff. fin̄. reg̓. l. iiij. I. pnl̓. ſi at̄ non ſeꝑauit adhuc ipſiꝰ fundi ſūt vt. ff. de rei vē. l. fru ctus. Sꝫ dic de indu ſt̓alibꝫ loqͥ qͥ ſūt per cepti. ſꝫ non ꝯſumpti a bo. fi. poſ. nam cuꝫ ſūt fcī poſſeſſoris. nō rei vē. ſꝫ iudicis offi cō petūt̉. ut h̓. et. C de rei vē. l. certuꝫ. §. boͣ fide. ſi at̄ male fid̓i ſit de ꝯſūptis tenebi t̉ ꝯdicione ſine cauſa de extātibꝫ rei ven. n̄ dico ead̓ rei ven. qua petit̉ res. ſꝫ alia omi nō lꝫ in pet̓. h̓r. ſit ſe cus. ut. C. de rei ven l. certū. .i. ℟. De ꝑci piendiſ aūt tenet̉ offi cio iudic̄. ut. jͣ. e. §. ilio rum et. ff. de rei ven ſi nauiſ. §. fi. ſi ꝟo ma le fi. poſ. titulum ha beat d̓ ꝯſūpt̓. tenet̉ ꝯdicōe ſine cāde ex tātibꝫ rei vēs̓. a p̄ci piendis ꝓpt̓. t. excu ſatur. ut. C. d̓ rei vē. ſi fundū. n̄ in. iiij. caſi. bꝫ vbi de ꝑ̄cipiēdis. tenet̉ qͥ hꝫ tituluꝫ qͦſ dic. ut. s. diximꝰ d̓ re rū di §. ſi quis a non h ¶ Si ī pn̄ti. dn̄o noͣ ī actōe ī rē incon tinēti fieri execucōeꝫ ſecꝰ īꝑſonalibꝫ. qͥa qͣ tuor mēſiū ſpaciū da tͣ. ut. s. d̓ act̓. §. q̄dam et. C. de vſur̓. rei iu di. l. ij. et. iij. i ¶ Et ſi h̓reditaſ. pe tita. ſi h̓reditatis pe titōe actū ſit et ꝯdē nacō ſecuta. nā ⁊ ip̄a eſt ī rē et īꝑſonā. vt .s. de ac. §. quedam. k ¶ Petitōne. ut r̄ſti tuant̉ fructꝰ cum re. ut. s. ꝓx. §. l ¶ Nō p̄cepit .ſ. qͥ ti tulum n̄ hebat. al̓ ab illis percipiendis excuſatur ut modo diximus in ¶ Actōe .ſ. in rē. ⁊ pet̓. h̓re. reditatis veniūt ead̓ rō n ¶ Pene. pene dic̄. qꝛ ī petitōe ne qua res. ſꝫ ī rei vē dicatione alia eſt rei vendicacō ꝓ re. alia ꝓ fructibus.

IIII
debet hūc inuicē cohe̓di c̓ ta pecunia ſicut iā dcm̄ eſt ꝯdenare ¶ Eo qͦꝫ noīe cō he̓di qͥſqꝫ ſuo ꝯdemnādus eſt ꝙ ſolꝰ fructꝰ heredita rij fundi ꝑceꝑit aut re he reditaria corrupit a̓ con ſumpſit qͥ quidem ſil̓r inter pl̓eſ qͦꝫ ꝙͣ duoſ coheredes ſb̓ſequūt̉ ¶ Ead̓ quidem īt̓ueniunt ⁊ ſi ꝯn̄i diuidūdo d̓ pl̓ibꝰ r̄bꝫ actū fit qd̓ ſi d̓ vna re veluti de ſūdo ſiqͥd̓ iſte funduſ cōmode regio nibꝰ diuiſione recipiat. ꝑ tes eiꝰ ſingl̓is adiud̓icare dꝫ Et ſi vnius pars pregͣ uari videbit̉. is inuicem c̓ ta pecunia alteri ꝯdenan dꝰ eſt. ¶ Qd̓ ſi ꝯmode diui di nō poſſit veluti ſi hō for te aut mulus de quo actuꝫ ſit. tunc totus vni adiudi candus eſt. et is alteri inc̓ ta pecuīa ꝯdenādꝰ ¶ Si finiū regādorū actum fue rit diſpice̓ dꝫ iudex. an ne ceſſaria ē adiudicacō q̄ ſa ne vno cāu nccͣria ē. ſi euidentioribꝰ finibꝰ diſtīgui agroſ ꝯmodiꝰ ſit ꝙͣ olī fu iſſent diſtīcti. Nam tunc ncc̄e ē ex alt̓ius agro ꝑte aliꝙͣ alteriꝰ agri dn̄o ad iudicare. quo caſu ꝯueniēſ eſt vt is alteri certa pecu nia debeat condemnari. ¶ Eo qͦꝫ noīe ꝯdenādꝰ ē quiſqꝫ hoc iudicio. quod forte circa fines aliqͥd ma licioſe ꝯmiſit. ꝟbi gr̓a. qꝛ lapides finales furatꝰ eſt vel arbores finales ꝯcidit ¶ Contumacie qͦꝫ noīe qͥſ qꝫ eo iudicō ꝯdenat̉ veluti ſi qͥs iubente iudice metiri agroſ paſſus non fuerit. ¶ Qd̓ aūt in iſtis iudicijs aiſcui adiudicatum ſit id ſtatī eiꝰ ſit cui adiudica tū eſt. de pubiicis iudicijs Vblica iudicianꝫ ꝑ actōes ordinan tur nec oīno qͥcꝙͣ ſil̓e hn̄t cū ceteris iudicijs de qͥbuſlocuti ſumꝰ mag nāqꝫ diuerſitas eorū ē et ī inſtituendis et in exe̓cediſ
