UndecimusLiber

ficca in ſecūdo. minꝰ ꝙͣ rapa nutrit ꝓpter acumen ſuū:quod fortiꝰ eſt acumine rape. Nutrimentū eius eſt duruꝫ et groſſum. digeſtioni ſtomachi nociuū et incōueniens dentibꝰ ac oculis et gule: omnibuſqꝫ doloribꝰ vulue Secūdum vero medicinā conuenit. ſecūdum cibummanducata tortionem et inflationem facit et illaudabilis ſtomacho fit. Qd̓ teſtatur ructatꝰ eius qͥ maximefit ante cibum. eleuat em̄ et deſcendere ꝓhibet cibū adlocum coctōnis: ideoqꝫ fit cauſa indurate digeſtionis.naturalēqꝫ virtutem inhibet: cibum expellens in ſuꝑiori ꝑte: ex qua re fit vomitꝰ maxime his qͥ ventoſitatemin ſtomacho habent ex ꝯſuetudine. Que tn̄ pꝰ cibū accepta minorē agit ventoſitateꝫ aſcendenteꝫ ſuꝑius qͥacum grauitate ſua deſcendit inferiꝰ: deponitqꝫ cibumin coctionis locum. et vt oꝑtet digeritur. vnde cauſa ꝯͣfortande ſecūde digeſtōnis efficitur hoc eſt gratia ſuecoctionis. que nō habentibꝰ ventoſitateꝫ accepta poſtcibum impedit. Proinde ſi quis eam vult acciꝑe ꝓ vomitu: ante cibum ſumatur. ſed ꝓpter ſupplem̄tuꝫ ſecunde ac tercie digeſtionis: poſt cibuꝫ māducetur ¶ Plate.Radix eſt herha cuiꝰ radix ſimili nomīe appellatur. eteſt calida et ſicca in ſecundo gradu virtutem raphanoſimilem habet. et cōtra eaſdeꝫ cauſas valet eodēqꝫ mōſed nō efficax eſt. Itaqꝫ cū in receptōe īuenit̉ pōt poniradix raphani ſi radix nō habeatur. ¶ CXXIIII.¶ De radicula.¶ Plinius libro. xix.Adicula eſt herba lauandis lanis apta ad hocſuccum habet miꝝ ꝙͣtum cādore cōferēs equeet mollicia. Naſcitur vbiqꝫ ſatiua: ſed ſpontep̄cipua in aſya ſyriaqꝫ ſaxoſis et aſꝑis locis. Trās eufrateꝫ tamen laudatiſſima cauſe tenui ferulaceo ip̄iſqꝫcibis indigenaꝝ expetito. ⁊ vnguenti quidqͥd ſit cum qͦdecoquatur: olee folio: hāc ſtruthion vl̓ iſatim greci vocāt. Eſtate floret: aſpectu grata: verū ſine odore: ſpincſa ⁊ caule lanugīoſo ſemē ei nullū. radix magna que ꝯciditur ad quem dictū eſt vſum. ¶ Idem in libro. xxiiii.T ingentibꝰ et radicula ramos p̄parat quā ſtruthion agrecis vocari diximꝰ. Med̓tur morbo regio ipſa decōcta: et ius potuꝫ. Itēqꝫ viciis pectoris. vrinā cit. aluūſiſtit. vuluasqꝫ purgat. Quāobrem aureū poculuꝫ vocāt eam medici. Ex melle etiā ꝓdeſt magnifice ad tuſſiOrtopnoee ꝓdeſt menſura cōclearis. Cum polēta veroet aceto lepras tollit Eademqꝫ cū panace et caparis radice calculos frāgit ac pellit Panos diſcutit cum ord̓acea farina et vino decocta. Miſcetur et malagmātibꝰet colliriis claritatis cā. Ad ſternutamēta vtilis interpauca. lyeni quoqꝫ ac iocineri eodem modo ꝓficit. Pota denarii pōdere ex aqua mulſa ſanat ſuſpirioſos. ſicet ꝑleure ticos om̄eſqꝫ lateris dolores. ¶. AXXV.¶ De raphano et eiuſdē cultura ¶ IſidorusOtꝰ deorſum nititur cuꝫ reliqua olera magis inAphanū greci nos radicem vocamꝰ: eo ꝙ toUſūma pſiliant. huius ſemine macerato qͥſquismanꝰ ſuas infecerit: ẜpentes impune tractabit. Ex eiꝰſi quidē radice et ebur alheſcit. In cibo quoqꝫ venenisobſiſtit. Naꝫ cōtra venena radices: nūceſ: lupini: citrūapium: ruta: proſunt: ſed contra futurum venenū: nō ꝯͣacceptū. vnde et apud veteres ante alias epulas hec ſolebāt m̄ſis apponi ¶ Pli. li. xix. Cortice et cartilaginecōſtant raphani. multiſqꝫ illoꝝ cortex craſſior eſt: ꝙ etiam qͥbuſdā arboꝝ: Amaritudo illi eſt plurima: ⁊ ꝓ craſſitudine corticis. Cetera quoqꝫ aliquādo lignoſa: et mira vis colligendi ſpiritum laxadiqꝫ ructum. Ob id illiberalis cibus vtiqꝫ ſi ꝓxime mādatur olus. Si vero cūoliuis diruptis rarior eſt ructus minuſqꝫ fetidꝰ. Egypto miro celebratur ꝓpter olei fertilitatē quod de ſemīefaciunt ip̄ius. hoc maxime ſerere ſi liceat cupiūt: quonam et q̄ſtus plus ꝙͣ e frumento: et minꝰ tributi eſt. nullum copioſiꝰ olus. Genera raphani tria fecerunt greci:

