LiberNonus

vltimum: vt lapides vulgares ⁊ p̄cioſi. Eſt ⁊ aliꝰ quemnatura quidem incepit: ſed artificium compleuit vt corpora metallina: et ſpiritus et huiuſmodi. ¶ Ex librometheororum. Terra quidem pura lapis non fit: quiacōtinuationem nō facit. ſed cōminutionem. ſiccitas ī eavincens nō ꝑmittit eaꝫ glutinari. Fiūt aūt lapides autcōglutinatione: vt in quibꝰ dominās eſt terra. Aut cōrelatione: vt in quibus aqua p̄dominatur. ¶ Ex librode natura reꝝ. Lapis vulgaris viliſſimus. et qui ſculpinō poteſt nec ſecari: lapidibus tn̄ ſecabilibus in fundamento ſubditur et ſubſternitur. Edificiorū quoqꝫ viſcera roborat interius. ¶ Actor. Capis durus eſt ⁊ voluhilis: aqua tamē nō mollitur: ſed aſſidua gutta cauaturgelu frāgitur: de pumice quideꝫ ⁊ alijs lapidibꝰ: qui exaqua generātur dictū eſt ſupͣ: vbi actum eſt de aque natura. Nūc aūt de ceteris dicendū reſtat.¶ VII.¶ De arena et eius ſpeciebꝰ Iſidorus vbi ꝯͣRena ab ariditate dicta eſt: huius probatio eſtSi manu preſſa ſtrideat. Aut in veſtem candidam ſperſa: nil ſordis relinquat. ¶ Uitrubiusvbi ſuꝑ. Alia eſt arena fofſicia. alia fluuiatica vel marina. Arene foſficie ſūt hec genera: ſcilicꝫ nigra: cana: rubea: carbunculum. Ex his optima erit que in manu cōfricata ſtridorem fecerit. que aūt terroſa eſt: aſꝑitatemnō habet. Item ſi in veſtimentū candiduꝫ coniecta fuerit: ⁊ poſt excuſſa: id nō inquinauerit. nec ibi terra ſubſiderit ydonea erit. Sin aūt nō fuerit arenaria: vnd̓ fodiatur tamen de fluminibꝰ ⁊ ē glarea extrahatur. hec tn̄ īſtructuris odioſa eſt: quia difficile ſicceſſit. Nec onerari ſe ꝯtinenter paries patitur: niſi intermiſſionibꝰ requieſcat. Nec cōcamerationes recipit. Marina vero hecamplius: ⁊ etiā parietes: cū in his tectoria facta fuerītremittentes ſalſuginē eoꝝ diſſoluūtur. Sicceſcūt auteꝫceleriter foſſicie: ⁊ tectoria ꝑmanent: ⁊ cōcamerationespatiūtur: ſed he que ſunt de arenariis recentes. Si em̄exempte diutius iacēt: a ſole ⁊ a luna. ⁊ a brumā coactereſoluūtur ⁊ petroſe fiunt Ita ꝙ in ſtructurā cōiecte cementa cōtinere nō poſſunt ſed labūtur et ruūt oneraqꝫparietū ſuſtinere nō poſſunt. Recētes etiā foſſicie licettam vtiles ſint in ſtructuris: non tn̄ in tectoriis. quia earum pinguedini calx paleaqꝫ cōmixta: ꝓpter vehemētiam non pōt ſine ruinis inareſcere. fluuiatica vero propter macritatem: in tectorio recipit ſoliditateꝫ. ¶ Palladius de agricultura libro .i. Omniū arene geneꝝ precipue melior eſt ruffa. ſequētis meriti cana Terciū locuꝫpoſſidet nigra. Sed foſſilis arena nō inueītur. de fluminibus aūt glarea vel litore colligitur. Marina quidemtardius ſiccatur. Ideoqꝫ nō ꝯtinue. ſꝫ intermiſſis temporibus eſt ꝯſtruenda: ne opus corrumpat onerata. Cameraꝝ quoqꝫ tectoria ſalſo diſſoluit humore. foſſiles āttectoriis ⁊ cameris ac celi ſiccitati vtiles ſūt. Melioreſqꝫ ſi ſtatim cū effoſſe ſunt. miſceātur. quia diutino ſoleaut ymbre. aut brumā vaneſcunt. Fluuiales vero tectoriis ꝯuenire magis poterunt. At ſi vti neceſſe ſit arenamaris: ꝯmodum erit eā pͥus lacuna immergi dulcis humoris: vt aquis ſuauibus eluta: deponat vitiū ſalis.¶ VIII.¶ Iterum de natura et ꝓprietatibus arene.Ex libro de natura rerumRena ſparſa ſuꝑ flamam inextinguibilē extīguit eam. Cur aūt arena flamā vel igneꝫ grecūextinguat: Iam ſuꝑius dictuꝫ eſt. ¶ Pliniusvbi ſupͣ. Arena habet tria genera: vna ſcꝫ foſſicia: cuicalcis debꝫ addi ꝑs quarta. Secūda fluuiatilis aut marina. Tercia vero fit ſi teſte tuſe tercia ꝑs calcis addat̉et melior erit materia. Ab apennino ad padum nō inueītur foſſicia nec marina. Ruinaꝝ vrbis ea maxime cauſa oſtenditur: ꝙ furto calcis ſine ferrumine ſuo cemētaꝯponuntur. Intrita quoqꝫ: quo vetuſtior eo melior. In

