LiberOctauus

A ferro ſanguis humanus ſeſe vlciſcitur. eo nāqꝫ conractum celerius rubigineꝫ trahit. Cū ferro magnes lapis ꝯcordiaꝫ habet: ſola em̄ hec materia vim ab hoc lapide accipit: retinetqꝫ longo temꝑe. Ex eodeꝫ lapide qͥdam architectus alexādrie templū ꝯcamerauit. vnd̓ ineo ſimulacrū de ferro in aere pendere videretur. Ferrūaccenſum niſi duretur ictibus corrūpitur. Rubens nōeſt habile ad tornandū: neqꝫ anteꝙͣ albeſcere incipiat.A ceto vel alumine illitū ferrū fit eri ſimile. ¶ Areſtotiles in libro metheoroꝝ. iii. Ex vaporibꝰ humidiſ ī terra ſpecies nulla dilatatur in percuſſione ſicut ferrum.Eorūqꝫ eſſe eſt: ꝙ quādo coartatur igneitas et lapideitas deliccātur et areſcūt. ¶ Idem in libro. iiii. Quedāſunt igne mollificabilia velut ferrū et cornu. Eritqꝫ ferrum ſic molle ⁊ ſciſſibile. Ferūt aūt a calido liquatū coaculatur infrigidatū. Ip̄mqꝫ oꝑatum liquatur vt humidū fiat itemqꝫ coaguletur. Scoria vero ſubſtat et deorſum datur. Cūqꝫ multotiēs patitur ⁊ mundū fit hoc calibs fit: Minuſqꝫ pondus eſt emūdati. Melius quoqꝫferrū eſt: quod minorē purgationē habet. ¶ LI.¶ Iterum de ferri natura ¶ Plinius li. xxxiiij.Roxime iudicari debent metalla ferri optimovite peſſimoqꝫ inſtrumēto. Siquideꝫ hoc tellurem ſcindimus: ſerimus arbuſta: ponimꝰ pomeria. vltes ſqualore deciſo: ſingulis ānis iuueneſcere cōgimus. Hoc tecta extruimus. ſaxa cedimꝰ. omneſqꝫ adalios vſus ferro vtimur. Sed eodem ad bella cedeſqꝫ etlatrocinia nō ſolum cominꝰ: ſed etiam miſſili volucriqꝫnunc tormētis excuſſo: nūc lacertis: nūc vero pēnato: ꝙͣſceleratiſſimā ingenii humani arbitror fraudeꝫ. Siquidem vt ocius mors ad hominē ꝑueniret: alitem illā fecimus: pennaſqꝫ ferro adiecimus. deniqꝫ in federe ꝙ expulſis regibꝰ populo romano dedit porſenna: nominatim ꝯprehenſum inuenitur: ne ferro niſi in agriculturaquis vteretur. ⁊ cū ſtilo ſcribere intutuꝫ vt vetuſtiſſimiautores ꝓdiderunt ferri metalla vbiqꝫ ꝓpemoduꝫ reperiuntur: Inſula quippe ytalie ilua gignente. minimaqꝫdifficultate agnoſcuntur colore ip̄o terre manifeſto. ſedratio eadeꝫ excoquēdis venis. In capadocia tm̄ queſtōeſt: aque an terre fiat acceptuꝫ quia ꝓfluuio terra certoꝑfuſa: nec aliter ferrū ē fornacibus reddit. Differentiaferri numeroſa eſt: prima eſt in genere terre celi ve. Alicubi vena bonitatē ei p̄ſtat: vt in noricis. Alicubi verofactura vt ſulmone. Alicubi aqua. Quippe cuꝫ in exacuendo oleares cōtes ⁊ aquarie eque differant: Et oleodelicatior acies fiat: Mirūqꝫ eſt cū excoquatur vena:in modū aque ferrum liquari poſtea in ſpongias frāgiMetalloꝝ omniū ferri vena eſt largiſſima. Cantabriemaritima parte: quā occeanus fluit: mons prerupte atus incredibile dictu totus ex hac materia exiſtit. ¶ Exlibro de na. re. Ferrū frigide nature eſt: durū: ſoliduꝫ: etinciſiuū: omnia fortitudīe ſua domat: et a ſe tantū cōſumitur. Suꝑ omnia mētalla corruptelam facilius cōtrahit. ⁊ etiā ꝯnexa corruptione inficit. Rauce ſonat. igneebeſcit et ductile fit. Ex eo fiunt arma diuerſaqꝫ īſtrumenta inciſionibus apta.LII.¶ De calibe et alidena ¶ Ex li. de natura rerū(Alibs eſt genus ferri duriſſimi quod vulgo dicitur aciare vel aciariū. ferrū quidem magis eſtterreſtre ꝙͣ calibs ⁊ ideo ſicciuſ. Calibſ ſuꝑ ferrum abundat in aqueo cōgelato. et tamē calibs magieſt frangibilis ꝙͣ feruꝫ. ſicut glacies frangibilior eſt ꝙͣcornu. Ferrū duplicem habet humiditatem terreſtrē acgroſſam cōuiſcantem ꝑtes ſcabioſas. et hec ꝑ actioneꝫignis euaporat. Alia eſt humiditas aquea ſubtilior. ethec remanet igne agente magis depurata. ⁊ cōdenſataConuerſo modo cōtingit̉ in duplici humiditate vini. etaliaꝝ plurium rerū vnde aūt ferrū eſt ſiccum: inde etiāeſt poroſuꝫ: Et dum tale eſt: nō valet. vt inde fiat inſtru

