AreſtotelisDe anima

Utrū generatia ſit eiuſdē ſpēi in oībꝰ generantibꝰ Et videt̉ ꝙ ſic. qꝛ potētie diſtīguunt̉ ꝑ actꝰ ⁊ obiecta. ſꝫ in oībusgn̄are ē ex ſuꝑfluo nutrimēti. gͦ videt̉ ꝙ in oībꝰ ſit eiuſdeꝫrōis generatia Soº. nō. qꝛ ꝯueniētia actus ⁊ obiecti inoībꝰ nō eſt niſi in gn̄e. qꝛ nō eſt eiuſdē ſpēi ſuꝑfluū ex quo ēgeneratio in plātis ⁊ aīalibꝰ. nec in vna ſpē plāte ⁊ in alia. ⁊ſil̓i mō eſt in forma inducta ꝑ actū. Et ꝓpter hͦ in illis q̄ ſtꝭeiuſdē ſpēi eſt gn̄atio eiuſdē ſpēi Qꝭ āt nō eſt eodē mō generatio in aīalibꝰ ⁊ plātis pꝫ. qꝛ ꝟtus generatiua taliū nōeſt tm̄ in ſemīe. ſꝫ etiā in radice ⁊ ramis. Succus em̄ in talibꝰ ꝓpter ſil̓itudinē corpoꝝ eoꝝ vbiqꝫ virtutē ſemīs habꝫet ideo vbiqꝫ eſt generationis principium. ⁊ eſt in eis multifaria generatio. Sed in aīmalibus nō eſt ſic vt ſupra patuit. ⁊ ꝑ hoc patꝫ reſponſio ad obiectumQuintum dubtum.Quare ꝟtutes aīe ſenſibil̓ vocant̉ naturales cū tn̄ aīa q̄libet etiā vegetatiua eleuata eſt ſupra naturā Soº Alb̓.Aīa vegetatiua ꝯꝑat̉ vno mō ad aīam ſenſibilē ⁊ rōnalem tūc vires aīe vegetabilis dicunt̉ naturales. eo ꝙ nonniſi ꝑ inſtrumēta pͥmoꝝ corpoꝝ naturaliū oꝑant̉. ⁊ ad naturā in indiuiduo vel in ſpē ꝯſeruandā. Scd̓o mō accipit̉in ſe ⁊ ſic eſt ꝑfectio corꝑis organici exn̄s eleuata ſupra naturā. ſicut alie aīe. ⁊ iō licet nutritiua ſit diffuſa in toto corpore ꝓpter hoc ꝙ vbiqꝫ ſaluat indiuiduū. Et ſil̓r augmentatiua eo ꝙ oībꝰ diametris. ⁊ p̄cipue longitudini pͥncipal̓raddit. ⁊ generatiua in plantis. tn̄ in aīalibꝰ ꝑfectiſſimis hevirtutes ſedes hn̄t determīatas a qͥbus influūt ſuas oꝑationes in corpus. Et ſedes qͥdē nutritiue p̄cipue eſt eparcū calore ſuo alterās ⁊ ad mēbra dirigēs cibū Sedes aūtgeneratiue eſt in teſticulis maſculoꝝ ⁊ feminaꝝEterminatis autem his dicamus conſequenter de omni ſenſuIſte eſt tercius tractatus huiꝰ libri. qui eſt de potētijsſenſitiuis exterioribꝰ. Et diuidit̉ in duas ꝑtes pͥncipales.Qꝛ in pͥma ꝑte determīat de ſenſu ⁊ ſenſibili in cōi. ⁊ ſecūdo de ſenſibilibꝰ in ſpēali Et hoc ibi. Cuiꝰ ſenſus viſus.Quo ad primū cōtinuat dicta dicēdis dicēs. Determīaris his virtutibꝰ aīe vegetabilis q̄ ſunt actōes ẜm quasaīa oꝑatur. eo ꝙ potētie vegetatiue ſtꝭ actiue. Dd̓m eſt deom̄i ſenſu vl̓r ⁊ in cōi. Et poſtea in ꝑticulari de qͦlibet. qꝛ h̓exigit ꝓceſſus quē ponit. p. in pͥmo phyſicoꝝSenſus aūt in ip̄o moueri aliqͥd ⁊ pati accidit. ſicut dcm̄ eſt. Uidet̉ em̄ q̄dā alteratio eſſeAiunt aūt qͥdam ⁊ ſimile a ſimili pati. hoc autēqūo poſſibile ⁊ impoſſibile dictū eſt in vniuerſalibus rōnibus de agere ⁊ patiHic ph̓s aggredit̉ principale ꝓpoſitū dicens ꝙ ſenſusnō eſt de genere potentiaꝝ actiuaꝝ. ſicut potētie vegetatīeſed eſt ꝟtus paſſiua. Et hoc ꝓbat ph̓s tribꝰ rōnibꝰ. Prima eſt Illa virtus eſt palſiua q̄ conſiſtit in moueri ⁊ pati aſuo obiecto. qd̓ formā ſuā agit in organo ſenſus Sed ſic ēde ſenſu. qꝛ ſenſatio videt̉ eſſe q̄dam alteratio licet non ſitvera alteratio. Alteratio vera eſt cū quadā paſſione. ergoſenſus eſt virtus paſſiua. Quidā aūt ph̓oꝝ antiquoꝝ ponunt paſſionē nō fieri niſi ſil̓is a ſil̓i. ⁊ alij dicunt non fieripaſſionē niſi qn̄ cōtrariū patit̉ a cōtrario. Qūo aūt iſta dicta ſūt poſſibilia vl̓ īpoſſibilia dcm̄ ē in pͥº de gn̄atōe ⁊ cortuptōe. vbi poſite ſtꝭ rōes naturales de ip̄o agere ⁊ pati

