De ver. ſigni.
CCCCXI
Orus ē exercēdaꝝ litium locus a faudo dictus ſiū a foroneo regequi pͥmꝰª grecis legē dedit. cōſtatᵇ aūt forus cā lege ⁊ iudicio. Cauſaᶜ a caſu quo venit.Eſt .n. materia ⁊ origo negocijnedum diſcuſſionis ex animepatefacta. que dum ꝓponiturcauſa eſt dum diſcutiturᵈ iudicium dum finitur iuſticiaUocat̉ aūt iudiciumᶠ qͣſi iurꝭdictio. ⁊ iuſticiaᵍ qͣſi iuris ſtatusʰ. Iudicium auteꝫ priusinquiſitio vocabat̉. vn̄ ⁊ aucͣtoritas iudicioꝝ p̄poſitos q̄ſtores vel q̄ſitores vocamus.Negociūˡ multa ſignat mō actum alicuius rei cuius ꝯͣriuꝫeſt ocium: modo actionemcauſe quod eſt iurgiumˡ litis⁊ dictuꝫ eſt negociū. id ē ſineocio. negocium aūt in cauſisnegociatio in ꝯmercijs dicit̉vbi aliquid datur vt maioralucrentur. Iurgium dicitur:quaſi iuris garriū: eo ꝙ hi q̄cauſam dicunt iureᵐ diſceptant. Lisⁿ aūt a contentiōe limitis prius nomē ſumpſit de
qͣ virgiliusº Limes erat poſitus litē vt diſcerneret agri.Cauſa aut argumentoᵖ aut ꝓbatione ꝯſtat. Argumentumnunqͣꝫ teſtibꝰ nunqͣꝫ tabulisdat ꝓbatōeꝫ. ſed ſola inueſtigatione inuenit veritatē. vn̄dictum eſt argumentū argute inuentū. Probatio aūt teſtibꝰ ⁊ fide tabulaꝝq conſtat.In omni quoqꝫ negocioʳ heꝑſone q̄runt̉: iudex accuſatorreus ⁊ tres teſtesˢ. Iudexᵗ dictus quaſi ius dicens populo ſiue quod iure diſceptet iure autem diſceptare: eſt iuſteiudicare. non eſt ergo iudex ſinon eſt in eo iuſticia. Accuſator vocatus eſt quaſi cauſator. qꝛ ad cām vocat eū queꝫappellat. Reusᵛ a re q̄ petiturnuncupatur. quia qͣꝫuis conſcius ſceleris non ſit: reus tn̄dicitur qͣꝫdiu in iudicium ꝓre aliqua petitur ¶ Teſtes antiquitus ſuperſtites dicebantur eo ꝙ ſuper cauſe ſtatu ꝓferebantur. nunc parteˣ altera ablata nominis teſtes vocantur. Teſtes autem conſi-
lv. d. qͥꝑtē. ⁊. l. d. dn̄o ſcō. a ꝓprietate hoboꝝ nō ē recedendū niſi qn̄ ꝯſtat volūtatē loquētꝭ al̓r voluiſſe. ff. de leg.iij. nō al̓r. ⁊ imꝓprietates nō ſunt trahēde ad cōſequētiā. ſꝫ ſunt excuſande. Ala.Oāuis. rite .i. ẜm originariā ꝟbi ſignificatōeꝫ.a ¶ Prioratꝰ. cuirā. ſic ponit̉ .i. q. iij.ſaluator. ⁊ ē dignitas ꝑ ſe ſic dicta.Orꝰ. pͥmL.L vij. d. moiſes. b.b ¶ Cōſtat. ex tribus vt h̓ dic̄. nontāqͣꝫ ex ſuis ꝑtibꝰꝯponētibꝰ. ſꝫ ornātibꝰ potiꝰ ⁊ improprie d̓r locꝰ ꝯſtareex his ſic̄ dicūt̉ veſtes ꝑtes hoīs adornatiue. vn̄ illudꝑs qͣꝫ mīma ē ip̄apuella ſuic ¶ Cā a caſu ⁊ itaē ca. an̄qͣꝫ rn̄deatꝑs alterā. eſt gͦ cāres in dicēdo poſita cū impoſitionecertaꝝ ꝑſonaꝝ .ſ.actoris ⁊ rei iudicis ⁊ teſtis. ⁊ ideod̓r a cāu. qꝛ frequēter caſualit̓ occurrerūt p̄ter voluntatē hoīs.d ¶ Diſcutit̉. iudiciū. ⁊ ſic vr̄ ꝓceſſu tꝑis mutar̄ nomē. ⁊ exēplificatde iudicio d̓ tertiaꝑte etiā fori.e ¶ Dū finit̉. iuſticia. hͦ exēplificatſcd̓am ꝑtē fori. ⁊ita ex iſtis tribꝰ ꝑtibꝰ ꝯſtat forꝰ vt dcm̄ ē. ⁊ idē eſſe vidēt̉ iſta tria in ſub̓a.