52
o(mti)i iure bona se\ped(i)c(t)a ip's)is sororibus adkcim(us)contulim(us) (et) p're)sentib(us) p(ro)p(r)ietatis titulo dona-m'us) p(er)petuo possidcnda. Et ut h(ec) n(ost)re p(ro)-20 p(r)ietatis donac'i)o tarn a nob(is) qua(m) a ti(ost)ris suc-cessorib(us) semp(er) inconwlsa p(er)maneat (et) illesa . p(re)-sentem l(itte)ram scribi fecimus n(ost)ri sigilli appensionisrobore eo(m)miinitam. Acta sunt h(ec) in civitate n(ost)raHayn anno gr(ati)e MCCLXXXVIII t(er)cio kal(e)n(das)maii affueru(n)t (etiam) i huic n(ost)re donac(i)o(n)i honora-b(i)lis vir d(omi)n(u)s Marq(u)ard(us) abbas cccl(es)ie inRcinhcrsb(ru)n j nob(i)lis vir d(omi)n(u)s Gebehard(us) de25 Qit(cr)enuurdc . burcg(r)avi(us) Meinher(us) de Misna . [a ause corr.) Hei ncman(its) de Hain . Heinr(icus) de Schassowe (et)Mathias curie n(ost)rc p(ro)thonotarius \ Nnwenb(ur)gen(sis)eccl(es)ic canonic(us) cu(m) aliis qua(m)p!urib(us) fidedignis.Tafel 93. a) Rudolf von Habsburg, Erfurt 1290 August 17. Be-urkundung eines Rechtsspruches. Original-Pergament im kgl. geh. Staats-archiv Berlin, 26 X 15 cm, hier ganz unbedeutend verkleinert. MG. LL.2, 455, künftig MG. Constit. 3. B. Boehmer-Redlich Nr. 2362.
Die Urkunde ist ausgewählt als Beispiel für die kleine, zierlicheCursive, die in Weiterbildung der in der Kanzlei K. Friedrichs II.geübten Schrift (vgl. oben Taf. 88 a, ein gutes Beispiel aus der Mittedes 13. Jahrhunderts die Urkunde des Propstes von Seckau, Sickel, Mon.graph. IX. 14) nicht nur in der Reichskanzlei nach dem Interregnumzur Anwendung kam (vgl. Kaiserurkunden in Abbild. VIII. 5 a, 11),sondern auch für Buchschrift zu Ende des 13. Jahrhunderts vielfachcharakteristisch ist. Von Einzelheiten mache ich im Zusammenhangmit Taf. g2 auf bestimmte Buchstaben des Majuskel-Alphabets auf-merksam, so auf C, E, G, T, deren gemeinsame und andererseitsunterscheidende Merkmale zu beachten sind, auf N (Z. 9) und auf R,das sich von dem in Grundzug und Verzierung ähnlichen B (Taf. 92aZ. 13) durch den nach rechts hin sich streckenden Arm unterscheidet.In Taf. 92 beachte man noch die dem Kapital-H ähnlichen N. Guterhaltenes Wachssiegel an Pressel; auf der Rückseite des Siegels dieKnöchel von Zeige- und Mittelfinger eingedrückt.
b) Markgraf Waldemar d. Gr. von Brandenburg, Tangermünde,1310 Juni 23. Bestimmungen über den Nachlass von Geistlichen angenannten Kollegialkapiteln, Original-Pergament im kgl. geh. Staats-archiv Berlin, (Altmark 1), 30X18 cm, hier um ein Viertel verkleinert.Riedel, Cod. dipl. Brandenburg. A. 16, 3 Nr. 4.
Sichere Kanzleiausfertigung; sämmtliche Originale Waldemar's imBerliner geh. Staatsarchiv tragen gleichen Schriftcharakter wie dashier reproducirte, mit dem einzigen Unterschied, dass der umfang-reiche Text unserer Urkunde zu gedrängterer Schrift nöthigte; ganzaus dem Rahmen der übrigen fällt nur eine Urkunde vom 28. Februar1309 für den Johanniter-Orden, in welchem Fall ebenso bestimmtAusfertigung durch Empfängerhand anzunehmen ist. Fünf Urkundenzeigen in dorso ein R; es wäre jedoch übereilt, dies als Registratur-vermerk anzusehen und daraus auf die Führung BrandenburgischerRegister bereits für die Askanierzeit zu schliessen. Die genanntenUrkunden sind nämlich sämmtlich für Stendal ausgestellt und das Rdaher als Eintragungsvermerk von Seite des Empfängers zu deuten.Hängesiegel an Pressel abgefallen.
Von Einzelheiten mache ich auf das mehrfach am Wortschlussgebrauchte Majuskel-R aufmerksam (vgl. Z. 13 permittitur).
