LiberTerciuſdecimus
¶ De frondibus deciduis.Gitur omnes extra predictas folia deperdūtObſeruatūqꝫ ē non areſcere: niſi tenuia ⁊ lataet mollia Que vero nō decidunt: callo craſſa ⁊auguſta ſunt Cadunt autem plurimis ī autumno: q̄dātardiꝰ amittunt et in hiemes moras ꝓrogāt. Nec intereſt maturius germinaſſe: utpote cum quedā germinent prime ⁊ inter noniſſimas nudentur: vt amigdalifraxini ſambuci: Morꝰ autē nouiſſime germinat: ⁊ cūprimis folia dimittit Magna et in hoc ē vis ſoli: priꝰenim decidunt in ſiccis macriſqꝫ et vetuſte priꝰ arbo2i Multis etiā anteꝙͣ matureſcat fructꝰ: vt ī ſerotinaficu: et hiberna piro: ac malo granato. Neqꝫ his autēque ſemper comas retinēt: eadem folia durat. ſed ſubnaſcentibus alijs: tunc areſcūt vetera. qd̓ euenit maxime circa ſolſticia Sorbo decidūt vniuerſa: ceteris vero paulatim ¶ Areſtotiles ꝙ auteꝫ quarundā arboꝝfolia cadunt: accidit propter fluxibilitatem velocis raritatis. Cum enim apparet materia cum digeſtionecompleta. frigꝰ obturat extremitates meatuū ſuperiꝰnec habent folia nutritiua: et ideo ſiccantur et caduntIn quibuſdā aūt cum vicerit frigus: colorant̉ Occultatōe nanqꝫ caloris interius in medio plante. et apparitione frigoris exterius: fugato calore in profundumglauca fiunt folia nec cadūt: vt oliuc et mirti. Diminutio quidem humoris calidi et pīguis eſt cauſa caluicieiIdeoqꝫ non fluūt arboris folia in quibus eſt hūor piguis. In cōtrariū dicit plinius li. xviFalſa diffinito eſtnon decidere his: quarū ſuccus pinguior ſit Quis em̄poteſt in ylice intelligere: decidere. Timeus autē mathematicus ſole ſcorpione tranſeuntē ſideris vi vt qͦdāveneno aeris: putat. Cur ergo eadem cauſa aduerſumom̄s non polleat iure miremur ¶ Actor. Cauſa itaqꝫfluxus foliorum naturalis ex arbore: hec eſt. Recedēteſolis calore ſicut in hieme fit naturalis calor qͥ modicꝰeſt: ad radicē arboris colligitur: ⁊ ſicut poteſt nutrimētum attrahit. Cunqꝫ ab exteriori attrahere nō poſſit:a ſuperioribꝰ partibꝰ arboris attrahit: et ſic humoread īteriora deſcendent l̓ recurrēte: fit ī ſuꝑioribꝰ deſiccatio: folioꝝqꝫ defluxio.¶ XII.¶ De vmbris earum et ſtillicidijs.Ec de foliis arboꝝ dicta ſufficiat. Et qꝛ. ſicutdictū eſt ſupͣ iuxta iſidorū. folia ſunt cauſa vmbrarū ⁊ ex foliis p̄cipue ſtillicidia ꝓueniunt arboꝝ: de vtriſqꝫ reſtat cōſequeter dicendum. maxime qꝛquarūdam arboꝝ vmbre vl̓ ſtillicidia ſūt vtilia: qͣrūdāvero ſūt noxia. ¶ Plinius libro decimo ſeptimo. Umbre ſunt breues qͣmuis magnarū arborū: ꝙ in orbemramos circinent: vt in malis et ī piris. Eedemqꝫ enormes ceraſis et lauris. Iam vero quedā vmbrarū ꝓprietas. Iuglandiū grauis ⁊ noxia humano capiti: omnibuſqꝫ iuxta ſatis. Gramina negat et pinꝰ. Sed ventisvtraqꝫ reſiſtit. qm̄ et protecta vinearū egent ratione.Stillicidia pinus ac quercus ⁊ ylicis ſūt pōderoſſimaNullū cupreſſi: vmbra mīma et ī ſe circūuoluta. ficoꝝleuis eſt: qͣmuis ſparſa. ideoqꝫ nō vetātur inter vineasſeri. Ulmoꝝ quoqꝫ leuis eſt: nutriēs quecūqꝫ opacat.Sed attico hec quoqꝫ videt̉ e grauiſſimis Nec dubitoſi emittatur in ramos. Iocunda et platani ꝙͣnꝙͣ craſſalicet gramini credere nō ſoli. haud alia letius operiētethoros. Populo vero vmbra nulla: ludētibꝰ foliis. Alnō pīguis eſt: paſcēs ſata. Uitis ſibi ſufficit mobili folio: iactatu qͣꝫ crebro ſolē vmbra temperās: eodem qͣꝫgraui ꝓtegēs ī imbre. Oīm fere leuis vmbra: quorumpediculi longi ſunt. Nec faſtidiēda hec quoqꝫ ſcientianec multimis ponēda ē: qm̄ ūbra qͥbuſqꝫ ſatis ā nutrixā nouerca ē. Iuglandiū qͥdem et pomoꝝ ac picearū et
