SextuſdecimusLiber

humidus ex ſe: calidꝰ ab igne. Aqua humida ex aere ẜfrigida ex ſe Terra vero ficca eſt ex ſe: ſꝫ frigida ex aqͣQuod vero alicui ineſt ex ſe: p̄ualet illi qd̓ ex alio ineſtCum ergo in aere ſicut ex ſe inſit humiditas: calor exalio: p̄ualuit in eo humiditas: vnde non potuit deſiccādo corpora ſtellaꝝ creare. Cum em̄ vicinꝰ ſit terre: ſi ineo ſtelle eſſent ex vicinitate terrā accenderēt: nec aliqͥdin ea viuere poſſet.XVIII¶ Opinio albumaſar et areſtotilis de hac¶ Albumaſar.materia.Utoritate et ratione cōſtat ſtellaꝝ corporumſubſtantiā nec ex aliquo elem̄torum huiꝰ mūdieffectam: nec ex pluribus oīno congeſtam. Sꝫem̄ ex his eſſent hanc elemētaria ꝓculdubio neceſſitascōſequeretur generatio: ⁊ corruptō: augmēta: decrem̄ta: reſolutio: cetereqꝫ huiōi alterationes. Que cum illicaliena ſint: tam circuloꝝ celeſtium ꝙͣ ſtellaꝝ corporumſubſtātias ex quinta ⁊ quadam alia natura cōſiſtere ratio cōcludit: qualitas aūt eoꝝ in forma. o. eſt. Sunt em̄corpora ſperica perlucida naturali motu d̓gētia ¶ Areſtotiles de celo et mūdo libro ſcd̓o. Stelle ſunt ex natura corporis quinti: quia poſite ſunt in eo fixe. Neceſſariū enim eſt vt vnūquodqꝫ corporū: ſit ex natura corporis in quo eſt: ſicut fixum Ideo etiam dicimꝰ ꝙ orbiculate ſunt et rotūde: quia ſunt ex corpore quinto orbiculato. Taliditas autem que venit ex ſtellis et lumen eſtꝓpter reꝑcuſſioneꝫ et fricationem aeris factā ex motueaꝝ. De aptitudine nanqꝫ motus eſt vt calefaciat ⁊ igniat etiam līgna lapides et ferrū: Et huius verificatioeſt ꝙ in haſtula ſagitte quando egreditur ex arcu: plūbum ex motu calefit et ignitur: et cadit ex haſtula. Siautem aer igni ꝓpinquior eſt: prior vtiqꝫ et dignior eſtvt calefiat et igniatur quaꝫ res cetere: hunc ergo ꝓculdubio calefacit motus. Quoniā ergo exacuūtur ⁊ igniuntur ſtelle ex motu. ignitur ergo et aer qui eſt ī circuitu earum neceſſario: et quādo mouentur ex motu ſtellarū fit ignis quo calefiunt et igniūtur Precipue autemcalefit ⁊ ignitur aer qui eſt ꝓpe nos. Ideoqꝫ caliditasſolis eſt ſcd̓m modum ꝓpinquitatis et elongationis eiꝰa nobis..XIX.¶ Refragatō eiuſdē opinioīs Guilhermusde conchis.Latōnis opinio eſt omnē corpꝰ vel vnū eſſe dequatuor elementis: vel quod eſt cōpoſitū ex eisAignemqꝫ eſſe a lunari circulo ſurſum Alia vero tria elementa infra ip̄m. Areſtotiles auteꝫ p̄ter qͣtuor elementa vnā voluit eſſe quintaꝫ eſſentiam. quatuorvero elementa eſſe a luna deorſum quintā eſſentiam abeadem ſurſum. In omnibus que ſunt infra lunam hasquatuor qualitates eſſe calorem: frigus: humiditatem:ſiccitatem: In eis que ſunt ſupra lunā nullaꝫ de his: eadem nec grauia nec leuia eſſe: nec a cētro nec ad centrūmobilia. ſed circa cencrū: vt ſi ſol ī medio aeris eſſet necaſcenderet: nec deſcenderet ſed circūuolueretur. Indeeſt ꝙ ſemꝑ a terra equali diſtantia corpora ſtellaruꝫ circūuoluūtur. Secūdum hanc opinioneꝫ ſupra lunā neceſt calor: nec frigus: nec humiditas: nec ſiccitas. haruꝫigitur locus eſt ſub luna. Inde nulla ibi eſt diuerſitas:nulla mutatio. hanc quintā eſſentiā in ethera et firmamētū diuidit. Ex eadem in ethere vi corpora ſplendidaque planete dicūtur: conſtituit in firmamēto infinita q̄ſunt ſtelle infixe Stelle ergo tam erratice qͣm fixe ex qͥnta eſſentia: non ex quatuor conſtant elemētis. Sed qͦmodo ſol cum non ſit calidus: fons ſit caloris Saturnuſ qͦqꝫ cū n̄ ſit frigidus frigus generet in aere Mercuriuscū non ſit humidꝰ: deus tamē humoris dicatur. Marscalidus eſt et ſiccus: luna frigida et humida. Qui hancin̄iam immo dementiaꝫ tenere voluerit ſi poteſt fīgat.

