54
p(ro)merentur . quib(us) hospitalitatis piissime (et) defensionisrei publice uecno(n) alia pietatis op(cr)a suffragantiir . quiabiectis reb(us) suis p(ro) \priis voluntatib(us) abdicatisspretoq(uc) suor(um) Corporutn cruciatu asccndentes in adversop(ro) Romano imp(er)io (et) domo J(e)r(usa)l(c)m se murumno(n) formidant exponere (et) in p(ro)p(r)io sangwine pro fidecatholica (et) p(ate)rnis legibus animar(um) suar(um) palliarubri\care . vcluti venerabiles in ehr (ist)o frater Theodericusde Aldenburg. mag(iste)r generalis prineeps noster (et) Romaniimp(er)ii k(a)ri(ssi)m(u)s . cet(er)iq(ue) fr(atr)es ordinis ho-spitalis b(ca)te Marie domus Theutonicor(um) J(e)r(usa)li-mitaui . quor(um) saneta religio \ ab imp(er)ialib(us) bene-ficium sumpsit initium ac imp(er)ialis ortus floridus imp(er)a-tor(um) plantula (et) factum a nullo principe tantum . quan-tum ab imp(er)atorib(us) in rebus temp(or)alib(us) incremen-
Hi tu(m). Satie quia vener(abilis) m(a)g(iste)r et fr(atr)es ||p(rc)libati (et) totus illibatus ordo grata (et) laboriosa addivini no(min)is laudem et gloriam et catholicam fidemampliandam s(er)vicia in quid(US) agendis incessant(er) (et)stre(n)nue se inmiscent . se nob(is) valdc gr(acijosos (et) pla-eidos rep(re)scntant. No(n) \ inm(cr)ito ad tarn pii negociisubsidium fervidis desideriis anhelamus . ip(s)os ad b(e)nivolosapplausive dulcedinis admictentes amplexus. Natn novissimisislis temp(or)ib(us) illustris prineeps patruel(is) noster dil(e)c-(t)us Heinricus \ dux Bawarie eg(r)egias edifieiorum iuueturasin infidelium Lytzvinor(um) regionib(us) p(r)imogcnitas in-dissolubil(ite)r imp(er)petuum ad iocius orthodoxe fidei machi-natn supportandam annuente altissimo veluti columnar(um)p(re)stancia p(er)man\suras . ut pote castrum capilale tociusterre Lythozvic p(ro)vide construxit. coop(er)ante ad hoc vene-rabilium generalis m(a)g(ist)ri (et) suor(um) fratrum consilioet auxilio ob eiusdem pa\truclis nostri int(er)vcntum (et)stre(n)nua merita . p(re)d(i)c(t)orum fratrum ip(s)is et b(ca)toordini memorato ad laude(m) et gl(ori)am o(mn)ipotentisdei (et) b(ea)tissimc virg(inis) Marie m(at)ris sue gl(ori)ose
15 terra(m) Lyth\^vinoru(m) cum omnib(us) p(cr)tinenciis suis(et) p(ar)tibus euiuscumq(uc) ydiomatis . Siue, Hamayten .Karsow vcl Rusye seu altcrius . cuiuscumq(ue) existant p(ro)utnunc sunt vcl ad quamcufm)q(ue) fidem j declinaverint . deimp(er)iali auetoritate donamus pure (et) irrevocabilit(er) iurep(ro)p(r)io in p(er)pctuum pro se (et) suis sucecssoribus re-eipientibus d(i)c(t)am t(cr)ram . d(i)c(tu)mq(nc) fr(atr)emTheod(c)ricu(m) felicem n(ost)r(u)m \ (et) imp(er)ii p(r)in-cipem . no(m)i(n)e d(i)c(t)i sac(r)i ordinis investimus deeisdem cum admi(ni)stracionc tcmp(or)alium (et) iuris-dict(i)one eiusdem plcnaria p(r)incipatus. Cui quidemCastro principali idc(m) n(oste)r \ patruelis dil(c)c(t)usnome(n) (et) insignia armor(um) (et) vcxilli terre Bawariequo Beyern dicitur ap(ro)priavit. Ita q(uod) insignia suivexilli ea debent honoris et dignitatis p(rc)rogativa poliere jut p(re) omnibus vexillis aliis in cxpedicionib(us) contra Lyth-winos sint antcriora in agressu (et) ultima in recessu (et)nicht il)ominus p(re)d(i)c(t)e regionis incole quos opitulante
20 omniu(m) co(n)di\torc in eadem terra felici succedente tem-p(or)e inhabitare co(n)tigerit. in p(re)fato Castro capitali . de-bebunt requir(er)c sua iura . dictus etiam patruelis n(oste)rdil(e)c(tu)s glorie (et) laudis dei matrisq(ue) sue gloriosenon iumemor . s(et) iuste (et) religiöse cogitans . deliberavitund cum p(re)fato m(a)g(ist)ro generali maturo p(re)habitoconsilio instituendam et construendam fore \ in p(re)dictaterra . q(u)amprimum eam omnipotens deus fide catholica am-pliaverit cccl(es)iam hathedralem in qua tamquam in ecclles)iametropolitana . archyep(iscopu)s sit metropoli\tanus . una cumcanonicis ibidem iustituendis p(er)petuo p(er)manebit. Et siquisuffraganei opitulante d(omi)no imposterum creabuntur . Uliiidem archyep(iscop)o ta(m)qua(m) suo met(r)opoli\tano sub-
