Druckschrift 
Speculum morale
Einzelbild herunterladen
 

Pars prima.De paſſionibꝰingenerali. Diſtinctio ſexta.

reſpiciunt bonū vel malū abſolute ꝑtinent adꝯcupiſcibilem. vt gaudium triſticia amor odium & ſimilia. Quecūqꝫ uero paſſiones reſpiciunt bonū vl̓ malum ſub ratione ardui ꝓuteſt adipiſcibile vel fugibile aliqͣ difficultateꝑtinent ad iraſcibilem. vt audacia timor. ſpes& huiuſmōi. & qꝛ adhuc vis iraſcibilis data ēaīalibus vt eam tollant̉ impedimenta qͥbusꝯcupiſcibilis in ſuū obiectum tendere ꝓhibet̉vel ꝓpter difficultatē boni adipiſcendi. velpter difficultatē mali ſuꝑandi. & paſſionesiraſcibilis om̄s terminant̉ ad paſſiones ꝯcupiſcibilis & ſecundū hoc etiā paſſiones ſunt īiraſcibili ꝯſequit̉ oaudiū & triſticia ſunt inconcupiſcibili. Ad ſecundū ſcꝫ qͣliter ſit contrarietas in paſſionibus ſunt ī iraſcibili. dicendū cum paſſio ſit quidā motus vt dictum eſt oportet ꝯtrarietatē paſſionū accipereſcd̓ꝫ ꝯtrarietatē motuū vel mutatōnū. Eſt aūtcluplex ꝯtrarietas ī mutatōibus vl̓ motibꝰ. vedicit̉ in. v. phiſi. vna quidē ſcd̓m acceſſum &receſſum ab eodem terīo. quideꝫ ꝯtrarietaseſt ꝓprie mutatōnum .i. generatōis eſt mutatio ad eſſe et corruptōis ē mutatio ab eſſeAlia aūt ſecūdum ꝯtrarietatē terminoꝝ.prie ꝯtrarietas eſt motuū ſicut d̓albatio que ēmotus a nigro in albū. opponit̉ denigratōique eſt motus ab albo in nigrū. ſic igit̉ in paſſionibus aīe duplex ꝯtrarietas inuenit̉. vnadem ſecūduꝫ ꝯtrarietatē obiectoꝝ ſcꝫ boni &mali. alia vero ſecūdum acceſſum et receſſumab eodem termino. in paſſionibus quidē ꝯcupiſcibilis inuenit̉ prima ꝯtrarietas tm̄ .ſ. eſtſecūdum obiectū. in paſſionibus aūt iraſcibil̓inuenit̉ vtraqꝫ. cuius ratio eſt obiectū ꝯcupiſcibilis ē bonū vel malū ſenſibile abſolute. bon̄aūt in quantū bonū poteſt eſſe terminꝰ vta quo ſꝫ ſolum vt ad qͣꝫ. qꝛ nihil refugit bonūin quātū bouū ſꝫ omnia appetunt ip̄m. ſimiliter nihil appetit malū īquantū huiꝰ mōi. ſedomnia fugiūt ip̄m. & ꝓpter hoc malū habet ratōeꝫ termini ad qͣꝫ. ſed ſolum termini aquo. Sic igit̉ oīs paſſio cōcupiſcibilis reſpectuboni eſt vt ad ipſum. ſicut amor deſideriuꝫ &gaudiū. omnis vero paſſio eius reſpectu malieſt vt ab ipſo ſicut odiū. fuga ſeu abhomīatio& triſticia. vnde in paſſionibus ꝯcupiſcibil̓poteſt eſſe ꝯtrarietas ſcd̓ꝫ acceſſum & receſſuꝫab eodē obiecto. Sed obiectū iraſcibilis eſt ſenſibile bonum vel malū. quidē abſolute. ſedſub ratione difficultatis vel arduitatis vt dictum eſt. Bonū aūt arduum ſiue difficile habet ratōem. vt in ip̄m tendat̉ in quātū eſt bonum ꝑtinet ad ſpei paſſionē & vt ab ipſo recedat̉ inquātū eſt arduū vel difficile qd̓ ꝑtinꝫad paſſionē deſꝑatōis. ſimilit̓ malū arduū habet ratōem vt vitet̉ in quātū eſt malū & hoctinet ad paſſionē timoris. Habet em̄ ratiōemvt in ipſum tendat̉ ſicut in qd̓dam arduuꝫſcꝫ aliqͥd euadit abiectōem mali. & ſic tendit īip̄m audacia. īuenit̉ ergo in paſſionibꝰ iraſcibilis ꝯtrarietas ſecūdū ꝯtrarietatē boni & ma

