LiberSextuſdecimus

nec penitꝰ tranſuerſa. Que tranſuerſa aſcendet: ſtatimtota apparebit. Que recta priꝰ oſtendet mucroneꝫ: deīde haſtile: ad vltimū extremū finē: Sed que obliqua pl̓morabitur: ꝙͣ tranſuerſa: mimꝰ ꝙͣ recta Simile eſt ī ſignis. Signa vero eſtiualium dierum oriuntur recta: ſigna vero noctiū eſtiualiū obliqͣ. Un̄ et ꝙͣuis tot ſignā ill̓noctibꝰ oriantur: quot illis diebꝰ. breuiores tamen ſuntnoctes diebꝰ. Econtrario eſt in ſignis hiemaliuꝫ dierū⁊ noctium In equinoctialibꝰ vero equalia oriūtur ⁊ occidunt: vnde dies ⁊ noctes adequātur ¶ LIXIIII.¶ De diſtīctione horarū equinoctialiū ī ortuet occaſu ſignorum.Uod vt meliuſ intelligas: dicam ꝙ vnūquodqꝫſignoꝝ moretur in ortu et occaſu Cancer ergoſcd̓m marcianū oritur duabꝰ horis equinoctialibus. etduo decima parte vniꝰ hore: occidit hora ⁊ deūce. Leooritur duabꝰ horis ⁊ tercia parte. occidit hora ſemis ⁊ſexta parte hore. Uirgo oritur duabꝰ horis et dimidiaet ſexta parte hore. ſimiliter libra: occidit hora ⁊ terciaparte. Ac ſcorpius diminuit ortum et auget occaſum.Oritur em̄ duabꝰ horis et tercia parte. occidit hora ſemis ⁊ ſexta parte hore Sagittarius oritur duabꝰ horiſet duodecima parte hore. occidit hora et deunce. Hecauteꝫ ſunt ſigna ſex que recta oriuntur obliqua occidūtAlia ſex obliqua oriuntur: recta occidunt vnde minusin ortu morantur. Capricornus nanque oritur horadeunce: occidit duabus horis et duodecima parte horeAquariꝰ oritur hora et dimidia et ſexta parte. occiditduabus horis ⁊ quarta parte hore Piſceſ oriuntur hora et tercia parte hore. occidunt duabus horis ⁊ dimidia et ſexta parte hore. Similiter et aries. Taurus oritur hora et dimidia ⁊ ſexta parte hore. ⁊ occidit duabus horis et tercia parte hore. Gemini oriuntur hora deunce. occidunt duabus horis et duodecima parteScd̓m eiuſdem marciani ꝯputationeꝫ. ꝓlixior dies habet. xiiii. equinoctiales horas et ſex minuta. Nox veroequinoctialis habet horas. ix. et dimidiam ⁊ terciā patem vniꝰ hore.IXXV.De diebus ī generali.Taqꝫ ſicut iam ſuperiꝰ habitū eſt: naturali motu ab occidente in orientem oblique aſcendēdocontra firmamentū ſol nititur: quot idie tamenaccidentali motū ab ortu cum firmamento ad occaſumrefertur. Exiſtenſqꝫ ſuper terrā agit ſplendorem qui dicitur dies. Et eodem modo exn̄te illo ſub terra in ſuperiori parte eſt obſcuritas que dicitur nox: Dierum tam̄alius eſt naturalis: alius vſualis. ¶ Iſidorus. Itaqꝫ dies ẜm egiptios inchoat ab occaſu ſolis. Sed ſcd̓m perſas ab ortu ſolis. Secūduꝫ athenienſes a ſeptima horadiei. Secundū romanos a media nocte tūc quādo galliciniū eſt: quoꝝ vox oſtendit p̄conium Dicti ſunt autemdies a diis. quoꝝ nomina romani quibuſdā ſideribꝰ ſacrauerūt. Primuꝫ em̄ diem a ſole appellauerūt: qui eſtprinceps omniuꝫ ſiderum: ſicut idem dies caput eſt cūctoꝝ dieꝝ totius ſeptimane Secundū a luna: que ſoli etſplendore et magnitudine ꝓxima eſt. Tercium a ſtellamartis: que veſper vocatur. Quartū a ſtella mercurū:quem quidā cādidum circulum appellāt Quintū a ſtella iouis quā phetontem aīunt. Sextum a venere ſtellaquaꝫ luciferū aſſerunt. que inter omnia ſidera plꝰ lucishabet Septimum a ſtella ſaturni que ſexto celo locata.xxx. annis fertur explere circuluꝫ ſuū. Proinde autē exhis ſeptem ſtellis nomina gentiles diebus dederūt: eoꝙ per eoſdem aliquid ſibi effici exiſtimarent. dicentesſe a ſole habere ſpm̄. a luna corpꝰ. a marte ſanguinem.a mercurio ingeniuꝫ et liuguaꝫ. a ioue temꝑātiam. a venere voluptatem. a ſaturno humorem. Apud hebreosantem prima dies dicitur vna ſabbathi: que apud nos

