LiberDecimus

ſubſtantia virtutem habet diureticam. Recēs multe efficacie eſt. ſed paꝝ ſeruari poteſt: qꝛ herba ſubtilis eſt.Contra calefactionem epatis datur aqua decoctioniseius. vel de aqua illa et zuccaro fit ſyrupus. Si etiā ſitvicium ſplenis: aliquid additur calidū diureticū: et pagelle in ſucco eius intincte ſupponatur. vel etiaꝫ herbaꝯtrita ¶ Cōſtantinus vbi ſupͣ. Capillus veneris teſtegalieno inter calidum ⁊ frigidū eſt mediocris. vn̄ dicitꝙ eius apoſima valet hane lituoſis: lapideꝫ frāgit. Cūvino bibitus veneno reſiſtit et humoribus a ſtomachofluentibꝰ. Menſtrua ꝓuocat. dolorē pectoris et pulmonis nūtigat. Et vt dicūt quidam de ſtomacho et inteſtinis deponit coleram rubeam. alopicie valet cathaplaſmis. Et ſcrophis cuꝫ aqua coctus. capite ex eo loto puſtulas etiā et putrefactionē mūdificat. ¶ Ex herbarioCapillum veneris herba videlicet q̄ et politricas dicit̉in parietibus videlicꝫ naſcitur. hꝫ folia coriandro ſimilia. caulem nigrū. ſed nec florē habꝫ nec ſemē. hec ī oleodecocta facit ad mulierū capillos nutriēdos. Decoctioeius pota yctericos ⁊ eos qui vrinā diff̄icile faciūt: adiuuat. menſtrua mouꝫ ventris fluxū ſiſtit. Capillos etiam cadentes cōtinet ſi cū vino et lixiuio coquatur: ⁊ cūeodem hamore caput abluatur. Item cū vino appoſitaſtomacho ꝓ cathaplaſmate. morſui canis ac ſerpentiuꝫmedetur. eius aūt radix eſt vtilis. ¶ Iſidorus. Carix ēherba acuta et duriſſima ſꝑco ſimilis de qua virgiliusdicit. Et carice paſtꝰ acuta. ¶ Actor. Ex huius herbecopia videtur dici carectum. de quo legitur in exodo:Filia pharaonis infantem moyſen repperit iuxta carectum flumīs. ¶ Platearius. Cathapucia eſt quedā titimalli ſpecies. et herba calida in gradu tercio. Humida in primo. fructū vel ſemen hn̄s quod ſimili noīe nūcupatur. ⁊ hec in receptione medicīali remoto exterioricortice ponitur. Calidū in tercio. humiduꝫ in pͥmo. ꝑ annum ſeruari pōt in efficacia multa. ſed eligenda eſt illaque nō eſt ꝑforata: nec liuida: ſed alba. virtutem habetpurgādi prīcipaliter flegma: ſecūdario colerā et melancoliam. Habet quoqꝫ virtutē purgandi ꝑ ſuꝑiora ex vētoſitate quā habet ac lenitate. vn̄ quādoqꝫ ſanis daturad ſanitatis cōſeruationeꝫ. quādoqꝫ aūt egris ad egritudinis remotionem. Itaqꝫ vſus eius eſt ꝯtra quotidianam de ſalſo flegmate febrem ac ſcabiē. cōtra quotidianam quoqꝫ de flegmate nitreo. et cōtra yliacam paſſionem. ſed cōtra ꝑaliſim et arteticam. ad vomituꝫ quoqꝫprouocandum ſi materia frigida ſit in ore ſtomachi: cathapucie trite cū oleo: fuſo vino: conficiuntur. et ſuꝑ osſtomachi ponūtur. Oleum ex ęis factū poteſt ſeruari ꝑmnnum.LV¶ Iſidorus¶ De celidonia.Elidonia dicitur vel eo ꝙ aduentū yrūdinumerūpere videatur. vel eo ꝙ pullis yrudinum ſioculi auferātur matres eorū illis ex hac herbamederi dicatur ¶ Plinius libro. xxv. Aīalia herbas īuenerunt: in pͥm iſqꝫ celidoniā. hac em̄ yrūdines oculispulloꝝ in nido viſum reſtituūt. vt quidam etiaꝫ volunerutis oculis. Eius genera duo ſūt maior fruticoſa caule: folio paſtinace erratice. ip̄a ampliore: duoꝝ cubitorūaltitudine. flos albicans. flos luteus. Minori folia ſūthedere rotundiora minus cādida. Succꝰ croci mordaxſemen papaueris. florent yrūdinuꝫ aduentu. marceſcūtdiſceſſu. florētibus illis ſuccus expͥmitur: et in vaſe ereocuꝫ attico melle leniter cinere feruēti decoquitur. ſingulari remedio cōtra caligines oculoꝝ. Succō etiā ꝑ ſe incolliriis vtūtur que ab ea celidonia appellatur ¶ Byaſcorides. Celidonia maior virgā habet vnius cubiti lōgam et amplius. teneram ac tenuē. Que in gyro habetfolia plura botracio ſimilia. ſed molliora ⁊ ſubalbidioraflorem auroſum ꝓfert. ſuccum croceum hn̄s. virtus eiꝰeſt inſcida mordens et amara non boni odoris. Radix

