LiberUndecimus

farina et poſca vtiliſſima eſt. Libanotidis alia generadicentur ſuis locis ¶ Palladius libro. iii In februariomenſe: cunila ſeritur. ⁊ eo more quo alliū vel cepula coli¶ LXV¶ De endiuia ¶ Auicenna.Adiuiarum. Alia eſt ortolana et alia ſilueſtrisEt quedam habet lata folia. quedā ſtricta: amDe vincunt lactucaꝫ in aperiendo: et in p̄ſtandoiuuamentum opilatōi epatis. ꝙͣuis ab ea minorētur extinguēdo et cōfortādo. Ex his magis iuuatiua ē epatique eſt amarior. Eſt aūt endiuia frigida in pͥmo. et ſicce3deꝫ ſiccitas in primo. hūide vero hūiditas in fīe ſcd̓iOrtolana frigidior eſt et hūidior ꝙͣ ſilueſtris. Endiuiaqperit opilatōnes viſcerū ac venaꝝ. cōfert obtalmie calide ſedat nauſeam. et excitatōem colere. Confortat ſtomachum: et eſt de melioribus medicinis ſtomacho: cuiꝰcōplexio calida ē. Silueſtris quoqꝫ melior ē ſtomachoꝙͣ ortolana. Idem quartane cōfert et febribus frigidiscum radice ſua ponitur emplaſtrum ſupͣ punctura ſcorpionis et veſpe. ac vermicl̓oꝝ venenoſoꝝ Cū aceto cōmeſta ſtringit ventrem et ꝓprie ſilueſtris. Cuiuſ et lacabſtergit albuginem oculi Idem. ex ea fit emplaſtrumpodagre. et ex eadem cū farina ordei tremori cordis. etcōfortat cor. Ex ea quoqꝫ fit gargariſimus et confertapoſtematibus gutturis ¶ Conſtātinus vbi ſupͣ. Endiuia vel ſcauola de amaritudine ⁊ pōticitate cōpoſitaet ſicca eſt in ſecundo gͦrādu. Stomachū confortat. opilatōem aperit. Succus eius coctus et deſpumatus cūꝯrizuccaro bibitus: humores expellit putridos: et diuturnas febres curat. Cathaplaſmate inde facto: calorepatis et ſtomachi mitigatur. Cum polline ordei ⁊ oleoroſeo mixtus apoſtemata calida maxime ſi in oculis fuerint ſanat. arteticos de calore mitigat. ¶ Iſaac̄ vbi ſupra. Endiuia domeſtica ⁊ ſilueſtris eſt. quaꝝ domeſticaet diuerſe virtutis eſt. habet em̄ amaritudineꝫ pōticitatem et inſipiditateꝫ. Que iteꝝ in duas diuiditur parteſEſt enī hyemalis et eſtiualis. Hyemalis eſt īſipida ꝓpter amaritudinis et poticitatis paucitatem. et etiam inſipiditas eſt ꝓpter temporis frigiditatem. frigida qͥdēeſt in fine ſecūdi gradus. Quidam auteꝫ illaꝫ dicūt eſſehumidam quod ſenſu nō patet. quia ſiccitas eius palaꝫeſt: ꝓpter amaritudinem ſui atqꝫ pōticitatem. Secūdūmedicinam eſt vtilis: quia cathaplaſmata ſuper ſtomachū mire cōfortat euꝫ. valetqꝫ colericis et cordiacis.Eſtiue aūt eſt amaritudo maior: ſed frigiditaſ mīor Eſtenī frigida in gradu primo. ficca in ſecūdi medio ꝓindeſanguineꝫ generat peiorem. Unde galienuſ. lactuca ſiue endiuia que maioris eſt amaritudinis: ip̄a deteriorēſanguinem facit. Eſtiua tn̄ ſecundū medicinā ē mediocris: que plus eſt aperitiua: maxime cōſtipatōis epatisque ſi elixa detur cuꝫ obſomagaro et oleo minꝰ erit nocibilis. Si vero cum aceto ſtomachuꝫ cōfortat ⁊ vētrēcōſtipat. Succus etiam coctus ac deſpumatꝰ cū oxizuocaro bibitus cōſtipatōem aperit. humores putrefactosmūdificat. et diu febricitātibꝰ cōueniens fit. Silueſtrique frigida eſt in inicio primi gradus: et ſicca in fine etuſdem. habet ſtipticitatem ſtomachum cōfortātē. Queſi manducetur: aut ſuccus eius potetur. morſui ſcorꝑionis ꝓdeſt. et cathaplaſmata ſimiliter operatur. Radixeius ſi potatur: cōtra venenuꝫ auxiliatur. Cum mirtavero mixta et immiſſa prouocat menſtrua. ¶ .LXVI.De enulaIſidorus.Nula herba eſt quā ruſtici alnaꝫ vocant radiceSyaſcorides. Ellenium multi ſimphicū vocāt.aromatica. odoris ſummi cū leui acrimoniaAlii vero batuꝫ et froniuꝫ. Latini autē enulā appellāt.habet folia flomo ſimilia. Anguſta et mollia: ⁊ oblōganō in altum creſcentia. ſꝫ ſuꝑ terrā lata diſtēſa. Radixei eſt ingēs et odorabilis. rufa et inſcida guſtu n̄ ſuauisfrutex eidem lilio ſimilis eſt. tirſum aūt album hꝫ. ī cuiꝰ

