Ex litteris.De muliere.
⁊ mr̄imoniū de futuro. ¶ In gl. ij. ibi ẜꝫ leges pōdera bn̄hec v̓ba qꝛ pōt intelligi glo. vt velit notare ī hoc dr̄iaꝫ interleges ⁊ canones vt ẜm leges teneatur ſpōſā expectare pertriēniū. ſecus ẜm canones. ſcd̓o pōt intelligi vt velit ſupplere iſtū canonē ꝑ legē. ⁊ hūc vltimū intellectu vr̄ ſentire Ioan. qui dicit expectādū eſſe ẜm tp̄s legale niſi in contractuſpōſalioꝝ fuit additum certū tp̄s. nā tunc illud ẜuabit̉ vt inc. ſicut. jͣ. eo. Et intelligo qn̄ a prīcipio fuerunt reſcripta adcertuꝫ diē. ſi .n. fuiſſent pure ꝯtracta lꝫ ſpōſus ⁊ ſpōſa poſtea cōuenerint de certa die ꝯͣhendi mr̄imonium non putoꝙ poſt lapſuꝫ illius diei ſit diſſoluta obligatio. de quo ī. c.ſicut. jͣ. eo. dicit etiā Io. an. ꝙ tp̄s triēnij hꝫ locuꝫ qn̄ neſcitur vbi eſt ſpōſus vel ſcit̉ ⁊ nō detinet̉ ī pedimēto ꝓbabili.alias debet expectari donec ceſſauerit īpedimētuꝫ vt ī. l. ſepe. ff. eo. ⁊ ſic trāſeunt cōiter doc. hic. Sed aduerte qꝛ ī ꝯͣriuꝫ vr̄ tex. in. l. ij. C. eo. vbi ſoluꝫ dr̄ de biēnio. ⁊ Ci. ibi tādē reſidet in illa opi. vt ſi abn̄s detinet̉ īpedimēto neceſſario tenet̉ ſpōſa expectare dōec ceſſet impedimētuꝫ vt ī. d.l. ſepe. ſed n̄ detinet̉ ſola voluntate tun ſatis ē expectare biēniuꝫ vt in. d. l. ij. nec ob. l. ij. alle. in gl. qꝛ narrat ſcm̄ ẜꝫ Ci.nō auteꝫ ponit iuris miniſteriuꝫ. ⁊ hoc mihi plus plꝫ ẜꝫ leges. Sed dubito vtrū hoc procedat ẜm canones. nā papahic ſimpliciter rn̄dit liberū eſſe ſpōſe tranſire ad illa vota ſiſponſus trāſtulit ſe ad alias ꝑtes. nō .n. ē liberū ſpōſe ſi tenet̉ expectare ꝑ biēniū vel trieniū. ⁊ forte papa cōſiderauitpericulū ſornicatiōis qd̓ īminet ſpōſe ar. in. c. qm̄. §. porrovt li. nō cōte. intellige tn̄ tex. qn̄ nō ē ſpes de ꝓximo reditu⁊ hoc denotat illud ver. trāſferētes. nā ſi papa voluiſſet ītellexiſſe cum tēperamēto legis ciuilis nō dixiſſet liberū. ſꝫ feciſſet mētione de tēpore. ar. in. c. ad audiētiā de deci. ⁊ fortehoc voluit gl̓. dū dicit ẜm leges. ¶ In glo. fi. in fin. ⁊ aliosplures caſus vide per Io. an. in ſum. ſua.Cōiter non ſūmatur quoIAIlere. gqtitulū ſed quo ad lr̄amh. d. Incerto q̄ſito non pōt dari certa rn̄ſio. ſedquo ad titulū ſūmareꝫ ſic. Nō oīs violētia īpedit cōtractūmr̄imonij. ¶ Caſus lr̄alis. Quedā mulier ꝑ viꝫ tradita fuit viro ⁊ detenta. q̄ rebat̉ an inter eos eēt mr̄imoniū. rn̄detpa. ꝙ inter vim ⁊ vim differentia ē. nec cōſtat an poſt violētiā cōſenſus īteruenerit. ⁊ iō papa certū nō pōt dare reſpōſuꝫ Ber. ¶ No pͦ ar. ꝓ doc. ꝯſulēte vt ſi caſus narrat̉ ī genere nō teneat̉ diſtīguere ꝑ oēs caſus ꝗ poſſunt ſub genere cōprehēdi ſed petere vt deſcēdatur ad ſpecieꝫ. potuiſſettn̄ hic papa rn̄dere ꝑ diſtinctiōeꝫ ꝓut fecit in. c. lr̄as de reſt.