4 6
+ . In n{'omine) d(omi)ni . Anno V . pont(ificatus) d(o)-m(in)i g Adrian \ [so, mit Weglassung der Endung] quartip(a)p(e) . ind(ictione) VII . M(cn)sis Dece(m)b(ris) D(ie) VII.Ego q(ui)de(tn) Boso d(e)i gr(ati)a diac(onus) card(inalis)s(an)c(t)or(um) cosme et damiani dfomijni p(a)p(e) \ came-rarius . hac die p(ro)pria mea vol(untate) ex vol(untate) ipsinsd(omi)ni p(a)p(e) loco et concedo . vob(is) Controtta et Romanod(e) Petro Alban(en)si v(estjrisq(ue) h(ere)dib(us) ac succes-s(or)ibus \ in p(er)p(etuu)m. Id (est) duas pctias vin(ee) me-dietate allevatas et medietate allevandas . cum vascis et vascariisco(mmun)ib(us) et arborib(us) i(n)fra se et om(n)ib(us) sui(s)[perti]n(cntiis) [der Rand ausgefranst] . pos(itas) extra porta(m)lateran(en)se(m) in loco qui d(icitu)r clusa d(omi)nip(a)p(e) .fines ad una(m) pctia(m) qua(m) tenet controtta . a I . lat(ere)tenet Ioh(anne)s reatin(us) . a II . lat(ere) ' [tenet] Nicol(aus)ioh(ann)is gualt(er)ii a t(er)tio lat(ere) c(st) via publica .a quartolat(ere) s(un)t vincalia d(omi)ni p(a)p(e). Advinca Romani de5 Petro Alban(en)se a duob(us) lat(er)ib(us) s(un)t [| horti et vinc-alia d(omi)ni p(a)p(e) . a III . lat(ere) tenet Bonafidcs . a quartolat(ere) tenent h(ere)des Nicolai d(e) beneincasa. Om(n)ia iurisd(omi)ni p(a)p(e) . ad tenenda(m) utcnda(m) \ mclior(andam)[davor nochmals uten geschrieben und getilgt] allevan(dam)se(m)p(er) bene labor(andam) et sic(ut) dic(tum) efst) in p(er)-p(etuum) poss(idendam) . et exhinc ad dttos annos reddetisd(omi)no p(a)p(e) suisq(ue) catholicis success(or)ib(us) d(e) alle-vata t(er)tiam \ partem vini mundi et aquati . et d(e) allevandaexhinc ad tres annos nil eis reddetis . deinde o(mn)i annoreddetis eis de tota vinea quarta(m) parte(m) j vini mundi etaquati . et duos den(arios) p(a)p(ales) p(ro) vascatico p(er)petia(m) . et unu(m) iustu(m) canistru(m) de uvisp(er)petia(m).q(uod) sit in cireuitu q(ui)nq(ue) palmor(um) . in fundo jduor(um) et i(n) altitudine uni(us) . et medietate(m) de fruc-tibus) arbor(um) ibi stantiu(m) et earum quas allevaveritis
10 quarta(m). Si ibi i(n)veneritis auru(m) argentu(m) \ [ferj-ru(tn) plu(m)bu(m) maiores lapides v(e)l aliq(uod) metallu(m)q(uod) plus valeat. XII . den(ariis) pfa)p(alibus) . medieta-te(m) eis dabitis. Si vinea ipsa p(er) hostem v(e)l irritu(m)aut [t nachgetragen] cell \ plaga(m) retroierit et p(er) triu(m)annor(um) spatiu(m) v(est)ra neglegentia non fuerit relevatafructib(us) plcna ad curia (m) revertat(ur). Nulli alii pio locoea(m) detis \ nec alicui p(er)so(n)e vendatis priusqua(m) d(o-mi)no p(a)p(e) . suisq(uc) catholicis success(or)ib(us) min(us)iusto videlicetp(re)tio . XXX . den(ariorum) p(a)p(alium) p(er)pctia(m) . q(uod) si emere nol(uer)int \ dabitis eis p(re)dic-(tum) co(m)minus et vendetis tali p(er)sone que eis placeatsine malitia. Ego itaq(ue) unacu(m) ipso d(omi)no p(a)p(a)p(ro) success(or)ib(us) suis defcnd(er)ep(ro)mitti\mus ab om(n)iho(m)i(n)e si nccess(e) fuerit. Si qua veropars contra fide(m)huius loc(atiou)is venire te(m)ptaverit . et euneta que dic(ta)
15 s(un)t nos co(n)ductores | aut n(ost)ri h(ere)des non p(cr)sol-verim(us) et observaverimus . t(un)c det pars infidelis partifide(in) servanti pfro) poen(a) . XL . sol(idos) den(ariorum)p(a)p(alium) . et soluta pen(a) \ hec locationu(m) ch(artu)leuno tenore co(n)scripte p(er) manu(m) \ Andrqe \ scrini(ari)iin m(en)s(e) et ind(ictione) s(upra)s(cripta) VII . s(e)c(un)d(u)mear(um) tenore(m) firme p(er)maneant. \
Sign(um) -\ —(- manuu(m) s(upra)s(crip)tor(um) controtte etRomani petri alban(en)sis conductor(um) huius app(etinis) ro-g(atorum). j
Petrus d(e) Siginelta . Vagina . festes.
20 G(re)g(orius) d(e) Nigro . Bonafides . festes. \\
Fosco d(e) Banio . Grisoclus Leonis festes.Nicolaus Ioh(ann)is Gualt(er)ii testis.
+ Ego g" Andreas | scrin(iari)us s(an)c(t)e Rom(an)e ec-cl(esi)e et sacri lateranensis palatii co(m)plevi et absolvi.