o ¶ Rō hͦ ē verū ꝑ rei vendicacōꝫ vel ꝑ iudicis offitium. .ſꝫ ꝑ ꝯdicōꝫ ſine cā ſic. cū equū ⁊ bonū ſit. ut. ff. ſi cer. pe. l. et ſi me. p ¶ Percepti. nͥ infās vl̓ pupillꝰ fuerit poſſeſſor vt ff. de rei. ve. ſ. ꝙ īfāſ. quō potuit v ſucapi. c̄ int̓rupcōe fa q ¶ Vſucapta. Sꝫ cta ī actōe ad exhibend̓ videat̉ facta ec̄ in rei. ve. ut. C. de anna. excep. l. fi. ℟. ẜ. jo. lex illa ītel ligit̉ ī t̓bꝫ caſibꝰ ibi in Ea poſitis. n̄ aliaſ. Alij diet illā gn̓al̓r ī telligi. ꝑ l. ff. de iud̓ ſolemꝰ Et ꝙ h̓ dic̄ c̓ ca res mobiles. intel lige in qͥbꝫ n̄ int̓rūpi tͣ vſucapio ꝑ litiſ ꝯt̓. ut. ff. de rei. ven. l. ſi pꝰ pͥa ſnīa verior eſt Actū ⁊ obtentū. ſ ¶ Tn caueat. ut. s. e. §. ſꝫ ſi neget. ff. ad exhiben. de eo. §. ſi iu t ¶ Condemnā ſta dus. delato. iur̓ir̓. ī litē. ut. ff. de in lit̓. iur̓. l. in actōne u ¶ Dictū ē. ut. s. de ac. §. q̄dam actōes. x ¶ Eo ꝯſūpſit. ut. h̓. et. ff. fam̄. h̓⁊c̄. l. pu to vi. §. ſꝫ ſi dolo y ¶ Eadē .ſ. ut fiat ad iudicacō reꝝ et pecu nie. ut. s. e. §. ſi fami lie. aut c̓ca dānā da ta in rebus ut. s. e. § ꝓx. et. ff. cōi. di. l. inj oſſit. no non po ſe fieri qd̓ ſine ꝯmodi tate fit. ut h̓. et. ff. d̓ ꝟ. ſi. l. nepos procu lo. Item noͣ corpus aliud diuiduū. ut fun dꝰ qͥ diuidit̉ ẜm vo luntatē pat̓ſfa. ut. ff del̓. j. l. ꝙ in reꝝ na tura. §. ij. Aliud indi uiduū. ut hō ut h̓ et. ff. de v̓ſuca. l. reꝝ. §. mixt̉a a ¶ Si finiū. qͦ iudicō agit ut ag̓ſ ꝯfinibꝫ t̓mini ponāt̉. ſꝫ ꝓ domibꝫ viciins hͦ iudicō n̄ agit̉. ſi at̄ ſit domꝰ in p̄diuruſticū agit̉ utili finiū regūdoꝝ nō dircā. ut. ff. fi. reg̓. l. ij. in pͥn. et. l. ſꝫ et ſi. §. fi. Accur b ¶ Neceſſaria hͦ .ſ. quod ſequitur. euidentioribus c ¶ Adiudicacō. ff. fin̄. reg̓. l. ij. §. fi. et. l. iij. et. iiij. in prin. d ¶ Quo furatuſ. Sꝫ ad qͥd dānabit̉. ℟º. quāti in litem iura uerit actor p̄t ec̄ c̓minalit̓ puniri in. l. aureis ex lege agra ria pro qualibet vice q̄ applicat̉ fiſco. ut. ff. de t̓mi. mo. l. a gͣria. nec ciuil̓tollitur ꝑ c̓mīalē. c ad rei ꝑſecutōꝫ alterā de tur vt. C. qn̄ ciuil̓ act̓. p iu. cri. l. i. niſi interim donec altera exercetur. ut. ff. de publi. iudi. l. is qui. Accur. e ¶ Condēnandꝰ .ſ. ad int̓eſſe delato iur̓iur̓ in litem f ¶ Cui adiudicatū ē. nō ex ſnīa iudicis dn̄ium tranſferri. ſic eſt in inſſuone q̄ fit ex ſcd̓o decreto. ut. ff. d̓ aeqͥ. poſ l. iij. .§. fi. et. ff ſi ex noxali cā ⁊ga. l. ij. in fi. et. ff. ꝯn̄i. diui. l. ſꝫ ſi reſ q̄ n̄c accipe. ſi fuerit facta miſſio ꝑ ip̄m p̄torē. nā ſola ſē tētia n̄ fac̄ dn̄m. ſed traditō ut. C. de pact̓. l. tͣdicōrdꝰ ⁊ .s.
