LiberQuartus decimus

om̄ino reſiſtēs. Duꝫ etiaꝫ ꝯmaſticatur ſtatim odor aromaticꝰ videtur cerebrum attingere: et qd̓ammō implere. Stomachum cōfortat: digeſtioneꝫ ꝓcurat. Ualet ꝯͣdebilitatem cordis et cerebri: Contra cardiacā paſſiōꝫet contra ſincopin. Fructus eius per naͣres receptus:cerebrum infrigidatū cōfortat et calefacit: et vt breuiter laudes eius ꝯcludam omnia mēbra totiꝰ corporisdebilitata valde ꝯfortat..LXIII.¶ De amomo et aſpalatro IſidorꝰMomum dictū ē: eo ꝙ velut cinnamomi odorem referat. Naſcitur ī ſiria et armenia. Frutex botruoſū ſemē reddens ſibi ꝯnexum flore albo: veluti viole: foliis ſimilibus brionie. odore etiā bonō ſōnos ſuauificat. ¶ Auicenna. Amonum eſt arborſicut botrus: ligni ſicut̉ rhete inuoluti. Florem habet īcolore ſimilem emathiti: folia ſicut vitis albe: colorisaurei. Color ligni eius ſicut hiacincti: boni odoriſ. Eteſt eius ſpecieſ viridis ⁊ groſſa: naſcens in locis humidis et eius odor ſicut odor ruthe. Et ē ſpēs egiptiacaque nō eſt longa neqꝫ latā: neqꝫ debilis: neqꝫ gͣuis adfrangendum: imo vuealis. et eiꝰ uber exuberat ſuꝑ trāſitum vue. Eſt aūt calidū et ſiccū in ſecūdo. Iuxta dyaſcoridem ex eo meliꝰ eſt albū: aut ad rubedinem declinans: plenū ſemīe ſicut botrus: grauis odoris abſqꝫ fetore: coloris vnius: nō diuerſū: mordicās līguā: in quonō eſt ꝯtractō. Subtiliat et maturat: et in ip̄o eſt ſtipticitas. Maturat quidē apoſtemata calida. Cōfert pleureſi frigide: aperit opilatōnes epatis. Et eſt plurimedigeſtionis. Membra expulſionis ꝓuocat: et doloribꝰmatricis ꝯfert. Grauat aūt caput: facitqꝫ ſodā: et ē deinebriātibꝰ ac dormire facientibꝰ. Eius decoctō vtiliseſt pōdagre et obtalmie calide. Et bibitur ad egritudines epaticas. In decoctōne eius ſedetur ad dolorē renum. Emplaſtrū ex eo factum cū bethorog valet conpuncture ſcorpionis ¶ Dyaſcorides. Amomū eſt genꝰarboꝝ vl̓ herbe odoratiſſime: cuius frutex botro ſimil̓in circuitu eiuſdem arboris naſcens: ramulos habensſiccos et duros virgulis ſimiles coloris ſubrūfi. Huiꝰaūt triplex eſt ſpēs. Unuꝫ appellatur armenū ceterismelius auroſi coloris vl̓ fului: odoriſ boni Aliud quoddicitur melicon: viride ⁊ tactu lene ſaporem habēs origani. Terciū vero pōticum ruffum et nō lōgum: neqꝫdiffic le: botroſum. ſem̄ habens plenū et odore ſtipticūEligendū eſt aūt recens et album ponderoſum. Quodmaſticatū quodam acumine mordet līguam: ſomnump̄ſtat: Tumores etiā cathaplaſmis adhibitū ſedāt. Cūocimo quoqꝫ tritum ſcorpionū ictibus occurrit. Itemfeminaꝝ fluxus fomēto ꝯpeſcit. Ideꝫ cū vuapaſſa mixtum et cathaplaſmatum tumores viſcerum ſedat. Eteius aqua tum̄tes oculos fomento releuat Adulterat̉autem herba āmone: que ſimil̓ eſt ei. ſed caret odore.¶ Razi. Himene .i. amomū calidum eſt et ſiccuꝫ. Opilatōni epatis ex frigiditate ꝓficit: doloreꝫ matricis aufert. In capite tamē dolorem atꝫ grauedinē et ſcothomiam generat ¶ Conſtantinꝰ ī li. graduum. Amomūcalidum et ſiccum ē in tercio gradū: ꝓuocat menſtrua.Apozima eius potatum: optimum eſt epilenticis: velfreneticis: podagricis: et inflatōnem diſſoluit ¶ Plinius in libro xii. Aſpalathros in egipto naſcitur: ſpinacādida magnitudine arboris modice: flore roſe Radixeius vnguentis expetit̉. Tradūt ī qͣcumqꝫ frutice curuetur arcꝰ celeſtis eandem quecūque ſit aſpalathro exiſtere ſuauitatem odoris: ſed in aſpalathro quandaꝫ īenarrabileꝫ Quidā vocāt ſceptrum eriſii: alij ſceptrūcliſei. Cuius probatio eſt in colore ruffo vel igneo tactūqꝫ ſpiſſo et odore caſtoreo..LXIIII.¶ De balſamo Iſidorus.

