LiberUndecimus

incremēto in medias cōgeratur: atqꝫ creſcentia folia ꝯtra ip̄as redigātur ¶ Palladius libro. ii. mēſe ianuariolactuca ſerenda eſt: vet decembri: vt plāta eiꝰ februariotrāſferatur. Item februario ſeritur vt poſſit apli mēſetrāſferri. ſed certum eſt eam toto āno bene ſeri ſi locusſit letus: ſtercoratus: irriguꝰ. Anteꝙͣ pangatur radiceſeius reſecemꝰ eqͣliter. et liqͥdo fio linamus vel que iā pacte ſūt nudate letamen accipiāt. amant ſolum ſubactuꝫpingue: humidum: ſtercoratum. Inter has herba māuvellenda eſt. non ſarculo. latior fit ſi rara ponatur: vl̓ cūpdlucere incipiet caulem: eo leniter inciſo: gleba p̄mat̉.aut teſta. Candide fieri putātur: ſi fluminis harena vl̓litoris freq̄nter portetur ī medias ⁊ collectis ip̄e foliiscolligentur. Si vicio loci vel tꝑis vel ſemīſ cito lactucadureſcit: planta eius auulſa et denuo poſita teneritudinem cōſequetur. Idem in multis ſemībus cōdita naſcetur. ſi caprini ſtercoris baccaꝫ ſubula ſubtiliter excauaueris: et in ea ſemen lactuce naſturcii: ocimi: eruce radicis īmiſeris. et tunc inuolutam fimo baccam. terra optime culta. breui ſcrobe demerſeris. Raphanus inferiusin radicem. Cetera ſemina in ſūmo lactuca: pariter megente pſiliunt. ſinguloꝝ ſapore ẜuato Alij hoc ita aſſequuntur. Auulſe lactuce folia carpunt. que radicibusiuncta ſunt. et in eiſdem gradibus ſurculo punctis.preter raphani ſemina ſupradicta deponunt. ac fimoobliniunt. Sic obruta iterum lactuca predictorum ſeminum caulibus ambietur. Naſturcium ſi cum lactucaſeratur. egre naſci fertur. ¶. LXXVIII¶ De diuerſis ſpeciebus lactuce¶ Pliniꝰ vbi ſupra.Actuce tria genera greci fecere vnuꝫ lati caul̓ſcui folium paulo maius herbaceo et anguſtiſſimum vt alibi cōſūpto incremento Alteꝝ vero caule rotundum. tercium ſeſſile qd̓ vocant laconion.Alii coloris et tꝑis ſatis lactuce genera diſcreuere Dcūt eī eſſe nigras: qͣꝝ ſemē ſeritur in menſe ianuario albaſqꝫ quaꝝ in marcio. et rubentes quaꝝ ī apli. At oīmeaꝝ plantas poſt binos mēſes differri. Diligentioresvero plura genera faciunt. videlicet purpureas: criſpascapadocias: grecas. lōgiora ſūt his folia: latiqꝫ caulesp̄terea longi ⁊ anguſti intubis ſimiles. peſſimū aūt gēcum amaritudīs exꝓbratōe picrida vocauere. Eſt etiaꝫtunc alia diſtinctō atre q̄ miconis appellatur: a copia lactis ſoporiferi. ꝙͣꝙͣ omnes ſomnum parere credantur.Apud antiquos ytalie ſolum hoc genus eaꝝ fuit. et iōlactuce nomē adepte Purpuree maxime radicis vocātcecilianaꝫ. rotundam vero ac minimaꝫ latis foliis artylida. Et quidam eumēchion qm̄ hec maxīe veneri refragetur. Eſt quidem omnibꝰ natura refrigeratrix Id̓oqꝫeſtate grate a ſtomacho faſtidium auferūt. cibiqꝫ appetentiam faciūt Biuꝰ certe auguſtus lactuca coẜuatusfertur in egritudine prudentia medici muſe. ſāguinemquoqꝫ augere creduntur Eſt etiam que vocatur lactuca caprina: de qua inter medicas dicemus inferius.Iſidorus. eſt agreſtis lactuca quā ſerraliā dicimus. eoꝙ in ſerre modum eſt tyrſus eiuſ ¶ Iſaac. Cactuca ſilueſtris in forma quaſi domeſtica eſt. Rami tn̄ eius lorgiores ſūt: et frōdes ſubtilioreſ: aſꝑiores: minuſqꝫ virides: ꝓ̄pter hūiditatis ſue ꝑuitateꝫ qd̓ teſtatur amaritudinis et pōticitatis ſue multitudo. Idcirco minoris eſtfrigiditatis. huius lac cuꝫ ſucco domeſtice et aceto mixtum ac potui datum: humores crudos expellit. Soluꝫetiā lac bibitum ſomnū īducit alij etiā dicūt eā mēſtruaꝓuocare ꝓpter ſuam amaritudinem ¶ Auicenna. albugiliſe. id eſt lactuca aſini eſt ſpinoſa: piloſa: aſꝑa: nigraplurima hn̄s folia ſuꝑ radicem ei ānexa. Eiuſqꝫ radix ēin groſſitudīe digiti: coloris valde rubei: que cū tangitin eſtate tingit. Eſt et alia ſpēs ex ea coloris rubei hn̄sfolia citrina. Et eius ſpēs ſunt quatuor albugiliſe intiſamus amelinius anſubeſin. Due pͥme ſunt fortiores