dies dominica: quā gentiles ſoli dedicauerūt. Secūdaſabbathi: ſecunda feria. et ſic vſqꝫ ad ſabbatuꝫ que eſtſeptima a die dominico: quā gentiles ſaturno dedicauerūt A fando auteꝫ ferie nuncupate ſunt: eo ꝙ ſit nobistempꝰ dictionis .i. in diuino vel humano officio fandi.Sed ex his feſti dies hominū cauſa: Feriati vero diuinoꝝ ſacroruꝫ cauſa inſtituti ſunt. ¶ Ex libro de naturarerum. Dicunt autem in anno tres eſſe dies in quibusnūꝙͣ mulier naſcitur et viroꝝ qui natī fuerint in eiſ corpora nunꝙͣ vſqꝫ in diem iudicii putredine ſoluētur. hiiſunt nouiſſimꝰ dies ianuarii. et duo primi ſcꝫ dies menſis februarii: Alie ſunt dies in quibꝰ arboris inciſe lignū a vermibus erit ſecurum: et ſi vas aliquod inde fuerit factum: quidqͥd in eo reponetur: abſqꝫ vlla corruption ſeruabitur. hii ſunt vltimi dies veneris ſeptembris.ſ. poſt. xv. diem eiuſdem lunationis. Similiter intelligēdum eſt de duobꝰ vltimis diebꝰ veneris lune. LXXVI¶ De die naturali. ¶ Ex compotoIerum ergo. vt ſupra dictuꝫ eſt. alius eſt naturalis: alius vſualis ſiue artificial̓. Dieſ naturalis eſt ſpacium quo ſol ducitur circa totaꝫ terrāab oriente ad occidentem. Et dicitur dies adiis .i. planetis quos deos putabāt. Uel a dya qd̓ eſt duo: quia ꝯͣtinet duo tempora ſcꝫ noctem et diem vſualem. ¶ Ex libro de natura rerum. Dies vna et nox vna fiunt a tempore quo oritur ſol ſuper nos ex noſtro emiſperio orientis eumqꝫ vertit circulus ſuperior donec iterum eū ducat ad eundem locum. Unde dicit philoſophꝰ ꝙ dies ēſpaciuꝫ vniꝰ reuolutōnis ſoliſ. et hic eſt dies naturalisDies ergo legitimꝰ. xxiiii. eſt horaꝝ: ſpacia dico cōcludens ſcꝫ meridianuꝫ atqꝫ nocturnū. Sed vocatur diesa parte meliori. Abuſiue autem dies vnꝰ ſpaciū ab oriente ſole vſqꝫ ad occidētem ¶ Ex compoto. Bies nat̉al̓continet quatuor quadrantes. et quilibet quadrans ſexhoras. et hora. v. puncta. et punctū: viii. momēta. et momentū duodecim vncias. et vncia. xlvii. athamos. hunceccleſia inchoat a media nocte. quia tunc ortꝰ eſt veruſſol xp̄ꝰ Arabes ⁊ aſtronomi a meridie: ſcd̓m quem ꝓcedunt tabule aſtronomice. Iudei a prīcipio noctis. Secūdum illud. factū eſt veſpere et mane dies vnꝰ Cōmunis autem plebs ab ortu ſolis. ¶ Guilhermus de conchis. Ph̓i naturalem diem in quatuor diuiſerunt Et anona parte noctis vſqꝫ ad terciam diei vſualis illuꝫ eēcalidum et humidū dicebant a tercia parte diei vſualisvſqꝫ ad nonū eiuſdem calidū et ſiccum. Ab illa vſqꝫ adterciam partem noctis frigidum et ſiccum. et ab illa vſqꝫ ad nonam partem noctis frigidū et humidū. Indecōtingit ꝙ quedā infirmitates in diuerſis partibꝰ eiuſdem melius et peius ſe habent ſecūdum p̄dictam rationē de temporibꝰ.LXXVII.¶ De die vſuali ſiue artificiali. ¶ Ex cōpoto.Ies artificialis eſt ſpacium quo moratur ſol innoſtro emiſperio. Et dicitur a dyan qd̓ eſt claritas. Uſualis autem vel artificialis qꝛ aſpectꝰ eſt artificibus et huiōi Iſidorus. Dies ergo eſt preſentia ſolis ſiue ſol ſupra terram. Partes diei tres ſūtMane .i. lux matutina et plena. dictum a manu: qꝛ manuꝫ antiqui dicebant bonum. Quid eſt em̄ melius luceMe ridies dicitur quaſi medidies. id eſt medius dies.vel quia tunc purior eſt dies. merum em̄ puruꝫ dicitur.Sero vocatum eſt a ſeris clauſis quando iam nox venit: vt vnuſquiſqꝫ ſomno tutior ſit. ¶ Guilhermus deconchis. Uſualis dies eſt ſpacium quo ſol ab ortu vſqꝫad occaſum refertur: Quē vt naturaleꝫ ph̓i in quatuordiuiſerunt. Prima enim illius parte rubet ſol. Secunda ſplendet. Tercia lucet. Quarta deſcendit et torpet.Inde eſt ꝙ in fabulis poetarū quatuorⁱ equi phebo attribuūtur: nomīa p̄dictis ꝓprietatibꝰ ꝯueniētia hn̄tes