erunt et sibi exhibebunt in omnib(us) obedienciam rrverenciamdebitam (et) honorem . que quidem eccl(es)ia et archyep(isco-p)atus Beyern app(e)llabitur in et(er)num. In cuius rei25 tcstimoniu(m) p(rese)ntes conscribi et | n(ost)ra bulla aureasignoq(ue) n(ost)ro consueto iussimus co(m)muniri. Dat(utn)Monaci . XVII . Non(as) Decembr(is) . Anno d(omi)ni mil-l(es)imo trecentesimo tricesimo septimo Indict(ione) quinta .Rcgni n(ost)ri anno vicesimot(er)cio . Imptcr)ii v(er)o \ de-eimo. |
x Signum domini Lud(owici) Romanor(um) inip(er)atorfis)invictissimi. \
(BA.)Tafel 95. Register Kaiser Karl's IV. Fol. 10.') Das einzig er-haltene Fragment der Register Karl's IV., 79 Papierblätter in Folio,befindet sich im kgl. Sachs. Haupt-Staatsarchiv zu Dresden und istherausgegeben von Glafey, Anecdotorum sacri Romani imperii histo-riam ac ius publicum illustrantium collectio, Dresden und Leipzig1734, der unserer Seite entsprechende Text S. 64—68. Die hier re-producirten Eintragungen stammen aus dem Jahre 1360. Ueber dasRegister Karl's IV. vgl. Lindner, Urkundenwesen Karl's IV. und seinerNachfolger 155 ff. und über Führung und Erhaltung der Register derReichskanzlei im Zusammenhange Bresslau UL. 107 ff. und Seeliger,Mittheil. d. Instituts f. österr. GF. Erg. B. 3, 223 ff. Ein anderesBlatt (fol. 17) desselben Registers Kaiserurk. in Abbild. VI. 21, ebendaauch Proben aus dem Register Friedrich's IL (VI. 17) und Fried-rich's III. (XL 9 a).
Als Originalregister lässt sich das Fragment durch den ständigenWechsel von Hand und Tinte erkennen. Auf unserem Blatt setztzunächst eine neue Hand und zugleich auch etwas dunklere Tintemitten in der ersten Urkunde (Z. 3 uf daz körn) ein, von abermalsneuer Hand und mit kräftiger brauner Tinte ist die zweite Urkundegeschrieben, während die dritte Urkunde von gleicher Hand undTinte wie der Schluss der ersten herrührt. Dem Schriftcharakternach hebt sich die Minuskel der den Reinausfertigungen sich nähern-den zweiten Urkunde von der Cursive der ersten und dritten ab. Diewenigen Kürzungen, die für deutsche Texte aus dem Kürzungen-system der lateinischen Schrift übernommen wurden (er (r), ur, en, e)sind hier reichlich zur Anwendung gebracht.
Wir Karl (et)c(etera) Bekennen (ct)c(etera) Wann wirdem hochgeboru Ruprecht dem clt(er)n pfalczgraue bei Reynund h(er)czogen in Bey(cr)n uns(er)m lieb(e)n \ swag(er) undfursten erlaubt hab(e)n und erlauben im gnedielich von uns(er)keis(er)lich(er) macht an diesem briue das er in sein(er) statze | Amberg eine gute Haller muneze (darnach durchstrichenze Amberg und das folgende von anderer Hand und dunklererTinte) uf daz körn zu Nurmbcrg mag tun slahcn di als gutsein sulle in aller \ weise als die muneze die man in unsir(er)stat zu Lauffen stehet also doch daz di Haller muneze zuAmberg ein besund(cr) j czeichen habe von d(er) muneze diwir zu Lauffen tun slahen. Dorumb gebiten wir ernstlichen5 allen uns(er)n und des \\ Reichs und(er)tanen und mit namenden Burg(er)meist(er)n dem Rat und den Burg(er)n gmein-lich zu Nurmb(er)g uns(er)n (die Kürzung für er doppelt be-zeichnet) ! lib(e)n get(re)wen daz si di vorg(cnant) Hall(cr)muneze di man zu Amberg zvirdet slahcn als do uor ist be-griffen an hauflfen (davor u(er) durch darunter gesetzte Punktegetilgt) und an u(er)kauffen und an all(cr) iverung und bc-czalung nemen an wid(er)rede. Mit urkund (et)c(etera).Dat(um) P(r)age \ anno LX die s(an)c(t)i Mathie ut sup(r)a.P(er) d(oniinum) imp(er)at(orem) Rud(olfus) de Fridberg.
Karolus q(u)artus (el)c(etera). Notu(m) fachn(us) tenore
p(rese)nciu(m) univ(er)s(is) q(uod) accedens ad n(ost)re ma-
10 iestat(is) p(rese)nciam fidelis n(oste)r dil(e)c(t)us Heynric(us) ||
d(i)c(t)us Fcyste civis Pragen(sis) sua nob(is) exposic(i)one
*) Die photographische Aufnahme der Tafeln 92 und 95 verdanke ich der Gütedes Herrn Oberregierungsrathes O. Posse in Dresden.