LiberSextuſdecimus

¶ De vere.Um autem ſol aſcendendo vſqꝫ ad arieteꝫ peruenerit: quē intrat. xv. kl̓. aprilis nec nimis eſtnobis remotꝰ nec nimiſ ꝓpinquꝰ: vtpote in medio torride zone poſitꝰ. Un̄ aer noſtre habitabilis: necnimis eſt calidus nec nimis frigidus: nec nimis eſt humidus: nec nimis ſiccus. Sed inter quatuor qualitatestemꝑatus fitqꝫ tempꝰ anni quod ver vocatur. Uerisvero initium ſcd̓m grecos ⁊ romanos eſt. vii. ydꝰ februarii. Sed ſcd̓m yſidoꝝ. viii. kl̓. marcii. In hoc tēꝑe ānipori ſuꝑficiei terre frigore hyemis priꝰ clauſi calore ſol̓aperiuntur. Sol vero ad radices herbaꝝ et arboruꝫ penetrans: humorem quem ibi coadunatum hyeme reꝑitattrahit. herba vero vel arbor ſuaꝫ inanitioneꝫ ſentiēsa terra attrahit humoreꝫ queꝫ ibi ſui ſimilitudine adiuuante calore ſolis tranſmutat: ſicqꝫ reuiuiſcit. inde eſt ꝙquidaꝫ menſis huius temꝑis aprilis dicitur: quia tuncterra p̄dicto modo aperitur. Eſt aūt huiꝰ tꝑis ꝓpriumꝙ ſit quantuꝫ ad effectū primaꝝ qualitatū variabile ⁊incōſtans. pluuioſum ex vicinitate hiemis: ſiccuꝫ veroex vicinitate eſtatis Eadem ratione modo calidum: modo frigiduꝫ inde eſt ꝙ in marcio ſemꝑ infirmātur homineſ. Quando em̄ corꝑa humana aꝑta ſunt calore: frigꝰſubito ortum ad interiora penetrat ⁊ infirmitatē iuxtamateriā p̄paratā generat Sed ſi aliquis ſibi in hoc tēpore ꝓuideret: tardius in illo ꝙͣ alio vel alijs infirmaretur. Sed fortaſſe dicis: Cum tempꝰ hoc ſit temꝑatumvnde eſt ꝙ ſi aliquis intret hieme cum aliqua infirmitate: non tam ſepe moritur: ꝙͣ in vere. Reſpondeo infirmitates ex malis humoribꝰ generantur ⁊ frequentiſſīefrigiditate hiemis aſtringūtur: ne poſſint defluere. Excalore autem veris diſſoluūtur: quibus ꝑ membra diſcurrentibꝰ: ſuccūbit homo et moritur: Huic tempori aſſimilantur: aer ſanguis: puericia Sunt em̄ calida ⁊ humida. in illo melius ſe habent melācolici. peius ſanguinei: melius ſenes: peius pueri. Peſſima eſt infirmitasque venit ex ſanguine: vt ſinocha. minus mala que eſtex melancolia: vt quartana: In eodem eſt cōueniēs vtifrigidis et ſiccisLXVII¶ De eſtateUm aūt ſol vſqꝫ ad cancrum aſcenderit queꝫintrat. xv. kl̓. iulii: ex ꝓpinquitate ſui terrā incēdit et deſiccat. Eſtqꝫ eſtas que eſt calida et ſicca. Cuius initium ſcd̓m grecos et romanos eſt. vii. ydꝰmaii. ſed ſecūdum iſidoruꝫ. ix. kl̓. iunii. Huiuſ temporiſeſt herbaꝝ et arboꝝ radices deſiccare. cōſimile eſt ignicolere: iuuentuti. Hec em̄ calida et ficca. in eo meliuſ ſehabent fleumatici: peius colerici: meliꝰ decrepiti: peiuſiuuenes. Peſſima eſt infirmitas que venit ex colera: vtcauſō: terciana. minuſ mala que ex flegmate. vt quotidiāna. In eodem vtile eſt vti frigidis et humidis: augmētandꝰ eſt potus: cibus eſt minuendꝰ. Cum em̄ pori corpis ex calore ſunt aperti: euaporat calor naturalis. Un̄non ita bene cibꝰ digeritur. Sed quia potus cito trāſitin ſanguinem augmētandꝰ eſt: Sed fortaſſe dicis. iſtediuerſitates ex ꝓpinquitate ſolis contingūt. Sol veroexiſtens in leone tantū diſtat a noſtra habitabili: quātūin gemīs et in virgine quantū in tauro: in libra quātuꝫin ariete. Cur ergo in tribus his: ariete: tauro: geminiſſole exiſtente eſt tempꝰ calidum et ſiccum: cum exiſtit inlibra frigidum et ſiccum. Rn̄deo Sol exiſtens in tribꝰvernalibꝰ ſignis ex ꝓpinquitate ſui operatur calorem.Sed ex vicinitate hiemis p̄cedētis eſt humiditas. Cuꝫeſt in leone et virgine: ex ꝓpinquitate operatur caloreꝫSed quia ex calore veris et partis eſtatis iam eſt hūorde ſiccatus: ideo non eſt quo temꝑetur calor. nec eſt vnd̓ſit humiditas. Inde fit tempꝰ calidū et ſiccū. LXVIII¶ De autumno.

