Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberDuodecimus

frumenta: cōtra hec ꝓderit agreſtis cūcumeris humorexp̄ſſus: eiꝰ radix ſi aqua diluatur eadem que ſerenda ſunt humore macerētur. Aliqui vbi hec ſegēteſ percerre ſenſerint: inter inicia vicioꝝ amurca infuſa aquaqdicta ſulcos aratra ꝑfundunt. XL. De effectu ſiderum in ſatis. Plinius vbi ſupraLeriqꝫ dixere rorem inuſtū ſole frugibꝰ cauſaꝫrubiginis carbūculi vitibꝰ eſſe. Qd̓ arbitroreſſe falſum ex ꝑte: omnēqꝫ vredinē frigore tm̄:innorio ſole ꝯſtare: id manifeſtū fiet attendentibꝰorimū oīm hoc euenire niſi noctibꝰ et ante ſolis ardorem deprehendit̉. Totūqꝫ lunari conſtat ratōne. qͥatalis īiuria fit niſi īterlunio plena ve luna. hoc eſtualente: vtroqꝫ ſiquideꝫ plena eſt habitu. ſed īterlunioom̄e lumen quod a ſole accipit: celo regerit Bifferētiavtriuſqꝫ habitus eſt magna ſed manifeſta. Nāqꝫ īterlumo eſtate ē calidiſſima. hieme aūt gelida. Econtrarioī pleuilunio eſtate facit noctes frigidas: hyeme vero tepidas. Cauſa euidēs ē: ſed alia redditur a fabiano greciſqꝫ autoribꝰ. Eſtate ſiquideꝫ interlunio neceſſe eſt: vtcum ſole nobis ꝓxīo circulo currat: eius igne cōminusrecepto candēs. Eademqꝫ interlunio abſit hyeme: qm̄abſcedit et ſol. Item in plenilunio eſtiuo auerſe ſolicul abeat. Hyeme vero ad noſ circulū eſtiuū accedatergo ſe roſcida: quotiens alget. Infinitū quantū illotꝑe cadētes pruinas ꝯgelat̉. An̄ oīa vero debemꝰ meminiſſe duo genera celeſtis iniurie: Unū qd̓ tēpeſtātesvocamꝰ: in qͥbꝰ ꝓcelle grādines ceterāqꝫ ſil̓ia intelligūtur: que cum acciderint: vis maior appellatur. Hec a ſideribus exeunt horridis: veluti arcturo orione hedis.Alia vero ſunt illa que ſilente celo ſereniſqꝫ noctibusaccidunt. nullo ſentiēte niſi cum facta ſunt publica hecmagneqꝫ differentie a pͥoribꝰ. alijs rubiginē. alijs vredinem. aliis carbunculū appellantibꝰ. oībus vero ſterilitateꝫ. Due ſunt aūt cauſe p̄ter lunarē. Nam vergiliepͥuatim ad fructꝰ attinēt: vt qͣruꝫ exortu eſtas incipiatoccaſu hyems. ſemeſtriqꝫ ſpacio inter ſe meſſes ac vindemias: oīm maturitatē complexe. Eſt p̄terea in celolacteus circulꝰ etiā viſui facilis: cuiꝰ defluuio velut exvbere aliquo ſata cūcta lacteſcūt. Duoꝝ ſiderū obẜuatione: videlꝫ aquile in ſeptētrionali ꝑte: in auſtrina.canicule. Circulus ip̄e fertur ſagittariū geminos:ſolis centrū infra eqͥnoctialē circulū ſecans. ꝯmiſſuraseoꝝ obtinente: hinc aqͥla illinc canicula. ꝓpter hoc vtriuſqꝫ effectus ad om̄s ſugiferas terras ꝑtinent: qm̄ inhis tm̄ locis terreqꝫ centra cōgruūt. hoꝝ itaqꝫ ſiderūdiebꝰ: ſi purꝰ ac mitis aer genitalē illū lacteūqꝫ ſuccū īt̓raſ tranſmiſerit: leta qͥdē adoleſcūt ſata. Si vero lunaquā dictū eſt rōne: roſcidū frigꝰ aſꝑſerit: admixta amaritudo velut in lacte puerperium necat. Aqͥla in ytaliaoritur ad. xiii. kl̓s ianuarūi: nec patit̉ ratō nature qͥdꝙͣin ſatis ante eum diem eſſe certe ſpei. Si vero interluniū incidat: om̄s hibernos fructꝰ ac p̄cōces ledi neceſſeeſt Rudis fuit priſcoꝝ vita atqꝫ ſine literis minustn̄ ingenioſam fuiſſe in illis obẜuatōnem apparebit ꝙͣnūc eſſe rōem. Tria nāqꝫ tꝑa fructibꝰ metuebāt. ꝓpterqd̓ inſtituer̄t ferias dieſqꝫ feſtos. vꝫ rubigalia. floralia.vinalia. Rubigalia rex numa cōſtituit anno regni ſuixi. nunc aguntur ad. vii. kl̓. maii. qꝛ tunc fere ſegētesrubigo occupat: Hoc tꝑꝰ varro determinat ſole thauriparte decima obtinente ſicut nunc ferebat ratio. Sedvera eſt poſt dies vndeuiginti ab eqͥnoctio verno id qͦtriduū varia gentiū obẜuatōne in. .iiii. kl̓. maii canis occidit: ſidus ſe vehemēs: cui p̄occidere caniculam neceſſe ſit. Idem itaqꝫ floralia. iiii. kl̓. eaſdeꝫ vr̄bis anno. d. xvi. inſtituer̄t ex oracul̓ ſibille vt oīa bn̄ denore ſcerent: Hunc diem varro determinat: ſole thauripartem quartamdecimā obtinente. Ergo ſi in hoc qua

