LiberSextuſdecimus

¶ De motu ſtellarum fixarū ¶ Guilhermꝰde conchisMniū ergo ſtellaꝝ ſeptem de loco ad locuꝫ mouentur: que a grecis planete a latinis erraticedicūtur. Relique omnes ſemꝑ in eodē loco exiſtētes impetu firmamēti circa terram cum firmamentomouentur. vnde et in firmamēto infixe dicuntur: firmamentū hoc ſuꝑiorem etheris partem voco: in quo ſtellevt ſupra dictum eſt infixe dicte ſunt: non vt gemma inauro: vel vt radius in rota. Sed quia ſemꝑ in eadē illiꝰparte cōſiſtunt: Nec moueat: ꝙ ſuꝑius dixi ethera ignem eſſe. et eūdem a centro moueri. Nunc autem ethera moueri circa centrum ſecūqꝫ ſtellas infixas circūferre. Alius eſt em̄ motus naturalis: alius accidentalis.Naturalis motus ignis eſt a centro. ſed qꝛ ſupra illuꝫnullus motus eſt. a centro moueri non poteſt Porro qꝛſtare contra naturam eſt: vel deſcendere Moueri ergoa centro ē motꝰ eꝰ nat̉alis: circa centꝝ accidentaſiſ. Sꝫcum in ſuperioribus videatur nil corporeū ſine ſuo motu ꝓprio ſuſtineri poſſe: niſi alicui ſolido ſit infixuꝫ: queri poteſt vtrum ille ſtelle que nullo ſolido dicūtur infixemotum habeant ꝓpriū quo ſuſtineantur: et ſunt quidāqui dicūt eas motu ꝓprio moueri: ad hoc tantū vt ſuſtineant ſe ſcꝫ in eodem loco. Alii dicunt de loco ad locuꝫeas moueri more planetaꝝ: nullum tamē motū earumoculis noſtris ſentiri quia tantuꝫ ſpacii in ꝑagrationeſuoꝝ circuloꝝ cōſumūt ꝙ vita hominis que breuis eſt:etiam ad breue pūctum tam tarde aſcenſionis ꝯp̄hendenduꝫ non ſufficit. Et ego quoqꝫ dico eas de loco adlocum moueri: aliam tamen eſſe cauſaꝫ: quare motꝰ etiam ſi immortalis eſſet homo ſentiri nō poſſit: que taliseſt. Omnis motus vel ꝑ immobile vel per minꝰ mobilediſcernitur Cum em̄ aliquid mouetur: ſi iuxta illud inmobile: vel minꝰ mobile videatur: cum illud p̄teriri velelongari aūt ꝓpinquiꝰ ferri videtur: motꝰ ſentitur. Sinaūt extra illud vel immobile vel minꝰ mobile videaturnon ſentitur. quod ꝑ nauem currenteꝫ in mari ꝓbari poteſt. Motus vero ſtellaꝝ ꝑ immobile vel minꝰ mobileſibi ſuppoſitum ſentitur. per ſuppoſitum vero nunꝙͣ: vtſigna ꝑ motum planetaꝝ diſcernimꝰ: modo em̄ ſub hocſigno: modo ſub alio vidētur Suꝑ p̄dictas vero ſtellasnil eſt viſibile: ideo non eſt quo motus eaꝝ diſcerni poſſit: Mouentur ergo ſed īfixe dicūtur: quia motus eaꝝnon ſentitur ¶ Areſtotiles. Stelle non mouentur ꝑ ſe:ſed ſunt quietē fixe: in circulis ſuis cōpoſite cum quibꝰincedunt: tantum em̄ circuli mouentur. ¶ Alfraganus.Stelle fixe tardiores ſunt ꝙͣ ſol. vnum gradū in centuꝫannis in firmamento ꝑficiūt: et ita in tribus milibꝰ annoꝝ vnum ſignū Cumqꝫ quodlibet ſignū habeat trigīta gradus et quilibet gradꝰ ſex minuta ⁊ duodecim ſitſigna: patebit in triginta ſex milibus annoꝝ ſtellas fixas curſum ſuū ꝑficere: ⁊ hic eſt magnꝰ annꝰ de quo diſ¶ De planetis. ¶ Iſidorus vbi ſupra.ſerunt philoſophi.¶ XXIIIUedam itaqꝫ ſtelle ideo planete .i. errantes dicūtur. quia ꝑ totum mūdum vario motu diſcurrūt. Unde ꝓ eo ꝙ errant retrograde dicunturvel anomala efficiuntur .i. quādo particulas addunt ⁊detrahunt. ceteꝝ quādo tantuꝫ detrahunt: retrogradedicuntur. Stationeꝫ autem faciunt qn̄ ſtant. Planeteergo ſunt ſtelle: que non in celo fixe ſunt vt relique: ſedin aere feruntur. Nam in ſeptentriōeꝫ interdū: interdūin auſtrum: contra mundū: nō nunꝙͣ cum mundo feruntur. Quarum nomina greca ſunt: pheton: phetonta:phiriona: heſperꝰ: ſtelbo: has romani nominibꝰ deoruꝫſuoꝝ ſacrauerūt .i. iouis: ſaturni: martis: veneris: ⁊ mercurii: Decepti em̄ ⁊ decipere volentes in eoꝝ adulatio

