LiberSextuſdecimus

¶ De qualitatibus que planetis effectiue nōꝓprie attribuuntur. ¶ Aſtrologus.I ergo aliquis a me querat qͥs ſit effectꝰ vniꝰcuiuſqꝫ planete Reſpōdeo ꝙͣ breui potero narratōne cōp̄hendēs vniꝰ cuiuſqꝫ planete effectꝰquoſdam ꝓprios: ẜm ꝙ ph̓i inuenerūt eos certiſ exꝑim̄tis et rationibꝰ neceſſariis. Dico ergo ꝙ ſol eſt calidusſiccus. igneꝰ: colericus: maſculinꝰ: aureꝰ: regnandi cupidus. auri ambicioſus: amans mūdiciam: grauis in eloquio: magnificꝰ: carnoſus. pulcer facie. Haſ ꝓprietateſattribuūt ph̓i ſoli: ⁊ ſimiliter ceteris planetis vnicuiqꝫſuas. non quia tales ꝓprietates inſint vel ineſſe poſſitceleſtibus ſubſtantiis: cum non participēt contrarie tatem: nec ſexum in diuerſitate. nec affectū in animi mutabilitate. Sed quia celeſtia corpora ſunt efficientia etſignantia tales ꝓprietates: et earū renouationes et defectiones in rebus mutabilibus mūdi inferioris alterabilis: et ſcd̓m omnes partes ſui corruptibilis. Omniaem̄ que renouātur in mūdo inferiori: p̄ter ea que cauſātur a ſuꝑiori facie rationis noſtre: habent ſuas cauſasefficientes in mundo ſuꝑiori inalterabili et incorruptibili. Cuiꝰ demōſtratio eſt: quia omne qd̓ eſt prius in potentia: ⁊ deinde exit in actum ab aliquo actuali vel peraliquid actualiter exit de potentia ad effectuꝫ. qͣꝓpteromnia renouata in mūdo inferiori cum fuerint potētiaprius ꝙͣ actu: per actuale aliqd̓ quod eſt ſeꝑ in vno mōin ſe: ſed cōꝑatione ad effectum aliter et aliter ſe habēſneceſſe eſt ꝓdire in effectū. Omnia aūt corpora celeſtiaſunt ſemꝑ vno modo in ſe ip̄is ſe habentia: renouantiaſolum corporatōnes ſituales vt in ea videlicꝫ que ſuntin mūdo inferiori. Nec reperitur in vniuerſitate mūdiſenſibilis aliud a corporibꝰ celeſtibꝰ ſic ſe habēs: Manifeſtum eſt ergo ꝙ omnia ab his renouātur LIIII.¶ De ꝓprijs effectibus ſolisOl autem virtute ſua calefacit ⁊ de ſiccat mundū inferiorem: ⁊ generat vitam in naſcentibusvegetabilibꝰ et animalibꝰ: et augmentat in natis calorem et ſpiritū vitalem Cuius ſignificatio eſt: ꝙcū incipit aſcendere a tropico hiemali ꝑ punctuꝫ vernalem ad tropicum eſtiuuꝫ: renouatur generatio in terrenaſcentibꝰ: et aīalibus pleriſqꝫ vigoratur vis augm̄tatiua. vnde ip̄e eſt ſignator vite animalis: que viget percalorem temperatū Cū vero recedit a nobis: corrūpuntur pluraqꝫ terre naſcētia ⁊ animalia. et debilitatur viſaugmētatiua ⁊ nutritiua ꝓpter defectū caloris vitalis:⁊ ſuꝑabundātiaꝫ frigiditatis deſtruentis Exꝑimentiſergo ſenſibilibꝰ ſcitur: qm̄ ſol eſt effectiue calidus et ſiccꝰ Ex hoc ſequitur ꝙ ip̄e ſit igneꝰ. ⁊ etiam ꝙ colericusIdem eſt colera in homine: qd̓ ignis in mundo. et idemeffector et ſignator vtriuſqꝫ. Cumqꝫ caliditas etiaꝫ ſitactiua et maritas ſit per actiuitateꝫ: et feminitaſ ꝑ paſſibitateꝫ Patet quomodo ſol eſt actiue maſculinꝰ. Solquoqꝫ virtute ſua mouet fumū ſulphureuꝫ mūdū: et cōmiſcet cum argento viuo mundo: ⁊ decoquit ea caloretemperato: et ſic efficitur aurum Nichil em̄ eſt aurumniſi fumꝰ ſulphureꝰ mundꝰ cōmixtus argento viuo: decoctis calore temperato Qd̓ autē hec operatio ſit a virtute ſolis ſcitur per hoc: ꝙ in locis quibꝰ p̄fuerit ſol: exin annis quibꝰ dominatur ſol magis abudant moneteauree. Quod autem affectus animi attribuūtur planetis: intelligenduꝫ eſt de affectibus quos habet homo ꝑnaturam: et non ex cōuictu: aut ex cōſuetudine: aut philoſophia. Nam affectus cauſantur ex planetis. qꝛ planete ſunt effectores et motores ſpirituū mouētiuꝫ affectus. Secūdum nanqꝫ affectus animi mouētur ſpūs. ⁊ſecunduꝫ motꝰ ſpirituū mouētur affectꝰ: verbi gratia.Cum iraſcitur homo accenditur ſanguis et ſpiritus qͥ