Um vero ad libram ſol deſcenderit: quia iā deſiccatus eſt humor: et extinctus calor. Calor exvim non niſi humore nutritur: quo deficiēte extinguitur. operatur tempꝰ autūmi frigidum et ſiccum.Cuius inituꝫ eſt ſecundum grecos et latinos. vii. ydusauguſti. ſed ſcd̓m iſidoꝝ. x. kl̓. ſeptembris. huic aſſimilātur terra: melacolia ſenectus. quia ſunt frigida ⁊ ſicca. In eo melius ſe habent ſanguinei: peius melācolicimelius pueri: peius ſenes. Peſſima eſt infirmitas quenaſcitur ex melancolia. minꝰ mala que ex ſanguine. Utergo generaliter dicamuſ: in omni tempore peſſima eſtinfirmitas: que fit ex hūore ſimili temꝑi. Qualitate em̄temporis augmentatur morbi materia Minus eſt mala: que venit ab humore contrario tempori. Minuiturnanqꝫ qualitate tꝑis materia morbi In illo eſt vtile vticalidis et humidiſ. Inequale eſt hoc tempꝰ ex vicinitate eſtatis et hiemis ex quo temꝑe ex ſuccis fructuū tūcabundātium periclitantur homines indiſcreti. Sed fortaſſe dicis. Sol exiſtenſ in ſcorpione tantum diſtat a nobis quantū in piſcibus. in ſagitario ꝙͣtum in aquario.Quare ergo alias operatur qualitates in iſtis: alias inillis Rn̄deo hꝰ facil̓ eſt ſolutio. In p̄cedentibꝰ nempe. .i.in ſagittario et ſcorpione quia calore eſtatis deſiccatuſeſt humor. iamqꝫ ſol medium torride zone tranſiuit eſtfrigiditas et ſiccitas. in aquario et piſcibus: quia ſimiliter eſt remotus a nobis: eſt frigiditas. ſed quia iam dudum defecit calor qui aera deſiccat: pauliſper ſpiſſaturaer in nubes. fitqꝫ tempꝰ humidū. Non ſolum auteꝫ ſiſol nobis ſemꝑ eſſet ꝓpinquꝰ: vt eſt in eſtate: ⁊ ſemper anobis remotus vt eſt in hieme: ſequerētur incōueniētiaSed etiaꝫ ſemper ſi equinoctialeꝫ lineā curreret: licꝫ inea exiſtens oꝑaretur temperieꝫ qua ꝯgaudent omnia:maxima tamē ſequerentur incōmoda. Cōtinue naͣmqꝫhumiditas ſub luna dominaretur: vn̄ aqua intantū creſceret ꝙ frequenter cathacliſmū generaret Nō enim eſſet quod eam deſiccaret. fructus etiam ſine quibus homo viuere non poteſt ad maturitatem non ꝑuenirent.Omnibuſqꝫ bonis eſtatis autumni hiemis careremus¶ Ex libro de p̄ſagis tempeſtatū Autumnū ſerenū p̄ſagit ver frigidum. Si ver et eſtas non ſine aliquo refrigerio tranſierint. antumnū ſerenum ac denſuꝫ minuſqꝫventoſum facient. Autumni ſerenitas: ventoſam hiemeꝫ facit.¶ LIXDe qualitatibꝰ aeris ſcd̓m quatuor tꝑa¶ Conſtantinꝰ in pantegni libro quinto.Empora anni ſunt quatnor quoꝝ vnicuiqꝫ eſtaer ꝓprius. ver inter calidum et frigidum humidum et ſiccum. medie temꝑatꝰ eſt Qd̓ maxime contīgit ex ſole per rectam lineam exeunte que ſcꝫab vtroqꝫ polo equaliter diſtat. Dicunt tamen quidamveris naturam eſſe calidā et humidam: quod ſi eſſet quelibet res facilius in eo putrefieret. et morbos peſſimosin eo generaret. ſicut ſepe videre eſt in ventis meridianis. et pluuialibus eſtiuis. caloris enim et humoris cōplexio magnam in corporibꝰ putredineꝫ generat. Quomodo ergo vernum tempꝰ calidū eſt et humiduꝫ: cum īeo omne corpꝰ ſit ſanum et omnia initientur temꝑa. etipſum ſit tempꝰ augmentandi: ſicut in hominibus puericia et adoleſcentia Eſt autem eſtas calida ⁊ ficca: hocem̄ tēpore ſol graditur ſumma aſcenſione: noſtriſqꝫ cāpitibus oppoſitus calefacit quodlibet corpꝰ Autumnꝰvero eſt frigidus et ſiccus. ſed magis in eo dominatuſiccitas: quia ibi vicina eſt eſtiui ſolis caliditas. Hiemſautem frigida et humida eſt: ſed magis in ea poteſt frigiditas: quia iam elōgauit ſe ſol a capitibus noſtris Siergo cōplexiones aeris in vnoquoqꝫ ſunt tempore ſecūdū qd̓ natura ſua expetit: et dietant homines ſecūdumqd̓ oportet quantū ad morbos accidentes ex tempore.