ne: qui ſibi aliquid ſecūdū amorem p̄ſtitiſſent. ſidera incelo oſtendebāt dicentes: qd̓ iouis illud eſſet ſidus: ⁊ illud mercurii: ⁊ cōcepta eſt opinio vanitatis: hāc opinioneꝫ dyabolus cōfirmauit: chriſtus euertit. ¶ Ex ymagine mundi. In ethere qd̓ purꝰ aer dicitur: ⁊ ꝑpetuo ſplēdore letatur. ſeptem ſtelle ſingulis circulis cōtra mūdūferuntur. ⁊ ob vagum curſum planete .i. erratice dicuntur. he immenſa celeritate firmamēti ab oriente in occidenteꝫ rapiūtur. tamen naturali curſu mundū cōtraireꝓbātur: ſicut muſca ſi in rota circūferetur. ip̄a tn̄ ꝓpriomotu contra reuolutionē eius ire videretur. hi planetenunc ſuꝑius: nunc inferius ꝓpter obliquitatē ſigniferivagantes: radiis ſolis p̄pediti anomali vel retrogradiXXIIIIvel ſtationarii fiunt.¶ De nomībus et ꝓprietatibus ſinguloruꝫRimꝰ itaqꝫ planetaꝝ eſt luna ſtellaꝝ minima:ſed ideo maior ceteris videtur qꝛ terre ꝓximain primo circulo fertur. huiꝰ corpus eſt globoſum natura igneuꝫ: ſed aqua ꝑmixtum. vnde ⁊ lumenꝓprium non habet: ſed in moduꝫ ſpeculi a ſole illuminatur. ⁊ ideo luna quaſi lucina .i. a luce nata noīatur. Qd̓autem quaſi nubecula in ea videtur: ex aque natura eēdicitur. Dicitur em̄ ꝙ ſi aqua ꝑmixta non eſſet: terramvt ſol illuminaret: ⁊ ima ob vicinitatem maximo ardore vaſtaret. Globꝰ eius multo amplior eſt terra. Hec licet quotidie violentia firmam̄ti ab oriente ī occidentēferatur: tamen contra mūdū nitens om̄ia zodiaci fignaxxvii. diebꝰ ꝑuagat̉ ul̓ ꝑagͣtur. Circulū āt ſuū. xix. anispambulare affirmatur. luna. iiii. ſi rubeat vt aurum: vētos on̄dit Si ī ſūmo corniculo macul̓ nigreſcit: pluuidūmēſis exordiū. Si ī medio plenilumū ſerenuꝫ. Scd̓ꝰ eſtmercurius: qui et ſtelbon forma globoſus: natura igneus: lunam magnitudine vincens: lumen a ſole accipiēsſigniferum tricentis. xxxix. diebus ꝑcurrens. Terciuseſt venus qͥ ⁊ heſperus: lucifer et veſper: rotūdus: igneus: contra mūdum nitens vt mercurius. zodiacum percurrens tricentis. xlviii. diebus. Quartꝰ eſt ſol: formaſpericus natura igneus: magnitudine terrā occies vincens: omnibus ſtellis lucem prebens. hic ab oriente inoccidentem impetu firmamenti fertur. Sed cōtra mūdum nitens totum zodiacum tricentis. lxv. diebus graditur. Circulum autem ſuum. xxviii. annis percurrerecreditur. Quintus eſt mars: qui et pirōis: alias phiriona: globoſus igneus. ꝑcurritqꝫ zodiacum duobꝰ annisSextus iupiter qui et phetonta: rotundus: temꝑatuszodiacum peragras. xii. anuis. Septimus ſaturnus q̄et pheton ſpericus. zodiacum. xxx. annis ꝑcurrēs. Suꝰautem cuiqꝫ color eſt: Saturno candidus. Ioui clarꝰ.Marti igneus. Lucifero candens. Ueſpero refulgenſMercurio radians. Lune blandus. ſoli ardens. Mutātaūt colores a circulis ꝓpinquis. Naꝫ frigidior in pallorem. Ardentior in ruboreꝫ. venetoſus in horrorē. Aterin obſcuritatem.De motu eorū ꝑ ꝓprios circulos. ¶ Ex ſpera.XXV.Lanete ergo ſeptem ſunt: quorum alcior et firIImamento vicinior eſt ſaturnus. poſtea iupiter.poſtea mars: ſol: venus: mercurius: luna: d̓ quibus ſupra. hi mouentur cōtra firmamentum ad hoc: vtdici ſolet: vt retardent eius impetum. Alioquin ex velociſſimo motu illius poſſet deſtrui machina mundialis.Itaqꝫ in planetis duplex eſt motus. motu enim violento rapiūtur a firmamento ab oriente in occidentē. Naturali vero contra firmamentum ab occidente in orientem. Omnes aūt planete ecētricos habent .i. circulosquoſdaꝫ qui hūt centꝝ ſuū extra cētꝝ terre. Sol quideꝫmotu corporis ſui īmedietate deſcribit ecentricuꝫ. Reliqui vero epiciclos .i. paruos circulos. vel potiꝰ ſperaſ