mentum inciſiuum ſubtilis acuminis. Ideoqꝫ excoquitur in igne: vt abſterſa ſcabioſitate ſua terreſtri: relinqͣtur aque ſubſtantia: que eſt maxime denſa: que cum ductilis ſit ad modū aque: aptabilis eſt inciſioni ⁊ omni figure. denſatur etiā ferrū: et opilatur eiuſ poroſitas peradmixtioē calibis ⁊ ſic habilius fit ad inſtrum̄ta inciſiua. Calibs ſi cōcauatur. et in eius concauitate plūbumponatur: totūqꝫ ponatur in ignem. euaporabit plūbumſed non ita quin relinquatur calibs aliquātulum mollficata. vnde tociens ita fieri poſſꝫ ꝑ additionē alteriusplumbi: ꝙ tandē calibs totam duriciem ſuā amitteret:atqꝫ ita laxabilis in moduꝫ cere fieret. ¶ Iſidorus vbiſupra. Calibs a calibe flumine dicitur. vbi optima ferrum acie temꝑatur. Unde abuſiue materies ip̄a calibidicitur: vt vulnificus calibs. ¶ Ph̓us. Calibs ex ferrariis fit multiſqꝫ tenſionibus induratur: vt virtutē habeat ſuꝑ ferrū. et hoc ferri genere acuūtur acies armorum vt valeāt. Eſt et aliud ferri genus in orientis partibus: quod vulgariter alidena dicitur. Inciſionibꝰ aptum eſt: et fuſile ſicut cuprū vel argentū: et ductile noneſt: ſicut ferrū aliaꝝ mundi ꝑtium ¶ IIII.De ferri et calibis differentiā.Ex libro de uaporibus.¶ Errū itaqꝫ caret vaporibus: Nam terreſtre qͥdem in quibuſdā admiſcetur humido: ita ꝙ calitate agente ex illo terreſtri euaporat humidūillud: ſicut videre cōtingit in vino. At in ferro euaporatio ꝑ actionem ignis nō eſt: ſed potius agente calorein ferro: ſquamoſitas terreſtris īpedit: ne humiduꝫ euaporet: et magis aqueū ſcꝫ calibs remanet. Et qm̄ terreſtritas ex ſua ſiccitate ad poroſitateꝫ facit. ferrū magiꝙͣ calibs poroſū erit. Ideoqꝫ faber ī acumīe cultelli admiſcet cum ferro calibem vt ꝑ calibem in acumine fiatopilatio pͥoroꝝ ferri. ſitqꝫ bonum ad inciſionē. ferri nāqꝫ poroſitas et groſſa terreſtritas eiuſdem impediunt:ne cultellus duci poſſit ad tenuitatem inciſioni aptam.Et tūc quoniā aqueū ductile eſt in omnē formam: Ideocalibs cum ſit magis aqueus: aptatur in acumīe cultelli: vt ꝑ ip̄m ducatur ī tenuitatē inciſioni aptā. Si veroqueritur cur calibs ſit frāgibilior ferro: cum potius videatur ſequi ꝯtrarium. ſi magis eſt aqueus ꝙͣ ferꝝ. Dico ꝙ ſicut glacies frāgibilior ē ꝙͣ cornu: ꝓpter terreſtritatem exiſtentem in cornu: que tendit ad viſcoſitatem:que ſcꝫ viſcoſitas fractioni cōtradicit. ſic terreſtritas q̄eſt in ferro faciens ad viſcoſitatem: magis facit ferruꝫfractioni cōtradicere: ꝙͣ eius principiuꝫ in calibe. Deniqꝫ quēadmodū poſt euaporationē humidi a vino: remanere cōtingit terreſtre humiduꝫ. ita ꝑ actionem calorishumiditate cōſumpta: que conuiſcat in ferro ꝑtes terreſtres et ſcabioſas a ꝑtibus aqueis et coagulatis: remanet calibs in aquea ſubſtātia et congelata: poros habēſſtrictiores ꝙͣ ferrū ꝓpter quod quidem deficit in ſiccō:quod facit amplitudinē pͥoroꝝ in ferro et ī cupro. ⁊ tūcquia calibs eſt magis aqueus: ⁊ aqueū ab aqueo delerivel infici cōtingit: Accidit ꝙ calibs cum plumbo ꝑ calorem agentem. vt ſupͣdictum eſt. plūbum euaporabitEt tamen in euaporatione calibs mollificatus aliquantulum remanet. Totienſqꝫ hoc fieri poteſt: ꝙ calibs totam duriciem amittet: atqꝫ imp̄ſſiones ad modum cererecipiet. Et hoc videlicet ꝓpter hūiditatē. quā accepita plūbo. qd̓ eſt remollitiuū duriciei ſicut videri ꝯtīgit īpaliticis vbi duricies nerui relaxatur ꝑ humiditatē ſinealiqua repletione. que generet ſpaſmum repletionis.CLIIII.De operatione ferri in alchimia¶ Ex libro de aluminibus et ſalibusErrū eſt ex diuiſione martis. natura eiꝰ calidaſicca. ⁊ eſt acetōſum in ſapore vehementis virtutis. expectans ignē et impugnans ip̄m. liq̄fit