Druckschrift 
3 (1903)
Entstehung
Seite
53
Einzelbild herunterladen
 

53

Ut cuttern donatarii sprcto donatoris benefic(i)o notam in-gratitudinis non mcurrant quodq(uc) ex hui(us)modi n(ost)raüberall indulsio/iis alias ex iure dcclarat.' i)o 'n)e et co(n)suctu-diuis 'wii consuetudine corr.] con'trarie exstlrpat(i)o(n)e q(u)ic-q[u)am in fut'ur o premii s(c)c(u)lo capiamus . pronuseru(n tpred(i)c(t)i clcrici (et) firmo sc obligat(i)o(n)ts ad hoc vineuloastrinxerunt, quod in p(re)missorum \ devotam (et) in ehr (ist)ovoluntariam reeofn peusam convc(n)irc gen'er)alit(cr) (et)p er) sc bis in quol(ibet) anno debebnnt ainmodo . in oetava20 scil(icct) pasche (et) in dominica an(te) festu(m) bcatiMichaelis (et) cu(m) dcvot(i)o(n)c co(n)grua (et) sollempnitatedecenti vigilias in vesp(er)e decantare (et) in crastino quivismissam pro defunetis canta(r)c vel j lcg(er)e prout cuil(ibet)divinitus inspiratum fu(er)it. Et memoriam sollempnem tunc(et) in om(n)i die dominico de cet(er)o imp'er)pteuu(m) adp(o)p(u)l(u)m faecre (et) co(m)mendarc circa \ animas u(ost)ro-r(um) progc(n)itor(um) . ut deus ip(s)is concedat pro suapietate et petentiu(m) devot(i)o(n)e lucem (et) requiem semp(i-tejrnam. Clcrici constituti int(er) Ucht . et Tan\gcram .Tang(er)mundis constituti inMcrica . in Wolmcrstcdc. co(n)stitutiin antiq(u)a Marchta . in Stendal et co(n)stituti in Prato inWerben co(n)ve(n)ient in t(cr)m(in)is prc\missis presc(r)iptao(mn)ia (et) sing(u)la devotissimc p(cr)acturi. Si v(cr)o ali-q(ti)is ex aliqua malicia v(c)l desidia abscus suc absentie25 causam lcgiti(m)am no(n) docu(cr)it . in hu(n)c decauusabseutis pcua(m) arbit(r)aria(m) fulminabit (et) si decauusip(s)c huiusmo(d)i penam in odiu'ni) abseutis (et) scrupulumsp(eci'alem nimiu(tn) acerbaverit vel extend(er)it . aut obfavorc(m) amo\rem v(e)l gr(ati)am nimiu(m) mitigav(er it .huiusmo(d)i inordinat(i)o(n)e»i clcrus cuiusl ibet) decanatusv(e)l hii qtios ad hoc dcputav(cr)int clcrici ip(s)i exteudentv(e)lrcstringe(n)t .p(ro) j moderamine rat(i)o(n}is. Quicq(u)i(d)(etiam) per huiusmodi abseutiu(vi i penas exaetttm (et) extor-tu(m) fu(er)it . in opus piu(m) s(e)c(un)d(u)m d(i)c(t)i cleridispo(sition)em prorsus (et) p(ro tiuus co(n)vertetur. Premissao(mn)ia (et) singida consensu dyocesani exp(re)sse ad id ac-cedente duximus statuenda . rtnu(n)ciantes quoad nos (et)h(er)edes n(ost)ros lcgiti(m)os (et) sucecssores p(re)dicte | con-suetudini i(m)mo corruptclc hactenus obs(er)vate . l(itte)rasper p(rese)ntcs . nolcntcs eandern ammodo que bo(n)is morib(us)noscit(ur) inimica ullo utnq(u)a(m) temp(or)e revivisei . n(e)c30 per usu(m) || co(n)trariu(m) suscita(r)i om(ne)s ciusdem reli-quias pcnit(us) a(m)moventes de prcdcccssorib(us) n(ost)ris sieidem co(n)sitctudiui aliqua sugg(er)entc f(r)agilitate insuda-ru(n)t vel innitcba(n)tur venia(m) \ ap(u)d eu(m) qui tociusvenie fons est (et) origo una vobiscu(m) supplicit(er) postula-mus. Vcru(m) ut hui(us)mo(d)i indulsio per nos pie f(a)c(t)a(et) co(n)cessa ab om(n)ib(us) pat(r)onis et eor(un)dem | he~rcdib(us) v(e)l successorib(us) d(i)c(t)or(um) dist(r)ictuum (et)a n(ost)ris h(er)edib(us) (et) succcssorib(us) utpote salub(r)isi(n)violabil(ite)r obs(cr)vetur . p(rese)nte(m) pagina(m) f(ier)i(et) sigilli n(ost)ri muni(min)e iussi(mus) fi(r)mit(er) co(m) \tnuniri. Si quis v(er)o ausu tem(er)ario p(re)missis autalicui p(re)missor(um) co(n)traire p(re)sumps(er)it . pena(m)pro modo eulpe (et) excessus utiq(ue) no(u) evadet. Uatu(m)Tang(er)mundis p(re) foro \ Anno do(min)i mille(s)i(m)o cecdeeimo . in vig(i)l(i)a b(ea)ti Joh(ann)is bapt(ist)c p(rese)n-tib(us) ad hoc vocatis (et) rogatis Nicoiao de Buk . Heinr(ico)35 de Alucnsl(eben) Droysekino militib(us) Bcrnar\\do de Bukfanudo . Slothekino . Euerardo . Segcro . (et) Hermanno deLucchowe . cum plurib(us) aliis fide (et) testimonio sufficient(er)(et) plurimu(m) p(er)ornatis.Tafel g4. K. Ludwig d. Bayer für den Hochmeister des Deutsch-ordens Dietrich v. Aldenburg, München 1337 (November-December).Original-Pergament im Kgl. geh. Staatsarchiv zu Berlin (Kaiserurk. 31g)71 X 47 cm, hier nach Einschränkung des sehr breiten freien Randes

(11 cm auf jeder Seite) um etwa zwei Fünftel verkleinert. Facsimile,Transscription und Uebersetzung bei Stacke, Deutsche Gesch. 1, 632,Boehmcr, Reg. Ludwig d. B. Nr. 1876.