ſunt in corde. et feruntur ſpūs ſeſe impellentes: et fupra ſe ipſos impetuoſe inundātes et cuꝫ talis fuerit motꝰ in ſpiritualibꝰ a cauſa aliqua extrinſeca erit ira ī affectu: niſi refrenetur per bonos mores. Similiter ī omniaffectu animi eſt motꝰ ſpirituum aꝓpriatꝰ illi affectui:quem efficit naturaliter et ſignificat planetaⁱ aliquis ⁊ſcitur de vnoquoqꝫ planetaꝝ quoꝝ affectuū: et cuiuſ figure corporalis ſit ſignator: ꝑ hͦ ꝙ cōſiderauerūt ph̓idominiuꝫ planetaꝝ in horis natiuitatuꝫ: et inueneruntſemꝑ in nato ſub dominio ſolis effectus vniuerſales: etfiguram corporalem: quos ſupra diximus Et ſimiliterin natis ſub reliquis planetis inuenerunt effectus et figuras: quas reliquis planetis ſuo modo illos deſcribētes ſcd̓m ꝓprietates vnicuiqꝫ aſſignauerunt. ¶ XI.V.¶ De ꝓprijs effectibꝰ ceterorū planetarū.Eliquoꝝ planetaꝝ ꝓprietates vt vitem ꝓlixitatem abſqꝫ expoſitōne narrabo. quia perito ī¶ Onaturis ⁊ aſtronomicis ſufficiunt que dixi ī exponendis ꝓprietatibꝰ ſolis. Ad exponendū ergo ꝓprietates alioꝝ Eſt ergo ſaturnꝰ frigidus et ſiccus: accidētaliter tamen humidus et terreꝰ: melancolicus: plumbeus: obſcurus: amās veſtes nigras: tenax religioſꝰ: agricolator ¶ Iupiter eſt calidus et humidꝰ: temperatꝰ: acreus: dulcis: ſanguineꝰ: ſtanneus: ſperans: gaudens: liberalis: eloquēs: amans veſteſ pulcras: rubeꝰ: et pulcerfacie terraꝫ ꝓſpiciens ¶ Mars eſt calidus ⁊ ſiccus: vehementer igneꝰ: ferreus: inuidus: amans militiam ⁊ caſtra: pugnas et cedes: turpis: malignꝰ: īcōpoſitꝰ ¶ Uenꝰ eſt frigida: humida: et temperata. habens de metall̓latōnem: femina: amans veſtimenta ornata ⁊ redimicula aurea et argentea. et cātilenas gaudia et iocos: ⁊ ipſa eſt laſciua. dulcis loquele. pulcra oculis et ſuꝑciliciiſſtudens cōpoſitōnem forme: corpꝰ habens lene: plenuꝫcarne mediocris ſtature ¶ Mercurius eſt calidꝰ et ſiccꝰSed quia ſiccitas eius eſt multum paſſiua. ideo ip̄e eſtfrigidus cum frigidis. humidus cum humidis: et cumomni planeta cōuertibilis in ſuas qualitates. habens īmetallis argentum viuū. eloquens: īgenioſus: ſtudens:amās ſcientias mathematicas: et diuinatōnes. corpuſhabens gracile: labia ſubtilia: completā ſtaturam.¶ Luna eſt frigida et humida: flegmatica: feminea: argentea mediatrix mundi ſuꝑioris et inferioris. amansgeometriam et quidqͥd ei attinet: rotunda facie: mediocris ſtature.¶ XIVI¶ De ordinatione motuū eorū.Um autem queritur vtrum in motibus planetaꝝ ſit ordinatō. Hanc queſtionē quoniam eſtCambigua diuido Poteſt em̄ hec queſtio querere: an in motibus ip̄orum acciderit priꝰ et poſteriuſ intempore.ſ ꝙ vnꝰ planeta prius tempore motus fueritꝙͣ reliquꝰ: Uel poteſt querere an motꝰ eoꝝ ſint ordinati ad inuicem ẜm ꝓportiones muſice cōmēſuratas. Siqueritur primū Bico ꝙ omnes ſimul inceperunt moueri Omnes em̄ ſpere ſimul tempore create erant: et ī creatōne moueri ceperunt Si queratur ſecūdum: Dico ꝙomnis ſpera et omnis planeta ſicut eſt ſuꝑior in ordineſituali: ſic eſt prior natura motus ſuperioris natura prior motū īferioris Non em̄ mouetur īferior: niſi participans virtutem ſuperioris Si vero queratur tercium.Dico ꝙ ī illoꝝ motibus eſt ordinata ꝓportō muſice. aliter em̄ non eſſet mundus aptiſſime ⁊ pulcerrime cōpoſitus. Porro ſi queratur vtrum motus vnius planetepoſſꝫ impediri per motum alterius Reſpondeo ꝙ ī corporibus celeſtibus non eſt contrarietas vel inobedientia vel violentia: nec obuiant ſibi ad inuicē celeſtia corpora. quare nullo modo poſſunt ad inuicem p̄pedire ſein mouendo Si autem intendat hoc queſtio querere. au