DARS .II.De Preceptis.Moralibus.DIS .VI.
vero precepta legis dici poſſunt iuſtificatōes.inquantū ſcꝫ ſunt quedā exequutōnes legalisiuſtitie. Poſſunt etiā aliter mandata a p̄ceptiſdiſtīgui. ut p̄cepta dicātur. que deus ꝑ ſeipſūiuſſit. mādata aūt q̄ per alios mādauit. ut ipſum nomē ſonare uidetur. Ex quibus omībꝰapparet ꝙ omīa legis p̄cepta cōtinēt̉ ſub moralibus cerimoīalibꝰ & iudicialibꝰ. Alia ueronō habēt rationē p̄ceptorū. ſed ordinātur adp̄ceptorum obſeruationem ut dictum eſt.DE MORALIBVS PRECEPTIS.DISTINICTIO.SEXTAFinde conſiderādū eſt de moralibꝰp̄ceptis. circa q̄ declaranda ſuūt. xii.Primo utrū omnia p̄cepta moraliaueteris legis ſint de lege nature. Secūdo utrū p̄cepta moralia ueteris legis ſint deactibus omniū uirtutū. Tertio utrum omīap̄cepta moralia ueteris legis reducātur ad decem p̄cepta decalogi. Quarto de diſtinctionep̄ceptorū decalogi. Quinto de numero eorumSexo de ordine. Septīo de modo tradēdi ipſaOctauo utrū ſint diſpēſabilia. Nono utrummodus obſeruādi uirtutē cadat ſub preceptoDecīo utrū modus caritatis cadat ſub p̄ceptoVndecīo de diſtinctiōe aliorū p̄ceptorū moralium. Duodecīo utrū p̄cepta moralia ueterislegis iuſtificēt. ¶ Circa primū ſciēdū ꝙ p̄cepta moralia a cerimoīalibus et iudicialibus diſtincta ſūt de illis que ẜm ſe ad bonos moresꝑtinent. Cum aūt humani mores dicant̉ in ordine ad ratōem quod eſt ꝓprium principiumhumanoꝝ actuū. illi mores dicunt̉ boni qͥ rōicongruunt. mali aūt qui a ratione diſcordāt.Sicut aūt om̄e iudiciū ratōis ſpeculatiue procedit a naturali cognitōe primorū prīcipioꝝ. itaetiam om̄e iudicium ratōis practice ꝓcedit exquibuſdā principiis naturaliter cognitis. ex qͥbris diuerſimode ꝓcedi poteſt ad iudicanduꝫde diuerſis. quedā em̄ ſunt in humaīs actibꝰadeo explicita ꝙ ſtatim cū modica cōſideratione poſſunt approbari ul̓ reprobari ꝑ illa coīa& prima principia. quedā uero ſunt ad quoꝝiudiciū requirit̉ multa cōſideratio diuerſaruꝫcircūſtantiarū quas cōſiderare diligēter non ēcuiuſlibet ſed ſapientū. ſicut cōſiderare ꝑticulares ꝯcluſiones ſcientiarū nō ꝑtinet ad om̄s.ſed ad ſolos ph̓os. quedā uero ſunt ad que diiudicanda indiget homo adiuuari ꝑ inſtitutionem diuinā ſicut eſt circa credenda. Sic igit̉patet ꝙ cū moralia p̄cepta ſint de hijs que ꝑtinent ad bonos mores. hec aūt ſunt que ratōicongruūt. Omne aūt humane ratōis iudiciuꝫaliqualiter a naturali ratione deriuat̉ neceſſeeſt ꝙ oīa precpta moralia ꝑtineant ad legē nature. Sed diuerſimode. quedā em̄ ſunt que ſtatim ꝑ ſe ratio naturalis hoīs diiudicat eſſe facienda uel non faciēda. ſicut honora patrē tuū& matrem tuā. Et non occides. Et nō furtūfacies. & huiuſmodi ſunt abſolute de lege nature. Quedā uero ſunt que ſubtiliori cōditōerationis a ſapiētibus iudicant̉ eſſe obſeruan-