de reꝝdi. 5. ꝑ tͣditōꝫ. et. ff. de acquir̓. poſ. l. iuſte Sꝫ quid in rei ve. ſi res eſt aliena ⁊ in ea ꝓnūciet̉ et ex ea cauſa mi chi tradat̉. ℟. idē cū em̄ publiciana mihi detͣ qn̄ a non do nino michi adiudicatur ⁊ tradit̉. ut. ff. de public̄. l. iij. ī fi. ergo vbi eſt dn̄s. dꝫ ex ſententia tradicō me dn̄m facere vt ff. de public̄. l. quecūꝫ. P. lex videtur expreſſa. ut. ff. de ꝓ cur̓. l. non ſolum. al̓. pōp. §. ſꝫ hijs. ⁊. ff. de excep. rei iudi. l. ſi inter. nec ob. ꝙ er ror ſit ibi. ex qͦ videa tur dn̄iuꝫ non tͣnſire. quia h̓ error iam re ꝓbari non p̄t iudiciſ ſētentia pͥuatꝰ a qua non fuit appellatum. Iteꝫ nec obſtat ꝙ ſē tentia lata in actione perſonali reo abſolu to ꝙ remanet d̓bitor ut. ff. de cond̓. inde. l iul̓. qꝛ illud habet lo cum in obligatōne q̄ eſt res in corporalis h̓ aūt dicimꝰ de do minio rei corporalis qd̓ facile et ꝓrſus po teſt ſperari ab vno ⁊ alijs dari. ſed non ſic in incorporali. ut. ff ꝓ ſocio. l. ea vero. g ¶ De publiciſ. quia ciuiſia iudicia dicta ſunt vſqꝫ huc. et eti am quedam c̓minalia ſcꝫ c̓ca pͥuata delicta. ut. s. in prin. huius quarti libri. vſqꝫ ad ti. de act. ideo nunc ponit de public̄. act̓. Vblica. per a Vctōnes. immo ꝑ accuſatōes. ¶ Simile hͦ ꝟbū ni mis large poſituꝫ ſic intellige. quia in ci uilibus agitur ut ali quid detur ſed hic vt puniatur, accuſatus. et ita conſiderata petitione conquerentiſ nil hn̄t ſimile in ſpecto fine. nec in principio. cū vnū ꝑ actōꝫ. alteꝝ ꝑ accu ſacōꝫ īſtituit̉. nec ī exe̓cicio. ē ī ciuilibꝫ ꝓbꝫ actor tm̄. ut. C de edē. l. qͥ accuſare. ſꝫ ī c̓mīalibꝫ actor et reus qn̄ꝫ. ut. C. d̓ abol̓. l. fallacit̓. et. C. de fal. l. ubi. In alijs at̄ multa ſunt ſi ml̓ia nā ī ut̓ſqꝫ fit libellꝰ. ut. C. d̓ lit̓. ꝯt̓. aut̓. offerat̉. ⁊. ff. d̓ accuſ. l. libel. Itē ī vt̓ſqꝫ de calūnia iurat̉. ut C. d̓ iur̓iur̓. l. i. in pͥn. ⁊. C. de fid̓ īſtru. l. ult̓. Liꝫ quidam dixer̄t contra ut ar. ff. de bonis eoꝝ. l. i. ac. iter format̉ libellꝰ ℟ ſic k ¶ Et īſtituēdiſ. Sꝫ qua ut ꝯtineat nom̄ accuſaus ⁊ ac cuſati et annū et m̄ſē qͦ ꝯmiſſuꝫ fuit c̓men et locum vbi fuit ꝯmiſſuꝫ et ꝯſules ſub qͥbꝫ ē admiſſū. Item dies dati libelli dꝫ inſeri. ſꝫ dies ꝯmiſſi c̓minis vl̓ hora n̄ eſt ncc̄e. ut. ff. d̓ ac cuſ. l. libelloꝝ. in prin. et in aut̓. de exhiben. rei. §. ſuſcep to ⁊ hꝫ hͦ loc et ī publico et ī pͥuato c̓mīe qn̄ e̓mīalit̓ agit̉. ut. ff. de priua. delic. l. fi. quandoqꝫ tamen hec ſolemnitaſ non eſt neceſſaria. ut in leui. crimine. ut. ff. de act̓. l. leuia.

