LiberDecimus

quidam tranſferri p̄cipiunt. Alii vero cum annuꝫ ꝯpleant. Hoc aūt nō negligendū. ne morā radiceſ inareſcātaut ſeptentrionis flatibꝰ. Neue aquilonē meridianisſolibus oppoſite fundātur: aut algeant aquilonibꝰ meridiane. aut ne flāte aquilonē effodiātur arbores vſqꝫad exortum brumalem. neue radices his ventis aduerſe p̄beantur. ꝓpter quod emoriūtur. ignaris tūc agricolis. Cato ventos omnes ⁊ ymbres in tota tranſlationedamn at̄. ⁊ ad hoc ꝓderitqꝫ ꝙͣ plurimū radicibus coherere terre in qua vixerint: totaſqꝫ ceſpite circumligari.cū ob id cato iubeat in ſcrobibꝰ tranſferri. ¶ Idem in libro. xvi. Non aūt in omnibus locis omnia naſci docuimꝰ: nec tranſlata viuere. Et hoc alias faſtidio. alias cōtumacia ſepiꝰ imbecillitate eaꝝ que trāſferuntur eueītAliaſqꝫ celo inuidentē. ⁊ alias ſolo repugnāte faſtidit.¶ Xv.De prima herbarū ē terra productōne.¶ Ambroſius in exameron libro. iij.Erminet inquit terra herba virenteꝫ ⁊c. ⁊ ſubito terraꝝ germina pullulauerūt: ⁊ diuerſe reꝝſpecies refulſerūt. Hinc pratoꝝ virens gratiaabundantiam pabuli mīſtrauit. Inde campoꝝ ſpica flaueſcens imaginē pelagi fluctuantis cōmotione ſegetisvberioris expreſſit. Spōte omnes fructꝰ. nondum agricola formato. terra ſuggeſſit. Uerbū em̄ dei in ea fructificabat: nec vllo adhuc maledicto terrā damnata eratSed forte mirentur aliqui cur prius pecori pabulū: ꝙͣcibus homini ſit creatus. In quo pͥmum ꝓfundum deidebemꝰ aduertere: ꝙ etiā minima queqꝫ nō negligat. ſicut dicit. Reſpicite volatilia celi. deinde qꝛ ſimplicemvictum ⁊ naturalem cibū reliquis cibis debuit anteferre. hic em̄ ſobrietatis cibꝰ eſt: reliqui deliciaꝝ atqꝫ luxurie. hic cōmunis om̄ibus aīalibus: ille paucorū. Exēplum itaqꝫ frugilitatis magiſteriū parſimonie eſt. Herbe ſimplicis: oleriſqꝫ vilis. aut pomi: contentos omneseſſe oportere: que natura obtulit. q̄ liberalitas dei pͥmadonauit. Hic ſalubris: hic vtilis cibus: qͥ morbos repellat qui reſecet crudelitates nullo ꝑtus hominum laboreSed dūmodo effuſus munere. ſine ſatōis fruge: fructꝰſine ſemine: tam dulcis ⁊ gratꝰ: vt etiā repletis vſui ſitatqꝫ voluptati.LXVI.De cōtinua earum generatione.¶ Ex libro de natura rerum.Auſaliter quoqꝫ dictū eſt: terram herbā virentem ⁊ lignū ꝓduxiſſe .i. ꝓducendi virtutem accepiſſe. In ea quippe iam tanꝙͣ in radicibꝰ tēpoꝝfacta erāt: que ꝑ temꝑa futura erāt. A qua conditionedeus requieuit. mouenſqꝫ deinde ꝑ temꝑales curſuſ: eaip̄a que cōdidit nō ſolum ꝑadiſum ſed etiaꝫ omnia quenūc naſcūtur plantauit. Quis em̄ etiā nūc iſta creat: niſi qui vſqꝫ nūc oꝑatur. ſꝫ mō creat hec ex his q̄ iam ſūttunc aūt ab illo. cum om̄ino nulla eſſent. creata ſūt. Terra ſiquidē ad dei verbū accepit omnes numeros eoruꝫquos exerceret ꝑ temꝑa ſcd̓m genus ſuū. ¶ Adelardusanglicoꝝ ph̓us. voluntas quidē creatoris eſt: vt a terranaſcātur herbe. Sed eadē non eſt ſine ratione. Nō em̄a pura naſcūtur terra: imo cōmixta. illa quoqꝫ ſingulisꝑticulis ſuis: que ſenſui ſubiacēt. omnia quatuor elemēta cū eoꝝ qualitatibꝰ ꝯtinent. Sicut em̄ illa quatuor ſīplicia huius mūdi corpus vnū cōponunt: vt cū in ſingulis cōpoſitis illa cōponentia exiſtant: tamen ita vt ſuntſenſibus nō apparet. ſed ip̄a compoſita ſuoꝝ ſimpliciūnoībus falſo vocata ſunt. qꝛ nec terra nec aqua nec aernec ignis. ſed terrea aquatica aerea ignea dicēda ſunt.Ex eo tn̄ quod magis in eis abūdat: hanc appellatōemſortita ſunt. Cum ergo in hoc terreo corꝑe: quod terradicitur licet ſubtiliter pulueriſato: quatuor cauſe ſūt neceſſarie. Inde quoddā cōpoſitum ſurgit ſcꝫ herba terreū maxime: aquaticū paꝝ: aereū minꝰ. igneū minime.

