LiberSextuſdecimus

āno. ⁊ inuenies in his .xxviii. ānis biſextum cecidiſſe ſupra quālibet literam dominicalem. Iſti. xxviii. āni dicūtur ciclus ſolaris. Poſſūt autem cōcurrētes et litere dominicales que ꝑ ciclum iſtuꝫ ordinātur ſciri his verſibꝰFert ea dux cor amat gens factor eum coluit bis. Arsgens eſt de corde bono gignit ferus enſis. Dicta beant aqua gens fors dat cūctis bonis actor. hic ſunt. xxviii. dictōneſ. xxviii. ānis ſeruiētes. Prima primo ⁊ ſicꝑ ordinem. Semꝑ em̄ prima littera dictōnis eſt dominicalis illiꝰ āni cui deſeruit dictio: et ſi dictio deſinat īt biſextilis Scita litera dominicali de facili potuerīt haberi ꝯcurrētes. Semper em̄ dum .ſ. eſt litera dominicalisvnitas eſt cōcurrens. dum. e. binariꝰ. ⁊ ſic ordine retrogrado vſqꝫ ad g. cum qua eſt ſeptenarius Un̄ verſꝰ. Aſex. b. quinqꝫ. c. quattuor. e. duo. d. tres. Primuſ cōcurrēs .f. litera: vii. eſt. g. Item cōcurrēs ſciri poteſt his verſibus ī quocūqꝫ die celebratur feſtum mathie. In talinumero cōcurrēs ſeruiet āno. Uel aliter cōcurrens tottus eſt f. quotta martis erit .i. quottam feriam .f. repn̄tat ī martio: totus numerꝰ eſt cōcurrēs Quia vero ml̓ta eſt vtilitas in tribus verſibꝰ dominicalibꝰ p̄cedentibꝰ ſi ſciatur inueniri dictio. Ad hanc inueniēduꝫ oportet ſcire quottꝰ ſit annꝰ in ciclo ſolari. Ad quod ſciēdūaddendus eſt nouenarius numero annoꝝ domini: quianatus eſt dominꝰ in anno decimo cicli ſolaris. Ideo nouenariꝰ qui p̄teriit eſt addendus: et ſumma totta eſt diuidenda. per. xxviii. et quod reſiduum fuerit. demōſtrabit quottꝰ ſit annꝰ cicli ſolaris Si em̄ vnitas remanſerit primus eſt. ſi binarius ſecūdꝰ. et ita de alijs. Si aūtſuper xxviii. nil remanſerit: vltimus eſt annꝰ Sed quoniā hoc ſine algoriſmo difficile eſt inueniri: abiiciendiſunt de annis domini. M. cc. iiii. Illi em̄ diſſimiles ſūtin. xxviii. xl. ter. Reſiduo addatur. ix. et ſi ſumma vltraxxviii. creuerit: abiiciantur illi quotiens potuerīt: ⁊ reſiduum monſtrabit annū. Si nichil remanet vltimus eſtannꝰ. Un̄ verſus. Deſere xp̄i. M. cc. iiii. annos. Addenouem reliquis aufer tunc octo viginti. Quot poterisvicibus: remanens tibi ſit quottꝰ annus. Solaris monſtrat: ſi nil remanet vltimus extat. Deniqꝫ ſi vis ſcirede aliquo menſe a qua feria incipiat: ſume regularē eiꝰet iunge cōcurrenti anni. et ſumma fuerit citra. vii. qͦtꝰerit numerus: totta feria ille menſis incipiet. ſi ſupra.vii. abiiciātur. vii. et reſiduū idē on̄det. LXXXVIII¶ De biſexto.Iſextus eſt dies quidaꝫ collectus in quattuorannis et ſex horis ſinguloꝝ quattuor quibꝰ ſolmoratur in zodiaco ſuper integros dies. Dicitur autem biſſextus: qua ſi abiſſe momentoꝝ collectus.Naꝫ ſol moratur in quolibet ſignoꝝ zodiaci. xxx. diebꝰet. xxx. trientibus hore. et. xxx. biſſe momenti. Ex duodecies. xxx. diebus colligūtur tricenti et. lx. dies. ex. xxxtrientibus hore colliguntur. x. hore in quolibet menſe.Duodecīes autem decem hore faciunt. c. et. xx. horaſ q̄conſtituūt quinqꝫ dies. ex. xxx. biſſe momēti fiunt viginti momenta .i. dimidia hora. duodecim autem dimidiehore ſunt ſex integre: ex his quarto anno cōſtituitur vnꝰ dies qui dicitur biſſextus. a quo et annꝰ dicitur biſextilis. Collocatur autem in februario dies ille: quia menſis ille vltimꝰ eſt in anno ſolari qui dicit̉ incipere a martio. et ponitur. vii. kl̓. martii. Un̄ verſꝰ Biſſextuꝫ martis ſeptenis pone kalendis. Poſteriori die celebranturfeſta mathie .ſ. viii. kl̓. martu: Cur āt n̄ ponit̉ potiꝰ vltimo die februarii cum in fine anni colligatur: cauiam require in compoto. Si autem biſſextus obmitteretur: tātum accideret incōueniens: ꝙ initium anni vſualis qd̓eſſe ſemper debet in ianuario: circumiret omnes mēſesanni iam in quarto anno inciperet annus: vltimo die d̓cembris. In. viii. penultimo. Et ita in. cxxxiiii. annis