T
¶ Publica aūt dicta ſūt ꝙ cuiuiſex ppl̓o execucio. eorum plerumqꝫ datur. ¶ Pb̓licoꝝ iudicōrū qd̓ capitalia ſunt. quedam n̄ capitalia Capitalia dici mus que vltimo ſupplicio affitiunt veluti aq̄ ⁊ ignis interdcōne. vel deportacō ne vel metallo. cetera ſi ꝙͣ infamiā irrogāt cū dāno pecuniario. hͨ publica qui de ſūt nō tamē capitalia. ¶ Publica aūt iudicia hͨ ſūt lex iulia maieſtatis. q̄ ī eos qui ꝯtra imꝑatorē vel. rem publicaꝫ aliq̓d moliti ſunt ſuuꝫ vigoreꝫ extēdit cuiꝰ pena are amiſſiōꝫ ſu ſtinēt et memoria rei etiā pꝰ mortē dānat̉ ¶ It̄ lex iuli. de adult̓ijs cohe̓cēdiſ q̄ n̄ ſolū temeratores alie narū nuptiarū gladio pu nit. ſꝫ ⁊ eos qͥcuꝫ maſculis nephandā libidīem exece re audet. ſꝫ ead̓ lege iulia ec ſtup̓ flagiciū puit̉ c̄ qͥs ſine vi vel virginem vel viduā honeſte viuēte ſtupͣuerit Penā at̄ ead̓ lex ir rogat pcc̄oribꝫ. ſi honeſte ſunt. publicacōꝫ ꝑtis di midie eoruꝫ bonoruꝫ. ſi hu ml̓eſ corꝑiſ cohercōꝫ c re ligacōe At lex cornelia de ficcarijs q̄ hoīcidas vl tore ferro ꝑſeqͥt̉. vl̓ eoſ qͥ hoīes occidēdi cā cum te lo ābulāt ¶ Telum auteꝫ ut gayuſ nr̄ ex interp̄tacō ne leguꝫ. xij. ta. ſcp̓tum re reliquit vulgo quid̓ id ap pellat̉ qd̓ ab arcū mittit̉. ſꝫ hͨ ⁊ omē ſigͥficat̉ qd̓ maū cuiuſdā mittit̉ ſequit̉ e̓go vt lignū et lapis ⁊ ferruꝫ hͦ nomine ꝯtineat̉. dcm̄qꝫ ab eo qd̓ ī lōgīquū mitti tͣ a g̓ca voce figuratum et hāc ſigͥficacōꝫ īuenie̓ poſ ſumꝰ et ingreco nomine. Nam qd̓ noſteluꝫ appel lamus. illi belloſ appellāt admonēt nos epigrama ta īzeropholo verbis cau tiſſime ſcp̓ta. ¶ Sicarij au tem appellantur a ficca eo ꝙ ſigͥficat ferrum .i. cultrū Ead̓ lege ⁊ venefici capite
et. C. de accuſ. ea que et idē in caſibus in qͥbꝰ ſine accuſatoe̓ quis damnari p̄t qui .ſ. caſus hijs legibus notantur. ff. ad. . iul̓. de adul. l. i. §. ſi publico. et. C. de teſti. l. nullū. et. C. de ꝓba. l. pnl̓. et. ff. de ſuſpect. tu. l. tutor. §. pͣ. et. C. de calūp. l. i. et. ff. de bo. lib̓. l. qͥ c maior. §. ſi lib̓tus. et idem in notorio c̓mīe ut diximꝰ. ꝑ. l. C. de act̓. l. ea q̄. et idē ī c̓mine falſi. ẜ. b. ut. C. d̓ fal l. vbi. ſꝫ jo ꝯtra. et di cit. ꝙ ibi pͥncipaliter fuit accuſatō falſi īſti a ¶ Qd̓ cuiuiſ. tuta hec ē rō qͣre dn̄r pu blica qͣi publica. ſic. .s. d̓ ſuſpec. tu. §. ꝯn̄ et intellige ꝙ alias poſſit eē abil̓ ad accu ſādū. nō al̓. ut. ff. de act̓. l. qui accuſare b ¶ Pl̓mꝫ hͦ ideo dic̄ qꝛ qn̄ꝫ eſt publica ac cuſacō et tn̄ non ꝯpe tit cuilibet ius accu ſādi. ut ī c̓mīe ſuppoſi ti ptus vbi accuſant ſoli parētes ut. ff. de fal. l. lege corne. §. i. Item ꝓpter accuſati onē adult̓ij q̄ pͥmo de fertur certis ꝑſonis ut. C. ad. l. iul. de ad ul. l. ꝙͣuis c ¶ Pb̓li coꝝ fac̄. ff. e. l. ij. d ¶ Vltīo. ꝙ īt̓ptam̉ mortē. ut. ff. de peīs l. fi. ac. e ¶ Int̓dcōne. q̄ eſt mors ciuil̓. ut. ff. de ꝯtra. tabu. l. ij. in fi. f ¶ Metallo. has pe naſ expone vt diximꝰ quibꝰ mo. ius papo ſolui. §. c̄ autem. ac. g ¶ Infamiā. ut le ze iul. de vi. pͥ. et. jͣ. e 5. Itē. l. iul. d̓ vi pu. h ¶ Capita blica. lia. et iſta appellātur relegacōeſ. ut. ff. e. l i ¶ Moliti ſūt cū effcu. tn̄ ſola volū tas ſuffic̄. ut. C. ad. i iul̓. maieſ. l. qͥſqͥs kAīe .i. aīati corꝑiſnā aīa n̄ in hoīſ ſꝫ ī dei pt̄ate ꝯſiſtit. ſic. C. de ſacroſā. ec. l. ſāctimꝰ. ī fi. ¶ ¶ Et memoria .i. dr̄e ec̄ pꝰ mortē p̄t accuſari. ut bona d̓ferā tͣ ī fiſcū et auferēdo he̓dibꝫ tāꝙͣ īdignis. ut. C. ad. l. iul. ma. l. qͥſqͥs. et. l. ſe. Et ꝙ diximꝰ pꝰ mortē accuſari. intelli gas ī duobꝫ ca. illiꝰ. l. hͦ ē c̄ ꝯtͣ principem vel contra rem publicā ē aīatꝰ .i. niſus ad malū. alias finit̉ morte ut cet̓a c̓ mīa. ut. ff. ad. l. iul. maieſ. l. fi. m ¶ It̓. l. iul. q̄ īt̓ pb̓lica iu dicia numerāt̉. ac. n ¶ Pūit ſac̓legoſ ei nupciaꝝ gladio fe riri oꝫ. ut. C. de adul. l. ꝙͣuis. ī fi. o ¶ Maſculis nam et hͦ caſu armantur iura vt gladio feriantur ut. ff. ad. l. iul. de adul. l. capite qͥnto. melius. C. ad. l. iul. d̓ adul. l. c̄ iure. ac. p Lege iulia. ſcilicet de adui. nam habet hec lex multa ca pitula. vt. ff. de minor̓. l. auxilium. §. ſed ut. et. ff. ad. l. iul. de adul. l. capite. quinto.