ſꝫ aliā denoīatōꝫ aſſumūt diuerſo tꝑe.f ¶ Iudiciū. iudiciū ē legitimꝰ actꝰ duaꝝ ꝑſonaꝝ actoris. ⁊ rei ſuꝑ eadē q̄one ſub eodē iudice ꝯͣcta. Lau.g ¶ Iuſticiā. Iuſticia ē ꝯſtās ⁊ ꝑpetua voluntas iusſuū vnicuiqꝫ tribuēs. inſti. de iuſtic. ⁊ iur. in prin. ⁊ s. inprin. li. in ꝯſti. grego.h ¶ Iuris ſtatus. Lex .n. ſtatus iuris ⁊ vere. qꝛ ꝑ ſnīaꝫius nō ꝯſtituit̉. ſed ſtatus iuris declarat̉. ff. ſi ſer. ven. ſic̄§. ſed ſi q̄ritur.i ¶ Negociū. qꝛ. sͣ. fec̄ mētōꝫ de negocio. ibi origo negocij ⁊c̄. on̄dit qͥd ſit negociū qͣſi negās ociū.k ¶ Actōꝫ cāe. in hac ſignificatōe ſumit̉ .s. vbi dicit origo negocij.l ¶ Iurgiū. hͦ exponit qd̓ dixit .s. qd̓ ē iurgiū litism ¶ Iure diſceptatū. ar. ꝙ iurgia n̄ ꝑtineāt ad p̄ſbr̄osqꝛ n̄ tenent̉ eſſe iuriſꝑiti xxxvij. di. q̄ ip̄is. nec aduocarepn̄t niſi in certꝭ caſibꝰ. s. de poſtu. c. vl. ſecus de archidyacono. xxv. di. c. i. R.n ¶ Lis. qꝛ fec̄ mētōꝫ litꝭ. sͣ. vbi dixit iurgiū litis exponitmō qͥd ſit lis. lis .n. ciuile cāꝫ on̄dit tm̄. ⁊ nō crīalem. ff. e.ti. litiso ¶ De qͣ ꝟgiliꝰ. ar. hēs h̓ ꝙ poſſumꝰ inducere ꝓ nobis
libros gētiliū ſiue paganoꝝ. xxxvij. di. ſi qͥd veri. ⁊. i. q. i.dn̄s declarauit. ibi. ſi gͦ ⁊c̄. Ber.p ¶ Argumēto. argumētū vocat naͣlē ꝓbōeꝫ q̄ ſit ꝑ localē argumētatōꝫ. ⁊ ita ē ar. ꝙ in indicio valet naͣl̓ ꝓbatio. ar. ꝯͣ. i. di. ꝯſuetudo. ⁊ sͣ. de elec. bone .i. ibi negātꝭ factū ꝑ reꝝ naͣꝫ ⁊c̄. a ꝯͣrio ⁊ nō ꝑ teſtes l̓inſtr̄a vt littera ſequēs dic̄. Un̄ dictabul̓ .i. inſtr̄isq ¶ Tabulaꝝ. hiceq̄ꝑant̉ teſtes etinſtr̄a. qꝛ parē viꝫhn̄t in litibꝰ exericēdis. C. de fi. inſt.in exercēdis.r ¶ Negocio. nōnotorio qd̓ exercetur in forma iudicij.g ¶ Tres teſtes.ar. ꝯͣ. ſi. ij. q. iij. §. v.bi nūerus. ⁊. ij. q.iiij. c. i. ⁊ sͣ. de teſti.licꝫ vniuerſis. vbid̓r in ore dn̄oꝝ veltriū teſtiū ⁊c̄. pōtdici ꝙ hic dic̄ tresteſtes ꝓpt̓ triplicēmodū ꝓbādi .ſ. ꝑteſtes inſtr̄a ⁊ argumēta de qͥbꝰ ꝓmi ſit. vel potiꝰ dicas ꝯfeſſioneꝫ. qꝛqͦdlibet iſtoꝝ triuꝫlegittīaꝫ fac̄ ꝓbōnē ſiue ꝑ teſtes inſtrumēta ⁊ ꝯfeſſionē. s. de reſti. ſpol̓.cū ad ſedē. in fi.t ¶ Iudex. ſic. xxiij. q. ij. c. i. ⁊ ſupple hic bonus. qꝛ qn̄ꝫ malus ē iudex. iij. q.vij. iudicet. §. vl. qꝛ ⁊ ꝓ meritis ſubditoꝝ diſponit̉ a deovita rectoꝝ. ij. q. vij. c. i. ⁊. vi. q. i. ex merito. ⁊. viij. q. i. audacter. Ger.v ¶ Reus a re. ⁊ non a reatu. xv. q. iij. c. vl. ⁊. iij. q. ix. noneſt. Ber.x ¶ Parte ablata. eſt hic figura q̄ d̓r aufereſis. cū principium dictionis aufertur ẜm ꝙ pꝫ hic. Eſt ⁊ figura aliaqd̓r ꝓ ſompopeia .i. ꝯfirmatio noue ꝑſone. de ꝯſe. di. iiij.q̄ris a me. ꝟſus fi. Item antonomaſia cum ꝑ excellentiam aliqͥd alicui attribuitur quod cōe eſt plurium. vtcum dico apl̓s. intell̓r paulus. xxij. q. vij. apl̓s. ⁊ cuꝫ dico vrbs intell̓r roma. s. de pe. ⁊ re. ſignificauit. Synodoche cū ꝑs ponit̉ ꝑ toto. xxxij. q. iiij. meretrices. xiiij. q. v.penale. Antiphtoſis. cum ponitur caſus ꝓ caſu. lxxv. d.ordinationes. xviij. q. ij. quidam. Liptote cum plus d̓r⁊ minus ſignificatur. xxxij. q. vij. quid in omnibꝰ. Pleonaſmos. cum ſuperabundat dictio. vt iſte videt oculomonachum regularem. xx. q. iij. preſens. Themaſis. cuꝫeadem dictio interciditur. ff. de mino. l. quod ſi de ſpeciali. ff. de rei. ven. ſi poſt acceptum. Syncopa. cum quid aufertur de medio dictionis. viij. q. i. audacem ꝓ audaciqͣꝫtater. Ironia cum quid per deriſionem .i. ꝑ ꝯͣrij
cc 5