Per terram vtiqꝫ coherēs: ꝑ aquam ſe diffundēs. deraerem ⁊ ignem ſurgēs. Niſi eī in eodē ignis eſſꝫ. muuad ſuꝑiora motū haberet ⁊ niſi iteꝝ aer vel aqua ineſͣin latitudīem diffundi non poſſet. Poſtremo niſi terrap̄ſtaret: coherentiam nō haberet. Itaqꝫ illa q̄ mira ſubtilitate in puluere illo incluſa fuerūt: exterioribꝰ clemētis irritātibus: ſuiſqꝫ qͣlitatibus idem exigētibꝰ: in qublicum ꝓdunt ¶ Areſtotiles vbi ſupͣ. Herbe in aqͥs ſalſis nō naſcūtur ꝓpter ml̓tū frigus ⁊ ficcitatē. Nec ī locis ml̓tū ſallitis ⁊ ſiccis: qꝛ remota ſūt a temꝑantia lōzeqꝫ ſūt calor ⁊ humor: q̄ ꝓpria ſūt aq̄ dulcis ¶ Xvxj.¶ De nutrimento.¶ Adelardus.Icut aūt herbe a terra naſcutur. ſic ⁊ ab eadennutriūtur. Quod mihi ſatis aſſerere ꝓmptū eſtCum em̄ a terra euellūtur: tam vigorē: ꝙͣ incrementi ꝓprietatem: ⁊ ip̄m etiaꝫ viuere amittunt. Un̄ patet ꝙ aliqͥd ab ip̄a matre accipiūt: quo cum priuātur: ſimul ⁊ moriūtur. ꝓpterea ſi nichil a terra traherent fructus: ab agricolis exercende terre tanta cura non adhiberetur. Itaqꝫ a terra quidē habent nutrimentū: non ſīplici certe: ſed compoſita. ymo nō a terra: ſed terreo. vtſuꝑius eſt ꝓbatum. in quo videlicet terreo: cuꝫ illa qutuor elemēta ſunt. hn̄t ſingule nutrimentuꝫ qd̓ ſibi ſimile trahunt. vt que calida ſunt: calidū: q̄ frigida: frigidūſicca: ſiccum. humida: humidū affectēt. Quod euidetiratione liquere pōt. Nam cū aer exterior quidqͥd a terra traxerit: eſt iua deſiccatione illud auferat. quidqͥd eꝫtra terre ſuꝑficiem ex eis eſt: marcendo moritur. qd̓ autem intra ſinū terre matris qd̓ammodo lactātis ꝯtiguradicitꝰ latet: vitale reſeruat̉. ¶ Ex libro d̓ natura reꝝ.De herbaꝝ origine maxima queſtio eſt. cur naſcanturquādoqꝫ ſine p̄iacenti materia vel ſemīe: cunqꝫ diuerſarum herbaꝝ radices inter ſe contrarie ſint: vna ſcꝫ calida. alia frigida. Cur in eodem territorio viuūt. cū vnūquodqꝫ ſuo ſimili nutriatur: ⁊ a ꝯtrario deſtruatur. Sꝫſciendū: ꝙ iſta terra que humano ſenſui ſubiacet. neqͣsſimplex: ſed cōpoſita eſt ⁊ in ſingulis oꝑibus ſuis: qͣtior elemēta cum ſuis qualitatibꝰ cōtinet. Naꝫ ſimplicēac veram terrā nullus videt. ſic ut nec cetera elementa.Sed omnia ꝯmixta ſunt: ⁊ ex eo in quo ſingula magisabundant: appellationē ſortita ſunt. Igitur in re q̄ a nobis terrea dicitur. cū ex quatuor elemētis cōpoſita ſit.terreuꝫ pōt illud dici: qd̓ maxime terreū videtur. Aqueum quod paꝝ: aereum qd̓ minus: igneū vero: quod innime. ꝑ terram ſcꝫ coherens. ꝑ aqua ſe diffundens. perignem ⁊ aerem ſurgens. Niſi em̄ in ea ignis cōcluſuseſſet: ad ſuꝑiora motum habere nō poſſet. Niſi aqua etaera nequaꝙͣ in latuꝫ ſe diffunderꝫ. Nutrimentū ergoſuſcipiunt nō a terra ſimplici: ſed a cōpoſita. Quatuorelemēta ſunt. vnde ſingule nutrim̄tum hn̄t. ex eo ꝙ ſibi¶ XVIII.competit ⁊ ꝑ qd̓ adherebant.¶ Cur non ab aere ſicut a terra cōcipiant nūtrimentum.¶ Ortaſſis autem dicet michi aliqͥs: ſi vt dicis īIingulis corꝑibus ꝯpoſitis illa quatuor ſimplcia ſunt. ideoqꝫ ⁊ alijs cōpoſitis nutrimentump̄ſtare poſſunt. reſtat an̄ aer quē videmus aliud ideꝫ nūtrimentum p̄bere valeat. Quod ſi eſſꝫ: herba etiā a telra eradicata ab ip̄o aere nutrimētum acciꝑet. quod qͦꝫilli quodāmodo id deſideranti aer addere nō poteſt. tol aratio tua naturalis debilitata eſt. magiſqꝫ vniuerſorūeffectus ad deum referēdus eſt. Cui ego ꝓmpte reipodeo. Ego quidē nō detraho. Quod quidqͥd em̄ eſt ab ip̄ſo ⁊ ꝑ ip̄m eſt. In ip̄o tamen cōfuſe ⁊ abſqꝫ diſcretionenon eſt. q̄ quātuꝫ humana ſcientia ꝓcedit: audienda eſtvbi vero vniuerſaliter deficit: res ad dominū referedaeſt. Nos ergo quia nōdum in ſcientia pollemꝰ ad rationeꝫ videamus. aer etiā ſicut ⁊ terrā quatuor illas in ſecauſas continet. nec tn̄ herbis eradicatis nutrimentuꝫ