ſummo flos auroſus eſt. Mōtuoſis et vmbroſis naſcit̉locis: et in humidis: et in ortis. Et eſt virtutis feruētisac vnctualis. Cratebas etiā egiptum habere alteꝝ ellenium ꝑhibet: quod virgas longitudinis vniꝰ cubiti ſuꝑterram porrectas herpillo ſimiles habet. folia vero ſuntei vt lenticule: ſed plura et lōgiora cōtra eadē virgultaRadices quoqꝫ mīoreſ ac viridiores ſūt illi. ī ſoliditateminoris digiti. Quaꝝ ſuꝑior pars eſt groſſior. ad imūdeducta in tenuitate cū coreo nigro. Naſcitur autem īmarittimis et ſiccioribus locis. ¶ Auicenna. Enule ēſpecies quedam ortolana. et eſt q̄dam ſpecies eius cuiꝰoīa folia ſunt ab imo palmo vſqꝫ ad vnuꝫ cubitum ſuꝑterram expanſa: ſicut zinziber: ac lentis folia. et qd̓ ī ipſa iuuatm̄ magis eſt. radix eius eſt. in ſecūdo gradu calida eſt ac ficca. et in ip̄a eſt humiditas ſuꝑflua. Ideoqꝫnō ſtatim corpus calefacit. cū ei occurrit. In ip̄a eſt virtus rubificatiuā et abſterſio vltima. ¶ LXVII.¶ De virtute ipſius in medicinaD IaſcoridesNule ſiue elenii radix cōtuſa melle addito ī modum electuarii: tuſſim ſedat et orthopnoicos curat. Morſibus etiam venenatis occurrit. Radix eius eſtāte foditur et ſiccatur. Aqua elixature ip̄iꝰvrinā ꝓuocat: mēſtruiſ ſolutōꝫ imꝑat. folia eiuſdem tuſa ⁊ cathaplaſmatibꝰ addita ſchyaticos ſanant. eadē exvino cocta et renibus impoſita taxioſos emendat. Ml̓ti vero eadem folia ſicca ſale addito et dulcore in cibuꝫꝓcurant. ꝓ ſtōachi ſalubritate. Que cū ſale qͥdē ſiccādaſunt vt ⁊ ex cappari cibi fieri ſolent. Succꝰ elenii cuꝫ ruta tuſſientibus et rupturis ꝓficit vrinam quoqꝫ ac mēſtrua et ꝑtum expellit Illud autem elenium qd̓ crateiaſegyptum habere fatetur. morſibus venenatis radice bibita medetur ¶ Auicenna. Enula cōfert omnibus leſionibus ac dolōribus. frigidis et cōmotōibꝰ ventoſitatum etiaꝫ inflatōibꝰ. Cōfert etiā ſchyatice ac dolori iūcturaꝝ. Soda vero facit. ſed emigraneam flegmaticaꝫreſoluit. Adiuuat ad ſpuendum deglutita cum melle. ⁊admixta cū electuariis pectꝰ m̄dificātibus eſt oꝑatōisbone. Cōfortat cor et cōfert morſui venenoſoꝝ vermiūꝓprieqꝫ egyptia. virtus ſyrupi eius fortis eſt ī ſuiſ oꝑationibus ¶ Platearius. Enula cāpana calida eſt ī finetercii gradus: et humida in primo. Enule radix magiscōpetit medicine ꝙͣ folia. et viridis ꝙͣ ſicca. valet cōtraindigeſtionem ac ventoſitatem. et tortōes ex ea ꝓueniētes: et vicio ſtomachi et inteſtinoꝝ. Cōtra cōſtrictiōemquoqꝫ pectoris: et vicium ex frigiditate ¶ Ex herbario.Enula campana ab hoīe ieiuno cōmeſta dentes confirmat. Idem valet ad veſice dolorem et ad lūbricos. Naſcitur in locis cultis et ſabuloſis Macer. Enula quāgrecus alnam vocat eleniumqꝫ. Bicitur a medicis ē ⁊forma cognita cunctis. Humida vis eius et feruida d̓reſſe. Humor habere gradum primum. feruorqꝫ ſcd̓m:Dicitur illius decoctō menſtrua purgat. Sic bibitusmouet vrinam: depellit abortum. Dicitur hec eademſtipatum ſoluere ventrem. Radix trita fugat ſchyaſim ſuꝑaddita coxe. Ex eius foliis cum vini nectare coctis. Mire ne freticis renes inuoluere ꝓdeſt. Eiuſ radicum puluis cum melle voratus. Tuſſiꝫ cōpeſcit pulmoiecurqꝫ medetur Cum ſucco rute ſi ſuccus ſumitur eiꝰ.Affirmant ruptis ꝙ ꝓſit potio taliſ. Cum butiro modicōqꝫ oleo decocta tumorem. Matricis ſubiecta tepenſfugit illa: coliqꝫ. Et cunctis morbis intus ſic ſubdita ꝓdeſt Hac etiam poteris teſtes curare tumentes¶ LXVIII¶ De epithimo¶ AuicēnaPithimum eſt ſemen et flos. ⁊ ſtipites ꝑui confracti. et eſt acutum calidum. pͥnugitiui ſaporis. ſęmina habens rubea. Quod ex eo meliuseſt creſcente et hieroſolimitanum. ⁊ qd̓ vehementiꝰ eſt