LiberTerciusdecimus
vento maritantur uiueſcentia e terra. qͥppe cū etiā eq̄flante illo: cōcipiant ī hiſpania. Hic ē genitalis mūdiſpūs a fouendo dictus. vt eſtimauere quidā. et flat aboccaſu equinoctiali: ver inchoans. hunc cathlitionemruſtici uocant natura geſtiente ſemina accipere: eaqꝫſatis omnibꝰ animā inferēte: variis diebꝰ concipiunt̉et pro ſua queqꝫ natura. alia ꝓtinꝰ vt aīalia. Tardiusaliqͣ et diutius gͣuida ferūt partus. ⁊ ideo germinatiovocatur. pariunt vero cū florent. floſqꝫ ille ruptis conſtat vinculis. eiꝰ educatio in pomo eſt. Om̄s aūt germinant: etiā que nō florent Magna et locorum dr̄ntiaquippe cū ex eodeꝫ genere que ſūt ī paluſtribꝰ germinent priora. mox vero campeſtria. ⁊ ī ſiluis nouiſſima.Per ſe autem tardiꝰ piri ſilueſtres ꝙͣ cetera. primo fauonio germīat cornꝰ. ꝓxime laurꝰ. pauloqꝫ an̄ eqͥnoxium tilia et acer. Inter primas vero nux et populus etvlmus et ſalix ⁊ alnus. feſtinat et platanꝰ. Cetere concepture fiunt in vere. vt aquefoliū therebintꝰ paliurꝰcaſtanea glandes: Serotino vero germine malꝰ tradiſſimus aūt fuber. Quibuſdam germīatur germinationimia ſolis vbertate aut īuitātis celi voluptate: quodmagis in herbis ſegetum euenit. In arboribus tamēnimia germinatio elaſſeſcit. Sunt alie naturales quidem qͥbuſdā germinatōnes: pariterqꝫ verne: que ſuisſideribꝰ conſtāt. hyberna quidem aqͥle exortu. Eſtiuavero canis ortu. Terciaqꝫ arcturi conſtat: has duasquidā omnibꝰ arboribus eſſe cōmunes putant. ſentiriaūt maxime in fico: vite ac punice: cauſam afferentesquoniam in theſſalia et macedonia tunc ficus exeat.plurima Maxime tamen in egipto apparet hec ratio.Et reliq̄ quidem arbores ꝯtinuant germinatōnem: vtprimum ceperūt Robur aūt larix atqꝫ abies intermittunt tripertita qͥdem ac trina germina edunt. iō interſquamas corticem ſꝑgunt: quod omībus ī germīatōeeuenit arboribꝰ. quia pregnantiū cortex rumpit̉. Eſtaūt prima eaꝝ incipiēte vere circiter. xv. diebꝰ: Iterūqꝫ germinant: ſole geminos trāſeunte. Sic fit vt dumprima cacumina impelluntur. ſe cutis aperiat genicūlato incremento. Tertia illaꝝ eſt ad ſolſtitium breuiſſima nec diutiꝰ ſeptenis diebꝰ: clareqꝫ etiā tūc cernit̉excreſcentiū cacuminū articulatio. Uitis ſola bis parturit: cum primū vuam emittit iterūqꝫ cū digerit: eoꝝq̄ non florent: partus tantum eſt ⁊ maturitas. Quedāſtatim ī germinatōe florent: ꝓperantqꝫ in eo: ſꝫ tardematureſcunt vt vites. Serotino quedā germinatu florent. celeriterqꝫ maturāt vt morꝰ: q̄ germinat vrbanarum nouiſſima: nec niſi exacto frigore: Dicta ob id arboꝝ ſapientiſſima: ſed eū ceperit: vniuerſa germinatioſubito erumpit.¶ XX.¶ De arborū floribus et earum varietate.¶ Iſidorus.Lores dicti ſūt: quia cito de arboribꝰ d̓fluūt:quaſi fluores: eo ꝙ cito ſoluātur. ¶ In his du(plex eſt gratia coloris et odoris. auſtro ſoluūt̉flores: zephiro fiunt ¶ Areſtotiles vbi ſupra: Flos. vtdictū eſt ſuperius. de ſubtili tantū materiā exiſtit: quadigeſtio incipit. ⁊ ideo fructū in plātis vt plurimū precedit. Ꝙ aūt quedā. vt palme ⁊ ſimilia. flores nō hn̄tvt plurimū fit ꝓpter ſuaꝝ partiū diuerſitatem ſuamqꝫſubtilitatem et aſperitatem ⁊ groſſitudinē. ¶ Pliniuslibro ſedecimo. Pariūt arbores cum florēt: et flos illeruptis conſtat vinculis. Flos eſt gaudium arboꝝ: quetunc ſe nouas alias ꝙͣ ſūt oſtēdunt variiſqꝫ coloꝝ picturis in certamen vſqꝫ luxuriāt. Non tn̄ florent om̄s.ſed ſunt alique triſtes: queqꝫ annoꝝ gaudia non ſētiūtNā nec ylex nec picea nec pinus nec larix ullo flore exhilarātur: natales ue recurſus pomoꝝ ānuos verſicolore nuncio ꝓmittūt. nec fici atqꝫ caprifici. ꝓtinus em̄
