¶ Pars prima. De bonitate vel malitia doloris vel triſtitie. Diſt. xxiii.

innaturali. nam & ip̄a triſtitia fatigatōeꝫ quādam ſeu egretudinē appetitiue virtutiſ importat. ſicut igt̉i quelibet quies corporis remediūaffert contra quālibet fatigatōem ex quacūqꝫcauſa īnaturali ꝓuenientem. ita quelibet delectatio remediū affert ad mitigandū quālibettriſtitiam ex quocūqꝫ ꝓcedat. ¶ Ad ſecundūſcꝫ utrū fletus mitiget triſtitiā ul̓ dolorem. dicendū ꝙ lacrime & gemitus naturaliter mitigant triſtitiā & hoc duplici ratōe. Primo quidem quia om̄e nociuū interius clauſum magis affligit. qͥa magis multiplicat̉ intentō aīecirca ip̄m. ſed quando ad exteriorā diffundit̉tunc intentio anīe ad exteriora quodāmododiſgregat̉. & ſic interior dolor minuit̉. & propter hoc quādo hoīes qui ſunt ī triſtitiis exterius ſuā triſtitiā maīfeſtant uel fletu uel gemitu. uel etiā uerbo mitigat̉ triſtitia. Secundo quia ſemper operatio cōueniēs hoī ẜm diſpoſitōi ī qͣ ē. eſt ſibi delectabilis. fletus aūt& gemitus ſunt quedā oꝑatōes cōuenientestriſtato ul̓ dolenti. & ideo efficiunt̉ ei delectabiles. cū ergo omnis delectatio aliqualiter mitiget triſtitiā uel dolorem. ut dictū eſt. ſequit̉ꝙ ꝑ fletū & gemitū triſtitia mitiget̉. ¶ Adtertiū ſcꝫ utrū dolor amici cōpatientiſ mitigetdolorē. dicēdū. ꝙ naturaliter amicus cōdolēsin triſtitiis eſt cōſolatiuꝰ. cuius duplicem rationem tangit ph̓s in. ix. ethi. quarū prima eſtquia cū ad triſticiaꝫ ꝑtineat aggrauare habetratōem cuiuſdā oneris a quo aliquis aggrauatus alleuiari conat̉. cum ergo aliquis videt deſua triſtitia alios contriſtatos fit ei quaſi quedam ymaginatio qd̓ illud onus alij cum ipſoferant qͣſi conantes ad ip̄m abonere alleuiandū. & ideo leuius fert triſtitie onus. ſicut etiāī portandis oneribus corporalibus contingit.Secūda ratio. & melior eſt. quia ꝑ hoc ꝙ amici conſtriſtant̉ ei ꝑcipit ſe ab eis amari qd̓ eſtdelactabile. ut dictum eſt. vnde cum omīs delectatio mitiget triſtitiā. vt dictū eſt. ſequit̉.ꝙ amicus cōdolens criſtitiā mitiget. ¶ Ad qͣitum ſcꝫ utrū cōtemplatō ueritatis mitiget dolorem. dicendū. ꝙ ſicut ſupra dictū eſt in contēplatione veritatis maxima delectatio conſiſtit. omnis autē delectatio dolorem mitigat.ut dictū eſt. & ideo contemplatio ueritatis mitigat triſtitiā uel dolorē. & tantomagis quanto magis aliquis ꝑfectius eſt amator ſapiētie.& ideo hoīes ex cōtēplatione diuina et futurebeatitudinis intribulatōibus gaudēt. ſecundūillud. Iac̄. i. Omne gaudiū exiſtimate fratrescū ī temptatōes uarias incideritis. et qd̓ ē aniplius etiā ītet corporis cruciatus hmōi gaudiū.inuenit̉. ſicut tyburtius martyr cum nudatisplantis ſuꝑ ardētes prunas incederet dixit. videt̉ mihi ꝙ ſuꝑ roſeos flores incedam in noīeiheſu criſti. ¶ Ad quintū ſcꝫ utrū ſomnus uelbalneū mitigēt dolorē. dicendū ꝙ ſicut dictuꝫeſt triſtitia ſecundū ſuam ſpeciem repugnatuitali motioni corporis. & ideo illa que reformatt naturā corꝑalem indebitū ſtatū uitalis

