LiberSextuſdecimus

Primus nempe eriteus vel eous .i. rubeus dicitur Secundus lacteꝰ .i. ſplendens. Tercius lampas .i. ardensQuartus philogeos .i. amans terraꝫ. In his vſualibꝰdiebus tres in anno contingūt diuerſitates. Aliquādonanqꝫ ſunt equales noctibus. aliquādo ꝓlixiores. aliqn̄preuiores. Cuius ratio eſt aperta. Cuꝫ em̄ ſol eſt in hiemalibꝰ ſignis: tumor terre qui eſt in medio torroide zone inter nos et ipſum poſitus. cauſa eſt quare tarde illūvideamꝰ. et quare cito poſtꝙͣ viderimus oculis noſtrisauferatur. Inde breuis eſt ſplendor ſuꝑ terram et ꝓlixavmbra. Sed quādo eſt in cancro ⁊ in alijs eſtiualibꝰ ſignis: quia citra tumorem terre naſcitur: mane cito videt̉et tarde oculis noſtris aufertur. Inde ꝓlixior ſplēdor:vmbra breuis. Eodem vero in ariete vel ī libra exiſtētequia equaliter diſtat a nobis: equaliter eſt ſuꝑ terram ⁊ſub terra: vnde equalis eſt ſpleudor et vmbra. Duo ergo equinoctia ſunt in anuo: alterum quoruꝫ in marcio.xii. kl̓. aprilis Alteruꝫ eſt in ſeptembri. xii. kl̓. octobrisSimiliter duo ſunt in anno ſolſticia. alteꝝ quoꝝ ē ī decembri. xii. kl̓. ianuarii. Alterū in iunio. xii. kl̓. iulii. Primū dicitur hiemale cuiꝰ dies eſt breuiſſimꝰ octo horarū equinoctialium et dimidie. nox ꝓlixa. ab hoc vſqꝫ adſolſticium eſtiuale creſcunt dies a quo iteꝝ tunc decreſcere incipiunt. Et tunc eſt ꝓlixa dies qͥndecim horaruꝫequinoctialiuꝫ et dimidie. ¶ Ex libro de natura rerumQuibuſcunqꝫ ſol ꝓpior eſt: eis dies longior et calidior ēquibꝰ auteꝫ remotior eis breuior et frigidior. Dies apparet longior eunti verſus occidentem: ꝙͣ eunti verſusorientem Et: vt ait ypocras. qm̄ eadem die aliqn̄ quidēeſtus aliquādo frigꝰ ſit autumnales egritudines exſpectare oportet. In febribus aūt eadem dies cretica quibuſdā eſt ad vitaꝫ. quibuſdā ad mortē. ¶. LXXVIII¶ De noctibꝰ. ¶ Pliniꝰ libro ſecundo.Octem nichil aliud eſſe patꝫ qͣm vmbraꝫ terrecuiꝰ figura non excedit latitudinem lune ſemꝑqꝫ in mucroneꝫ deficit. Spacio quidē vmbrascōſumi volucruꝫ indicant volatꝰ p̄alti: ergo cōfiniuꝫ illis eſt terminꝰ aeris: et initium etheris. Supra lunamomnia pura ſunt: et diuturne lucis plena. A nobis autēper noctem cernūtur ſidera: ſicut in tenebris reliqua lumina: ꝓpter has cauſas noctur no tempore deficit lunaNon poſſet qͥppe totus ſol adimi terris interiacēte luna: ſi terra maior eſſet ꝙͣ luna. ¶ Iſidorus. Nox a nocēdo dicta eſt. eo ꝙ oculis noceat. Noctis autem et dieialternatio ꝓpter viciſſitudinē dormiēdi et vigilandi. effecta eſt. Et vt operis diurni laboreꝫ noctis requies tēperet. Noctis partes ſeptem ſunt .ſ. crepuſculū: veſper:conticiniū: intempeſtū: galliciniuꝫ: matutinū: diluculuꝫCrepuſculū eſt dubia lux. Nam creperon dubium dicimꝰ hoc eſt inter lucem ⁊ tenebras. Ueſper a ſtella occidentali vocatum eſt: que ſolem ſequitur occiduū: ⁊ tenebras ſequentes p̄cedit Conciniuꝫ eſt quādo om̄ia ſilēt:cōticeſcere enim ſilere eſt. Intēpeſtū dicitur quaſi ſinetempore id eſt ſine actu humano: ꝑ queꝫ dinoſcitur tempꝰ. eſt enim medium noctis quādo nichil agi poteſt: etomnia ſopore quicta ſunt vnde eſt intempeſtiue veniſtiergo intēpeſta dicit̉ quia caret tempore id eſt actu. Galliciniuꝫ dictuꝫ eſt ꝓpter gallos lucis p̄nuncios. Matutinū eſt inter abſceſſum tenebraꝝ et aurore aduentum:ſic dictum eo ꝙ inchoante mane fit Diluculū dicitur qͣſi iam incipiens parua diei lux: Que aurora dicitur qͣſieorora. Eſt em̄ primꝰ ſplendor aeris. qui grece dicitureoos diei .ſ. clareſcentis exordium.¶ LXXIX.¶ De ſeptimanis. ¶ Ex compoto.Eptimana eſt ſpacium dierum ſeptem naturalium: dicta a ſeptem et mane: vt ſumatur parsꝓ toto Idem ſpaciū vocatur ebdomada. ab eb