Prunkausfertigung mit prachtig erhaltener, an rother und grünerSeidenschnur hängender Goldbulle; vgl. Grauert, Kaiserurkunden inAbbild. Text S. 305. Schaus, Zur Diplomatik Ludwigs d. B. BerlinerDiss. 1894 S. 1213; beide treten gegenüber Boehmer, der denInhalt der Urkunde für »stark gefälscht oder auch ganz erfunden«gehalten hatte, mit vollem Recht für die unzweifelhafte Echtheit derUrkunde ein. Ueber die äusseren Merkmale feierlicher Ausfertigungvgl. Schaus a. a. O. 10 ff. Einzelheiten der Ausschmückung (ganzerKaisername in verlängerten Buchstaben, Initiale noch besonders ver-ziert, Verlängerung der Initialen und Oberschäfte der ersten Zeile)lassen die Nachahmung der Vorschriften über die Ausstattung derpäpstlichen litterae cum filo serico (vgl. die Erläuterung zu Taf. 89)deutlich erkennen, wozu auch die Herübernahme bestimmter Schlag-worte päpstlicher Privilegien (Z. 5 eapropter, Z. 6 religiosam vitamducentibus, vgl. oben Taf. gi) stimmt. Auf die Aehnlichkeit desSchriftcharakters mit gleichzeitiger Buchschrift hatte ich bereits in derVorbemerkung zu Heft I Taf. 27 aufmerksam gemacht. Von Einzel-heiten beachte man die für das 14. Jahrhundert charakteristischendoppelbauchigen a, die Punkte über i und das Majuskel-M (vgl. nebenstärker verzierten Formen besonders Z. 24 magistri und Z. 25 matris),das seit dem 13. Jahrhundert ganz typisch seine Weiterbildung ausdem Uncial-M durch einseitige Ausgestaltung der zweiten und Ver-kümmerung der ersten Wölbung erfährt. Das Titelmonogramm leererZierath. Kürzungen, dem allgemeinen Brauche der Urkundenschriftentsprechend, nur sehr maassvoll angewandt. Ein anderes Beispielder sehr seltenen Prunkausfertigungen nahm Grauert in die Auswahlder Urkunden Ludwig's d. B., Kaiserurkunden in Abbild. IX. 21 auf.Das Tagesdatum in der hier stehenden Form unmöglich. Dasnächstliegende wäre, ein Verschreiben von Non. statt Kai. anzunehmenund die Urkunde dementsprechend zum 15. November einzureihen.Da aber eine zweite Ausfertigung derselben Urkunde unter Wachs-siegel (Or. München, Reichsarchiv) die Datirung »feria sexta anteLucie« (Dec. 12) trägt, nach unserer sonstigen Erfahrung aber ein-fachere Kanzleiausfertigungen den Prunkausfertigungen voranzugehenpflegen, so liegt im Tagesdatum ausser Non. statt Kai. vielleichtnoch der weitere Verstoss vor, dass der laufende statt des folgendenMonatsnamens, Dec. statt Jan. geschrieben wurde. Unter dieserVoraussetzung wäre unsere Urkunde zum 16. December einzureihenund würde 4 Tage nach der Münchener Ausfertigung fallen.

g Ludowicus \ quartits dei gracia Romanor(um) imp(er)atorscmp(cr) augustus. Univcrsis chr(ist)i fidelib(us) pre\scniibuset posteris gr(ati)am suam (et) omne bonu(m). Multifariammultisq(ue) modis variis chr(ist)ianus p(o)p(u)l(u)s . quem or-thodoxe fidei volgor illuminat diversaru(m) virtutu(m) iubareirradia(n)s \ et prcclarus sacrum ac felix Romanu(m) im*p(er)ium eunetis mu(n)di p(re)sertim principatib(us) quibus-lib(ct) barbaris p(rc)pollci'e nacionib(us) fecit in p(re)terito .verum eciam disponente omniu(m) d(omi)no efßciet in futuro.Nempe publice \ rci üncio de stirpe gemina pullulans vimq(ue)suam exinde muniens celibi videlicet milicia solidat et cou-firmat . sicq(ue) eminencia extollitur (et) p(er)versor(um)p(re)scrtim crucis chr(ist)i inimicor(um) infidelium maliciaextra mundi J t(er)minos p(ro)fugatur. Eap(ro)ptcr nontantum in n(ost)ris armatis militib(us) seit bcllorum ducib(us)quantum in religiosorum assidue deo militancium devotis iu-t(er)cessionib(us) (et) aliis piis op(er)ibus n(ost)re spei an-5 choram fingentes . coruscantis ; J glorie uostre solium sublimius(et) solidius in speculo sublevatur. Religiosam itaq(ue) vitamduccntib(us) s(er)enitate(m) n(ost)ram convenit p(ro)spicereip(s)or(um) idilitatib(us) intendere ut felicis Status reeipiatincrcmentu(m) (et) eoru(m) facidtates augendas gr(aci)osa \largic(i)o prineipis excitatur. Inter cet(er)os autem Uli p(re)-eipue n(ost)ram gr(aci)am beneficia (et) b(e)nivolencia(m)