videlicet folioꝝ differētia: criſpi: ac lenis: Tercium vero ſilueſtre. Et huic lenia qͥdem folia: ſed breuiora ⁊ rotūda copioſa et fruticoſa. Sapor auteꝫ aſper: et medicamēti inſtar ad eliciendos aluos. In prioribꝰ tamē differentia ſeminis eſt qm̄ aliquā exiguū admodū ferunNoſtri vero alia fecere genera. vnum algidē ſe a loco lōgum atqꝫ tranſlucidū Alterū rapi figura: quod vocātſyriacum: ſuauiſſimū fere ac tenerrimū: hiemiſqꝫ patiens. Nunc etiā vnū ſilueſtreꝫ. greci cheriam vocāt. pōtici armon: alij leucen. noſtri amorachiā: frond̓ copioſiꝰꝙͣ corꝑe In omnibꝰ auteꝫ ꝓbandis maxime caules ſpectātur: in initio rotundiores atqꝫ canalibꝰ lōgis. foliaip̄a triſtiora ⁊ agulis horrida. Seri vult raphanꝰ terraſoluta et humida. fimū odit. contentus palea. frigore adeo gaudet vt in germania magnitudinē infātiuꝫ pueoꝝ equet̉. Seritur poſt ydꝰ februarii vt vernꝰ ſit Iteꝝqꝫ circa vulcanalia: que ſatio melior exiſtit. Multī etmarcio ſerunt et aprili. et in ſeptēbri. Incipiente incremento cōfert alterna folia circūobruere: ip̄os vero acumulare. Nā qui extra terram emerſerit: durus atqꝫ fūgoſus fit Ariſtomachꝰ folia ꝑ hiemeꝫ iubet detrahi: etne lacune ſtagnent accumulari ſicqꝫ in eſtate grādeſcere. Quidā ꝓdidere ſi palo adacto cauerna palea inſternatur: in ſex digītoꝝ altitudine. de inde ſemen fimūqꝫ ⁊terra congeratur ad magnitudinē ſcrobis creſcere. p̄cipue ſalſis aluntur. Ob hoc aquis talibꝰ irrigantur et īegipto nitro ſꝑguntur. vbi ſuauitate p̄cipue ſūt. In totum quoqꝫ amaritudo eoꝝ eximitur ſalſugine: fiūtqꝫſimiles coctis. Nam ⁊ cocti dulceſcūt: ⁊ napoꝝ vicemtranſeūt. Fertur raphanꝰ adeo ceteris cibis p̄latus inapollinis templo vt duceretur raphanus ex auro. betaex argento: rapuꝫ ē plūbo. Scripſit ⁊ morchiō grecusvolum̄ vnū d̓ raphano. Utiliſſimi temꝑe hiberno in cibis exiſtimātur. Idemqꝫ dentibꝰ ſemꝑ inimici. qm̄ hisatterātur. Ebora certe polliunt ¶ Palladiꝰ vbi ſupra libro quarto. In menſe marcio raphanoſ aliqͥ ſerunt: quibꝰ vtuntur eſtate. ¶ Idem in libro. ix. raphanū vt iamp̄dictū eſt ſicut ⁊ braſicā cōſtat eſſe vitibꝰ inimicā. Naꝫ⁊ ſi circa ſe ſerātur: nat̉a diſcordāte refugiūt CXXVI¶ De virtute ipſiꝰ ī medicīa. ¶ Auicenna.Aphanꝰ habet lignuꝫ calidum et humiduꝫ inprimo. Semen calidū in tercio fortius eſt ſcm̄deinde cortex: poſtea folia: deinde caro. Oleuꝫeius eſt vehēmentis caliditatis. Silueſtre raphanū domeſtico cōicat in omnibus ⁊ eſt illo fortius. Illud quodmagis eſt temꝑatū eſt magis elixatuꝫ. Si cum illo miceatur farina lolii. facit pilos in alopicia naſci. Emplaſtruꝫ ex eo factū cū melle eradicat veſt igia que accidūtſub oculo cum occultatōne. Folia vernalia elixata et comeſta cum oleo almuri. nutriunt plus ꝙͣ radix. Elixatūeſt nutribiliꝰ: ⁊ eiuſdeꝫ qͥdeꝫ nutrimentū eſt flegmaticū et paucuꝫ. ⁊ in ip̄o eſt ſubſtātia que velox eſt ad putrefiendū. ſemē eiꝰ cōfert lentiginibꝰ in membro factiſac reliquis coloribꝰ extraneis. et veſtigiis: ⁊ ꝑcuſſionibꝰ ⁊ panno. Idemqꝫ cōdiſi linitum morpheā nigram ībalneo purgat. ſed pediculoſ in corꝑibꝰ multiplicat. emſtrū ex eo cum melle vlcera fraudulēta ⁊ lenia eradicat̉⁊ ſemen eius cum aceto vlcus cancrenaꝝ integre ſanatſuꝑ impetiginemqꝫ ſimul oꝑatur. Iteꝝ ſemem expellitpulſationē iuncturaꝝ. ⁊ eſt bonū valde dolori eaꝝ: Nōcet autem raphanū capiti: dentibꝰ: ⁊ palato. nocet etiāoculo verūtamen aqua eius in eo diſtillata. ip̄m abſtergit: ac delet in oculo veſtigia que ſunt ſub lacrimali ſuccꝰ eius ⁊ oleum cōferunt valde ventoſitatibus in aureAit aūt filius mēſange ꝙ eius folia viſuꝫ acuunt. Raphanꝰ elixatꝰ eſt cōueniens tuſſi ātique: ⁊ chymo groſſo generato in pectore. Confert etiam p̄focationi ex fugis mortiferis accidenti. Cum oximelle decoctus: ſi fiat ex eo gargariſmꝰ cōfert p̄focationi. in ip̄o ē gutturis