Alſami arbor in iudea tantū intra terminos.xx. iugeꝝ erat. Poſtꝙͣ aūt ea regione romanipotiti ſunt: Etia latiſſimis collibꝰ ꝓpagata ē:ſtirpe ſimil̓ viti: foliis ſimilis rute: ſꝫ albidioribꝰ: ſemꝑqꝫ manētibus. Arbor qͥdem balſamum d̓r. lignuꝫ eiusxilobalſamū. fructus vel ſem̄ carpobalſamum. ſuccusautē opobalſamū ¶ Gloſa ſuꝑ catica. Engaddi locuseſt vbi creſcit balſamum: cuius arbores qꝛ in modumvineaꝝ excolunt̉ vinee engaddi dicūtur ¶ Pli. vbi. sͣ.Om̄ibꝰ odoribꝰ p̄fert̉ balſamū. Uni terraꝝ olī iudeeꝯceſſuꝫ ī duobꝰ tm̄ ortis regiis: altero iugeꝝ vigithin̄ āpliꝰ: altero paucioribꝰ. Nūc āt īplet colles vineaꝝmo: q̄ ſn̄ aminicul̓ ſeip̄as ſuſtinēt: ꝓperatqꝫ naſci ītraterciū ānuꝫ fructifera. foliū ꝓxīe tuberi ꝑpetua comaꝓcerior ꝓceritas intra bina cubita ſubſiſtit. Huiꝰ arboris tria ſunt genera Primuꝫ aſpectu incuruum: fruticoſum: odoratiꝰ. Tenui et capillaceā coma: qd̓ vocātanthericeum. Alteꝝ ſcabro. Terciū eumētes: quia reliquis ꝓcerius leni cortice. Huic ſcd̓a bonitas. Nouiſſima aūt anthericeo. Ferro ledi: vitaliā odit: ꝑtinuſqꝫmoritur. Eadē amputari ſuꝑuacuā patiēs Quaꝓpterincidentis manus artifici tꝑamento libratur: ne quidvltra corticem violet. Lignuꝫ huius xilobalſamuꝫ vocatur: qd̓ in vnguenti ſucco coquit̉. ex hoc buxoſuꝫ eſtoptimū. quod eſt odoratiſſimum et ſemine maximum ⁊pōderoſiſſimum mordens guſtu: feruenſqꝫ in ore. Adulterat̉ petreo hiperico quod arguit̉ ſua magnitudineinanitate: lōgitudine: odoris ignauia: ſapore piperis.¶ Dyaſcorides. Balſamꝰ eſt arbor nimis calida et ſicca: malogranato ſimil̓: ramoſa: ramis tenuibus ⁊ exalbidis. Incidunt̉ autē eiꝰ truncus: et ramuli etiā ꝑ locaet ſic ſupponūt̉ vaſa que lacrimum fluentem excipiāt:cuiꝰ optimum eſt recens: ſinceꝝ: et exalbidum: auſtereet odore acutum et ꝑnitiduꝫ. ¶ Gloſa ſuꝑ eccleſiaſticūArbores balſami more vineaꝝ excolunt̉: ⁊ aminiculisſuſtinentur. Uiti em̄ ſimiliores ſunt: ꝙͣ mirto. ꝑpetuocoma inſignes: duobꝰ cubitis eminentes. Sem̄ habꝫvini guſtū: colorem rufum. Ramīs craſſior ꝙͣ mirti. q̄et certo anni tempore ſudant balſamuꝫ. Agricole qͦqꝫacutis lapidibus: vl̓ oſſeis cultell̓ ſolent incidere. Naferri tactus noxius eſt. et per inciſiones manat ſuccusodoris eximii. et lacrimis pulcre rorantibus. Lanis exceptus ꝑua in cornua colligit̉. Gratia aūt p̄cipua ē lacrime ſcd̓a ſemii: tercia cortici debet̉: mīma vero ligno ¶ Solinus. Balſamā ſimiles vitibus ſtirpes habētmallēolis inſeruntur: raſtris niteſcunt: aqua gaudent:amant āputari: tenacibꝰ foliis ſempiterno inumbrant̉¶ .IXV.¶ De medicinali virtute balſami. ¶ Cōſtātinus vbi ſupraAlſamus eſt arbor naſcens in iudea: ſuꝑ tetrāvnius brachii vel paulo plus mēſura. Cuiusrāi ſūt rubeo viridiqꝫ colore ꝑfuſi: qͣſi rami titimalli: eiuſqꝫ frōdes ſunt tenues: viridemqꝫ coloreꝫ habentes In capite faciunt quaſi gingiuas: ꝑua p̄cedentes in modum piperis granā. Et ramoꝝ eiꝰ fiſſuris qͣlibet anno in diebus canicularibus ſuccus egredit̉ qͣitlac̄ titimalli. Rami aūt et carpo et liquor medicīe ꝯuenientia ſunt: liquor tn̄ eſt laudabilior. Carpo laudabil̓.Rami vero minꝰ ceteris. Om̄es tn̄ calidi ſunt et ſicciin ſecūdo gradu. Oleū aūt ceteris eſt calidius ¶ Autcenna Balſamus eſt arbor egiptia naſcens tm̄ in focoqui dicit̉ oculus ſol̓. Huius folia et odor rute ſimilant̉ſed ip̄a declinant ad albedineꝫ Statura eiꝰ vt arboriseruſci. et eius quidem oleuꝫ melius eſt ſemīe eiꝰ. Sem̄vero fortius ligno ip̄iꝰ in oībus modis eiꝰ. Lignū em̄caliduꝫ ē ⁊ ſiccū in ſecūdo: et ſemē paꝝ calidiꝰ Oleumautē calidius eſt vtriſqꝫ Aperit autem opilationes. ⁊