LiberQuartuſdecimus
imitatōnem vite noſtre: primum vnam radicē defigit:de inde quia natura flexibil̓ ē et caduca. quaſi brachiisquibuſdam. Ita et clauiculis quidquid comp̄henderitſtringit: hiſqꝫ ſe erigit et attollit. ¶ Ex libro de naturarerū. Uitis eſt frutex inter om̄ia ligna fructu abundātior. cuiꝰ botriones p̄ vbertate ne cadāt oportet ſuſtētari. Itaqꝫ ligamē ex ip̄a naſcit̉: quo videlicet in ſtipitealligetur. ¶ Areſtotiles in libro de aīalibus. Sanguiseſt materia totiꝰ corporis. et ob hoc in corporibꝰ valdemacilentis nō apparet aliquid preter venas: ſicut accidit foliis vitis et ficuū: quia quādo deſiccantur nichilapparet in eis niſi vene. Acciditqꝫ vitibꝰ multū fertilibus ꝓpter multitudinem cibi: ꝙ corrumpūtur et diminuuntur fructꝰ ſui: ſicut homines multe carniſ ac pinguedinis: nō niſi modicū ſpermatiſant: nec coitū niſi raro deſiderāt. ¶ Actor. Uitis eſt arbor humil̓ flexibiliset caduca. Quādo floret odore ſuo venenata aīalia fugat: laborioſe colit̉: foditur ꝓpagat̉: paxillat̉ ablaqueatur: et etiā vt magis fructificet purgatur. De hac quoqꝫ fiunt vmbracula. vite īfructuoſa inter ceterā lignanichil inut iliuſ ſicut ſcriptum ē. Fili hominis quid fietde ligno vitis. ⁊c.¶XLIII.¶ De vinearum cultura.Actor.Inea. ſicut iam dictū eſt. multipliciter atqꝫ laEditur: ſtercoratur: ꝓpagatur: ⁊ etiā vt magiſborioſe colitur videlicet: plantatur vl̓ ſeritur:fructificet purgatur. ¶ Plinius li. xvii. Cato de omīculturā vitiuꝫ ita p̄cepit: altiſſimā vineā facito: recteqꝫalligato: ne tamen nimium ꝯſtringas: et eam hoc mōcurato. Capita vitiū putato: circumfodito: arare incipito. vltra citraqꝫ ſulcoſ ꝑpetuos ducito. Teneras vites qͣm primuꝫ ꝓpagato. veteres ꝙͣ minimum caſtratopotiuſqꝫ ſi opuſ erit deiicito biennio vero poſt p̄cidito¶ Palladius li. i. Uineis utile ſolum ꝑ hec ſigna cognoſces. Si coloris et corporis rari aliquatenꝰ atꝫ reſoluti ē Si virgulta q̄ ꝓtulit lenia ſūt nitida ꝓcera ⁊ fecūda: ut piros ſilueſtreſ: prunos: rubos: ⁊ hꝰ cetera: neqꝫtorta habeat: neqꝫ ſterilia: neqꝫ macra ſterilitate languentia. ¶ Idem in li. ii. Uineis ponēdis. ut dictū eſt ſuperius. videlicet in tractatu de natura terre: ſoluꝫ necſpiſſum nimis debꝫ eſſe: nec reſolutum: ꝓpiuſ tamē reſoluto: nec exile nec lentiſſimū: tn̄ ꝓximum lento: nec campeſtre nec p̄cepſ: ſꝫ potiꝰ edito cāpo: nec ſiccū: nec vliginoſū: modic ē tn̄ roſcidū: nec ſalſū: nec amarum: quodvitium vinā ꝯtriſtat ſapore corrupto. Celū quoqꝫ mediocris qualitatis ꝯuenit eſſe: tepidum tamē magꝭ qͣmfrigidū. ſiccum potiꝰ ꝙͣ nimis ībridū. Sed an̄ oīa vitisꝓcellas ventoſqꝫ formidat. Deniqꝫ plagā ſpectare vinea dꝫ locis frigidis meridianā: calidiſ ſeptētrionaleꝫtepidis orientem. Si tn̄ auſtros vl̓ euros regio n̄ habeat inimicos. Ꝙ ſi hoc ē: ibi vitium melius in aquilonēvineta dirigētur vl̓ in fauonium. Sed locꝰ qui paſtinādus eſt: priꝰ īpedimētiſ ⁊ oībꝰ eliſis arboribꝰ libereturne poſt aſſiduo calcatu terra foſſa ſolidet̉ Si cāpꝰ paſtinetur: duobꝰ et ſemis pedibꝰ. ſi cliuꝰ tribus. Collis p̄ruptus: qͣttuor: ne terra decurat citiꝰ: vallis etiā duobꝰpedibꝰ. Sed ager vliginoſus: qui humores altiꝰ foſſoseructat: non amplius ꝙͣ in pedem et ſemis effoditur:¶ Idem in libro iii. Uinee quidem in ꝓuinciis fiunt generibus multis. Sed optimū genꝰ eſt: vbi ſtat vitiſ velut arbuſtula: breui crure fūdata. Hic primo qͥdem calamo iuuat̉: donec ſolidetur. ſed altior ſeſquipēde eē n̄debet: vt ubi robuſta fuerit: ſola ꝯſiſtet. Aliud uero genus eſt: in quo cannis pl̓ibꝰ circa depoſitis: ip̄a vitiſ ꝑcānas ſarm̄tis ligatis: ī orbiculos flectit̉ ſe ſequentesUltime poſitōnis eſt vitis ꝑ terram ꝓiecta ſi ſe diffundit. Hec autem omnes ⁊ ſcrobibus ponuntur ⁊ ſulcisLXIIIII.
