DecimusLiber

corꝑis tranſit in humiditatem ſpermentaleꝫ. deniqꝫ arbores que ml̓tm faciūt fructū: cito deſiccantur qꝛ cibuſtranſit in ſemē. ¶ Ex libro d̓ natura reꝝ. Plante. ſicutiam dictuꝫ eſt. qd̓ adheret terre. terre eſt. quod in altumcreſcit ignis. quodqꝫ dilatatur et ſpiſſatur aque ⁊ aerisEt eius quidē plante: q̄ tantū in altū creſcere debet rami abſcindūtur relicto ſtipite. tum vero in latus relictirami et ſtipites abſcindūtur: planta q̄ groſſos habꝫ humores extenditur. ꝓpter intenſionē hūoris ⁊ expulſionēcaloris: vt patet in pinū et palma¶ VIII.¶ De plantarum digeſtione.¶ Areſtotiles in libro de plantis.N omni animali et planta et minera: finita humoris materia: ꝓueīt ſiccitas. loco hūoris: ꝓpiLvictoriam et digeſtionem. Bigeſtio em̄ eſt vbihumor et calor qn̄ terminū cōſequūt . Eritqꝫ digeſtōin lapidibꝰ et mineris. In animali vero et planta nō ſicquia ꝑtes eaꝝ compacte nō ſūt. vnde ⁊ ab eis fluxꝰ venit. In mineris aūt nō eſt fluxꝰ neqꝫ ſudor. qꝛ ꝑtes earum rare non ſunt: ideoqꝫ nichil ab eis egreditur: ſicutab animali ⁊ planta ſuꝑflua quedā. ſed nec exitus: niſiex raritate fit. Ideoqꝫ ſolidū eſt: quod augeri nō poteſtqꝛ quod augeri pōt indiget loco in quo dilatetur ⁊ creſcat. Itaqꝫ lapides ⁊ ſales ⁊ huiuſmōi nō augētur neqꝫcreſcūt. Partes aūt plantaꝝ ſcd̓m plurimos rare ſunt:quia calor humorē ad extremitates plante trahit. Diſpgiturqꝫ materia ꝑ om̄es ꝑtes eiuſ: ⁊ quod ſuꝑfluit: emānat. ſicut em̄ in balneo calor humorē attrahit: qui in vaporem ꝯuerſus eleuatur. ⁊ quod ſuꝑfluū fuerit ī guttaſꝯuertitur. ſic in animali ⁊ plāta ſuꝑfluitates aſcenduntet iteꝝ deſcendūt in actionibꝰ ſuis. Cū auteꝫ habuerītplante virtutē attrahentē vehemēter: erit fructificatiovna. Quā ſi nō habuerint: vtetur natura digeſtione viciſſim: ⁊ in qualibet digeſtione fructū ꝓducunt. Iō quedam plante frequēter in anno fructificāt. Planta q̄ eſtſicut natura aque nō fructificat: ꝓpter dn̄ium humiditatis ſue: ⁊ amplitudīem meatuū: ac fluxibilitateꝫ radicum ſuaꝝ. Omnibꝰ aūt arboribꝰ q̄ primo plantate fuerint: dn̄abitur amaritudo: vel ponticitas. qꝛ fructus inprincipio nō bene digeſtus eſt. Digeſtio em̄ eſt cū calore ⁊ humore. Mirabolanoꝝ tn̄ arboris fructꝰ in principio cū apparent dulces ſunt. cōſequēter pontice ⁊ in cōpletione amari. ſicut dicetur inferius. ¶ Idem in librode animalibꝰ. Generatio quidem animalis eſt de indigeſtiuo: qd̓ eſt ſanguis nō purꝰ. ſed indiget oꝑatiua digeſtione. ſic accidit ⁊ in arboribꝰ: ſiue plantaꝝ generation qn̄ cibus eaꝝ fuerit completꝰ: tūc em̄ indigent oꝑatione ⁊ purgatione. Et ſicut exeūt ſuꝑfluitates ab aīaſlium corporibꝰ: ſic accidit ⁊ arboribꝰ. qꝛ ſemīa mouēturex calore naturali: ac vento: qͥ eſt in eis ⁊ ex his exeuntfructꝰ in locis ſuis. viuūt aūt. vt fingūt quidaꝫ. et nonhabent ſuꝑfluitatis locū: quo nō indigetur. qꝛ cibuꝫ exterra completū et coctū recipiunt ꝑ ſuas radices. Iōqꝫnō eſt eis ſuꝑfluitas: qꝛ terra ⁊ calor qͥ eſt in ea faciuntin eis: qd̓ in animalibꝰ ventres. Itaqꝫ ſicut ſanguīs vadit ꝑ venas: q̄ a ventre exeūt ad omnia membra aīaliūſic cibus arboꝝ quē a terra accipiūt: per radices vaditad arborem totā donec digeſtio venit ad finem ⁊ cōplementuꝫ. Huius rei ſignificatio eſt: exitus ſemīs et fructuū. Quedā etiam aquatilia nō hn̄t ſuꝑfluitateꝫ: ſicutnec arbores.¶ IX.ę foliorum productione.Iſidorus in libro e thimologiarumOlia grece dicūtur filia Indeqꝫ hoc nomen adnos tranſlatū eſt ꝑ deriuationem frōdes auteꝫſūt dicte: eo ꝙ virgulta vel vmbras ferāt. Sūtriem̄ cauſa vmbraꝝ. Oculi vero nodi ſunt ex quibꝰ frondes exeūt ¶ Ambroſiꝰ vbi ſupͣ. Tanta eſt dn̄i ꝓuidentia: vt vbi fructꝰ mollior eſt. ibi folij craſſitudo validiuſ

