LiberDecimus

terre calidus eſt in primo ſiccus in ſecūdo. vnde ꝯfortatſtomachū. excitat appetitum. ſuccus eius potui datuscorpus a ſcabie ac pruritu puſtuliſqꝫ mūdificat. colerārubeam aduſtam purgat. ſanguinemqꝫ calefacit maxīeſi cum mirabolanis mixtus ſit ¶ Dyaſcorides qͦqꝫ dixit. ꝙ fumus terre ſua ꝓprietate mundat corpꝰ ab omnihumoꝝ putredine.LXXXIII.¶ De gallitrito et gariofilato ¶ PlateariusAllitritum qd̓ alio noīe dicitur gallicentruꝫ eſtcalidum et ſiccū. fomentū ex aqua decoctōnis¶ eius factum: et matricem optime mūdificat: etmenſtrua ꝓuocat. ¶ Actor. Gallitritū eſt: qd̓ alio noīepolitritum vocatur ſicut inferius dicetur ¶ PlateariꝰGariofilata ſiue gariofilatum eſt quedā herba ſatis cōmunis. efficaciam magis hn̄s ſcd̓m folia. in medicinisſunt ponenda. Et dicitur gariofilata: quia ſimileꝫ habꝫgariofilis odorem: vel ſaporem: vel effectū. In ſecundogradu calida eſt recēſqꝫ maioris eſt efficacie: ꝙͣ exiccata. nec niſi ꝑ annum ſeruari pōt. habet aūt virtutem diſſoluendi: cōſumendi et aꝑiendi: ad menſtrua ꝓuocandafit ex ea fomentū: vel etiā ſuppoſitoriū in aqua marinaet oleo cocta. valet cōtra colicam paſſionem: anteriori ⁊poſteriori ꝑte ſuppoſita. vinū decoctionis datur ꝓ ꝯfortanda digeſtione. ⁊ cōtra ſtomachi dolorem ⁊ inteſtinorum ex ventoſitate vel frigiditate. ¶ Conſtantinus vbiſupͣ. Gariofilatū ē in ſcd̓o gradu calidū et ſiccū. ꝯfortatet adiuuat frigidum ſtomachū. groſſumqꝫ digerit cibū.Epaticis et cardiacis ꝓpter coleram nigraꝫ ac flegmāpatientibꝰ ſubuenit. naribus applicatū opilationē narium ac cerebri apperit.¶ .LXXXIIII.¶ De geniculari et gentiana ¶ IſidorꝰEnicularis herba dicitur q̄ ob vim ſcorpionuꝫreuellendam ſubſternitur. ¶ Dyaſcorides. Licicꝰ quā latini vocāt genicularem .i. bellariamflorem habet viole. ſed paulo fuluiorē. Huius ſemē datum potui ventrem mollit. valet etiaꝫ hec herba contraſcorpiones. ¶ Iſidorus. Gentiana nomen ſumpſit. vtmedici memorat. ab inuentore radicibus ſimilis ariſtolochie. Naſcitur ſub alpibꝰ et in galatiā aſie. ¶ Plinilibro. xxv. Bentianam inueīt gentiꝰ rex illiricoꝝ vbiqꝫnaſcentem in illirico tn̄ preſtātiſſimam folio fraxini: ſedmagnitudine lactuce. caule tenero. pollicis craſſitudīe:cauo: et inani. ex interuallis foliato trium cubitoꝝ. altocaſu: radice lenta. ſubnigra. ſiue odore aquoſa. Sub alpinis mōtibus plurima naſcitur. vſus eius in radice acſucco. Naturaqꝫ radicis excalefactoria. ſed p̄gnantibꝰnon bibēda. Succus eius ꝓ mecomo miſcetur colliriisacrioribus. ¶ Ideꝫ in libro. xxvi. Illinitur gētiana radice tuſa: vel decocta in aqͣ ad mellis craſſitudīem. Hisque ſerpūt vlceribus. vel ſuccꝰ eius vulneribus. ¶ Platearius. Gentiana eſt herba calida et ficca: cuius radixp̄cipue competit vſui medicīe: nō ip̄a herba. In fine veris colligitur et ſiccatur: et ꝑ annos quatuor in ml̓ta eſficacia ſeruatur. Debet aūt eligi ſolida et ꝯtinua: habēſcitrinum colorē: q̄ non ſit forata: nec facile in pulueremexoluatur: cum frāgitur. virtutem hꝫ diſſoluendi: attrahendi: cōſumendi: et apiendi. Eſt em̄ diurētica. Cōtraantiquū aſma datur puluis eius cū vino: addita aqͣ ordei. Contra epilenſia datur puluis eius cuꝫ ſucco pigani. Contra morſum reptiliū puluis eius ſuꝑ vulnꝰ ſpargitur. Et cuꝫ ſucco mente puluis eius in potu datur admenſtrua et fetum mortuū et ſecūdinam eiiciendaꝫ puluis eius cum ſucco arthemiſie: vel cum vino et terebītina cōficitur et ſupponitur ¶ Conſtantinꝰ vbi ſupͣ. Gentiana calida et ſicca ī tercio gradu attenuat: mudificatet colat. Opilationem ſplenis et epatis aperit. cū melleet aqua calida potui data: vel cathaplaſmata: morſuꝫ ẜpentis curat. Peſſariſata vero menſtrua ꝓuocat. ſecundinam et fetū mortuū expellit. ¶ Dyaſcorides. Gētia