da qd̓ eſt ſeptem: et dyas quod eſt dies: quaſi ſeptē habens dies. Uel ab ebda quod eſt ſeptem: et modos qd̓eſt menſura: et ſecūduꝫ hoc ebdomada cōmunius eſt ꝙͣſeptimana. Poteſt em̄ dici de quolibet menſurato perſeptenarium: ſiue ſint dies ſiue menſes ſiue anni Undein daniele vbi dicitur. poſt. lxii. ebdomadas occidet̉ xp̄ꝰſumuntur ebdomade annoꝝ .i. lxii. anni. Sciendum vero ꝙ ſeptimane nō poſſunt habere certa nomina: quianec habent certa initia. Singulis em̄ annis varianturꝓpter vnum diem vel duos qui ſuperſunt integris ſeptimanis Iudei principalem ſeptimane diem vocāt ſabbatum quaſi requiem: quia in eo dominꝰ requieuit abomni opere quod patrarat. Eccleſia vero principalemdiem reputat primam feriam: quaꝫ vocat diem dominicū: quia dn̄s multis eā dotauit priuilegiis. vtpote quiain illo natus: circūciſus: reſurrexit et ſpm̄ſanctū miſitFerias auteꝫ dicimꝰ: quia ſemꝑ feriandū eſt .i. ceſſāduꝫa vitiis. Uerūtamē ſabbatū non vocamꝰ ſeptimaꝫ feram ſed ſabbatum ſicut et iudei Credimꝰ eniꝫ et nos cūeis dominū tunc requieuiſſe ī ſuꝑ ⁊ ī ſepulcro Sexta vero feria vocatur ꝑaſceue: a para qd̓ eſt pre: ⁊ ſceue qd̓ ēparatio: quia tunc iudei p̄parant cibaria ſabbatho. ettunc ſimiliter p̄paratus eſt cibꝰ eccleſie: quo et militāsmodo: et triūphans tunc in futura requie perfruetur.¶ LXXX¶ De menſibus.Enſis triplex eſt vſualis: ſolaris: et lūaris: Uſualis eſt duodecimū ſpacium kll̓arii. Solariseſt ſpaciū quo moratur in aliquo ſigno. Lunaris idem eſt quod lunatio. Dicitur auteꝫ mēſis a menequod eſt defectus: quia in ſingulis mēſibꝰ luna deficit.vel a metiendo. quia his annū menſuramꝰ. Uel etiaꝫ amenſa. quia ſingulis mēſibus cibaria menſis apponenda. vt docent phi. mutanda ſunt. ¶ Iſidorus. Menſisnomē grecum eſt de lune nomine dictuꝫ. luna enim grece mene vocat̉. Und̓ apud hebreos menſes lunares nōex ſolis circulo: ſed ex lune curſu enumerantur: quod ēde noua ad nouam. Egiptii auteꝫ primi ꝓpter lune velociorem curſum: et ne error cōputationis eius velocitate accideret: ex ſolis curſu dieꝫ menſis adinuenerūtquo tardior ſolis motus faciliꝰ pote rat comp̄hēdi Ianuariꝰ menſis a iano dictus eſt cui fuit a gentilibꝰ conſecratus. vel quia limes et ianua ſit anni. Un̄ et bifrōsidem ianus ꝑingitur: vt introitus anni et exitꝰ demōſtretur ¶ Februarius dicitur a februo .i. plutone cui eomenſe ſacrificabatur ¶ Ex compoto. Februarius dicit̉a februis que ſunt oblationes facte ꝓ mortuis Antiqͥenim illo menſe faciebant memoriaꝫ animaꝝ. Uel a februo .i. plutōne quem tunc hoſtiis placabāt: vt parcerꝫanimabus. Uel vt quidam volunt a febribꝰ: quia hocmenſe de facili febricitant homines. Marcius dicitura marte deo belli: quem romulꝰ patrem ſuum eſſe putabat. Unde ab eo primuꝫ menſem anni ſui nominauit.Iſidorus Uel dicitur martius. quia eo tempore cunctā animantia aguntur ad martem et ad concumbendivoluptatem Item appellatur. ⁊ menſis nouoꝝ: quia anni initium eſt Ideꝫ et nouum ver ab initio ſcꝫ germinū¶ Aprilis dicitur quia hoc menſe omnia in florē aperiuntur: quaſi aperilis ¶ Ex cōpoto. Uel aprilis d̓r qͣſiafrodilis ab afrodoſ quod ē ſpūmā. Abqͣ dicitur venꝰfrodiſſa: quia de ſpūma maris fingitur nata. Ab hacromulus ſcd̓m anni ſui menſem nominauit: quia venuſmater fuit omniuꝫ romanoꝝ ꝑ eneam ¶ Iſidorꝰ. Marus deus eſt a maia matre mercurii: vel a maioribus natu: qui princepes erant reipublice Nam hunc menſemmaioribus: ſequenteꝫ vero minoribus romani conſecrauerunt. Unde et iunius dicitur: antea enim populus incenturias ſenioꝝ et iunioruꝫ diuiſus erat ¶ Iulius aūt