Habet aūt dubitatōem ꝓpter qͥd ſenſuū ipſoꝝ nō ſit ſenſus Et qͣre ſine his q̄ ſunt extra nōfaciūt ſenſuꝫ inexn̄te igne ⁊ terra. ⁊ alijs elementis qͦꝝ eſt ſenſus ꝑ ſe aut ẜm accn̄tia his Manifeſtū gͦ eſt ꝙ ſenſitm̄ nō eſt actu Sꝫ potētia tm̄vn̄ nō ſentiūt ſenſus ſine ſenſitīo ſicut ꝯbuſtibile nō ꝯburit̉ a ſe ip̄o ſine cōbuſtiuo. comburerem̄ ſeip̄m ⁊ nihil indigeret actu ignem eſſeHic ph̓s ponit ſcd̓am rōnem ad ideꝫ dicens. ſi ſenſuseſſet virtus actiua. tūc ſentiret ſenſibilia que ſunt in organo ſuo nullo extrinſeco mouente. Sunt em̄ in organo ſenſus. ignis. aer. aqua. terra. que ſunt ſenſibilia. Uis autemactiua ex ſe ꝑfecta eſt ad agendū. nec indiget aliquo extrinſeco. Queſtio igit̉ qua querit̉. quare ſenſuū non ſunt ſenſus Ita ꝙ ſenſus ſentiret ſeipſum. nō poteſt ſolui niſi dicatur ſenſus virtus paſſiua. Unde d̓t ph̓us ꝙ manifeſtumeſt ex iam dictus ꝙ ſenſus cum ſit potentia paſſiua non eſtactu ſine p̄ſentia ſenſibilis extra. Et hoc patꝫ per ſimile decōbuſtibili Sicut em̄ illud ẜm ſe id eſt ſine ꝯbuſtiuo acceptum non cōbureretur. quia al̓s ſi ſine illo cōbureret̉ cōbureret ſeipſum. ⁊ hoc eſſet acſi ligna cōpoſita facerent per ſeignē ſine aliquo igne. incendente ea in actu. hoc aūt eſt impoſſibile. Simil̓r ſenſus etiā non poteſt ꝑfici ẜm ſentire inactu ſine p̄ſentia ſenſibilis quod agit in ip̄o formā ſuaꝫ. vtmediāte illa ſentiat in actu. Patꝫ ergo ꝙ q̄libet virtus ſenſitiua mouetur ⁊ patitur a ſuo obiectoQm̄ aūt ſentire dicimus dupl̓r. potētia em̄audiēs ⁊ videns. audire ⁊ videre dicimus. etſiforte dormiens aut iā oꝑans. Dupl̓r vtiqꝫ dicet̉ ⁊ ſenſus vtiqꝫ. hic qͥdem ſicut potētia. ille autem ſicut actu. Simil̓r aūt ⁊ ſentire quare qd̓potentia eſſet ⁊ ꝙ actuHic philoſophus ponit terciam rationē qua oſtenditquomō ſenſus ꝓcedit de potentia ad actum dicens. Sicut om̄e quod eſt potens potētia paſſiua dicit̉ duplicit̓. itaet ſentire dicitur dupl̓r. Primo em̄ idem eſt quod ſenſumhabere. ſicut viſum vel auditum. etiāſi animal ẜm illas potentias non oꝑetur. ⁊ hoc modo dicimus eum ſentire forte qͥ dormit. qui licet ſenſum habeat in habitu habet tamēeum ligatū. eo ꝙ ſomnus eſt vinculuꝫ ſenſuū. ⁊ ideo remotiorem habet potentiā ab actu videndi dormiens qͣꝫ ille qͥeſt in obſcuro. ſecundo dicitur ſentire ſenſu vti. Et ita ſicutdupliciter dicitur videns ⁊ audiens. Hoc eſt viſum habens ⁊ non vtens. ⁊ auditum habens ⁊ non vtens. Autiam vtens viſu vl̓ auditu quādo actu habet ſpēm viſibil̓⁊ audibil̓. ſic vniuerſal̓r d̓r ſentiens dupl̓r ſenſum habesin habitu cōpleto. non tamē hn̄s ſpēm ſenſibilis ẜm actuꝫet d̓r ſentiēs habens ſpēm ſenſibil̓. ⁊ hoc eſt vtens ſenſu etoperans ẜm ip̄m. ⁊ ſic ſenſus eſt virtus paſſiua ⁊ pͥmo inpotētia. ⁊ poſtea ꝑ ſpēm ſenſibilis ſui fit in actu.Primū qͥdem igit̉ tanqͣꝫ ſit idē pati ⁊ moueriet agere dicimꝰ. ⁊ nāqꝫ motꝰ eſt actus qͥdē imꝑfectꝰ tn̄ ſicut in alteris dcm̄ eſt. Oīa āt patiūtur ⁊ mouēt̉ ab actiuo ⁊ actu ente. vn̄ eſt qͥdemtanqͣꝫ a ſil̓i pati. Et āt vt a diſſil̓i ſicut diximuspatit̉ qͥdē em̄ qd̓ diſſil̓e ſubijciēs. paſſū āt ſil̓e ē.