inciꝑet annus in kl̓. decembris: et eodem modo retrocedendo tranſir et omnes mēſes āni in mille. cccc. et. lx.annis. Si autem vis inuenire vtrum annus ſit biſſextil̓diuide annos domini in quattuor partes equaleſ: quodſi potes annus pn̄s eſt biſſextilis. ſin autem: non. Undeverſus. In quattuor partes domini ſi diuidis annos.Nilqꝫ ſuperfuerit: crede biſſextus erit. ¶ LXXXIX¶ De anno lunariAnus lunaris quadruplex dicitur. Primo modo ſpacium quo luna circumit zodiacū: cōtinēsvigintiſeptem dies et octo horas. Secūdo modo ſpacium quod eſt de vno nouilunio ad aliud. et eſt id̓quod lunatio ꝯtinens vigintinoueꝫ dies et dimidium:Cum enim luna poſt coitum cuꝫ ſole receſſit ⁊ circumitſuum circulū: cum ad primuꝫ pūctum redierit: nō inuenit ſolem vbi reliquerat. Sol em̄ illis. xxvii. diebus iāfere vnum ſignum tranſierat. vnde cuꝫ nō poſſit eſſe nouiluniuꝫ niſi poſt ſolis ⁊ lune coītum. luna ad hec ſequitur ſolem et cōſequitur eum duobus diebꝰ et quattuorhoris: ita vt iterum ſit in coitu: tunc ſtatim p̄cedens incipit illuminari in parte inferiori: et fit nouiluniuꝫ. Adquod intelligendum ſcienduꝫ: ꝙ ſemper medietas luneilluminatur a ſole: niſi ſit eclipſis lune que medietas qn̄qꝫ ſuperior eſt. quādoqꝫ inferior. quādoqꝫ partim ſic ꝑtim aliter. Nouituniū igitur eſt quādo poſt coītum ſoliſet lune in quo tota ſuperior medietas illuminatur a ſoleluna p̄cedens ſolem incipit illuminari ab eo in inferioriparte: et poſt apparere in occidente poſt occaſum ſoliset ita magis ac magis recedens a ſole: ſuſcipit magisac magis lumen in inferiori parte decreſcente ſecundūeandem ꝓportioneꝫ lune partis ſuperioris. Et cum lūamagis non poſſit elongari a ſole: quod eſt in directa oppoſitōne: et tunc tota medietas inferior illuminatur: eteſt plenilunium. Statimqꝫ incipit iterum aꝓpinquareſoli: et ꝙͣto magis aꝓpiauerit: tanto magiſ illuminaturſuperius decreſcente inferiori lumine: donec iterum cūſole coeat. Ex his patet ꝙ quelibet lunatio habet. xxixdies et dimidium. Sed compotiſte volentes lunatōneſper dimidios dies diſtinguere: dederūt alij triginta dies. Alii. xxix. et ſic ſemꝑ alternatim. Omnes ergo mēſes impares: vt ſunt primꝰ et tercius ſumpto initio a ianuario habent in lunatōne. xxx. dies. Pares vero vt ſecūdꝰ et quartus. ⁊ alij habēt in lūatōne. xxix. dies. Un̄verſus. Impar luna pare: par fit impare menſe Et nōta ꝙ lunatio ſemꝑ eſt illius menſis in quo finitur Und̓verſus In quo completur menſi lunatio detur Hūc tamen verſum qn̄qꝫ falſificant emboliſſimi. Ad ſciendumiſta nouilunia ſingulis mēſibuſ per. xix. annos cicli decēnouēnalis inuentus eſt quidam numerꝰ a iulio. vt dicit̉qui ꝓpter ſui valorem dicitur aureus. vel quia aureis liLXC.teris olim ſcribebatur¶ De aureo numero et anno lunari cōmuniSt autem hic numerus ab vnitate ad decēnouem aſcendēs. ciclo decēnouēnali deſeruiens: qͥoſtendit lunam primā ſupra illam litteram cuiſcribitur in kalendario totto anno cicli decēnouēnalisquot vnitates cōtinet ipſe aureus numerus verbi gratia primo anno cicli decemnoue nnal̓: vbicunqꝫ in kalendario reperitur vnit aſ in aureo numero ibi eſt luna prima ſcd̓m eccleſiam. In ſecūdo anno vbi inuenitur binarius: et ſic vſqꝫ ad. xix. a quo numero reditur ad vnitatem Formatur autem hoc modo habito vno aureo numero: ſuperadde. viii. et cōiunctum erit ſequens aureꝰnumerus: niſi ſumma excedat decemuoueꝫ: Tunc enimxix. relictis reſiduum erit aureus numerus Aliter videſi aureus numerꝰ ſit minor. xii. Si ſic adde. viii. et cōiūctum eſt aureus numerus ſequens. Si vero fuerit duodecim: vel maior aufer vndecim et reſiduum erit ſeq̄ns