motionis repugnāt triſtitie. & ip̄am mitigāꝑ hoc etiam ꝙ huiuſmodi remediis reduciturnatura ad debitū ſtatuꝫ cauſat̉ ex hiis delectatio. hoc em̄ eſt qd̓ delectatōi facit. vnde cu inomnis delectatō triſtitiā mitiget ꝑ huiuſmōiremedia corporalia triſtitia mitigatur.¶ DE BONITATE VEL MALITIA DOLORIS VELTRISTITIE.DISTINTIO. .XXIII.Einde conſiderandū eſt de bonitate vl̓ malitia. doloris ul̓ triſtitie. Etcirca hoc querunt̉ ſex. Primo utrūEIomnis triſtitia ſit malum. Secūdovtrū poſſit eſſe bonū honeſtū. Tertio utrumpoſſit eſſe bonū utile. Quarto utrū dolor corporis ſit ſummū malū. Quinto qualiter or̄shoīes ſe debeant habere circa paſſionem doloris. Sexto qualiter omnes hoīes ſe habere debeant circa triſtitie paſſionem. ¶ Ad primumſcꝫ utrū omnis triſtitia ſit malum. dicendū ꝙaliquid poteſt dici bonū ul̓ malum duplicitervno modo ſimpliciter ſicut dictū eſt & ſecundū ſe. & ſic omnis triſtitia eſt quoddā maluꝫhoc em̄ ip̄m qd̓ eſt appetitū homīs anxiari demalo p̄ſenti ratōi mali habet. Impedit̉ em̄ ꝑhoc quies appetitus in bono. Alio modo. dicit̉aliquid bonū uel malū ex ſuppoſitōe alterius.ſicut verecundia dicit̉ eſſe bonum ex ſuppoſitiōe alicuius turpis cōmiſſi. ut dicit̉ ī. iiii. eth̓.ſic igit̉ ſuppoſito aliquo cōtriſtabili. uel doloroſo ad bonitatē ꝑtinet ꝙ aliquis de malo preſenti triſtet̉ uel doleat. ꝙ em̄ non cōſtriſtaret̉uel non doleret nō poſſet eſſe. niſi quia uel n̄ſentiret. vel quia non reputaret ſibi repugnāſ& utrūqꝫ iſtoꝝ eſt malum manifeſte. & ideoad boītatem ꝑtinet ut ſuppoſita preſentia mali ſequat̉ triſtitia ul̓ dolor. & hoc ē qd̓ Augꝰ.dicit. viii. ſuꝑgen̄. ad literā. adhucē bonū qd̓dolet amiſſum bonū. nam niſi aliquod bonūremanſiſſet in natura. nullius boni amiſſi dolor eſſet in pena. ſed qͥa ſermones morales ſūtin ſingularibus quoꝝ ſunt oppoſitōnes illudquod ſuppoſitōe bonū eſt debet bonū iudicari. ſicut qd̓ eſt ex ſuppoſitōe voluntariū. uolūtarium iudicat̉. vt dicit̉ ī. iii. ethi. & ſupra habitum eſt. ¶ Ad ſecundū ſcꝫ utrū triſtitia poſſit habere ratōem boni honeſti. dicendū ꝙ ſecundū illam ratōem qua triſtitia eſt bonū pot̄eſſe bonū honeſtū. Dictū ē em̄ quod triſtitiaeſt bonū. ſecūdū cognitōem & recuſatōi mali. que quidem duo ī dolore corporali atteſtantur bonitati nature ex qua ꝓuenit ꝙ ſenſusſentit. & natura refugit leſiuū qd̓ cāt dolorēIn interiori uero triſtitia cognitio mali. quandoqꝫ quidem ē per rectū iudicium ratōnis. &recuſatio mali eſt ꝑ uoluntatē bene diſpoſitaꝫdeteſtantē malū. om̄e aūt bonū honeſtum exhiis duobus ꝓcedit ſcꝫ ex rectitudine rationiset uolūtatis. vnde manifeſtū eſt ꝙ triſtitia poceſt habere ratōem boni honeſti. ¶ Ad tertiūſcꝫ utrū triſtitia poſſit eſſe bonū vtile. dicēdūꝙ ex malo preſenti inſurgit duplex appetitus.motus. Vnus quidē quo appetitus cōtrariat̉.