dictoꝝ de virtute nutritiua et motiua
NrſiChordeIn corꝑe animalis ſuntLigamentaUeneArterie¶ Muſculus (qͥ eſt inſtrumentū motus voluntarij. et quo cōplet̉ motus vniuſcuiuſqꝫ mēbri) eſt mēbrū neruoſuꝫneceſſario. Cum em̄ dictū eſt in cōmentarijs in capitulo de tactu carnem eſſe mediū in tactu et tactū eſſe diffuſuꝫ ꝑoīa mēbra motiua. eo ꝙ motus nō eſt ſine ſenſu. Oportet hoc mēbrū etiaꝫ eſſe ex carne. et qꝛ caro laxa eſt et mollisꝑ ſeip̄am. et mēbrū qd̓ dat motū alij debet eſſe ꝯſeruatū. ideo oportet carnem talē eſſe inuolutā pāniculo in quo cōſeruetur. Cum igit̉ reticulatim diuidat̉ neruus motiuus oportet vacua reticulatōnis impleri ꝑ carnē in qua neruus diſpergit̉. et ideo neruoſa eſt. et appellat̉ caro. Et vt ꝯſeruetur oportet ip̄a fila nerui circūtexi ſibi in panniculum qͥ ꝯcludat eam. et ꝯuoluat vt colligatur virtus eius ne defluat in carnis molliciē. Nullus aūt motor corꝑeusregit in motu aliud aliquid qd̓ inordinatū habet motū ꝑ ſeip̄m niſi aliquo corporeo trahente et relaxante id qd̓ regitur. ſicut cor regit mēbra et ſicut ſeſſor equū et idē eſt in om̄ibus alijs. Et ideo muſculus mouens habet in medio ſui neruū ꝑ ſe tranſeuntē ſicut axemqͥ veniens ꝑ extremū ſuum ad mēbrū. alligatur mēbro et ꝑ illum trahēdoet laxando mouet mēbrū. In medio quidem ſui hꝫ. qꝛ oīs virtus in medio ꝯfortat̉. et ideo cum colligit̉ muſculꝰ mēbri trahitur verſus muſculū. et cum laxatur muſculus mēbrum redit et recedit a muſculo. Contingit tamē ꝙ aliquando tenuis eſt muſculus et chorda ꝑua et ſubtilis. Ita ꝙ vix videt̉ aut etiam viſum fugit om̄ino Hoc em̄ qd̓tranſit ꝑ inuſculū et mēbro qd̓ mouet̉ alligat̉ vocatur chorda. Et ex his ſcitur ꝙ om̄is chorda eſt neruus qͥdam.ſed nō om̄is neruus eſt chorda. Et ergo quidam arabes dicunt ꝙ chorda eſt meguar muſculi. id eſt axis. Quandoqꝫ mēbrum plures habet muſculos in oppoſitos ſitus mouentes ſicut oculus et tunc vno ſe colligēte et ad ſe mēbrum trahente alter extendit̉ et vt laxet chordam ſuam ne motum impediat extendit ſe verſus mēbrū. Et ſi ambo ſe contrahunt in oppoſitos ſitus trahentes tunc mēbrum directe ſtans inter vtrūqꝫ ꝯtinetur. Ligamentū vero nō eſt neruus ſed multo durius neruo et terreſtrius. et ideo nō habet ſenſum ſicut predicta nec a cerebro deſcendit ſed in colligatōne duoꝝ oſfium egredit̉ ex vtroqꝫ in vtrūqꝫ et dilatat ſe ſuꝑ iuncturā ſicut inuolutus funis Senſu aūt caret. qꝛ ſi haberet ſenſum. ꝯtinuum haberet dolorē ex motu et ꝯcuſſione oſſium in iuncturaUene dicuntur. qꝛ ꝑ eas venit ſanguis. Eſt em̄ vena ꝯceptaculū ſanguinis qd̓ aggion greci appellant mixti cōfuſiqꝫ cum ſpiritu naturali in quo plus ſanguinis eſt ⁊ minus ſpūs. Arteria vero eſt ꝯceptaculū ſpūs naturalis mixti confuſiqꝫcum ſanguine in quo plus ſpūs eſt qͣꝫ ſanguinis. UIena immobilis eſt et exploratur emittendi ſanguinis gratia.id eſt ꝓpter phlebotomiā. Arteria vero motu ſuo et pulſu habitum febriū oſtendit. ſphigmos vocat̉ apud grecos.ip̄a intenſio motus et remiſſio in corde nō arbitraria