triduū inciderit pleniluniū fruges et oīa que florebuntledi neceſſe erit. vinalia priora an̄ hos dies ſūt. ix. kl̓.marcii deguſtādis vinis inſtituta nichil ad fructus attinent. Nec adhuc diximꝰ ad vites. oleaſqꝫ qm̄ earūcōceptus ex ortu vergiliaꝝ incipit ad. vi. ydus maii: vtdocuimꝰ. Aliud hoc quatriduū qd̓ neqꝫ rore ſordere velint: exhorrent enī horriduꝫ ſidus arcturi poſtridie occidens multominꝰ pleniluniū incidere. iiii. nonas iulijIterū aqͥla exorit̉ veſperi: decretorio die florētibꝰ oleifvitibꝰqꝫ: ſi pleniluniū in eum īcidat. Eqͥdem ſolſticiūviii. kl̓. iuni in ſil̓i dixerī: canis ortū: pꝰ dies a ſolſticio. xxiiii. Sed interlumio accidente: qm̄ vapore conſtat culpa: aciniqꝫ p̄coquuntur in calluꝫ. Rurſus plenilunium nocet ad. iiii. nonas iulii: egypto canicula exoritur. vl̓ certe. xvi. kl̓. augꝰ. ytalie. Item .iiii. kl̓. auguſti aquila occidit: vſqꝫ in. x. kl̓. eiuſdeꝫ. Sunt altera vinalia que agūtur ad. xiii. kl̓. ſeptēbris. tempeſtatibus inſtituta leniendis. Intra hec cōſtat celeſtis ſterilitas. Neqꝫ negauerī poſſe ꝑmutari arbitrio legentium locoꝝ eſtimantiū naturas XII. De radicatione ſatorum et eruptione.Iterum de eodem.¶Rumenta multis radicātur fibris ſine ramisOmnia vero legumina p̄ter fabā radices hn̄tſingulas: eaſqꝫ ſurculoſas: qꝛ in multa diuiduntur: cicer aūt altiſſimas. Ordeuꝫ erūpit a primo ſatu die. vii. legumīa qͣrto vl̓ tardiſſime ſeptimo. fabaa xv. ad. xx. Legumīa in egypto die. iii. Ex ordeo granicaput alterū exit in radicem. alterū in herbā: priorfloret Ip̄iꝰqꝫ grani ꝑs craſſior fundit radicem. tenuiorflorem. ceteris aūt ſeminibꝰ ead̓ ꝑs radicem floremFrumenta hieme quid̓ in herba ſunt. Uerno tꝑe vaſtigiantur in ſtipulā ſunt hiberni generis. at miliū panicum in culmen geniculatū ꝯcauū. Siſama vero inferulaceū. Oīmqꝫ ſatoꝝ fructus aut ſpiciſ ꝯtinetur: vttritici ordei. muniturqꝫ vallo ariſtaꝝ qͣdruplici. Autincluditur ſiliquis vt leguminū. aut vaſcul̓ vt ſiſame.vel papaueris. Miliū panicū tm̄ indiuiſo: paruiſquibꝰ exponūtur. inde fenſa quippe menbranis cōtinentur. Frumenta q̄dam incipiūt in genu. iii. ꝯciꝑe ſpicaꝫquedā in qͣrto ſed etiā occultā. Genicl̓a vero triticoſunt qͣterna. Farri ſena. Hordeo octōna. Sed non ante ſupͣdictū geniculoꝝ nūeruꝫ cōceptꝰ eſt ſpice. Qui etſpē ſui fecerit. iiii. aut. v. tardiſſime diebꝰ florere incipiunt. totidēqꝫ aut paulo pluribꝰ d̓floreſcūt Hordea verocuꝫ tardiſſime: ſeptē. Uarro qͣter nouenis diebꝰ frugestradidit abſolui: ac menſe nono meti: Fabe in folia exeunt: ac deinde caulem emittūt nullis diſtinctū internodiis. Reliqͣ vero legumina ſurculoſa ſunt. Ex his aūtcicer heruū atqꝫ lens ramoſa ſunt. Quorundā caulesſpargūtur in terrā: ſi habeāt adminiculū vt piſoruꝫqd̓ ſi habuere deteriora fiūt. leguminū ſola vnicaulfaba. vnꝰ et lupinis. At ceteris eſt caul̓ p̄tenui ſurculoramoſus. Omībus vero fiſtuloſus. Folium q̄dam mittunt a radice̓: q̄dam a cacumīe. Frumentū aut ordeūviciaqꝫ qͥcqͥd in ſtipula eſt in cacumine vnū foliū hꝫ.Sed ordeo ſunt ſcabra: ceteris aūt leuia. Ecōtra veromultiplicata ſunt fabe ac ciceri piſo. Frumentis ē foliū harundinaceū. Fabe rotundū. magneqꝫ leguminūparti. Longiora eruilie piſo. faſeolis venoſa. Siſame irioni ſanguinea. Cadūt folia lupino papaueri tantūmodo. legumina florent diutiuſ: ex his heruū ac cicer: ſed diutiſſime faba xl. diebꝰ. aūt ſinguli ſcapidiu: qm̄ alio defluente. al̓s deſinente. alius incipit. nectota ſeges ſicut frumēti pariter. Siliquātur vero oīadiuerẜ diebꝰ: ab ima primū parte paulatī flore ſubeūte. Palladius libro. v. In menſe aprili ſeminariaan̄ ſata ſunt: herbis liberētur ac leniter circūfodiant̉ Idem in libro. vi. In menſe maio omīa ꝓpe florent.