LiberDuodecimus

conſtat vt ante hyemem conualeſcant radices ¶ Ideꝫin libro. 11. Menſe ianuario triticum et far ſariri oportet duꝫ quatuor foliorū eſt ¶ Idē ī li. vii. In iunio menſe poſtremo locis maritimis ac ficcis et calidioribꝰ tritici meſſis abſcinditur. ſicut videlicet iam dictum eſtſuperius. ¶ ¶ Idem in libro. viii. Menſe iulio temꝑatislocis tritici meſſis explenda eſt: eo more quō dictum ē.AVI.¶ ¶ De proprietate tritici in cibo ¶ Iſaac.Riticum eſt cibus ad humani corporis nutrimentū precipuus: ⁊ naturaliter ſimile cōplexioni eius. Triticum ſecundum naturaꝫ ſui ſubſtantialem: in primo gradu eſt calidum et humidum ⁊ſiccum in medio panis ex eo factꝰ calidior eſt in ſecūdogradu: quia calor eius augmentatur a calore ignis etcoctione: ſicut ordeum et faba cum in ꝓpria natura ſicca ſint: ſi in aqua coquantur humiditatem aſſumunt.Granum tritici maſticatum vel aſſatum apoſtemati.quod ex rabidi canis morſu cōtingit. ſuperpoſitū morſum fugat. Oleum autem de grano factum ad impetigineꝫ et ſerpiginem auferendam valet. Tritici recētisac noui nutrimentū paruum exiſtit: et crudum: et flegmaticum: et inflatiuū: rugitum ac dolorem lateribus ꝯmouet: et in putredinem cito conuertitur: Aſſatuꝫ adignem magis nutrit: ventoſitatem minus facit: et ſtipticum eſt. In aqua coctum grauiſſimum eſt: et inflatm̄digeſtioni durum: et rugitum mouet: humores denſiſſimos generat ⁊ viſcoſos. maxime ſi granum eſt farinemultum habens: furfuris paruꝫ. Si tamen bene digeritur multum nutrit: ⁊ mēbra confortat. tarde egeriturvnde dandum eſt eis: qui magnis laboribus exercitātur. Granum fractum et ſimila ſanguinem laudabileꝫfaciunt: et multū nutriunt: Si tamen ſepe vtantur: opilationem epatis faciunt. duriciam ſplenis: lapides ī renibus vel in veſica: maxime ſi reues calidi inueniāturnaturaliter vel accidentaliter ¶ Auicenna. Frumētūnatura calidum eſt: et temꝑatum in humiditate et ſiccitate. Et ipſius ſauich declinat ad ſiccitatem. Sauichpreterea tritici eſt tarde deſcenſionis et plurimū inflatiuum: indigens dulcedine faciente ipſum deſcenderevelociter et ablutione cum aqua calida: ita vt remoueatur inflatio eius. et humor ipſius ſauich eſt paruus.Id autem melius eſt: quod eſt magnū: pingue: recens:planum: medium inter duriciem et raritateꝫ. mediuminter rubedinem et albedinem. Nigrum vero mali nutrimenti eſt. Quod autem plurime rubedinis eſt: plurimi eſt nutrimenti. Frumentū elixatum tarde digeſtionis eſt. et inflatiuuꝫ. verum cum digeritur nutrimentiplurimi eſt. Frumentū omnibus granis magis nutritiuum eſt: et ſanguis ex eo generatus temperatior eſt:ꝙͣ ex omnibus ceteris.¶VII¶ De diuerſitate qualitatum ex eo. ¶ IſaacRiticum antiqui et maxime pitagorici conſenſerunt eſſe diuerſarū qualitatū quinqꝫ modisPrimo ſecundū genus ſuum. Nam vnū ſpiſſum eſt et graue: ac frangi difficile: ſuꝑficie lene: ac lucidum: Aliud rarum et lene frangi facile. Primuꝫ qd̓ex ſubſtantia ſui corticem vincit et furfureꝫ: melius eſtfaciende ſimile ꝙͣ farine. Nutrimentū eius plus: eiectio a ſtomacho tarda. digeſtio dura. valentiuſqꝫ eſt admēbroꝝ confortationeꝫ ꝙ ad ſanitatis cuſtodiam. Inalio vero furfur et cortex medullam ſuperant. Ideoqꝫ ad corꝑis nutrimentū minus eſt. ad ſolutionem faciliꝰ vnde et ad ſanitatis cuſtodiaꝫ: ꝙͣ ad mēbroꝝ confortationeꝫ eſt validius. Secundus modꝰ eſt ꝓpter terrāin qͣ naſcit̉. Eſt em̄ terra craſſa ⁊ pinguis atqꝫ put ribilis in qua naſcitur granum pinguiꝰ: grauiuſqꝫ in pondere: ac nutribilius. Et eſt terra macra ⁊ ſicca naturā