q ¶ Sine vj. Quid ſi vi habetur. jͣ. e. §. ſinautē periurum. r Niduam. adicias vel ī puerū. et dic de vidua et deꝟ gīe niſi ſint meretrices vel licite concubine. ut h̓ ſubic̄. hone ſte et. ff. de adul. l ſtuprum. §. i. s ¶ Humiles qui ſunt humiles vel honeſte dic. ut. C. de in ceſt. nup. l. humilē t ¶ Eū relegacōe. h̓ diſtinctō pene falut ī t̓bꝰ cāibus ī qͥbꝫ cō iniitit̉ ſtupꝝ et tam̄ maior pena īponit̉. pͥꝰ ē ſi qͥs ī pueꝝ cō mittit qꝛ tūc gladio puīt̉. ut. s. e. §. itē et qn̄ tutor ſti prauerit eā cuiꝰ ē tutor. ut. C. ſi tu. pupil. ſuā. l. i. It̄ ſi fuerit ſtupͣta a liqͣ a ſuo ꝓp̓o ẜuo. ut. C. de ml̓ie. q̄ ẜ. ꝓp̓e ſe im. l. i. Et noͣ penam ſti pͥ eē qͥnquēnalē. n̄ qn̄ ꝑ vī ꝯmittit̉. tūc ei ſine p̄finitōe tꝑis p̄t inſtitui. ut. ff. ad. l. iuj. de adul. l. mari ti. §. quīquēniū. et. §. u ¶ Item lex Ifi. cornelia .ſ. ꝯputatur inter pb̓lica iudicia. x De ficcarijs. qͣre ſic dicatur dic ut. jͣ. e. .§. ficcarij. y ¶ Perſeqͥt̉ .i. ꝑſeqͥt̉ eos qui homīcidit in fecerunt cum ferro. nec eī ꝑ hāc legē oc ciditur occidēſ. ſꝫ de portat̉ et omīa bona ſua pb̓licāt̉ ut. ff. ad l. cor. d̓ ſic. l. eiuſdum .§. legis. et. l. pnl̓. ul̓ dic ꝙ ꝑſeqͥmur ho micidas ferro. qꝛ eoſ occidimus hodie. vt ff. ad. l. cor. de ſic. l. iij. §. ſꝫ ſolet. z ¶ Ambulāt lꝫ eoſn̄ occidant. ut. C. ad. l. cor. d̓ ſic. l. is qui. Et noͣ ca. ex quibus ali quis hac lege tenetur. ut. ff. ad. l. cor. de ſicca. l. i a ¶ Sequitur ut. s. de int̓dic. §. qͥ at̄. b ¶ Figuratum hoc totum quod ſequitur omittas. c ¶ Siccarij. a ficca. vn̄ videbat̉ ꝙ tm̄ qͥ cum ficca occiderēt hac lege tenerētur. Sed tamen generalius hodie accipit̉ ficca et telum per interpretationem. ut. s. ꝓx. §. Eſt auteꝫ ficca ut ſubicit cultellus utrūqꝫ incidens quem portant pe regrini quandoqꝫ in baculo quodam ita ꝙ non patet. vnd̓ ꝟſus Eſt ficca mucro latens ficcarius inde vocatur. f ¶ Eadē lege .ſ. q̄ dicit̉ cornelia de ficcarijs et veneficis. nam plus eſt hominē occidere veneno. ꝙͣ gladio. vl. C. de mathemat̉. l. i. Accurſius florent inus. g ¶ Adioſis .i. artificijs odioſis. nā omnis ars eſt bona. h ¶ Suſurris ideſt incartationibꝫ. nā hͨ ſcīa r̓probata eſt. ut. C. de male. et mathema. l. eoꝝ. Aecur. floren.

