LiberUndecimus

¶ De agri emendationeFrra vero terram emēdari p̄cipiūt qͥdā iniectap̄pingui ſuꝑ tenueꝫ ac gracili bibulaqꝫ ſuꝑ huAmidam et p̄pinguem. Dementia oꝑarii eſt: qͥdeuia poteſt ſperare q̄ talem colit. Alia eſt ratō terrā alēdi in qua ſpiſſior vbertas intelligitur: ipſūqꝫ genꝰ maram vocant. Et ſunt quidaꝫ terre adipes. ac velut glādua in corporibus ibi denſante ſe pinguedinis nucleo.ſauchargIllion vocant argillam candidam qua ī megarico agro vtuntur. ſed tantuꝫ in humida frigidaqꝫ terra fruges alit tōphacea. Eſt et creta argentarea qͣ marime britānia vtitur. Eſt et creta fullōia mixta pinguiterra: ꝑabuli ꝙͣ frugum fertilior. denſior auteꝫ viſco: cimini modo ſolum ſtrangulat Colūbinam gallia ſuo nomine gleucopelon appellat. glebis excitatur lapidū mōſola gelatōe ita ſoluitur: vt tenuiſſimas bracteas faciatHec ex equo fertiliſ He diu pictōeſqꝫ calce vberrimosacros fecere: q̄ ſāe oleis ac vitibꝰ vtiliſſīa reꝑitur Oīsaut marga aratro iniiciēda eſt. vt medicamentū rapiat̉et fimi aliquātulū deſiderat. Que pͥmo plus aſꝑa: et q̄in herbas nō effunditur: alioquin nouitate q̄cūqꝫ fueritſolū ledat. nec ſic qͥdē pͥmo āno fertil̓ Intereſt aūt et qͣliſolo q̄rat̉ Sicca eī huido melior ē Arido pīguiꝰ. ⁊ tꝑata alterutra creta l̓ colūbīa ꝯuēit Trāſpādāis adeo placet vſus cineris. vt āteponat fimo iumētoꝝ. qd̓ qꝛ leuiſſimum eſt ob id exurūt. vtroqꝫ tn̄ ꝑiter nō vtuntur ī eodem aruo. nec in arbuſtis cinere. nec etiā ad qͣſdam fruges. Quibuſdā etiā ſatis terram paſci: catho dicit Segetem ſtercorant fruges. lupinum. faba vicia. ſic econtrario cicer: qꝛ vellitur et qꝛ ſalſum eſt Ordeū quoqꝫ feiumgrecū et eruū. hec oīa ſegetem exurūt: et oīa q̄ vellūtur. Preterea nucleos in ſegetem ne indideriſ. Uirgilius quoqꝫ lino ſegetem exuri et auena et papauere arbitratur. fimi vero plures ſunt differentie ſicut alias diin eſt.VII¶ De cultura herbarum ortenſium¶ Palladius de agricultura libro primo.Rti vero ꝑtes ita diuidende ſunt. vt ille in qͥbautūno ſeminabitur: verno tempore paſtinēturQue aūt ſeminibus oꝑtet ī vere ꝯpleri: autūnotꝑe debent effodi. ita vtraqꝫ paſtinatio decoquetur algoris aut ſolis bn̄ficio Serēdi tꝑa licet ꝑ mēſes ſignentur certa. tn̄ ẜm loci ac celi naturā ab vnoquoqꝫ ſūt cuſtodienda frigidis locis autumnalis ſatio fiat celerior.verna vero tardior. calidis em̄ regionibus et autūnaliſpoteſt fieri ſerior et verna maturior Quecūqꝫ ſunt ſerēda cū creſcit luna ſeminentur. Que aūt ſunt ſecāda vellegenda cum minuitur ¶ Plinius libro. xix. Quedā autem meliora naſcuntur aceruatim ſato ſemine ꝙͣ ſparſoIta certe porrum ſerunt et allium in laciniis colligatuꝫapiū etiā pax illo cauerna facta: ac fimo ingeſto. Naſcūtur aūt aut ſemine aut auulſiōe oīa. Quedā vero ſemīeet ſurculo. vt ruta origanum ocimum Precidunt enī ethoc cū ꝑuenit ad palme altitudinem. Quedā et radiceet ſemine. vt cepa et allium et bulbi. Eoꝝ vero q̄ a radice naſcuntur radix diuturnā et fruticoſa eſt vt bulbi geti ſquille. Fruticāt alia et nō capite: vt apium et beta.Caule reciſo fere quidē oīa regermināt. exceptis que n̄ſcabroſum caulem habēt. lactucam a regerminatōe ſuauiorē putāt. Raphanus vtiqꝫ iocundior eſt d̓tractis foliis: atequā decauleſcat. hoc et in rapis. Nā et eadeꝫ direptis foliis cooꝑta terra creſcūt. et. ī eſtate durāt Quedam etiā naſcūtur nō ſata vt mentaſtrum: nepta: ītubūet pulegium. peculiaris medicina eſt raphano: bete: rute: cunile: in aquis ſalſis que plurimum ſuauitati ac fertilitati cōferunt. Ccteris aūt dulcium aquaꝝ rigua proſunt vtiliſſime quidē ex his que frigidiſſime ⁊ que potuſuauiſſime. Minus vtilis e ſtagno: et que ſilices indu-