Tafel 87. Abt Siegfried von Hersfeld gibt an Kuno von Minzen-
berg die Hälfte der Nutzungen in Ruberstisberc zu Lehen. 1183.Original im kgl. preuss. Staatsarchiv zu Marburg. Wenck, Hess.Landesgesch. 3 b , Nr. 84; erwähnt bei Hafner, Gesch. der ReichsabteiHersfeld 101 A. 1 und Dobernecker, Reg. Thuringiae 2, Nr. 661.
Die Urkunde ist wieder ausgewählt als Type für bestimmte Aus-stattungs- und Beglaubigungsformen von Privaturkunden aus der Ueber-gangszeit. Die Urkunde ist in schlichter Bücherschrift geschrieben(der auch die zahlreichen Kürzungen und die kräftige Linirung ent-sprechen), aber daneben besiegelt und chirographirt. Die Chirographi-rung nahm ihren Ausgangspunkt vom angelsächsischen Urkunden-wesen, wurde aber vom 10. Jahrhundert an auch auf dem Festlandeangewandt (vgl. die zusammenfassenden Ausführungen bei Bresslau,Urkundenlehre 503 ff.). Vorbedingung für ihre Anwendung war dieAusfertigung einer Urkunde in mindestens zwei Exemplaren. DerTrennungslinie der beiden (oder mehreren) Urkunden entlang wurde einbestimmtes Schlagwort, weitaus am häufigsten eben das Wort >Chiro-graphum« (daher der Name) geschrieben, und sodann mitten durchdas Wort der Trennungsschnitt geführt. Auch bei unserer Urkundelassen sich den linken Rand entlang die Buchstabentheile des Stich-wortes Cirographum erkennen. Die Aneinanderfügung lieferte durchdas richtige Zusammenpassen der Buchstabentheile den sicheren Be-weis für die Zusammengehörigkeit und daher auch Echtheit der beidenUrkunden. Der Beweis war allerdings nur dann zu erbringen, wennvon Seite der Parteien nicht nur die eine, sondern auch die zweite(eventuell dritte) Urkunde zur Prüfung vorgelegt werden konnte oder— wollte. In der Übergangszeit der deutschen Privaturkunde war dieChirographirung zur beweiskräftigen Beurkundung bilateraler Rechts-geschäfte besonders beliebt. Später wird sie durch das allgemeinreeipirte Beglaubigungsmittel der Besiegelung abgelöst. Doch hat sichder Brauch in der Form der Kerbzettel bis weit in die Neuzeit heraberhalten.
In nomine s(an / c(t)q (et) individuq t(r)i/,itatis. Sigefrid'ris)d(e)i gr(ati)a hfer)sfeld(ensis) eccl(esi)e | abb(a)s. Notu(m)sit om(n)ib(us) ta(m) fut(ur)is q(u)am p(re)scntib(us) . q(uo)dnos monte(m) q(u)i Rub(er)stisb(e)rc \ d(icitu)r. incultu(m) (et)absq(ue) habitatione hominu(m) invcnim(us). Que(m) restau-ra\re (et) ad ntilitate(m) eccl.'esi^ n(ost)re incol(er)e volcntes .hoc nullaten(us) sine adiuto\rio . (et) coop(er)atio(n)e d(omi)niCunonis de Minci(n)b(er)c q(u)i ei(us)de(m) loci advocat(usj5 fuit.p(er)fic(er)e j| potuim'us). Co(m)municato (i)gi(tur) fa-miliariu(m) n(ost)ror(um) c(on)silio eide(m) Cvnoni medieta-te(m) toti(us) utilitatis quq n(un)c est. aut dei(n)ceps in eode(m)moyitefieripotest. j in b(e)n(e)ficiu(m) c(on)cessim(us) . retentaalt(er)a medietate . ad n(ost)rosp(ro)p(r)ios usus. Sic au(tem) \t(er)minu(m) ci(us)de(m) montis dixtinxim(us) scilicet int(er)duos rivulos. Hornipha (et) j Selebah . ab Oriente aute(m)10 q(u)antu(m) novo fossato cingit'ur) . q(u)od ad utru(m)q(ue) |rivulu(m) p(ro)tendit(ur). Huic b(e)n(e)ficio sing(u)larit(cr)capella(m) n(ost)ram (et) edificia [ n(ost)ra eidc(m) capelleadiacentia exccpim(us). Ut hec rata et inc(on)vulsa j ta(m)nob(is) q(u)am ipsi p(er)maneant . hanc carta(m) c(on)s(cr)ip-sim(us) (unregelmässige Kürzung, es fehlt das c, das unterdem übergeschriebenen i stehen sollte), qua(m) sigilli n(ost)riin\p(re)ssione firmavim(us). Testes hui'us) rei subs(cr)ipti(s. o.) sunt.
Thuto maior p(re)posit(us) . Ditmar(us) decan(us) . Adel-b(er)o cam(er)ari(us) abbatis (über der Zeile) . Brun cam V-15 r)ari(us) fr(atr)um (über der Zeile) . Rt"i\\dolf cleric(vs) deLobahc . Minüt(er)ialcs eccl(esi)e Ludewic(us) dapifer n(ostc r .Ortho pin\cerna (r nachgetragen) Wigant marisscalc(us) . Hein-ric(us) (et) Folb(er)t)us) de Lcngisfeld. Mcginiuart de Gei\saha .Heinrih de Biber aha (et) filii ei'us) Folb(r)at (et) Heinrih .Heinrih de Lobah . \ Adelb(er)th(us) villic(us) Wigant villic(us)Godeb(r)aht. Gunt(r)am de Olfo . (darüber eine Rasur) Gerlahvillic(us). J Lubrant [ubran auf Rasur) cleric(us) de Hohung(en) .20 BerhtJwlt(us) cleric(us) de Minci(n)b(er)c. |