tegumentū tuendo deferat pomo. vbi aūt eſt fructꝰ palidior: ibi teneriora ſūt folia. folii craſſitudo ꝓficit ad repeſtatis iniuriam repellendam: vt in fico. intenſio veroad fructꝰ vaporandi gratiā: vt in pāpino ¶ Areſtotuein libro de plantis: Folia ſunt ꝑtes plante licet non ſudetermīate decidantqꝫ paulatim. plantaꝝ quedaꝫ quoqꝫ faciūt folia: quedā nō. et q̄dam producūt fructus ſupfolia: quedā ſub foliis. Planta q̄ naſcitur in aque ſuꝑfcie. nō habet folia: qꝛ longe eſt a temꝑantia. Oleū aliasolus aūt omne et folia ſuꝑnatāt aque: qm̄ in his eſt calor et humor. oriūtur ī arboribꝰ aliquibꝰ folia poſt dluum ſicut pili in homīe et plume in animalibꝰ nidificātibus ꝓpter immutationem tempoꝝ. qꝛ fluūt ac creſcumſcd̓m alterationem eſtatis ac hyemis. In hoīe vero oriuntur pili poſt caſum pͥmoꝝ piloꝝ quoniā alteratō etatū hominis eſt ſimilis alteratōni qͣtuor tempoꝝ. Itaqꝫcum hūores plante vel arboris compreſſi fuerit calefitnatura: ac feſtinat in digerendo: formāturqꝫ rami ⁊ apparent folia quoꝝ meatus anteriꝰ ampli efficiuntur: etpoſt .i. in poſteriori ꝑte gracilātur ⁊ piramidātur. Antiqͥ ſapientes folia fructꝰ eſſe aſſerebat. Sed qꝛ humortantꝰ erat ꝙ nō maturabatur. nec coagulabatur ꝓptera ꝓpinquatōem caloris deſuꝑ: et feſtinatōem attractusſolis. Humor ergo in quē nō eſt oꝑata digeſtō: alteratꝰeſt in folia. nec hn̄t folia aliā intenſionem: niſi attractionem humoris. ⁊ vt ſint cooꝑimentum fructuū a vehem̄tia ſolis. Pauci vero ſūt flores et folia et plante q̄ contingūt in niue. ibiqꝫ omnes herbe amare qꝛ nix deſcendit ſimilis fumo. quā ſtatim cōgelat ventus: et cōſtrigiteā aer. vnde qꝛ inter ꝑtes eiꝰ ē raritas: ibi retīetur aerqͥ eam calefacit. manatqꝫ de ea aqͣ putrida ꝓpter aereꝫincluſum. cūqꝫ fuerit aer ml̓te aptitudīs ſolqꝫ affueriterumpet aer comp̄henſus a niue apparebitqꝫ hūiditasputrida coagulabiturqꝫ cū calore ſolis. Ꝙ ſi fuerit locus niue cooꝑtus. fient in eo plāte ſine foliis ¶ Itē areſtotiles plantaꝝ quarūdam folia et nodi ſunt indiſcretiquarūdam folia ſunt equalia et inuiceꝫ ſimilia. Quarūdam etiam folia ſunt aſpera quarūdam lenia. et quarūdam ſciſſa. vt ſunt vitis folia. Folia paulatim deciduntſicut et cornua cerui atqꝫ capilli hoīm. Et quorūdā apimaliū pili: de his q̄ ſe abſcondūt hyemali temꝑe ſub terra cadūt. et illud ſimile eſt caſui folioꝝ.¶ X.¶ De florum natura et pulcritudine¶ Plinius libro. xvi.Cos eſt indiciū pleni veris et anni renaſcentisflos eſt gaudium arboꝝ. tūc ſe nouas aliaſqꝫ eunt oſtendūt. Tūc variis coloꝝ picturis ī certamen vſqꝫ luxuriant. ¶ Areſtotiles vbi ſupͣ. Flos deſubtili materia tantū exiſtit: qua digeſtio incipit: et idofructum in plantis vt plurimum p̄cedit. Ꝙ aūt plan tequedam. vt palme et ſimilia. flores non habent: vt plurimum fit ꝓpter ſuaꝝ partium diuerſitatem: ſuamqꝫ ſuttilitatem et aſꝑitatem vel groſſitudīem. ¶ Ambroſiuſvbi ſupͣ. Quid autem deſcribam purpuraſcētes violascandida lilia: rutilantes roſas: depicta rura: nunc aureis: nunc variis: nunc luteis floribꝰ: in qͥbꝰ neſcias: vtrūſpecies floꝝ: an odor ampliꝰ delectet. paſcuntur oculi gͦto ſpeculo: lōge lateqꝫ odor ſpargitur: cuiꝰ ſuauitate cōplemur. Conſiderate inqͥt lilia agri quantꝰ ſit candor infoliis: quēadmodū ip̄a folia ſtipata ab imo ad ſummuꝫvideātur aſſurgere. vt cyphi expͥmant forma: vt auri qͥdam ſpecies intꝰ effulgeat. que tn̄ vallo in circuitu nōris obſepta: nulli vt pateāt iniurie. Si quis habꝫ nodecerpat et ſoluat. que tanti eſt manus artificis: vt porſit eiꝰ ſpeciem reformare. cui dn̄s tantum teſtimoniumdedit: vt diceret. nec ſalomon in omni gloria ſua veſtiebatur: ſicut vnum ex iſtis ¶ Actor. Flos ergo habꝫ inſe pulcritudinem et redolentia: ſiue fragrātiam. In ip̄oſpes fructus habetur: et mel ab apibus inueītur. Inde