IIII
dānāt̉ qͥ artibꝰ odioẜ tā veneīſ ꝙͣ ſuſurriſ magicis hoīes occiderint. vl̓ mala medicam̄ta publice vedi derīt. ¶ Alia deīde lex aſꝑ rimū c̓mē nouā pena ꝑſeq̄ t̉ q̄ popeiana de ꝑicidijſvo cat̉ qͣ cauet̉ ut ſi qͥſꝑetis a̓ filij ā om̄ino affinitatis eiꝰ que nuncupacione parici dij ꝯtinetur fata preꝑaue rit ſiue clā ſiue palā id au ſuſfuerit necnō id cuiꝰ do lo malo id ſcm̄ eſt vl̓ ꝯſciꝰ c̓miniſ exiſtit lꝫ extͣneꝰ ſit pe na paricidij puniet̉ ⁊ ne qꝫ gladio neqꝫ igͣbuſneqꝫ vlli alij ſolēni pene ſubicie tur ſꝫ inſutus culeo cuꝫ ca ne ⁊ gallo gallinacio ⁊ vi pera et ſymea et int̓ eas fe rales anguſtias ꝯprehen ſus ẜm ꝙ regionis qͣlitas tulerit vl̓ ī vicinū mare ul̓ in amne ꝓiciat̉. ut om̄ium elemētorū vſu viuuſ carē incipiat et ei celū ſuꝑſtiti terra mortuo auferat̉. Si qͥs aut alias cognacione vl̓affinitate ꝑſonas iūctaſ necauerit pena legiſ cor nelie de ficcarijs ſuſtinebit ¶ Itē lex cornelia de fal ſis que ec̄ teſtamētaria vo catur penā irrogat ei qui teſtm̄ vl̓ aliud inſtr̄m fal ſuꝫ ſcp̓ſerit ſigͣuerit recita uerit ſubiecerit vel ſignuꝫ adulterinū fecerit ſculpſe rit exp̄ſſerit ſciēs dolo ma
lo eiuſqꝫ legis pena in ſer uos vltimuꝫ ſuppliciū eſt qd̓ et in lege de ficcarijs ⁊ veneficis ſeruat̉ in liberis vero deportatō ¶ Itē lex iulia d̓ vi publica ſeu p̓ua ta adu̓ſus eos exorit̉ qͥ vī verarmatā vel ſine armis ꝯmiſerit. ſꝫ ſi quidē arma ta vis arguatur. deporta cio ei ex lege iulia de vi pu blica irrogatur Si vero ſi ne a̓mis in terciā ꝑtem bo noruꝫ ſuorum publicacio imponit̉. Sin autem ꝑ vī raptus ꝟginis vel vidue vl̓ ſcē monial̓ vel alie fue rint perpetͣti tūc ⁊ pcc̄oe̓ſ ⁊ hij qui oꝑe flagicio ded̓ runt capite puniunt̉ ſcd̓m nr̄e ꝯſtōnis diffinitionem ex qua hͦ apcius poſſibile eſcire ¶ Lex iulia pecula tus eos punit qui publicā pecunia vel re ſacram vel religioſam furati fuerint. ſꝫ ſi quidē ipſi iudices tꝑe aminiſtracōis publicaſpe cunias ſubtraxerint capi talia aīa aduerſione puni unt̉. ⁊ non ſoluꝫ hij. ſꝫ et qͥ miniſterium eiſ ad hͦ adhi buerint vel qͥ ſubtͣctas ab hijs ſciētes ſuſceꝑint. Alij vero qͥ in hāc lege incide rint. pene deportationis ſubiūgent̉ ¶ Eſt et int̓ pu blica iudicia lex fauia de plagiarijs q̄ int̓dum capi tis penaꝫ ex ſacris ꝯſtōibꝫ
d ¶ Occiderint ec̄ ſine dolo. ut. ff. d̓ peniſ. l. fiquis aliqͥd. qui abortōis. ſecus ī cornelia. qꝛ dolus eſt nccͣriꝰ. nec ſuffic̄ etiā lata culpa. ut. ff. ad. l. corne. de ficca. l. in lege. e Parētis. parētes accipe et filios uſqꝫ ad infinitū. ut. ff de in ius vo. l. quiqꝫ. §. fi. et. l ſed ſi hac. §. liberos. accur. f ¶ Affectōis. alias affinitatis. vel aliter affectoris. g ¶ Cōtinet̉. Sꝫ qui ſunt qui hac appellatōne ꝯtinēt̉. ℟. ſuꝑiores ⁊ īferiores ut diximꝰ It̓ collaterales ut fr̄es ꝯſo b̓ni et patrueles. et ꝓximioreſ eis. It̄ af fines qͥdā vt vxor nu rꝰ. gener. vitricꝰ p̄ uignꝰ. et ſoceri et ec̄ pronꝰ. ut. ff. e. ſ. j⁊. l ſꝫ ſciend̓. et. l. cū pat̓ h ¶ Preparauerit forte et ſi nō decide rit ẜꝫ pla. et fa. ꝓ eo ff. e. l. i. ī fi. vl̓ dic il lū ſpecialē caſū ac. i ¶ Exͣneus. nota exͣ/ neū pluſ puniri ꝙͣ ſi ipſe occidiſſꝫ. ut h̓ ⁊ ff. e. l. vtꝝ et. l. ſciē te k ¶ Vl̓ ī amnē id eſt flum vl̓ ſih̓ vici nan̄ ſunt beſtijs ſbici tur. ut. ff. e. l. pnl̓. l ¶ Suſtīebit. ſꝫ non ne ⁊ qͥ ſuꝑiores ꝑſo ans occidit hac lege cor. tenet̉. vid̓t̉ ꝙ ſic ut. ff. e. l. ij. Sꝫ ꝯtͣ. C e. l. i. Dic e̓go ꝙ hac lege cornelia tenet̉. ſꝫ non accuſatur. Vel dic ẜm jo. ꝙ tenetur eadem pena capitali ſed maior h̓ imponit̉ m ¶ Teſtāria. ideo ſic̄ d̓ca. quia et de te ſtamēto falſo ibi agi n ¶ Inſtr̄ꝫ .