¶ De vineis veteribus ac nouellis. ¶ Pli.libro. xvii.Ites in iuuenta fertiliſſime ſunt: tardiuſqꝫ matureſcunt. Et hoc maxime notatur in vitibusꝙ et vetuſtioribus eſt vinū melius: nouell̓ aūtcopioſius. ¶ Idē in li. xvii. Uineam veterē ſi trāſferrevolueris: dutaxat brachiū craſſuꝫ licebit. Uitē nouellāreſecari tutū erit: tp̄ſ ubi valebit Ubi vero frōd̓re ceperit vīea. papinato Uineas nouellas alligato crebro necaules p̄fringantur. Et q̄ iam in ꝑticam iuit: eiꝰ ꝑampinos teneros leuiter alligato: atqꝫ vt recte ſtent porrigito. Nō eſt aūt feſtinādum ad putatōnē nouelle. ſꝫprimo quidē in circulos materia colliganda eſt. nec niſivalide putatio admouēda. ¶ Palladius li. iii. Nouellāvitem columella dicit. a primo āno ad vnam materiaꝫeſſe formandā: nec recidendam totam: ſicut italie mos ēAnno ſcd̓o expleto: vel qꝛ intereant vites in totum reciſe: uel infecūda ſarmenta ꝓducant: que tam̄ āputatocapite: pāpinaria de duro cogūt exire. Quare iuxta ipſaꝫ ꝯmiſſurā veteris ſarmēti vnam vel duas gemmasrelīquendas eē: quod eſt merito ī vīcula fortiora ſeruādum Et ſane excipiendā calamis nouellaꝫ: vel exiguispalis vt tercio anno robuſtiores poſſit accipere. Namqͣdrima nouella: vbi letū ſoluꝫ eſt: treſ materias meritonutrire cogetur. Statiꝫ pꝰ putatōnem ſarmēta deciſaviueis: et rubi ⁊ impedim̄tuꝫ foſſuris omne tollatur.¶ Idē ī libro. iiii. In mēſe ianuario vinea nouella: primo pulueriſari debꝫ: quod tūc ac deinceps ꝑ om̄es kl̓.vſqꝫ ad octobrem faciēdum eſt: et hoc non ſolum ꝓpterherbas: ſꝫ ne tenera adhuc ſemina ſolidata terra ꝯſtrīgat. Graminū quoqꝫ radices: que plurimū vitibus obſunt: extirpāde ſunt. Tunc qͦqꝫ locis frigidis foſſio vineaꝝ celebrāda eſt et palande atqꝫ ligande ſunt uites.Sꝫ nouelle mollibus uinculis alligāde ſunt: quia teneram ip̄am vincula duriora p̄cidunt. Paluſ maioribusſolidus: minoribus exilis ponatur: ꝓpter vmbre moleſtiam. Statuatur ab aquilone et plaga frigida ſpacioquatuor digitoꝝ uel ſemipedis remotꝰ a vite: vt circūfodi poſſit ex om̄i ꝑte. Uineas veteres hoc mēſe aliquoaltius a terra trūcant reparatōni ſtudētes: ſꝫ vitioſumē. Nā pleꝝqꝫ vaſtior plaga ſole putreſcit et roribus.Quare hoc reparāda ē genere. Prius ablaqueabituraltius: donec nodus eiꝰ appareat. deinde infra terramſupra nodū recidet̉: ut opta de frigore et de ſole nichiltimeat. Hoc facienduꝫ eſt ſi optimi generis eſt vitis: ⁊alte poſita alioquin meliꝰ erit ſarmētis īſerenda. Oīaſupͣdicta extorquēda ſunt primo mēſe: locis calidis ꝑydus aūt ip̄ius locis frigidis. ¶ Idem in li. xii. Meſenouembri ac deinceps vinea vetus que in iugo eſt autpertula ſi robuſto et ītegro trūco ſit ablaqueata: fimoſatietur: et anguſtiꝰ putata inter quartū et terciū pedēa terra viridiſſima ꝑte corticiſ acuto ferramenti mucrone feriatur ac foſſa freqn̄tius incidetur Naꝫ vt aſſeritcolumella ex eo loco germē pleꝝqꝫ ꝓducitur ac veniente uere fundit materiā qua uitis reꝑaret̉. XIV.¶ De vitium putatione.Itium in iſe februario locis frigidiſ aliqͣtenꝰet temꝑatis eſt multa putatio. Sed ubi multeunt diuidant̉. Et pars que in ſeptentrionemreſpiciet verno putet̉. Alia pars aduerſa clemētioribꝰplagis: recidatur autūno Sed in putatōne ſꝑ nitamurvt vitis fiat in cruce robuſtior: ne d̓bili uiticule duo duramēta ſeruemꝰ. Auferenda ſunt lenta ītorta: debiliamalis locis nata: ſarmenta uocata: Etiā qui inter duobrachia medius naſcitur debet abradi. Ꝙ ſi pinguedine ſua brachium qd̓cunqꝫ ꝓximū debilitat: illi deciſoip̄o alter ſuccedat. Erit tam̄ optimū putatori inferiusſarmentū: quod bono loco natum fuerit: reꝑande uitis