ſpo. ⁊ in mltis alijs iuribus. ſꝫ noſuit hic forte īpeditꝰ multa verba fruſtra effundere. ¶ Scd̓o noͣ ar. ꝙ violētia certocaſu impedit cōtractū mr̄imonij. vn̄ in mr̄imonio nō hꝫ locū illa regula coacta volūtas volūtas ē. de qͣ ī. c. merito. xv.q. i. ⁊ eſt rō quia in mr̄imonio requirit̉ de ſubſtātia liber cōſenſus. vt in. c. cū locū. jͣ. eo. vnde cōſenſus coactꝰ ē bn̄ conſenſus ſed nō liber. ⁊ ſic deficit qualitas libertatis q̄ ē d̓ ſubſtātia cōſenſus mr̄imonialis. ad hoc facit tex. cū glo. xxxiij.q. ij. c. notificaſti. ⁊ qd̓ le. ⁊ noͣ. ī. l. ſi mulier. §. ſi doſ qd̓ me.cau. Aliqui tn̄ voluerūt ꝙ mr̄imoniū teneat lꝫ ſit ꝑ viꝫ cōtractū ſꝫ venit reſcīdendū offō iudicis vel intentata actiōeꝙ me. ca. qd̓ ego nō puto verū vt pleniſſime dicā ī. c. cumlocū. jͣ. e. vbi tangā plura iura reſtrigēda. ¶ Ultīo noͣ ꝙ cōſenſus ſuꝑueniēs purgat mētū precedētem ⁊c̄. ī ꝯͣctu mr̄i¶ Abbas.monij facit. c. ad id qd̓. jͣ. eo.Si aliqui apti ad matrimoX IIIIeTIS. nium ꝯbunt per verba obſcura cōem verborū ītellectū ſequi tenētur. primo ponit̉ cōſultatio. ſcd̓o rn̄ſio ibi rn̄demus.¶ Caſus lr̄alis. Quidā vir ⁊ multer cōtraxerint ſpōſalia.nec alter ītellexit qd̓ alter ꝓpoſuit. q̄ rebat̉ ꝗd deberet obẜuari. Rn̄det pa. iudex pͥmo videre debet vtrū illi cōtrahentes ſint idonei ad hoc diſcretiōe ⁊ etate. vt ꝑ hoc preſumat̉pro eo qd̓ dicūt vel cōtra: quo fcō ſeu cognito: ſi alter nonintellexit qd̓ alter ꝓpoſuit recurrendū ē ad cōeꝫ ītelligentiam verborū: ⁊ vterqꝫ cōpellat̉ verba ꝓlata in eū ſenſuꝫ re-
tinere quē ſolēt recte ītelligentibꝰ generare Ber̄. ¶ Nō pͥduo que requirunt̉ ad ſubſtātiā mr̄imonij. ſcīa .ſ. ⁊ etas etcapit̉ hic ſcīa ꝓ diſcretiōe naͣ īdiſcretus nihil ſcit. nō .n. reqrit ſciētia poſitiua. naꝫ ⁊ ad iudicādū neceſſario n̄ requirit̉illa ſcīa ſatis enī eſt ꝙ habeāt peritiā iudicādi ꝑ exercitiumvt in. l. certi. C. de iudi. ⁊ noͣ. in. c. ſciſcitatus. sͣ. de reſcript.¶ Scd̓o noͣ ibi ad cōem ⁊c̄. ꝙ verba dubia ꝓlata ī ꝯͣctu intelligi debēt nō ẜꝫ opi. ſingularē ſꝫ cōeꝫ ad qd̓ vide qd̓ noͣ.bar. in. l. labeo. ff. de ſupel. le. Et facit ille tex. ī ar. vt in deciſiōe cārū iudex nō ſequat̉ opi. ſingularē docto. ſed cōem.vn̄ ſi errat ſequēdo cōem excuſatur. ſecus ſi errat ſequēdoſingularē. ad hoc facit qd̓ noͣ. glo. īſti. de obli. que ex quaſidelict. naſ. poſt. prin. ⁊ in. l. qui ſolidū. ff. d̓ leg. ij. ⁊ vide qd̓dixi in. c. vt debitus. sͣ. de appel. Et adde noͣbile dcm̄ Io.an. in. c. i. de cōſti. vbi dicit ꝙ ſi cōis opi. doc. ē notorie falſa vel pōt cōuinci apertiſſimis rōnibus licite iudex ſequit̉opi ſingularē ſpernēdo cōem. ¶ Nō ibi recte intelligentibus. ꝙ verba nō debent intelligi ſophiſtice ēt ſi cōiter ſic ītelligunt̉ ſed ſūt referēda ad ſenſuꝫ hoīs bene ſenſati. ¶ Ingl. i. in fi. h̓ glo. allegādo. c. i. sͣ. e. vr̄ intelligere tex. qn̄ ꝯtrahentes erāt diuerſe lingue ſed glo. qͣrta videt̉ ītelligere qn̄etiā erāt eiuſdē lingue. ⁊ dic ꝙ vtroqꝫ mō poteſt intelligi.Si enī erāt diuerſe lingue pͥmo poſſūt ꝯͣhere per īterpretēvt ſenſit glo. quarta quā notabis vt quēadmodū alij cōtractus poſſūt explicari ꝑ interpretē vt in. l. i. de ver. obli. ita ⁊cōtractus matrimonij. Itē ſine īterprete vt ſi ꝗſqꝫ profertverba ī idiomate ſuo ⁊ hoc caſu ſi alter poſtmoduꝫ dicat ſenō ītellexiſſe verba alterius recurrēduꝫ ē ad cōeꝫ intelligetiā verborū cōſiderādo .