LiberQuartus decimus
doliis picādis. Hic erit modus vt doliuꝫ ducētoꝝ ꝯgiorum duodecim libris picet̉: ac deinde ꝓ minoris eſtimatōne ſubducat̉. Sed maturitatem vindemie cognoſcimꝰ hoc genere. Si videlicet exp̄ſſa vua: vinācia quein aciniſ celātur: hoc eſt grana: fuſca ſint: ⁊ nōnulla propemodū nigra: quā rem naturalis maturitas facit: diligentiores in viginti libris picis vnā libram miſcēt optime cere: que ⁊ odori ꝓficit: ⁊ ſapori: picemqꝫ lenitatepermulcens: frigoribꝰ eā nō patit̉ diſſilire. Piciſ tamēdulcedo guſtu exploretur: qꝛ ſepe vina eius amaritudine viciantur ¶ Idem ī libro xi. Menſe octobri optīaeſt vindemia. Cuius tꝑe notāda eſt fecūditas vitiū: etnotis quibuſdā notāda: vt ex his ad ponēdū ſarmentapoſſimꝰ eligere. Aſſerit aūt columella vno anno explorari ſterilitatem nō poſſe: ſed quattuor: quo nomīe cognoſcitur vera generoſitas ſurculoꝝ. ¶ Plinius in lib.xviii. Uindemiā antiqͥ numꝙͣ eſtimauere maturaꝫ an̄equinoctium. Iam paſſim rapi cerno Quāobrem huiꝰtꝑa notis argum̄tiſqꝫ ſignētur. leges ita ſe habēt: vuācalidam ne legito: hoc ē in eiꝰ ſiccitate: ac niſi imber interuenerit. Quā nec legito rorulentā: hoc eſt: ſi ros nocturnꝰ fuerit Nec priꝰ ꝙͣ ſole diſcutiat̉ ros. Uindemiare incipito: cum ad palmiteꝫ pāpinꝰ ꝓcūbere ceperit: ul̓cū exēpto acino ex denſitate interuallum apparuerit. n̄compleri acinū nō augeri. acino plurimum refert: ſi cōtingat creſcēte luna vindemiare. Iugeribꝰ vigīti vnūſufficit torculū. Spacioſa meliꝰ premūt. Antiqui funtbus vittiſqꝫ loreis ea detrahebāt et uectibꝰ. Iuſtū vindemio tempꝰ ē ab equinoctō ad vergiliaꝝ occaſū diesxliiii Sed iā et in kl̓. ianuarii: defectu uaſoꝝ vindemiātes vidi: piſtiniſqꝫ muſta condi ul̓ vina effundi priora:vt reciperentūr noua alias dubia.De īpomelide ac zizifa. ¶ Pal. libro xiij.LX.Pomelides arbor eſt mediocris: flore candidulo. Seritur mēſe decembri: nucleis in uaſis poſitis. Menſe aūt februario ypomelidis plātaſꝫ pollicis magnitudine robuſta trāſfertur breuiſſimaſcrobe: ſolutā terra. Plurimo ſtercore munienda eſt: qꝛcito areſcit: ſi radiceſ illius ventus afflauerit. Terramqualeꝫ cūqꝫ nō reſpuit: amat loca tepida: aprica maritima: ⁊ ſepe ſaxoſa: ſtatum frigidū reformidat. Inſeri nōpoteſt exigua: dura eſtate. ¶ Actor. ypomelides. vt expredictis manifeſtum eſt ip̄a ē q̄ iuxta iſidoꝝ. ſuperiuspomelides dicta eſt.¶Item Palladius libro v.zifa locis calidis menſe aprili cōſerenda eſt.¶ ¶ Frigidis aūt maiio vl̓ iunio amat loca calida:aprica. Seritur oſſibꝰ ⁊ ſtipite: ⁊ plāta: creſcit tardiſſieSed ſi plantam ponas marcio magis terra molli. Sꝫoſſibꝰ ſeras ī ſcrobe palmari. ita ut terna grana ꝑ ſcrobem cacuminibus ponātur inuerſis: qͥbꝰ in imo et ī ſūmo affundatur letamē et cinis et herbis adnaſcētibusmanu planta liberet̉ erūpens. Cum pollicis ſoliditatiſimilis fuerit: trāſferatur in locū paſtinatum vl̓ in ſcrobem. Terram diligit nō nimis letam. ſꝫ ꝓximam tenuiatqꝫ ieiune. Per hiemem ꝓdeſt illi: vt circa codicem lapidum cumulus aggregetur: qui eſtate debet auferri:Si arbor hec triſtis eſt: ferrea ſtrigili ſubraſa: hilarior fiet: vl̓ ſi fimū bubulū radicibꝰ modice et frequēteraffundas. ¶ Actor. Hec d̓ arboribus frugiferis ad p̄ſens ſufficiant.LXI.¶ De arboribus aromaticis ¶ DiaſcoridesRomata ſunt: que ſui odorem diffundunt Nomen autē traxiſſe videntur ſiue ex eo ꝙ ariſ impoſita: diuinis inuocatōibꝰ apta putēt̉. Uel ꝙaeri īſeri atꝫ miſceri ꝓbāt̉. Quid em̄ ē odor: niſi aer cōtractꝰ ¶ Areſtotiles ī li. de vegetabilibꝰ. Arboꝝ autē
