Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberSeptimus

vbertati naturali. hec aūt beneficio letantur incendii:ſic tn̄ vrenda diſtingue: vt ad incenſum agꝝ poſt quinquenniū reuertaris. Ita nimiꝝ efficies: vt equaliter .ſ.ſterilis gleba fecunditate contendat. Idē in li. ix.Menſe auguſto vrenda ſūt̉ paſcua: vt altoꝝ fruticuꝫfeſtinatio repͥmatur ad ſtipites: incenſis aridis noualetiꝰ herba ſuccedat.LII.De ſtercoratōe Pliniꝰ vbi ſcꝫ li. xvij.Imi vſum argeus rex excogitaſſe tradit̉ in grecia. diuulgaſſe vero hercules in ytalia: que ſuoregi ſtercucio fauni filio ꝓpter eiꝰ inuentioneꝫtribuit immortalitatem. Uarro dat principatū ex auiariis fimo .ſ. turdoꝝ: qd̓ etiā pabulo boū ſuūqꝫ magnificat: nec alio cibo pingueſcere celeriꝰ aſſeuerat: ꝓximumcolumella facit columbariis: mox gallinariis. fimo natantiū alitū damnato Ceteri autores ꝯſenſu humanaſdapes ad hoc in primis aduocāt. alij ex his p̄ferunt hominū potꝰ in corioꝝ officinis pilo madefacto. Alij perſe aqua iterum largiuſqꝫ etiā ꝙͣ cuꝫ biberint admixta.Quippe plus ibi male domandū eſt. ad virꝰ illudvini homo acceſſerit. Hec ſunt certamina quibꝰ inuicēad tellurem quoqꝫ alendā vtuntur hoīes Alij proximeſpurcicias ſuū laudāt: columella ſolꝰ damnat. Alii cuiꝰcunqꝫ quadrupedis fimū dicūt exitioſum Aliqui verocolumbaꝝ p̄ferunt: ꝓximuꝫ deinde capraꝝ eſt. de hincouiū: deinde boū̄. Nouiſſimuſqꝫ iumentoꝝ. Nuꝑ repererim oleas gaudere maxime cinere e calcariis fornacibꝰ. Uarro p̄ceptis adiicit equino qd̓ leuiſſimū ſit alendi ſegetes. prata vero grauiore: qd̓ ex ordeo fiat: multaſqꝫ gignit herbas. Quidā etiā iumentoꝝ fimū preferunt bubalino ouillūqꝫ caprino. oībus vero aſinoꝝ: qm̄aſini lentiſſime mandūt. Ecōtrario aūt vſus aduerſusvtrūqꝫ ꝓnunciat. Porro inter om̄s ꝯſtat nichil meliuseſſe lupini ſegēte: priuſꝙͣ ſiliquet̉ aratro: vel bidentibuſverſa manipuliſue deſectis circa radices arboꝝ ac vitium obrutis. At vbi ſit pecꝰ: ip̄o culmo. vel etiā filice ſtercorare arbitrātur. Catho. Stercꝰ vnde fiat. ſtramenta: lupinū: paleas: fabalia: ac frōdis iligneas: quernaſqꝫ ex ſegete euellito. Ebulū: cicutā: circum ſalictaherbā aucta vluāqꝫ ea ſubſternito ouibꝰ. frondēqꝫ putridā: vinea ſi macruerit. ſarmenta ſua ꝯburito: itidēinarato. Itemqꝫ vbi ſaturꝰ eris frumentum: oues delectato. Necnō ſatis quibuſdā ip̄is dicit paſci terramSegetem ſtercorāt fruges lupinum: faba: vicia. Sicutecōuerſo cicer: qꝛ vellitur: qꝛ ſalſū eſt: ordeū: fenūgrecum: eruū. hec oīa ſegētē exurūt: om̄ia que vellūturUirgiliꝰ etiā lino ſegētē exuri: auena: papauere arbitratur. Fimeta vero fieri ſub diuo in loco concauo:qui humorē colligat: iubet. ſtramentis intecta: ne ī ſoleareſcant: palo ē robore depacto: ita fore ne innaſcanturhis ſerpentes. Idem in li. xviii. Sunt qui optime ſtercorari putent ſub diuo retibꝰ incluſa pecoꝝ manſione.Ager ſi ſtercoratur alget. Si nimiū ſtercoratuſ fuerit: aduritur