ſed naturalis. Et oriuntur omēs arterie a corde. Cum em̄ſunt duo cordis ventriculi dexter et ſiniſter. dexter eſt verſus epar ꝯuerſus. et occupatur in attractu nutrimenti etexercicio quod ad illud exigitur ẜmph̓m et peripateticos qͥ dicunt ꝙ ad illum nutrimentū. eleuatur. et ibi accipitvite potentiā et veram formam qͣ ſicut nutrimentū mouetur ad corꝑis mēbra. ſicut ex vniuerſali generatōne formenutrimenti mēbroꝝ. Et ergo ab hoc ventriculo cordis arterie nō poterant oriri. ſed a ſiniſtro Et ab illo due oriūtur arterie quaꝝ vna vadit ad pulmonē et in ip̄o in multa diuiditur ꝓpterea vt aer per eam apulmone ad cor attrahatur et viceuerſa ſanguis a corde veniens qui ſubtilis eſt et ſpiritu plenus nutriat pulmonem. Decurrit em̄ inarterijs aliqͥd ſanguinis vt tactum fuit ſed plus ſpiritus eſt in eis. et ſanguis qͥ in eis decurrit eſt ſubtilis et tenuisOm̄is em̄ nutrimenti pulmonis tranſitus pͥmum eſt ad cor et a corde ad pulmonē. Uene aūt huius ſiue arterieorigo eſt a cordis parte ſubtiliore in loco in quo vene penetrāt in ip̄m. et in hoc ab om̄ibus alijs diuerſificat̉. qꝛ vnāhabet ſimplicem tunicam. et ideo ab antiquis vocata eſt arteria venalis. quia ip̄a ſicut et vena ſanguinis. vnicamhabet ſolum tunicam ſimplicem. Cauſa aūt illius eſt vt mollior et lenior ad dilatatōem ⁊ ꝯſtrictōnem magis obediens. et vt melius et facilius reſudet ex ip̄a quod ad pulmonē dirigit̉ ex ſanguine ſubtili vaporoſo. qͥ magis cōueniens eſt ſubſtantie pulmonis nutriende ſimilis. ꝓpter em̄ cōplementum digeſtionis que facta eſt in corde in ſanguine illo. ꝓpinquus eſt ſimilis factus eſt ſubſtantie pulmonis Nec eſt ei neceſſaria alia digeſtio magna. ſicut alia digeſtione indiget ſanguis qͥ decurrit in ea vena que vocatur vena ventrem habens. maxime ꝓpter hoc ꝙ pulmonislocus eſt circa cor. et vadit ad ip̄m virtus cordis calida facile digetens.¶ Spondiles colli ſunt ſeptem q̄ in om̄i animali inueniunt̉ niſi ſit miraculū ꝙ alicui aliqua addatur vel minuaturSunt aūt oēs in dorſo quod vertitur retrorſum rotūdo ad modum portionis q̄ eſt maior ſemicirculo et habēt an̄illud additamenta ꝑ modum alarum. inter quas et rotundū ſuum eſt foramen ſatis magne quātitatis. per quodtranſit nūcha que eſt vicarius cerebri. Cum em̄ cerebrum dat virtutem ſenſus et motum toti corpori. ideo neceſſe ēvt ꝙ totum cerebrum aliquid ſue ſubſtantie et aliquid ſue ſil̓itudinis mitteret per totam longitudinem. et hoc facit mittendo medullam albam. que per colli et dorſi longitudinem (que nucha vocatur propter neruos ortos ab ipſa) motum toti inferiori parti corporis adminiſtrat. Ale autem ſunt in qualibet. vna quidem a dextris et alteraa ſiniſtris que ale ſunt additamenta quedam defendentia neruos que egrediuntur ab ip̄is de nucha. Inter alasautem os habent durum. per quod concluditur foramen per quod tranſit nucha. et illud in medio ſui habet additamentum paruulum contra foramen quod eſt defenſionis cauſa factum ne aliqd̓ nocumentū incurrat nūcha.