aromaticaꝝ quarūdam radix amara aut aromatica ē:qͣrundam cortex: quarundā flores quarūdam lignum.Aliquaꝝ vero ꝑtes om̄es aromatice ſunt ¶ Pli. li. xii.Arabia quorundā geneꝝ diſtinctōnem flagitat in arboribus: qm̄ his radice: frutice: cortice: ſucco: lacrima:ligno: ſurculo: flore: folio: pomo: ꝯſtat fructus. Ex ſiriaſtiracem reuehunt acri eiꝰ odore in focis abigētes ſuorum faſtidiuꝫ. Cetero nō alia ligni genera ſunt in vſuꝙͣ odorata. Ciboſqꝫ ſabei coquunt ligno thuris. Aliivero mirre Opidoꝝ vicoꝝqꝫ nō alio exiſtēte: ꝙͣ ex ariſfumo atqꝫ nidore. Ad hunc ergo ſanandum ſtiracē inpellibꝰ hircinis vrūt: tectaqꝫ ſuffiūt adeo nulla eſt voluptas: que nō aſſiduitate ſui faſtidium pariat. Eūdeꝫvrunt et ad ſerpētes fugandos in ſiluis odoriferis frequentiſſimos. Tradit herodotus arabes ſingula miliatalentū annua thuris penſitaſſe ꝑſarum regibus. Nōſunt eoꝝ cīnamomū aut caſia: et tn̄ felix appellat̉ in arabia falſi cognomīs et ingrati. que hoc acceptū ſuperis ferat: cū plus ex eo inferis d̓beat. Beatū illa fecithomīem: etiā in morte luxuria que diis intellexerat genita: adhibens vrendis defunctis. Periti reꝝ aſtruxerunt nō ferre tm̄ ānuo fetu ꝙͣtum nero princeps nouiſſimo pōpe ſue die ꝯcremauit. Eſtiment̉ pꝰ ea toto orbeſingul̓ ānis tot funera: aceruatīqꝫ ꝯgeſte honori cadaueꝝ: quediis ꝑ ſingulas micas dant̉. ¶ Actor. Pꝰ ꝗͣgͦ arboꝝ ꝯmuniū atꝫ frugiferarū naturas deſcripſimꝰſuꝑeſt vt etiā arboꝝ aromaticaꝝ quas odoris p̄cipuiſuauitate nobili nat̉a dotauit more ſolito: videlicꝫ ẜmalphabeti noſtri ordinem: ꝓprietates atqꝫ virtutes ꝓſequamur ¶ Ex li. de naͣ. re. Arbores quideꝫ eden p̄cioſiſſimas: medicinales et aromaticas: in extremis ac excelſis ac tēperatiſſimis ꝑtibus orientis ab initio mūdiplantauit in ortu voluptatis deus: quaſ magno chaosinter nr̄m exiliū ⁊ ip̄m ꝑadiſum interpoſito tanꝙͣ ignotas deſcribere non valemus.¶ LXII.¶ De aloe.Lōe eſt arbor aromatica: quā naſci dicit iſidorus in india et ī arabia. Dicūt tn̄ magiſter iacobꝰ de victoriaco et platearius ꝙ huiꝰ ligniarborem nemo ꝯp̄hendere potuit: ſed expulſione vetoruꝫ rami de mōtibus ex temporis vetuſtate cadētes: īflumīe babilonico retibꝰ capiunt̉. Unde a quibuſdamdicitur: ꝙ de terreſtri ꝑadiſo ꝑ mediterraneos fluuioslignū aloēs deferat̉ ¶ Iſidorus. Aloe eſt arbor odorisſuauiſſimi ac ſūmi que in india et arabia naſcit̉. Deīqꝫlignum eꝰ vice thimiamatis altaribꝰ adoletur: vnde ⁊nom̄ traxiſſe creditur ¶ Auicēna. Tiloaloēs eſt venearboris q̄ eradicant̉ ⁊ ſepeliūt̉ ī terra: donec eaꝝ lignū⁊ cortex putrefiāt: ⁊ remaneat xiloalōēs purū Uniuerſaliter meliꝰ ē qd̓ magis in aqua ſubmergitur. natansvero malū eſt priuatū vita et ſpiritu. Eſt aūt ut eſtimocaliduꝫ et ſiccū in .ii. ſubtile: aperitiuū opilatōnum frāgitiuum ventoſitatū. Remouet ſuꝑfluitates humiditatuꝫ: viſcera ꝯfortat: et ꝓhibet irā. Cōfert valde cerebro. Cōfortat ſenſus ⁊ etiā neruos Et acqͥrit eis vnctuoſitatem et viſcoſitatē ſubtilem. Cor quoqꝫ ꝯfortatet letificat Maſticatio eius facit odorem oris bonumBibituꝫ aūt remouꝫ humiditatē ſtomachi putrefactāet ꝯfortat ip̄m: et etiā ep̄ar. In ip̄o eſt virtuſ ꝯſtringēsnaturā et ꝯfert diſenterie et melancolie. ¶ Conſtātinꝰin pantegni. Lignum alōe diuerſe nature eſt: ſed tamēvniuerſaliter eſt calidum et ſiccuꝫ: adiuuans cerebri ſtomachiqꝫ humectatōnes et defectōnes eoꝝ. aīam etiaꝫet cor et om̄ia interiorā mēbra ꝯfortat. ¶ Platearius.Aloe lignum caliduꝫ eſt et ſiccuꝫ in ſecūdo gradu Qd̓optimum eſt: ꝯgnoſcitur ex eo: ꝙ valde pōderoſum eſt:et nodoſum: valdeqꝫ aromaticum: ſaporis ſubamari:coloris ſubnigri: vl̓ ſubrubei: cōtritioni dentium non