anitquaꝝ edum legibꝰ inueītur. Ne trima recentiore.quis vteretur. Ideoqꝫ nulla eoꝝ tectoria fedauerunt rime. Tectoriū quidem qd̓ niſi ter arenato et bis marmorato inductū eſt: non ſatis ſplendoris habet. In greciatectoriis arenaꝝ qd̓ inducturi ſūt. pͥus ī mortario ligneis vectibus ſubigūt. Experimentū marmoratiⁱ eſt ī ſubigēdo: donec rutro nō cohereat. Cōtra in opere albariovt macerati calx ceu glutinū hereat. Macerari vero n̄niſi ex gleba oportet ¶ Areſtotiles in libro d̓ vegetabilibus. Ideo aūt mare ſuper arenas ē. et terra mari ꝓpīqua arenoſa: quia in aqͣ ſiccitas terre obtinuit: durauitqꝫ ſecūdum duratōnem fixionis terre ⁊ exiſtentie aquediuiſitqꝫ lutū ꝑ minutas ꝑtes: et in arenam cōuertit. vtautem etiā quibuſdam campis exiſtat arena: cauſa eſtmora motus ſolis: et elongatō a dulcibus aquis Namquia non habent quod eos a ſole cooperiat: et ab aquadulci remoti ſunt. ſiccauit ſol ꝑtes humiditatis dulcis:remāſitqꝫ quod eſt de genere terre: ꝑſeuerāte ergo ſolodiſcoopto: ſeꝑate ſunt partes luti: factaqꝫ eſt arena.¶ Dyaſcorides. Arena maris que in litore eſt: ſole calefacta: carnes humidas deſiccat. Iteꝫ cocta ſaccellis adcōpeſcendum tumores interaneoꝝ iuuat. ¶. IX.¶ De calce ¶ Iſidorus vbi ſupra.Alx viua dicitur. quia dum tactu frigida ſitoccultum ignem intus habet. vnde ⁊ aqua perfuſa ſtatim latens ignis erūpit: natura eiꝰ mira facit. Nam aquis accenditur quibus ſolet ignis extingui. Oleo extinguitur quo ſolet ignis accendi. vſuseius eſt ſtructuris fabrice neceſſariꝰ. Nam lapis lapidinon poteſt adherere fortiꝰ: niſi calce coniunctꝰ. Et calxquidē e lapide albo ⁊ duro melior eſt ſtructuriſ. Ex moſli vero tincturis vtilis. ¶ Pliniꝰ. Calcem e vario lapide catho cenſoriꝰ improbat. Ex albo ſtretuure melior ēꝙͣ ex duro. Tectoriis vtilior: que ex fiſtuloſo. Ad vtrunqꝫ damnatur ex ſilice. vtilior eſt eadem ex lapide effoſſoꝙͣ ex ripis fluminū collecto. vtilior etiaꝫ e molari eſt. qꝛpinguior natura eiꝰ eſt. Mirūqꝫ illā poſtꝙͣ arſerit: aqͥsaccendi. ¶ Palladius vbi ſupͣ. Calcem albo ſaxo durovel tiburtino aut columbino fluuiali ue ꝯuenit coquereaut rubro: vel ſpōgia: aut poſtremū marmore. Et illa qͥdem que ex ſpiſſo aut duro ſaxo: cōuenit ſtructuris. Exfiſtuloſo aūt vel molliori lapide: cōuenit tectoriis. vtilius quideꝫ ſi in duabus calcis partibꝰ: arene vna miſcetur. In fluuiali vero arena ſi terciā partem crete teſteeaddideris. opeꝝ ſoliditaſ inuicta p̄ſtabitur ¶ Uitrubius vbi ſupͣ. Calx de albo ſaxo aut ſilice coquenda eſt: etque ex ſpiſſo ⁊ duro in ſtructura vtilis erit. Que aūt exfiſtuloſo in tectoriis. E principiis aūt. vt corꝑa cetera.ſic ⁊ ſaxā ſunt temꝑata. Et que plus habent aeris: ſunttenera. que aque: lenta. que terre dura. que ignis: fragiliora. Itaqꝫ ſaxa ſi antequā coquantur contuſa minutemixta arena in ſtructuram cōiiciantur: non ſolideſcuntnec eam cōtinere poterūt. Cum vero in fornacem cōiecta: ⁊ ignis vehementi feruore correpta: pͥſtine ſoliditatis virtutem amiſerūt: tunc exuſtis ⁊ exhauſtis eoꝝ vtribus relinquūtur patentibꝰ ⁊ inanibꝰ foraminibꝰ. Cūergo liquor qui eſt in corꝑe lapidis exhauſtus fuerit etereptus: habueritqꝫ in ſe reſiduū calorem latenteꝫ: intīctus in aqua. penetrate humore in foraminū raritatescōferueſcit et ita refrigeratur: dum ex calcis corꝑe calorem reticit. Ideoqꝫ etiā quo pondere ſaxa in fornacemconiiciūtur: nō poſſunt ad id reſpōdere dum eximūturSed dum expetūtur ꝑmanente ea magnitudīe: excoctoliquore circiter tercia parte ponderis imminuta eſſe inueniūtur. Itaqꝫ cum eoꝝ raritates et foramina patentarene mixtionem in ſe corripiunt. et ſicceſcendo cum cementis coeūt: ac ſtructuraꝝ ſoliditateꝫ efficiūt. Sic ātmateria miſceatur: vt calce extincta: ſi fuerit arena foſſicia: tres partes arene: ⁊ vna calciſ infūdatur. Si aūt