ſ. ēpcō tͣ naſe vl̓ alicuius ꝯtra o ¶ Scpͥſerit. ctus. et ita veritatem mu tauit. ut ī aut̓. d̓ fi. īſt .§. j. in principio p ¶ Signauerit .i. ſi gillū qd̓ in teſtm̄tis apponit̉. ut. s. de teſ. .§. poſtea Itē ſignuꝫ qd̓ cartis imponitur ut qn̄ꝫ faciliꝰ fiat ꝯꝑ acō ex inſtrum̄tis. ut in aut̓. de fi. inſtru. .§. oportet. q ¶ Suppliciū. qd̓ in terp̄tam̉ mortē. ut. ff. de penis. l. ultīa. r ¶ Deportatō. ⁊ oīꝫ bonoꝝ publicacō. et ſic nota ꝙ ex eodē ꝯmiſſo plus ſerui qͣ liberi puniuntur. ut
H. et. ff. ad. l. cor. de fal. l. i. §. pnl̓. et. ff. ſi ex noxͣ. cā aga. l. pnl̓. aff. de pen̄. l. in ẜuoꝝ. ȳmo et int̓ liberos mag̓ puniū tur minores ꝙͣ maiores. ut. ff. de incen. rui. nau. l. pediuſ s ¶ Itē lex nō ex maioritate delicti maiorē penā imponi. ut h̓ ⁊. C. ad l. iul. d̓ vi. l. i. ⁊ fa. s. d̓ īt̓dic. §. qͥ at̄ It̄ h̓ dāna tꝰ fit īfamis. ut. ff. ad. l. iul. d̓ vi. pͥ. l. i. i. ℟ ſerit ſtu. ut t ¶ Sinat̉. dixͣ. s. qn̄ ſine vi aliqͥſ ꝯmi s. e. §. nūc qn̄ vi vel ꝯtinua cū ſuꝑiori. ꝓx. §. u ¶ Cōſtōis. ut. C. d̓ rap. ꝟ. l. j. x ¶ Pb̓licā. f. ciuit̓ ro ne non alteriuſ. ut. ff. de furt̓. l. ob pecu niā. ff. ad. l. iul. pe. l. iiij. §. pnl̓. y ¶ Sacrā ut calices et thuribula q̄ ſacͣ ſūt ut. s. de r̄ꝝ. di. §. nul lus z¶ Religioſam. ut ornam̄ta ſepulcro ꝝº a Furati ſūt vl̓ ec̄ immiſcuer̄t ita ꝙ dā nificauer̄t rē pb̓licaꝫ ut. ff. ad. l. iul. pec. l. .i. b ¶ Mīſteriū .ſ. adiutoriū c SSuſce per̄t .ſ. ad cuſtodiēd̓. d ¶ Deptatōis depor tant em̄. Et nota ꝙ qͥnquēnio durat hec actō. ut. ff. ad. l. iul. pecul̓. l. peculatꝰ It eſt ſpecial̓ ī eo ꝙ cōtͣ he̓des īchoet̉. ut. ff. ad. l. iul. pecul̓. l. fi. i ¶ De plagiarijſ. id̓o ſic d̓ca. qꝛ orbato pa tre filio vl̓ dn̄o ẜuo hͨ lex punit orbantē hꝫ em̄ loc qn̄ aliqͥs diſ tͣhit alienū ẜuū vel fi liū. ita ꝙ pr̄ vl̓ dn̄s n̄ p̄t t̓hr̄e. ut. ff. ad. l fa. de plag̓. l. i. et. l. lege ⁊. l. eu. ⁊. l. pnl̓ .§. fi. Item tenetur qͥ liberū hoīeꝫ d̓ loco ī locum tͣnſꝑtat. ut. C ad. l. fa. de plag̓. ⁊. qm̄ et hͦ ſi dolo fac̄. n̄ al̓r. ut. ff. ad. l. fa. l. legis fauiane. Item hac lege tenet̉. ſi qͥs ẜuū ī fuga ꝯſtitutuꝫ vēdat ita ut empcio ſtatī teneat. ut. C. ad l. fa. de pla. l. ī fuga. f ¶ Int̓dū .ſ. maioreꝫ aliqn̄ mīorē capita lē c̄ capital̓ aliaſ fi mīor aliaſ maior. naꝫ ingenuus nobit̉ ī me tallum. ignobil̓ gla dio feritur ſeruus ut libertus beſtijs ſubi citur ut. C. ad. l. fa. d̓

I
irrogat int̓dū leuiorem. ¶ Sūt p̄terea publica iu dicia. lex iulia de ambitu lex iulia repetūdaꝝ et lex iulia de anona et lex iulia de reſiduis q̄ de certis ca pl̓is loquunt̉. et aīe quidē amiſſione non irrogant a lijs autē penis eos ſubici ūt qͥ p̄cepta eaꝝ neglexe rit. ¶ Sꝫ d̓ publiciſ iudi cijſ hͨ expoſuimꝰ. ut nobis poſſibile ſit ſummo digito et qͣſi ꝑ indice̓ ea tetigiſſe Alioquī diligentior eoꝝ ſciēcia vobiſ ex latōribꝫ di geſtorū ſeu pandectarum libris d̓o ꝓpicō aduēt̉a eſt
Iuſtiniani Ceſaris precla riſſimum inſtitucionū opꝰ in celebratiſſima vrbe baſi lienſi. quaꝫ aeris clemēcia agri vbertas et hominum induſtria ceteris vrbibus preſtanciorem facit. terſe nitide et emēdate impreſ ſum eſt per Mihahelem Venẜler. expletū deniqꝫ Anno noſtre ſalutis ſeptu ageſimo ſexto poſt milleſi mum et quadringēteſimū pridie kalendas luriij.