deſurſuꝫ eſt vna: de ſubtus plures. Succus addito melle coctus in examine ſuꝑ carbones: caligines oculis detergit. Radix eiꝰ anizo mixta: et vino albo bibita: yctericis opitulatur: vt cathaplaſma adhibita maculas detergit. Maſtica dolorem dentium ꝓhibet. Ex hoc aūtaccepit nomen: ꝙ in aduentu yrundinum naſcitur ⁊ ineaꝝ ꝓfectione diffinitur. Dicitur etiam cecatis earumpullis: parentes hāc herbam collectā dare: ip̄oſqꝫ ꝯmedere: ac viſum recipe. Celidonia minor herba eſt minutas hn̄s virgas: et folia ſimilia hedere: ſed obrotundaet minora: pinguiorā et mollia: radices minutas et plures: longitudīe differentes. Naſcitur in locis aquoſiset pratis. florem habet ꝑuum: et folia terre adherentiavirtus eſt ei inſcida ſimilis āmone. Impoſita cutē vulnerat. ſcabieꝫ extrahit: vngues leproſos excludit. Succus radicis eius addito melle naribꝰ infuſus purgat caput. ¶ Platearius. Celidonia eſt calida et ficca in tercio grādu. cuius duplex eſt modus. videlicet indica quemaioris eſt efficacie. Et communis que ī noſtris regionibus iuueītur: et eſt mīoris efficacie. vna tn̄ poteſt poni ꝓ altera. Indicā citrinam radicem habet. ⁊ in receptione nō herba ſed radix poni debet. que ꝑ annos tresin efficacia ml̓ta ſeruari valet. Ex qualitate ſua virtutem habet diſſoluendi et attrahendi et cōſumendi. ꝯtradolorem dentiū in frigida cauſa valet radix hec aliquātulum trita. valet et ad caput purgādum et vuaꝫ ex frigidis humoribus repletam cōtra colicam paſſionē herba trita et in vino decocta ſupponitur. et ad cancrū oriſaut neruoꝝ puluis radicis cum puluere rōſaꝝ ꝯficituret cum aceto decoquitur. Ad fiſtulam eius puluis cumcapitello cōficitur. ⁊ ori fiſtule cum melle immittitur.xvI.¶ De centaurea. ¶ Iſidorus vbi ſupra.Entaurea dicit̉ et limmiſios qꝛ locis humectiſet limoſis naſcitur. eadeꝫ quoqꝫ fel terre ꝓpteramaritudīem appellatur. ¶ Pliniꝰ vbi ſupͣ. Cētaurea dicitur chyron curatus: cum herculis hoſpicioexceptus ꝑtractandi arma excidiſſet ei ſagitta in pedeꝫꝓpter hoc aliqui chyronium eam vocāt. folia ſunt ei lata et oblonga. ambitu ſerrata denſaqꝫ a radice. caulestrium cubitoꝝ geniculati: ī qͥbus ſunt capita ceu papauerum. Radix vaſta: rubeſcens: tenera fragiliſqꝫ. ad binaͣ cubita: ſucco mādida: et amara cum quadā dulcedīeNaſcitur in collibus pingui ſolo. laudatiſſima vero inarchadia elide: meſſenia: phorno: et lyceo: atqꝫ ī alpibꝰ:pluribuſqꝫ locis in lycia. Quidā ⁊ ex ea lyciuꝫ faciunt.vis ei tanta eſt in vulneribus: vt etiā carnes cohereſcere tradātur: ſi pariter coquatur. In vſu radix tm̄ duabꝰdragmis eſt bibēda. Et ſi febris in aqua trita. In vinomedetur ceteris. et decocte ſuccus ouiuꝫ morbis. Alterum eſt centaureon cognomīe lecton minutis foliis: qd̓alij vocāt libadion: qꝛ iuxta fontes naſcitur origano ſimile quidem: ſed anguſtioribus et longioribꝰ foliis. anguloſo caule paululum alto fruticāte: tenuiqꝫ radice etſuꝑuacua ſucco efficax ip̄a herba: autūno legitur ſuccꝰē fronde. Quidā caules conciſos madefaciunt diebusxviii. atqꝫ ita exprimunt. hoc genꝰ noſtri fel terre vocātꝓpter amaritudinem ſuam. galli vero exacum quoniamom̄ia mala medicamēta potuꝫ ē corꝑe ꝑ aluum exiccatTercia eſt centauris cognomine thorches: hec ſuccumſanguineū emittit. Theofraſtus illā defendi: ⁊ impugnari colligētes a triorche genere accipitꝝ tradit a quoet nomen accepit. hec omnia cōfundunt imperiti et vniaſſignant generi. Centaurea maiore putant oculoꝝ aciem̄ adunari. ſucco quoqꝫ minoris cum melle culices: nubeculas: obſcuritatemqꝫ diſcuti: et cicatrices extenuariaduerſus angues maioris alba radice vtuntur: albi vini ciatis tribuſ ¶ Dyaſcorides. Cētaurea maior quāmulti nartham aut gencianā dicunt. habꝫ folia oblōga