Hoc ergo p̄termittentes: aliud dicamꝰ..XX.¶ De ſitu et magnitudīe ſtellarum ¶ IdemN firmamēto ſtelle ſunt. id eſt ſub ethere velin ethere cōtinentur: in quo infixe dicūtur: nōvt gemime in auro: ſed qͥa in eo exiſtētes ſemꝑin eadem eius parte vidētur. Quarum motus quia tardiſſimꝰ eſt: a nobis diſcerni non poteſt. ¶ Plinius libroii. Interualla quoqꝫ ſiderum a terra multi indagare tēptarūt. ſolem abeſſe a luna vnde viginti partes: qͣntuꝫip̄am lunam a terra ꝓdiderunt. Pitagoras autem virſagacis animi a terra ad lunam. cxxv. ſtadioꝝ eſſe collegit. Ab ea vſqꝫ ad ſoleꝫ dupluꝫ. Inde ad duodecim ſignaͣ triplum vel triplicatum. in qua ſententia ⁊ gallusſulpicius noſter fuit ¶ Thebit. Orbis in quo graditurluna: eſt orbi terre ꝓpinquior: ſed habet altitudineꝫ. luna em̄ qm̄ inter illos habet orbem ab ea parte: qua eſtaltior ⁊ a terra remotior ſequitur orbis mercurii. cuiusꝓprietas eſt ſicut ꝓprietas orbis lune ẜm ꝓgreſſionemmercurii in eo. Inferior autem locus orbis mercurii ꝯtingit altiorem locum orbis lune Scd̓m hūc quoqꝫ modū ſequūtur hos ceteri orbes ab ea parte qua eſt altiorlocꝰ eoꝝ orbis veneris pͥus: poſt orbem ſolis. deinde orbis martis: poſt orbem iouis. deinde orbis ſaturni: ꝑorbeꝫ ſtellaruꝫ fixaꝝ: in quo ſunt ſigna ⁊ in quo ē orbiſſignoꝝ. Omniū autem orbium quiſqꝫ cōtingit alteruꝫqui eum ſequitur Nulla em̄ ratione aliqua vacuitas ēinter circulos. ¶ Pliniꝰ vbi ſupra Nec vero hec tantadebent exiſtimari ꝙͣta cernūtur: cum nullū eoꝝ eſſe minꝰ luna tam immēſe altitudīs ratō declaret. ¶ Helinādꝰ. Non ſolum aūt de ſole ⁊ luna ſed etiam de omnibꝰſtellis volūt ꝓbare: ꝙ omnes ſint maiores terra ¶ Gundiſolinꝰ. Omnibꝰ mūdi corporibus maior eſt ſol: ⁊ poſtillum quindecim ſtelle fixe. Tercius in magnitudine iupiter Quartus vero ſaturnꝰ. Quintū locū obtinent ſtelle in ordinibꝰ ſuis poſite. Sexto eſt mars. Septimo terra. Octauo venꝰ. Nono luna. Decimo mercurius. Cūergo minor ex ſtellis fixis maior ſit terra: ⁊ tamen illareſpectu terre pūctualis appareat. multo fortius terrareſpectu celi punctualis apparebitCXXI.¶ De motū ſtellarū ī generali ¶ Pliniusvbi ſupraUis autem eſtates aut hiemes queqꝫ in temporibꝰ annua vice intelligūtur. ſiderum motufieri dubitet. Ergo vt ſolis natura temꝑandointelligitur anno. Sic reliquoꝝ ſideruꝫ ꝓpria eſt quibꝰqꝫ vis: ⁊ ad ſuam cuiqꝫ natura fertilis. Alie ſunt in liquorem ſoluti humoris fecunda. alia cōcreti in pruīas:aut coacti in niues: aut glaciati in grandines. alia flatꝰtēporis: alia vaporis: alia roris: alia frigoris ¶ Iſidorꝰvbi ſupra. Numerus aūt circularis ſtellaꝝ eſt ꝑ quemcognoſcitur in quāto tempore circuluꝫ ſuum vnaqueqꝫſtella ꝑcurrat. ſiue ꝑ longitudinem: ſiue p latitudinem.Nam luna. viij: annis fertur explere circulū ſuū. Mercuriꝰ annis. xx. Lucifer annis. ix. Sol annis. xix. Ueſꝑ.xv. Phetōtes. xii. Saturnꝰ. xxx. Quibus pactis ad reuerſionem circuli ſui eiſdem ſignis ⁊ partibus reuertūtur Quedaꝫ ſidera radiis ſolis p̄pedita anomola fiūtaut retrograda: aut ſtationaria ¶ Ex ſpera. Celi formaſpericam eſſe ꝑ hoc cōpertum eſt: ꝙ ſtelle que ſunt in eiꝰmedio maiores deſcribunt circulos. alie vero quato remotiores ſunt a mundi medio: tanto minores dſcribūtet talis eſt natura corporis ſperici. Preterea ſtelle queſunt in mundi medio velociſſimo curſu mouentur. queautem in extremitatibꝰ firmamēti tardiſſimo: cum nonlineares ſint ad inuicem. quod non fieret ſi firmamētuꝫquadratum vel longū eſſet. Oportet em̄ ꝙ quecūqꝫ ſibi iuicem linearia ſunt: in alia latere quadrati dum ip̄mquadratum mouetur: eque cito moueantur ¶ XXII.