liter in qua naſcitur macrius et ſiccius: leuiuſqꝫ in pondere. ⁊ minusᶻ nutriens. Eſt et macra accidentaliter:que ſcꝫ ex aduſtione herbaꝝ ibi naſcentium deficcaturet macreſcit vnde in ſuꝑficie nitroſa fit: et ſalinaria etinfructuoſa. Si quos tamē ferat: ſicciſſimi ſunt ⁊ macerrimi. ⁊ a frumenti natura degeneres. medulle nihilhabent: et zizāuia dicuntur. venenoſamqꝫ naturam ingreſſi. corporibꝰ humanis fiunt nociuiſſimi. Terciusmodꝰ eſt ex regionū natura vbi naſcitur. Eſt em̄ regiocalide et ſicce nature meridionalis. Eſt frigide ⁊ ſicceſeptemtrionalis. Eſt calide et humide orientalis. Eſtfrigide et humide occidentalis. In calida ⁊ ſicca naſcitur triticū calidū ⁊ ſiccū et durū: et paruꝫ nutribile: qꝛhumores pauci ſunt vnde nutritur. In calida et humida eſt rarum et leue: quia calor ex aere veniens humiditatem eius exurit frigida aūt et humida vmbroſa eſtet luculenta: ⁊ hoc multiplicandoꝝ humoꝝ cauſa eſt: qͥbus granum nutritur: tenereſcit: ⁊ molleſcit. ſed interiora eiꝰ frigiditas aeris perforans extinguit. et hoc medulle minuende cauſa eſt: ac furfuris augendi. In frigidā auteꝫ et ficca glacie ac niue denſiſſimus aer interiora tritici non penetrat. exteriora claudit ⁊ ſpiſſat. ꝓinde naturalis calor clauſus exire nō ſinitur. fitqꝫ hoccauſa: vt coniunctū et ponderoſuꝫ medulle plurime ſitet corticis pauci. perfecte nutrit: et cito digerit̉. Quartus modus eſt: ſecundū tempus naſcentie eius vel aeris qualitatem. Aliquando em̄ moderatum eſt tempꝰet vernale .ſ. equale in calore et humiditate Et tunc naſcitur triticuꝫ craſſum: et medulle plurime: corticis pauci. Aliquando vero immoderatuꝫ: ⁊ tunc macruꝫ ⁊ imperfectuꝫ et male nutrienſ generatur. Quintus moduſeſt pro ſui vetuſtate et nouitate. Nam veſtutum ⁊ longi te mporis ſiccum eſt. et parum nutrit. ad digerendietiam durum. eo ꝙ humiditatē eius aeris calor exhauſerit. Nouum etiam ex humiditate ſimul ⁊ viſcoſitateterre humidum atqꝫ viſcoſum eſt: denſum. ⁊ digeſtioni durum. ⁊ inflatiuum ac ventoſitatem ⁊ rugitum faciens ventris. Si autem mediū ſit: ſcilicet neqꝫ nouuꝫneqꝫ vetus .i. inter multum et paucum tempus hec media ſpecies laudabilior eſt. quia cito nutrit et cito dige¶ De ꝯperatōne ipſiꝰ ī medicīa ¶ Auicēnaitur.¶VIIIRiticum mundificat faciem. et eius farina ⁊amilum cuꝫ croco eſt medicamē pani. Sauichtritici ⁊ ordei grauat. Triticum crudum ⁊ etiam decoctum elixatum non molitum neqꝫ fractum neqꝫ coctum. ita vt ſit puls: et fractū etiam ſimiliter quādo comeditur generat vermes. Triticum quoqꝫ quidētritum et puluerizatuꝫ. ſuper morſum rabioſi canis eſtiuuatiuū. ¶ Dyaſcorides. Criticum vtile eſt recēs: acruſum .i. auroſum. Et quod ſicaneum vocatur cruduꝫmaſticatum ⁊ impoſituꝫ canis rabioſi morſum curat.Farina eius addito ſucco iuſquiami ⁊ cathaplaſmataneruorum reuina compeſcit. Oximelli mixta inflationem tollit. lentigines emendat. Furfur eiuſ cum acetococta: lepras minuit. et īpoſitum tumores omnes cōpeſcit. Cum ruta coctum tumores ſpargit. morſibus venenatis medicatur. tortionibus calefaciendo ſubuenitFermentum eius virtutem habet calidā. tumores platarum ſpargit. puſtulas minutas corporis emendat¶Raſi in almaſore. Triticum bene coctum omnibuscibis plus nutrit. ⁊ maxime ſi cum lacte coctum fueritConfert etiam natura calidis et macris. ⁊ his qui ml̓tum laborant. vel qui augmento virium indigent. habentes vero diſpoſitiones cōtrarias cito venaſ replet⁊ febres ⁊ articum dolorem. ⁊ lapides in renibꝰ ⁊ apoſtemata adducit. ¶ Plini. li. xxii. Tritici grana ferrocombuſta his qͦs frigꝰ vſſerit preſentaneo ſūt remedio