oībus Dixit galienuſ ꝙ albugiliſe eſt calida ⁊ ficca Sbtiliatiua eſt cum ſtipticitate: et ideo pōtica amara. Sedpōticitas eſt magis apparēs in reliqͥſ. relique vero duoſunt acutiores pͥmis et fortioris caliditatiſ. Radix etiāeſt fortioris caliditatis ꝙͣ folia. in decoctōe qn̄ linit̓ aceto cōfert morphee. et ip̄a cutem excoriat. eiuſqꝫ folia d̓biliora ſunt radice¶ LXXIX¶ De medicinali earum operationePlinius li. xx.Actuce ſpōte naſcētis pͥmum genuſ eſt illa quāIcaprinam vocant. Qua in mare deiecta: ꝓtinuſnecātur piſces: qui in ꝓximo ſūt. Huiꝰ lac expiſſatum mox in accto duobus obolis adiecto aque cyatoydropicis datur. inciſi quoqꝫ nerui caule ip̄iꝰ foliiſqꝫ ꝯtuſis aſꝑſo ſale ſanātur. Alteꝝ genus eſt ꝙ eſopon greci vocant et in aruis naſcitur. eiuſqꝫ folia trita et cū polenta illita vlceribus medētur Tercium genus eſt in ſiluis naſcens qd̓ yſatim vocant eiuſqꝫ folia trita et cumpolēta illita vulneribus ꝓſunt. lactuca ſilueſtris: lappato ſimilis ē foliis: niſi ꝙ habet plura et nigriora. Siſtitſanguinem phagedenas et vlcera putreſcentia que ſerpunt ſanat itēqꝫ tumores ante ſuppuratōꝫ. Cōtra ignēſacꝝ radice vel foliis ꝓdeſt: vel ad lyenes pota. Et hocquidem ſingulis ꝓpria. porro ſpōte naſcentibus ꝯmūiaſūt candore caulis. interdum cubitali longitudīe. tyrſoet foliis ſcabricia. Ex his habenteꝫ rotunda folia ⁊ breuia: ſunt qui hieraciam vocant eo ꝙ accipitres eā ſcalpendo. ſuccoqꝫ oculos tingendo obſcuritatem cum ſenſerint diſcutiant. Succus omnibus eſt cādidus. viribꝰquoqꝫ papaueri ſimilis. carpiturqꝫ ꝑ meſſes inciſo caule. fictiliqꝫ nouo cōditur ad multa p̄clarus. Oīa ſanatoculoꝝ vicia: cum mulieꝝ lacte. arcet nubeculaſ: cicatrices: aduſtiones om̄es. ac caliginem p̄cipue. imponituretiam oculis in lana. cōtra epyforas. item ſuccus aluuꝫpurgat in poſca potus. In vino autem bibitus medet̉ẜpentium īctibus folia tyrſuſqꝫ triti ex aceto bibunturet illiniūtur vulneribus: maxime cōtra ſcorpionuꝫ ictꝰAlijs quoqꝫ venenis reſiſtunt exceptis illis que ſtrangulando necant. aut his que veſice nocent. imponituret ex melle atqꝫ aceto ventri ad detrahēda vicia alui.Succus emendat vrine difficultates. Cratenas eum ⁊ydropicis ī aceto cyatho vini dari inbet. Ecſatiuiſquoqꝫ ſuccus colligitur: ſed minus efficax. peculiares eaꝝvtilitates ꝑtim iam dicte ſunt. videlicet ſomnum faciendi. veneremqꝫ inhibendi. eſtum refrigerandi. ſtomachūpurgādi. ſanguinem augendi. Necnō et pauce reſtant:qm̄ ⁊ inflatōes diſcutiunt. Ructuſqꝫ lenes faciūt Necvlla res maiorem in cibis auiditatem incitat inhibetqꝫEadem in cauſa alterutrimqꝫ modus eſt. Sic et aluuꝫcopioſiores ſoluūt: modice ſiſtunt. lēticiam pituite digerunt. et vt aliqui tradiderunt: ſenſum purgat. ſtōachoſqꝫ diſſolutos vtiliſſime adiuuant. Dantur ⁊ celiacis cūintubo erratico. ⁊ ad duricieꝫ p̄cordioꝝ. et ad tuſſim hyſopite admixto. Dantur et melancolicis candide et advicia veſice. Dyſentericis etiā praxagoras dedit. Ambuſtis quoqꝫ ꝓſunt recētibus pͥuſꝙͣ fiūt puſtule. et igniſacro illiniūtur ī vīo trite. Cōuulſa et luxata leniūt caulibus tritis cum polenta ex aqͣ frigida. eruptōes quoqꝫpapulaꝝ ex vino et polenta. Miras et alias īuenio lauLXXXdes¶ Auicēna¶ Adhuc de eodemActuca ſilueſtris eſt ī virtute papaueris nigriOrtolane frigiditas eſt ẜm galienū: ſicut aq̄ lacune. et eſt in humectatōe et exiccatōe īter cauIes et attriplices et blitos. in ip̄o eſt abſterſio nec ſtipticitas nec ſolut io. ꝓpter euacuatōꝫ ſuam a ſalſedīe. et pōticitate et reliqͥs. Sāguineꝫ generat meliorem ꝙͣ oleraNutribilior eſt elixata: meliorqꝫ eſt nō abluta. qm̄ ablutio addit ei īflatōꝫ. et ſimiliter oībꝰ oleribꝰ frigidis.Eſt etiam velocis digeſtiōis ⁊ ī medio vini admīſtrata