flores fructum gignunt. Sed nec iuniꝑi florent. Quidam earum duo genera tradūt Alterā florem nō ferreQue vero non floreat ferre ꝓtinꝰ baccis ſubnaſcētibꝰq̄ biennio hereant. Sed id falſum ē: omnibꝰqꝫ his durafacies ſemꝑ. Sic et hominum multis forma ſine floreeſt. Eorum que nō florent: partus tantum et maturitas eſt Quedam ſtatim in germinatōne florēt: atqꝫ ineo ꝓperāt: ſꝫ tāde matureſcunt: vt vitis Serotino q̄dāgͦminatu florent celeri qͣꝫ mat̓ant ſicut morꝰ que urbanaꝝ nouiſſima germīat: nec niſi exacto frigore. ex hisque hieme aqͥla exoriēte cōcipiūt oīm pͥma floret amigdala: menſe ianuario pomum vero maturāt in marcioAb ea ꝓxime armenica florēt. dein̄ tuberes ⁊ p̄cōcesille peregrine he coacte. Ordine autē nature ſilueſtriū.prime: ſambucus cui medulla ē plurima ⁊ cornꝰ maſcula cui nll̓a urbanaꝝ malꝰ: ꝑuo qꝫ poſt: vt ſimul videripoſſit: et pirus: ⁊ ceraſus et prunus. Sequitur laurusillā qͣꝫ cupreſſus. deinde punica et fici: at vites et oleegerminant: florentibꝰ iam his. Uergiliaꝝ exortu concipiūt. id eſt tertio ydus octobris. hoc em̄ ſidus illaꝝ ēfloret āt ſolſtitio vitis ⁊ olea que paulo ſeriꝰ īcipit Defloreſcūt omnia diebꝰ ſeptenis non celerius: quedamtardiꝰ: ſꝫ nulla pl̓ibꝰ biſepteīs ¶ Glo. ſuꝑ lucā. In ficoloco floris quidam fructus creſcunt: qui ſuccreſcētibꝰalijs decidūt: quidam tamē ex illis remanēt: qui demētiora aura ſilueſtrem naturam peioris ſucci exuentesceteris ſpecie atqꝫ maturitate preferūt̉. ¶ Actor. Defloribꝰ aūt herbaꝝ dicta ſunt quedā ſuꝑiꝰ: que etiā cōueniūt floribꝰ arboꝝ. et ſicut flores herbacei ſunt diuerſicolores: alij videlicet candidi: alij rubicundi. alijcrocei: alij purpurei: ſic ⁊ flores arborei. ¶ XXI.¶ De arborū fructificatōne ¶ Areſto. vbi sͣIcut aūt oꝑatio multoꝝ animaliū eſt emiſſioſpermatis: ſic operatio arborum eſt emiſſioV Fructus et ſemīs. Prima quidem virtꝰ mouēſē ī ſemībꝰ. Semina mouent̉ ex calore naturaliac vento qui eſt ī eis. ex his exeunt fructus ī locis ſuis.Triplcit̉ aūt eſt arboꝝ fecūditas. ꝓducūt em̄ fructū l̓ante folia: vl̓ cū foliis vl̓ poſt folia perfecta. Quedamquoqꝫ ꝓducunt fructus ſuꝑ foliā ſua: quedā ſub foliisEt qͣrundam fructus ē ſuſpenſus a ſtipite ſuo: quarūdam a radice: qͣrundam fructus eſt in medio eaꝝ: quarundā et fructus ſub cortice. Fit aūt fructus amarus.qn̄ꝫ quia calor et humor completi nō ſunt ī digeſtione:Frigus autem ⁊ ſiccitas ꝓhibent vt cōpleantur: et obid ad amaritudinem cōuertuntur Arbores autē que īarenoſa terra naſcuntur fructum dulcem faciūt Iterūarbores ī aqua acetoſa faciunt fructum dulcem: quiaacetoſitas attrahitur cū calore ſolis: quod fuit ſue qͣlitatis: hoc eſt frigus et ſiccitas. Apparent ergo aque ītrinſece dulces: calefitqꝫ venter arboris quoniā ꝑſeuerat ſuper eā calor ſolis: eritqꝫ fructus acidus ī ſuccoſitate. ⁊ ꝙͣtum in plus digeſtum fuerit. diſſoluet̉ paulatī acetoſitas donec ꝯſumatur: apparebitqꝫ dulcedo.erit ideo fructus dulcis tn̄ folia ſua ⁊ extremitates acide. Omnibus autem arboribus cum primo plantatefuerint dominabitur amaritudo vel ponticitas cauſahumoꝝ: quando fuerit ī extremitatibus illaꝝ ⁊ digeſſerit loca q̄ ſūt in medio arboꝝ: de qͥbus erūt materieꝓuenit ſiccitas et ꝯſeqͥt̉ humorē: fitqꝫ prima digeſtioacida vl̓ amara vel pontica Cauſa eſt. quia cum caloreet humore eſt digeſtio: cunqꝫ vicerit humor et ſiccitascalorem: erit ex eo in prīcipio fructus non bn̄ digeſtuset ideo gnaͣtio fructuum ī principio ē p̄ter dulcedinemMirabolanorum tn̄ arboris: fructꝰ in principio cū apparent dulces ſūt: ꝯſequēter pōtici: ī cōpletōne amari.Arbor em̄ rara eſt nimis: et in hora digeſtioīs cū ſintmeatꝰ ampli: ſeqͥtur calor humorē et maturabit fructū