ſ. verba p̄cedētia tractatū locuꝫ ⁊tp̄s nam ſi preceſſiſſet tractatus matrimonialis ⁊ poſt tractatū maſculus porrigit annulū dicēdo verba ī vulgari ſuo⁊ mulier preparat digitū ⁊ recipit ānuluꝫ dicēdo in vulgari ſuo verba certe ſatis iudicabitur pro mr̄imonio licꝫ alteralleget nō intellexiſſe verba alterius. nam ⁊ muti poſſunt ꝯͣhere per ſigna vt in. c. cū apud. jͣ. eo. ⁊ fortius poſſūt iſti cōtrahere ꝑ ſigna et primēdo v̓ba ẜm propriuꝫ idioma. Secūdo caſu quādo ſūt eiuſdē lingue poteſt tex. multipliciterfigurari. primo ſi alter dicat nō ītellexiſſe verba .i. vim verborū vt qꝛ nō putabat ꝙ ſpōſalia ſeu mr̄imoniū haberenttm̄ effectuꝫ ſed credebat poſſe ad libitū relinquere mulierē. ⁊ hoc caſu dicit notāter Inno. recurrēdū eſſe ad iuris ītellectū. nō enī excuſat ꝯͣhenteꝫ iuris ignorāti a ¶ Notabisbene hoc verbū. facit en cōtra ruſticos ꝗ poſt ꝑfectū contractū dicūt ſe nō cōcepiſſe vim verborū ⁊ effectū per not.riū prolatorum. debent eniꝫ verba hr̄e ſuā vim ⁊ ꝓprietatem. ẜm iuris diſpōneꝫ. nec excuſat cōtrahētem iuris ignorantia. Et ex hoc etiā infert̉ ꝙ ſi alter cōtrahentiuꝫ diceretꝙ credebat cōtrahere ꝑ illa verba ſpōſalia ⁊ nō mr̄imoniūvel ecōtra nō eſt ſibi acquieſcendū ſed accipientur verba ſecūdum rectū ⁊ verū intellectū. ¶ Scd̓o prīcipaliter poteſttex. intelligi. quādo alter ꝓpoſuit verba ſophiſticā forte addecipiendū reliquuꝫ. vt puta promitto tenere te pro legitima cōiuge donec terra cooperiet oculos meos. nō enī ſufficit ad diſſolutionē matrimonij ꝙ ip̄e viuens terram ſuisoculis ſupponat. nā a recte intelligentibꝰ illa verba capiuntur ꝓ morte naͣli. ⁊ idem dic in ſimilibus ⁊ noͣ hūc ītellectūqꝛ eſt generalis ad oēs ꝯtractus. Pe. ⁊ Abbas ponebātexēplū qn̄ maſculus dixit placet mihi habere taleꝫ ī vxorē⁊ mulier īterrogata idē rn̄dit. nā pōt dubitari vtrū hec verba inducāt mr̄imoniū de preſenti. Et vr̄ pe. ꝙ nō qꝛ aliudeſt vendere ⁊ aliud velle vendere. ar. in. l. ī veditiōibus. ff.de ꝯͣhen̄. emp. ſed hoſti. poſt multa tꝫ ꝯtrariū dicēs ꝙ perhec v̓ba volo te habere in vxorē vel placet mihi te habere īvxoreꝫ cōtrahit̉ mr̄imonium de preſenti. Io. an. diſtinguitꝙ aut fuit dictuꝫ placet mihi te deſponſare vel tecū ꝯͣhere ⁊procedit prima opi. Aut fuit dictū placet mihi te hr̄e ī vxorem ⁊ procedit ſecūda. quaſi plus īportent hec vltima verba qͣꝫ pͥora Do. an. multū inſtat ſuꝑ proprietate hoꝝ verboruꝫ dicit eniꝫ in effectu ꝙ verbuꝫ plꝫ ⁊ verbum volo fignificāt ẜm tp̄s de pn̄ti. Itē verbuꝫ infinituꝫ eſt aptum cō-