P er catedras opus illud eat per pulpita celſa. nſtitutoꝝ Caeſaris eximium. t doctos adeat lubet inſignis baſilea. nde ſibi et domino magnus honos rediet. H oc ſtudioſa manus labor ingenium Mihahelis Venſſers. exterſe impreſſerat et nitide. M ille quadringentos numerat ſex ſeptuaginta. C um noſtro maij cōdice finis erat.
pla. l. fi. et. ff. ad. l. fa. l. fi. in fi. Itē quedā ciuil̓ pena olim imponebat̉ q̄ ceſſat hodie. ut. ff. e. l. fi. a ¶ Iulia q̄ hꝫ lo cū in qͣtuor caſibus. Primo ſi quis dederit clam pecuniam ut aliquem ſortiatur honorem. non in ciuitate roͣna. nā ibi ceſſat hec lex. cum princeps ibi eligat. ut. ffad. l. iul. d̓ambi l. i. inprin. Ideo dixi clam. qꝛ palam poteſt. ut ff. d̓ pollic̄. I i. §. i. et. ff. de of. preſi. l. barbarius. Secundo habet locuꝫ cum quis ſtat in magiſtratu vltra annum. ut. C. ad. l. iul. d̓ anibi. l. i. Tercō ſi qͥſ ingredit̉ domum iu dicis ꝯgnoſcentis de cauſa criminali. ut. ff ad. l. iuj. de ambi. l. i. Item in quarto ſi qͥs iudex nouū vectigal̓ inſtituerit. et eſt pe na centū aureorum. ut. ff. ad. l. iul. de am bi. l. i. ſꝫ in caſu deꝑ tatur qn̄ .ſ. bis idem offitium eſt aſſecutꝰ ut. C. ad. l. iul. de an bi. l. i. ſed fallit in aſ ſeſſore. ut. C. de aſ ſeſ. l. liceat Item ī ꝓ conſule. ut. ff. de offi ꝓconſu. l. an̄pnl̓. vl̓ dic ibi ſex faſtibus id eſt ſex menſibus. qꝛ tm̄ durabat eius offi cium. b? Repetundarū. q̄ habet locum quando iudex per pecuniā fa cit aliqͥd vel omittit ut. ff. ad. l. iul. t̓pe t̓. l. i. iij. iiij. v. vj. et vij. eſculentum tamē poteſt accipere iur̄ veteri. dummodo non nimis magnum. ut. ff. de offi. ꝓcō. ſolent in fine. ſꝫ iur̓. nouo. non niſi qn̄ deficeret ſalarium. ut ī aut̓. ſcpͥ. exempla ⁊cͣ. in medio prime col. pena autem huius legis eſt ciuilis ī quadruplum. ut. C. ad. l. iul. repe. l. i. criminalis extra ordi nem. ut. ff. ad. l. iul. lex iul. §. hodie. c ¶ De annona. hec lex locum habet quociens quis fac̄ vt annona carior ſit. et eſt pena in ea ſtatuta. xx. aureoꝝ. ut. ff. ad. l. iul. de anno. l. ij.
d ¶ De reſiduis. et h̓ lex locum habet quando aliquid ſuꝑ fuit ex aliqua adminiſtratione publica. et ipſe vſum ſuum cōu̓tit cui erat illa admīſtratio ꝯmiſſa. ut. ff. ad. l. iul. pec l. ij. et. l. iij. §. lege pena autem huius legis eſt in tercia ꝑ te ꝙͣ accepit amplius ꝙͣ debet. qd̓ pla. ſic dixit ut eſſet in q druplum Vel dic̄ amplius tercia parte. quia punitur ī ſin plum. et ī. iij. ꝑte ſimpli. ut. ff. ad. l. iul. pecu. l. iiij. §. ſꝫ et o pecuniā in fi. maxīe qꝛ pene r̓ſtigēde ſūt. ut. ff. de pen. l. i interpretatione. e ¶ Subiciunt .ſ. lo ges. f¶ Saꝝ .ſ. le gum. nam in ꝯtracti bus et alijs q̄ debēt de iure ſortiri effecm̄ et non ſortiuntur. iu dicat lex non valere ut. C. de. le. et con. l. non dubium Item in crimīa libus varie cō ſtituuntur pene qua rum quedam ſunt or dinarie que ſcilicꝫ ha bent certam penam aliqua lege indi ctam. ut patet ꝑ ml̓ tas rubricaſ. fr. d̓ ph̓ iudi. et in ſequentibꝫ Alie ſunt extraordi narie. ut. ff. ad turpi l. in pri. et. ff. de extͣ. or. cri. l. i. et in ſeqn̄. ti. uſqꝫ ad ti. de pub̓. iud̓. ac. g ¶ Summo. id eſt lō giori digito cum qͦ qͥſ tangere p̄t altius ꝙͣ cū alijs qͥ d̓r medicus al̓ medius. h ¶ Per indicem .i. per alium digitum qui dicitur index. Vel dic̄ melius ꝙ h̓ dicta ſunt ut ſint index ſiue demonſtra. cio aliorum dicendorum ſicut et ſub gallina ouum dimittit̉ ad hoc ut ibi alia faciat oua. et idem in hijs que accipiunt̉ a columbis. i ¶ Aduentura eſt. ut. ff. de public̄. iud̓. per totum librum. uſqꝫ ad librum de appellationibus qui ſequitur. ¶ Explicit apparatus inſtitutionum.