Druckschrift 
1 (1904)
Entstehung
Seite
18
Einzelbild herunterladen
 

dieser Zeile ohne Beziehung zum Context anno 4 0 ] | cxponiti(n)caut(us). [Lic(et) milescorp(or)ep(ro)cer(us) moribus coftn)-posit(us) l(itte)ris co(m)pete(n)t(er) \ edoct(us) (et) st(r)enuusfu(er)ü i(n) armis ta(n)teq(ue) hu(m)ili(ta)t(is) ut nulli(us)ip(su)m vi(r)tut(is) (et) hu(m)ili(ta)t(is) \ vcstigiu(m) p(re)-teriret p(er) que nedu(m) v(erb)o s(ed) et op(cr)c cu(n)ct(is)luc(is) ex(empl)a p(re)bebat. can(oni)cas \ horas p(er)solvc-bat ieiuna p(re)cepta obs(er)vabat hospitali(ta)tem diligcbai

55 tisq(ue) dum || Aq(u)isg(r)ani corona(m) suscep(cr)at extu(n)c

mutat(us) in vir(um) alter(um) a p(re)fat(is) actib(us)pl(ur)i(mu)m \ discrepabat Ideo (etiam) p(er) p(re)fatu(m)Gcrhardu(m) Mogu(n)ti(nu)m culpaba(tur) q(twd) fideli-(ta)t(is) iu(r)ame(n)tu(m) \ ut p(er)iur(us) violav(er)it. arege Anglie C milia marcar(um) i(n) p(ar)ato (et) p(ro)-missio(n)il(us) p(ro) stype(n)dio \ suscepiss(ct). j° q(uod)falsos Hallenses cud(er)et. f q(uod) noto(r)i(us) adulteress(et) (et) secu(tn) adultcra(m) duc(cr)et [ 5" q(iwd) ho(r)anona noct(is) sibi cog(er)et missam celcbra(r)i. 6° q(uod)

60 unu(m) sac(cr)dote(m) p(re) |[ cepiss(et) decollari (et) q(uod)

p(er) suos ma(n)dar(et) cl(cr)icos rcb(us) suis spoliari. d(e)q(7i)ib(us) c(er)tifi(ca)t(us) Adolfus t(er)ras Mogu(n)tinii(n)vadit qui ad ip(su)m sub salvo co(n)ductu ve(n)i(e)nscu(n)cta s(u)b iu(r)a(men)to nega(vi)t (et) reco(n)cilia(ti)o-(ne)tn secu(m) fec(i)t s(ed) post i(n) P(r)aga i(n)t(er)pclla-t(us) p(er) Albcrtu(m) cur \ J [sibi sie voluiss(et) illud(cr)cr(espoudi)t se ob sa(n)g(ui)nis p(ro)pi(n)q(u)i(ta)t(cm) av(er)i(ta)tc deviasse nu(n)c a(u)t(em) Jo milia marcar(um)q(ue) h(ab)erct sccu(m) vclle divid(er)c p(ro) regni adep-(ti)o(u)e.J

[mit lichterer Tinte ohne bestimmte Einreihung in den Context:

Anno /2pj Adolfus in curia Fra(u)cfordcn(si) sub Coronafcoda co(n)tulit p(r)incipib(us) (et) aliis misit q(u)o(que) utfilia(m) duc(is) Alberti filio suo uxor cop(u)laret(ur) q(u)or(c)spo(n)de(n)te se id factur(um) si posset ßlia(m) sua(m)pri(n)cipe(m) fac(er)e v(e)l q(uod) filia(m) ipsi(u,s) Adolf(us)suo filio t(r)ad(er)et que(m) ip(s)e p(r)incipc(m) factur(us)ess(et) q(uo)d i(n)t(er) eosd(em) odior(um) fuit se(m)i(u)a-riu(m)].

Tafel 30. Renaissance-Minuskel aus der zweiten Hälfte desfünfzehnten Jahrhunderts.

Codex 653 der Wiener Hofbibliothek, Augustini epistolae, fürKönig Mathias Corvinus von Ungarn in Florenz geschrieben unddurch den Florentiner Miniator Attavantes illustrirt. Vgl. Csontosi,Corvinische Handschriften von Attavantes, Centralblatt für Bibliotheks-wesen , hrsg. von Hartwig, 1886, 3, 209 ff. mit Lichtdruckfacsimiledes prächtig illustrirten zweiten Titelblattes. Auf der Rückseite desersten Titelblattes: Attavantes pinsit, nicht eigenhändig (vgl. a.a.O.210211). Csontosi kennt 10 Handschriften, die nach gleichzeitigenVermerken von Attavantes illustrirt, und 10 weitere, die ihm mitWahrscheinlichkeit zuzuschreiben sind. Sie zusammen bilden etwaden 6. Theil der dem Verfasser bekannten Corvinischen Handschriften.Ucber charakteristische Kennzeichen von Corvinus-Hss. und unterihnen der von Attavantes illustrirten vgl. ebenda S. 213. UnsereProbe (f. 186') entspricht der Ausgabe bei Migne, Patrologia, patr.lat. 33, 1075 No. 260 und 1076 No. 261.

I labco gratiam beatitudiiii tue . quod libenter viel sump-scris j temptamenta sermonis . Tuuc eiüin boue fidei filiisdatur auda | cia cutn paterni fontis ymbribus fucrit irrorata.Provocavi \

Die beiden Initialen H und B sind blau umsäumt, die Füllungist auf oben grünem, unten rothem Grund gezeichnet. In Z. 10 istu[trique prjosit über Rasur geschrieben. Gegen Ende des Codexverliert die Schrift an Sorgfalt und Sicherheit, so dass die künst-liche Nachahmung älterer Schriftart deutlicher hervortritt.