li ſic̄ inter ſpem & timorē. & iterum ſecūdū acceſſum & receſſum ab eodē t̓mino ſicut interaudaciā & timorē. Ad terciū ſcꝫ in eadeꝫpotēcia poſſūt eſſe paſſiones ſpē differentes et ꝯtͣrie adīuicē. ſciēciū paſſiones ſcd̓m actiua differūt ſunt obiecta paſſionū aīe. differentia aūt actiuoꝝ poteſt attendi dupliciter.vno modo ſcd̓m ſpeciē vel naturā ipſoꝝ actiuoꝝ ſicut ignis differt ab aqua. Alio ſecū diuerſaꝫ virtutē actiuā. diuerſitas aūt actiui vl̓ motiui quantū ad virtutē mouendi accipi poteſt in paſſionibus aīe ſecūdū ſimilitudinem agentiū naturaliū. Omne em̄ mouēs trahit quodāmodo ad ſe paciens vl̓ a ſe repellitTrahendo quidē ad ſe tria facit ī ip̄o. primo quidem dat ei inclinatōem vel aptitudinēvt in ip̄m tendat. ſicut corpꝰ leue ē ſurſuꝫdat leuitatē corꝑi generato qͣm habꝫ inclinatōem & aptitudinē ad hoc qd̓ ſit ſurſum. Secundo ſi corpus generatū extra locum ꝓpriuꝫdat ei moueri ad locū. tercio dat ei quieſcere īlocum ꝑuenerit qꝛ ex eadē cauſa aliqͥd quieſcit in loco qͣm mouebat̉ ad locū. &t ſimiliter intelligendū ē de cauſa repulſionis. In motibus aūt appetitiue ꝑtis bonū habet qͣſi virtutem attͣctiuaꝫ. malū aūt virtutē repulſiuā. Bonum ergo primo quidem īpotētia appetitiuacauſat quādam inclinatōem ſeu appetitudinēſeu cōnaturalitatē ad bonū ꝑtinet ad paſſionem amoris cui ꝯtrarium reſpondet odiuꝫex ꝑte mali. Secūdo ſi honū ſit nūdum habi dat ei motū ad aſſequendū bonum amatū& hoc ꝑtinet ad paſſionem deſiderii vel cōcupiſcētie & exoppoſito ex ꝑte mali eſt fuga velabhominatō. Tercio cum adeptū fuerit bonuꝫdat apperitus qͥetatōnem quandā in ip̄o bonoadepto. & hoc ꝑtinet ad delectatōꝫ quādā velgaudiū cui opponit̉ ex ꝑte mali dolor vel t̓ſticia. In paſſionibus aūt iraſcibilis p̄ſupponiturq̄dā appetitudo vel inclinatio. ad ꝑquirenduꝫbonum vel fugiendū malum ex ꝯcupiſcibiliabſolute reſpicit bonū vel malum & reſpectuboni nūdū adepti eſt ſpes & deſperatio. reſpectu aūt mali nudū nocetis eſt timor & audacia. reſpectu aūt boni adepti eſt aliqͣ paſſioin iraſcibili qꝛ iam habet rationē ardui vt dictum eſt. ſꝫ ex malo iam iniacente ſequit̉ paſſio ire Sic igit̉ patꝫ qd̓ ſunt quattuor ꝯiugatōnes ī cōcupiſcibili .ſ. amor & odiū deſiderium& fuga gaudium & triſticia delectacio & dolor. Similiter ī iraſcibili ſūt tres ſcꝫ. ſpes & deſperatio. tīor & audacia & ira cui nulla paſſio opponit̉. hoc autē ſingulare eſt ire nonhabeat ꝯtrariū em̄ poteſt habere ꝯtrariumneqꝫ ſecūdum acceſſum neqꝫ ſecūdū receſſumneqꝫ ſecūdū ꝯtrarietatē boni vel mali. cauſat̉em̄ ira ex malo difficili iam iniacente. ad cuiꝰp̄ſentiam neceſſe eſt aūt appetitus ſuccūbat& ſic non exit termīos triſticie ē paſſio ꝯcupiſcibilis aūt habet motū ad inuadēdū maluꝫleſiuū ꝑtinet ad iram. motum aūt ad fugiēdum habere poteſt. qͥa iam malum poītur