abietis qͣcūqꝫ attigerit: nō dubiū ē eſſe venenū. Porroſtillicidii arboꝝ breuis eſt iſtā diffinitō Oīm q̄ ꝓiectufrondis ita diffūdunt̉ vt per ip̄as nō defluant imbresſtilla ſeua eſt.¶ XIIIDe arborū cultura et primo de ſemiuatōne.E arborum cultura iam dictū eſt ſuperiꝰ exꝑtevidelicet in ſeptimo libro vbi actū eſt de terreꝓprietatibꝰ et de feracitate. ¶ Palladius deagricultura li. iii. Menſe februario letamen arboresdebēt accipe luna d̓creſcēte: ita vt ſubducta a radicibꝰterra. et fimo ꝑmixta reuocet̉. hoc etiā tempore ſi queſunt in ſe minariis plante: circūfodiēde ſunt et eiꝰ ramiſuperflui amputādi. vl̓ radicule quas miſerūt ī ſuperiori ꝑte. ¶ Plinius libro. xvi. Eſt inter arbores dr̄ntiaꝙ ea q̄ ſub arantur l̓ ablaq̄antur celeriora ſūt neglectiſac fert iliora. et in totū adiicit omnis cura fertilitatemfertilitaſqꝫ ſenectā. ꝓpter hoc p̄florent talia ⁊ que germināt tota ſunt p̄cioſa Quedā etiā reſtituūt̉ ꝓſtrate: ⁊quedā vireſcunt cicatrice: vt iuglans et plantanꝰ oleaet ſalix vlmus et populꝰ. Iterū ī libro. xvii. Arboresvt dictū eſt ſuperiꝰ. aut ſemine ꝓueniūt. aut plantis radicis: aut ꝓpagine. aut auulſione. aut ſurculo. aut īſitoet ꝯſecto arboris trūco. Semē ī primis natura docuitſerere: cū decidēs: exceptū terra uireſceret Sed et q̄dānon aliter ꝓueniūt: vt caſtanee: iuglandes: ceduis dūtaxat exceptis. Semine quoqꝫ: qͣnq̄m diſſimili ſerūturvites et mala ⁊ pira His nanqꝫ ꝓ ſemine nūcleus. nōvt ſupradictꝰ ipſe fructus. Meſpile quoqꝫ ſemīe naſcipoſſunt. Palma foliis ſuis ſerit̉ aput babilouios Ubiplinius. Nam folia palmaꝝ aput babilonios ſeri atqꝫita in arborē ꝓuenire Trogū credidiſſe: demiror. Oīaquidem ſuprādicta tardo ꝓuentu ſunt ac degenerātiaet in ſito reſtituēda. Interdū qꝫ etiā caſtanee. Ecōtrario vero non d̓generant. quoqͦ modo ſerantur. cip̄ſſꝰlarix et palma laurus ⁊ pinea Eedem baccis ſerunturet plerūqꝫ ꝓpagine. Omnia mirti genera baccis ſerūtur in campania. Rome vero ꝓpagine tarentina. Int̓ea que ſemīe ſeruntur. mago ī nucibꝰ oꝑoſus ē. Amigdale in argilla molli meridiem ſpectāte ſeri iubentur ⁊dura calidaqꝫ terra gaudere. In pigni vero l̓ humidamori aut ſterileſcere. ternas aūt ſimul ſerendas eſſe trianguli ratiōe palmā diſtantes inter ſe. deniſqꝫ diebusdonec grādeſcant adaquari Iuglādes vero nūces porrecte ſerūtur. ꝯmiſſuris iacētibꝰ. pinee nucleis ſepteīsfere in ollas ꝑforatas additis. aut vt laurꝰ que baccisſeritur. Citrea grano ⁊ ꝓpagīe. Sorba ſemīe et a radice plāta ⁊ auulſione ꝓueniunt. Sed illa in calidis. Sorba in frigidis et humidis.¶ .XIIII.¶ De plantatōne arborum et tranſlatōne.¶ Iſidorus.Lantas et plantaria ita diſtinguunt. ꝙ plātede arboribꝰ rapte ſunt. Plantaria vero nateſunt ex ſemībꝰ ⁊ a terra ꝓpria trāſferūtur cūradicibus ¶. Plinius libroº. xvii. Plantaria quoquenatura demonſtrauit multarū radicibꝰ pullulāte ſobole dēſa: et pariente matre quas enecet. eius em̄ vmbraturba īdigeſta p̄mitur. vt in lauris: punicis. ⁊ plataniſceraſis. prunis. Paucoꝝ in hoc genere rami parcuntſoboli. vt ulmoꝝ atqꝫ palmarū. Nullis vero tales pulluli ꝓueniūt. niſi quarū radices amore ſolis atꝫ imbri:in ſummā tellure ſpaciātur. Oīa aūt hec nō ſtatī moriſeſt in ſua locari. ſꝫ prius nutrici dari. atqꝫ ī ſemīariisadoleſcere. iterumqꝫ migrare. Qui trāſitus mirum inmodū mitigat etiā ſilueſtres. ſiue enim arborum vt ethoīm natura nouitatis ac ꝑegrinationis auida ē. ſiuediſcedentes virus relinqūt. manſueſcuntqꝫ tractatu.ceu fere dum radici euellitur planta Sꝫ etiā auulſionē