cunt. qui herbaꝝ ſemina inuehunt. Precipue tn̄ imbreſalunt His autē rigādis: ſūt hore: matutina et veſꝑa. neinferueſcat aqua ſole. Ocimū tantum et meridiana etiam ſatū erūpere celerrime putant: inter inicia feruentiaqua aſperſuꝫ. Omīa vero trāſlata meliora ſunt ⁊ grādiora maxime porri: napiqꝫ. Eſt etiā in trāſlatōe medicina. deſinuntqꝫ ſentire iniurias. vt gētiū porrū: raphanū: apium: lactuca: cucumis: rapa: ¶ VIII¶ De incremento earumNorto ſatoꝝ celerrime naſcūtur: ocimum: blitum: napus: eruca: erūpūt em̄ tercio die. anetūvero quarto. lactuca quinto. raphanus ſexto. cucumis et cucurbita ſeptimo. prior cucumis. naſturciumac ſinapi. v. Beta eſtate. vi. hyeme. x. Attriplex. viii.Cępe. xix. vel. xx. Getium. x. vel. xii. Contumaciuſ coriandrum. Cunila quidē et origanū poſt diem. xxx. Oīmvero difficillime. apiū. xl. em̄ die cum celerrime maioriex parte emergit Aliqͥd et ſeminum etas cōfert. qꝛ recētiora maturiuſ gignuntur. in porro: gētio: cūcumere: cucurbita. Ex vetere aūt celerius ꝓueniunt apiū: beta: cardamum cunila: origanum et coriander. Miꝝqꝫ apparꝫin bete ſemine. Nō eī tota eodeꝫ gignitur āno ſed aliqͥdſequente. aliquid tercio. Itaqꝫ ex copia ſeminis naſcit̉modice. quedam āno ſubpariunt tm̄. quedam ſepius vtapium: porrum: gētium:. hec em̄ ſemel ſatā: pluribus annis reſtibili fertilitate ꝓueniunt. Sicut aūt dictum ē ſupra Semina porri eruce: lactuce: apii: intubi: naſturcii:aiunt mire ꝓuenire ſi ſerātur incluſa. Quedam aūt vocamus ferulacea: vt anetum ⁊ maluas. Tradunt autores in arabia maluas ſeptimo menſe arboreſcere: baculoꝝqꝫ vſum extemplo alias exemplo p̄bere. Sꝫ ⁊ arbor⁊ malua ī mauritania lixi opidi eſtuario. vbi heſperidūorti ꝓduntur fuiſſe. ip̄aqꝫ altitudinis pedes vigīti: craſſitudinis quā circūplecti nemo poſſet. In ſimili generehabebitur ⁊ canabis. ¶ IX.¶ De morbis ac remedijs eorumOrbos ſentiunt ⁊ ortēſia: ſicut reliqua terre ſata. Nam ⁊ ocimum ſenectute. alias ſe necat ⁊ d̓¶ generat in ſerpillum. ⁊ ſyſimbrium in calamintham. et ex ſemine braſſice veteris rape fiunt. Atqꝫ inuicem enecatur ciminum ab vno dorio niſi repurgēturEſt autem vnicaule radice bulbo ſimili: non niſi in ſologracili naſcens. Alias priuatim cimini morbus eſt ſcabies. ⁊ ocimum ſub canis ortū palleſcit. Oīa vero mulieris menſtrualis acceſſu flaueſcūt Beſtiolaꝝ quoqꝫ genera innaſcuntur. napis culices. raphāo ē ruce ⁊ vermiculi. Itemqꝫ lactucis ⁊ oleri. vtriſqꝫ hoc amplius limaces ⁊ coclee. Porro vero priuata animalia q̄ facillimecapiuntur iniecto ſtercore ſedentia in id. ferro quoqꝫ n̄expedire tangi rutam cunilam mentam ocimum. autoreſt ſabinus tyro in libro cepuricon queꝫ mecenati dicauit. Item contra formicas videlicet nō minimuꝫ ortoꝝexitium ſi non ſint rigui: mōſtrauit remedium limo marino vel cinere obturatis earum foraminibus. Sed efficaciſſime herba hel yotropio necātur. Quidam ⁊ aquādiluto latere crudo inimicam eiſ putant. Infeſtant ⁊ culices ortos rignoſ Precipue ſi ſint arbuſtule alique. higalbano accenſo fugātur ¶ Plateariꝰ vbi ſup̄. Contranebulas ⁊ rubigineꝫ palee ac purgamenta pluribꝰ lociſꝑ ortum diſpoſita: ſimul omnia cum nebule videntur inſtare: ſunt cōburenda. Cōtra grandinem quoqꝫ ml̓ta dicuntur: vt ꝙ omne orti ſpacium alba vite p̄cigatur Autferramenta quibus oꝑandum eſt vrſino ſepo vnganturAliqui etiam vrſi adipem cum oleo tuſum reſeruāt. falceſqꝫ hoc cum putaturi ſunt: vngunt. Cuius tanta phibetur eſſe vis: vt nec gelū nec nebula nec aliqd̓ aīmal nocere poſſit. Cōtra culices ac limaces ſpargunt. vl̓ amuicam recenteꝫ vel ex caminis fuligineꝫ. Cōtra formicas