a) Nos Rndolfus dei gratia Romanor(um) rex semperaugustus. Ad univ(er)sor(um) sacri Romani imp(er)ii fide-liu(m) | noticiam cupim(us) p(er)venire q(uo)d anno d(omi)niMCC nonagesimo X VI. kalendas septembr(is) indictione tercianobis sedentibus pro tribunali apnt Erfordiam presentib(us)principib(us) comitib(us) nobilib(us) baronib(us) nccno(n)q(u)am plurib(us) p(ro)c(er)ib(ns) regni nostri \ petituvi fiiitin iudicio coram nobis (et) sententialit(er) diffiniri. Si d(o-mi)n(u)s aliquis habeat vasallnm qui attemptavit aliquid \contra d(omi)n(u)m et cont(r)a quem d(omi)n(u)s habet actio-ne :u (et) ins agendi in iudicio . qualit(er) contra vasallum
5 d(omi)no suecurratur || (et) extitit p(er) sententiam . consensuprineipum . comitum . nobilium app(ro)batam . legitime diffi-nitum . q(uo)d ip(s)e d(omi)n(u)s suum J vasallum . presen-tib(us) aliis vasallis coram se ad iudicium pot(cr)it evocare .(et) cognosc(er)e pot(er)it (et) iudicare pro vcl contra ip(su)mvasallum . p(ro)ut ip(s)or(um) dictav(er)it sententia vasallo-r(um). Testes autetn huic sententic presentes aderant . Illustresdux Saxcnie. Dux Brunswicen(sis) prineipes nostri. Nobilesburcg(r)avius de Xi<rcnb(er)g . Comcs Eberhardus de Catzcnn-cllenbogen \ Gerlacus de Brvbercg. C. de Winsbercg . (et)q(u)am plures alii. Nobiles (et) barones. In cuius rei testi-10 monium haue paginam jj conscribi (et) nostri sigilli muniminefeeim'us) roborari. Datum Erfordie anno die indictione p(re)-missis . regni vero \ nostri anno septimo deeimo.
b) In no(m)i(n)e domini amen. Woldem(arus) dei gr(ati)aB(r)andcmburg(e)n(sis). lusac(ie) (et) de Landesb(er)gmarchio . tutorq(uc) incliti Joli(anu)is de B(r)andembürchmarchio(n)is . univ(er)sis chr(ist)i fidelibus \ p(rese)ntem pa-ginam iuspectur(is) sal(ute)m (et) de bono in melius proficisci.Cum auetori servitus et(er)no verum (etiam) /(a)c(tjis . nonsolum v(er)bis . sollcrtius possit (et) debcat augme(n)\tari .testante d(omi)no ip(s)o . qui dicit . Exe(m)plum dedivobis (ct)c(etera) . in quo sane p(otes)t colligi nobisip(s)ius tradita domini instruetio ut seq(u)amur scil(icet)vestigia eins. 0(mn)is j revera chr(ist)i actio n(ost)ra di-noscit(ur) forc informat(i)o (et) si minimu(m) iubem(ur) ex-tollcrc . q(u)ando dicit(ur) . quod uni ex minimis meis fc-cistis . michi fecistis . q(u)anto mag(is) eos quos \ sup(er)uusille artifex in sortan suam (et) minist(er)ium dcputa(r)edignat(us) est. p(re)f(cr)re aliis honorib(us) et co(m)modis in-
5 atabimur ut temp(or)alibus subsidiis extra sufficienter j adiuti.excusso omni sinistre pravitatis timore . intus fiducialius ap-peta(n)t scmpit(er)na. Habita ig(itur) plcna et exaeta dis-crctor(um) delibcrat(i)one univ(er)sis clericis in dcCanatib(us)scil(icet) int(er) Vcht (et) Tangcra(m) . in Merica . in Prato .(et) in antiqua marchia Stcndalg(e)n(si) rcsidcntib(usj eoduximus prerogative privilegio providendum \ quamq(u)amid ip(s)is de iure co(m)muni ccmpct(cr)e noscatur cui tarnenconsuetudo contraria inolevit (et) invaluit erumpnosa . qua(m)u/pote corruptelam p(rese)nti duximus j ed(i)c(t)o radicituspreeipitandam . statueutes ut exnur.c (et) inautea uullus n(ost)rov(c)l suo no(m)i(n)e nullus patrouus nee alius suo no(m)i(n)etacite vcl exp(re)sse (et) ge\n(er)alit(er) nullus quem pro-hiberc possumus de reb(us) (et) bonis clc(r)icor(um) deceden-tiu(m) dotis aut ccc(lesi)c in quibuscufm)q(uc) locis depo(s)itis
10 se audeat v(e)l presuma(n)t de || cet(cr)o intromictere v(e)lausu p(re)su(m)ptuoso ing(er)ere rap(er)e v(e)l usurpare dis-trah(cr)e v(e)l alienare immo potius de rebus ip(s)is et bonisip(s)i clcrici disponant pro suc j voluutatis arbitrio in q(u)an-tum ipsis permictere creditur favor iuris . nam ultimc voluu-tatis arbit(r)ium quod it(eru)m tum redit nullo contrarie pro-hibic(i)o(n)is iugo \ consucvcrc leges limitarc, s(ed) usq(ue) adcxtrcmu(m) vite exitum ambulatoria permictitur testatoris vo-luntas. Approbamus insup(er) ut (nachgetragen) in prcd(i)c(t)isdecanatib(us) residens \ co(n)dito suo testamento v(c)l ante duoscligat testam(en)ta(r)ios . qui saluti ip(s)iusprovideant (et) sin-g(u)la s(c)c(un)d(u)m testatoris vota disponant (et) exeq(u)antur .legata tribuant \ et debita pro virib(us) persolvant facultatum.Adicim(us) p(re)terea . ut si aliquis ex clericis premissis suosvel ecc(lesi)e sue mansos ortos agros vineam stagnu(m)
15 vel || taliu(m) aliquid locat(i)o(n)i iam exposuit pro de-putata pensione v(e)l exponet in fut(uru)m huiusmodi lo-cat(i)o(n)is cont(r)actum . dumtam(en) rat(i)onabilit(er) ini-tum (et) celebratum successor ad t'r)ienniu(m) velcitra nidlatcnus retraetabit s(cd) predecessoris vota eatenusimpleat. quatenusprop(r)ia in post(eru)m desid(er)at adimpleri.