na naſcitur in locis altis. humectis et vmbroſis. radicēhabet ſicut ariſtolochia longā: ſolidam et amaram: ſednigriorem et fragiliorē. Eius folia q̄ ſunt circa radiceꝫhabent nūcis odorem: et ſunt platani et lactuce ſimilia.ſed paulo ſubrūfa et in ſummo diuiſa. vel in ſpeciem ſerre inſciſa. in medio habet haſtam leuē et vacuā: habentem digiti ſimilitudinem duobꝰ cubitis longiorem. Eſtaūt nodoſa: circa quos nodos ſibi naſcūtur folia. Semēeſt illi circa folia latum et leue: ſicut affodilli: nō inutileHec herba viridis eſt acris calefactoria: relaxans. acrimonia et amaritudine ſua ꝑtum expellens ſerpentes qͦqꝫ fugans. Radici eius eſt calida et ſtiptica virtꝰ. q̄ cūvino et pipere accepta: morſibꝰ venenatis occurrit. vulne ribus impoſita ꝓficit. Succus eius acceptꝰ dolori laterū ꝓdeſt: atqꝫ coquaſſationibꝰ. idem inunctus oculoꝝtumorem cōpeſcit. iuſcidis id eſt acribus colliriis miſcetur: et maculas corꝑis tollit.¶ LXXXV.Iſidorus.¶ De gladiolo.Ladiolus dicitur: eo ꝙ ſit foliis gladio ſimilibꝰtexeris aut ceſtris romani gladiolum vocant.tyrſo cubitali: floribꝰ purpureis ¶ DiaſcoridesHec habet folia yridi ſimilia. ſed latiora et acutiora: etvirgas habentes capitella. Semen eius in folliculis ē.ſimile cucumeris ſemini rotundū ⁊ nigrū: guſtu inſcidūRadix eſt illi nodoſa: longa ⁊ rufa. que capitis optimecurat vulnera. fracturis medetur. oſſa confracta excludit. omnia cōfixa corꝑi euocat. impoſita tumores ac duricias ſpargit. lateris dolorem tollit. ſtringiriis ac ſchyaticis optime ſubuenit. Radix eius ventris fluxū ſtringit: ſumpta cum dulcore ⁊ aqua maritīa. Semen eiꝰ diureticum eſt. et cū vino p̄dicta omnia facere pōt. cuꝫ aqͣaūt de ſiccat ſplenē ¶ Idem. Gladiolum radicem habꝫque ex vino potata venenū ꝓhibet. et menſtrua ꝓuocatTrita vero et in modum fomenti impoſita: ſurculos acſpinas extrahit de corꝑe. omnē duricieꝫ diſſoluit et euaporat. ¶ Conſtantinus vbi ſupͣ. Gladiola id eſt yreos ēcalida in gradu ſcd̓o. dolorem neruoꝝ de flegmate mitigat. tuſſimqꝫ diuturnam placat. ⁊ ſcreatū facileꝫ redditGroſſos pectoris humores attenuat cum aceto potatamorſus reptilium ſanat. ſpleneticis ſubuenit. ſpāſmumac rigorem febriuꝫ curat. ¶ Plinius libro. xxi. Bulborum generi et cypiri adnumerant quidā. hoc eſt gladioli radicem. dulcis ea eſt. et que panem etiā gratioreꝫ facit decocta ponderoſioremqꝫ pariter ſubacta. Eſt itaqꝫcypirus. vt dictū eſt ſupͣ. gladioli ſpecies paluſtris bulboſa radice: lauda tiſſimus ī inſulis crete: deinde naxo:et poſtca fenice. Cretico eſt candor odorqꝫ vicinꝰ nardoacrior naxio. exiguū ſpirans pheniceo. nullus egyptio.Iulio menſe iubet eum mago ad radicem ſecari: tercioqꝫ die donec cādidius fiat in ſole ſiccari. quotidie autēante ſolem occidentem in lectū referri. eo ꝙ paluſtribusdeſectis noceāt rores nocturni. Miꝝ tradit appollodorus. huius herbe ſuffitum barbaros excipiētes ore lyenes cōſumere. ſic etiā validiores ac firmiores fieri. ⁊ ipſum aduerſus calculos efficaciſſimū eſſe. ¶ Ex ſynonymis. Sciendū ꝙ acorus eſt gladiolus. Sunt em̄ quatuor herbe in forma ſimiles valde. Sꝫ acorus diſcernit̉ citrino flore rubeaqꝫ radice. Spatula fetida malo diſcernitur odore: et caret flore. yris florem gerit purpureumyreos album. Gladiolus habet croceū ſꝫ ſpatula fetidanullum. Gicitur aūt bulbus. omnis tunicata radix. Afvero moderni medici. quandoqꝫ ſimplicit̓ accipiūt ꝓ radice natriſi.LXXXVI.¶ Iſidorus¶ De gramine.Ramen dicitur a ſitu eo ꝙ plurimū in agris ſitlicet omnis herba gramē vocetur: ab eo ꝙ germinet. ¶ Pliniꝰ libro. xxiiii. Gramen inter herbas vulgatiſſimum eſt. geniculatis internodiis ſerpit.crebroqꝫ ab his et ex cacumine radices nouas ſpargit.