da. & iſta ſic ſūt de lege nature ut tn̄ īdigeātdiſciplina quā minores a ſapiētioribus inſtruantur. ſicut illud. coram cano capite cōſurge.Et honora ꝑſonā ſenis. & huiuſmōdi Quedāuero ſunt ad que iudicāda ratio humana īdiget inſtructōe diuina ꝑ quā erudimur de diuinis. Sicut eſt illud. nō facies tibi ſculptile. neqꝫ om̄em ſimilitudinē. non aſſumes nomē deitui inuanū. ¶ Circa ſecundū ſcꝫ utrū omīap̄cepta legis ſint de actibus oīm uirtutū. Sciendum ꝙ cum p̄cepta legis ordinent̉ ad bon̄cōe. neceſſe eſt ꝙ p̄cepta legis diuerſificenturſecundū diuerſos modos coītatū. vnde ph̓s īſua politica docet ꝙ alias leges oportꝫ ſtatuerein ciuitate que regit̉ rege & alias in ea que regitur ꝑ populum uel ꝑ aliquos potentes de ciuitate. Eſt aūt alius modus coītatis ad quē ordinat̉ lex diuina. & ad quē ordinat̉ lex humana. Lex em̄ humana ordinat̉ ad coītatem ciuilem que eſt hoīm adinuicē per exteriores actꝰquibus hoīes ſibi inuicem cōmunicant. hmōiaūt cōmunicatio ꝑtinet ad ratōi iuſtitie queeſt ꝓprie directiua coīcatōis humane. & ideolex humana nō ꝓponit p̄cepta niſi de actibꝰiuſtitie. & ſi p̄cipiat actus aliarū uirtutū. hocnon eſt niſi inquantū aſſumūt ratōin iuſtitieut patꝫ ꝑ ph̓m in. v. eth̓. Sed coītas ad quā ordinat lex diuina eſt hoīm ad deum uel in preſenti uel in futura uita. & ideo lex diuina p̄cepta ꝓponit de omnibus illis ꝑ que hoīeſ beneordinent̉ ad cōicationē cum deo. homo autēdeo cōiungit̉ ratōe ſiue mente in qua eſt ymago dei. & ideo lex diuīa p̄cepta ꝓponit de omnibus ill̓ ꝑ que ratio hoīs eſt bn̄ ordinata. hecaūt cōtingit ꝑ actus oīm uirtutū. nam uirtutes intellectuales ordinant bene actus ratōisin ſeipſis. uirtutes aūt morales ordinant beneactus ratōis circa interiores paſſiones & exteriores oꝑariones. & ideo manifeſtū eſt ꝙ lexdiuina cōuenienter ꝓponit p̄cepta de actibusoīm uirtutū. ita tn̄ ꝙ quedā illoꝝ. ſine quibꝰordo uirtutis que eſt ordo ratōis obſeruari n̄poteſt. cadūt ſub obligatōe p̄cepti. quedā uero que ſunt de bene eſſe uirtutis ꝑfecte cadūtſub ammonitōne conſilii. ¶ Circa tertiū ſcꝫutrum oīa precepta moralia ueteris legis reducantur ad decem p̄cepta decalogi. ſcienduꝫ ꝙp̄cepta decalogi ab alijs p̄ceptis legiſ differūt īhoc ꝙ precepta decalogi ꝑ ſeip̄m dn̄s dicit̉ populo ꝓpoſuiſſe. alia uero p̄cepta propoſuit permoyſen. Illa ergo p̄cepta ad decalogum pertinent quoꝝ notitiā homo habꝫ ꝑ ſeip̄m a deohuiuſmōi uero ſunt illa ſcꝫ que ſtatim ex principiis cōmunibus primis congnoſci poſſuntmodica cōſideratōe. & iterū illa que ſtatim exfide diuinitus īfuſa īnoteſcunt. Inter p̄ceptaergo decalogi nō computant̉ duo genera p̄ceptoꝝ. illa ſcꝫ que ſunt prima & coia. quoꝝ n̄oportet aliam inquiſitōin eſſe niſi ꝙ ſunt ſcripta in ratiōe naturali. qͣſi per ſe nota. ſicut ꝙnulli debet homo malefacere. & alia huiuſmodi. Item illa que ꝑ diligentem inquiſitionem