Tafel 30A. Renaissance-Minuskel aus der ersten Hälfte des15. Jahrhunderts. Der Codex Plut. XLIX. No. 24 der BibliothecaLaurentiana in Florenz, enthaltend Ciceros Briefe, ist von PoggioBracciolini (13801459) geschrieben. Der Versuch, die schöneregelmässige Minuskel des 11.12. Jahrhunderts nachzuahmen, isthier in geradezu vollendeter Weise geglückt; nur durch einzelneAnachronismen verrät sich die Nachahmung (so durch die Stricheüber einfachem i in Z. 15 nimio und Z. 22 minime oder durch dieverlängerten Doppel-i in Z. 11 iis remediis). Unsere Probe gibtFol. 4; das sehenswertheste Blatt der Handschrift ist Fol. 1, das aberdurch die prachtvolle Ausführung der Initiale und des Wappensseine Entstehung in Renaissance-Zeit sofort verräth. Auf Fol. 200findet sich der Vermerk: Liber Pogii secretarii apostolici olim fuit,sed nunc domini Benedicti Martinozi equitis aurati est in presens.

Tafel 30B. Druck: Decretum Gratiani summo studio elabo-ratum correctum et cum libris biblie aecurate concordatum. Basel 1493,Sebastian Brant. Hain No. 7912. Ein Exemplar dieses Frühdruckeswurde mir durch Herrn Prof. E. Seckel - Berlin in liebenswürdigerWeise zur Verfügung gestellt. Wie der Druck die Buchstaben inden beiden Grundformen der gothischen und Renaissance-Minuskelaus dem Schriftwesen des 15. Jahrhunderts übernahm, so bedienteer sich auch des herrschenden Kürzungenwesens. Am weitestengingen hierin, -Juristischen Handschriften folgend, die Drucke iuristi-schen Inhalts, und zwar sowohl in der Verwendung der allgemeinensystematischen, wie der besonderen technischen Kürzungen, andenen besonders die Glosse überreich ist. Die Anordnung von Textund Glosse, wie sie hier erscheint, ist in dieser Art in Glossen-Handschriften seit dem 12. Jahrhundert ganz ständig beobachtet.Die den linken Rand der beiden Columnen des Textes entlanglaufenden Buchstaben verweisen auf die entsprechenden Beifügungender Glosse und treten an die Stelle der mannigfach gestaltetenVerweisungszeichen älterer Handschriften.

Text: Seite 1: Distinctio LXVIII, Columae 1 : Prcsbytcri q(u)os rc-p(er)isti si \ incogniti fucri(u)t viri il\ li q(u)i ordina(n)t. (et)dubiu(m) est cos | cp(iscop)os fuisse. aut q(u)i cos orditta-veru(n)t si hone actio//is viriq(ue) || catholici sii/l (et) ip(s)i 5p(re)sb(ytc)ri i(u) mi\uistcrio Christi o(mn)iq(ue) s(au)clalege | edocti ab ep(iscop)o suo b(e)n(e)dict(i)o(n)e(m) \p(rc)s-byteratus suscipia(n)t (et) (con)si \crent(ur). sie (et) ////'(i/ijs-terio sacro fu \gant(ur). Quod (er)go (con)secratus in co- 10de(nt) ordi(u)c iter(um) (con)secrari pro Hibet(ur). de coiut< lüge(n)du(m) e(st) q(u)i j (con)secrat(us) est ab illoquc(m) ccrtu(m) \ erat (co)i)secraudi ius Ji(abe)rc. Qui\\ 15auf (cm) ab illo (con)sccrat(ur) que(m) 1/(011) co(u)\s/af ins(con)secraiidi habuhse. j iter(um) (con)sccra(n)d(us) est.q(uia) si ille (co//)sc\cra(i/)di ius n(oti) hab/tcrit. istc ex\olei cffusio(n)c nil (con)secral(i)o(n)is ac\ccpit. (et) q(uia) 20in ip(s)o ordi(n)e (co//)sccra j Ius no(n) erat. nu(n)c q(u)asip(r)imu(m) ad | (co//)secralio//c(///) venie(n)s ab ep(iscop)osa\cerdotale(m) b(e)n(e)dictione(m) (et) co(n)se\cratione(m)(coit)scquif(ur). C. Si aufcf ///) || ius (co/i)sccra(n)di I/abuerit 25/'(//) p(r)ima \ unctio(n)e (con)sccut(us) e(st) (con)sccratio-(ii)c(m) | In s(c)c(uu)da v(er)o uo(n) rciterat(ur) co(//)-sc\ oratio. s(ed) sola ui/ctio. sic(ut) de q(u)o | dubiu(m) est ausit baptizat(zis) vel || non debeat baptizari Q(uo)d si \ p(r)ius 30baptizat(us) n(ou) fu(er)at. (con)seq(u)it(/ir)\ gr(ati)aii/ bap-tisu/isi . si a(u)t(em) baptiza | tus erat, nihil aeeipit i(n) s(e)-c(un)da \ unctio(n)e. nee p(er)tiuct lio(c) ad reite || ratio- 35nc(m) baptismi. s(ed) ad cau\tela(/n) salut(is). ho(c) ctia(m)de ccclcsiis (cou)secra(n)dis si(mi)l(itc)r obs(cr)va(n)du(///)e(st). Unde in Niceno (con)ci(lio) lcgit(ur).

Columne 2: Non debet Her (um) (con)secrari ec\clcsia scu/cl (con)-secrata. \ Ecclcsiis scmcl (cou)sccrat(is) deo no(n) itcr(u)u)d(ebet) (con)secratio ad\ hiberi. uisi aut ab igne exu j sie 5aut sangu(in)is effusio(n)c. aut \ cuiuscu(m)q(ue) semi(n)c