Satiuſqꝫ eſt id ſepe: ꝙͣ ſupra modū facerequo calidius ſolum eſt: eo minus addi ſtercoris ratō eſtLIII. De ſtercoratōis tꝑe. Idē in li. xvij.ILurimū vero r̄fert miſcere fimū terre fauonioflante: ac luna ſitiēte. Id aūt pleriqꝫ intelligūtpraue ab ortu fauonii faciendum: ac februariomenſe tm̄: id pleraqꝫ ſata menſibꝰ alijs poſtulēt. Atquocunqꝫ tꝑe fiat. curandū eſt. vt ab occaſu equinoctiali flante vento fiat: luna decreſcente ac ſicca. mirūqꝫ inmodū obſeruatōe tali vbertas augetur. eiuſqꝫ effectꝰ. Palladiꝰ li. i. Menſe februario tꝑatis locis incipiūtprata cuſtodiri: que priꝰ ſi macra ſint: debent ſparſo letamine ſaturari. qd̓ eiiciendū eſt luna creſcente: ꝙͣtoqꝫrecentiꝰ fuerit nutriendis herbis. plus tāto valebit: qd̓a ꝑte fundendū eſt ſuꝑiori: vt eiꝰ ſuccꝰ totū poſſit ela

bi. Idem in libro. x. Porro in menſe ſeptēbri circa eqnoctiū ſtercorandi ſunt agri: ſed in colle ſpiſſiꝰ. In campo rariꝰ: letamina diſponenda ſunt luna minuitur.que res videlicet ſi obſeruet̉ herbis officiet: vni iugeroaſſerit columella ſufficere ſtercoris carpēta. xxiiii. in plano vero. xviii. Sed idem cumuli tot diſſipandi ſūt: quotea die exarari potuerīt: ne .ſ. exiccata ſtercora nil ꝓſint.Eiiciunt quidem let amina ettā qualibet hyemis parteſi eiici potuerint in ſuo tꝑe. Itaqꝫ anteꝙͣ ſerat̉ puluis ſtercoris more ſeminis agꝝ ꝓiici debet ſpargiterraqꝫ ſarculis ꝑmiſceri. nec ꝓdeſt vno tꝑe nimiū ſtercorare: ſed frequenter ac modice. Ager aquoſus ſtercoris requirit plꝰ: ſiccꝰ vero minꝰ. At ſi letaminis copia abundat: hoc etiā ſtercore optime cedat: vt ſabuloſis locis ſꝑgas cretā .i. argillā. cretoſis aūt ac nimiumſpiſſis ſabulonem. hoc ſegetibus ꝓficit: vineas pulcerrimas reddit. naꝫ letamen in vineis ſaporem viuiviciare ꝯſueuit. Idem in li. xi. Menſe aūt octobri ſiſuꝑpetit intermiſſo fimo ſunt oliuēta ſtercoranda locismaxime frigidis IIIII.Ie aratōe Plinius libro. xviij.F N arando ſeruandū eſt cathonis oraculuꝫ: qd̓eſt bene colere: bene arare agꝝ lutoſam terrāne tangito. vi om̄ia arato: priuſꝙͣ ares ꝓſcindito: hoc vtilitatē habet: qꝛ inuerſo ceſpite necant̉ herbarum radices. boues aratris ꝙͣ artiſſime iungēdi ſuntvt capitibꝰ ſublatis arent: ſic enī colla minime contundunt. Et ſi quideꝫ inter arbores aut vites aretur fiſcellis capiſtrati incedāt. ne germinū tenera p̄cerpant. omne aruū debet ſubigi rectis ſulcis: mox obliquis. Incollibꝰ aratur trāſuerſo tm̄ monte. Sed modo in ſuꝑiora: modo in inferiora roſtrante vomere: tantūqꝫ laboriſeſt hoīm: vt etiā boū vice fungātur. ſine aīalibꝰ hiſmontane gentes arant ſarculis. Arator niſi incuruus:p̄uaricatur. purget vomerē ſubinde ſtimulꝰ cuſpidatuſrulla. ſcanna inter duos ſulcos cruda ne relinquantūglebe ne exultent. Palladiꝰ li. i. Qui arādo crudumſoluꝫ inter ſulcos relinquit: fructibꝰ ſuis derogat terre vber infamat. Idē in li. ii. Boues ad arandū melius collo ꝙͣ capite iungūtur: quos vbi ad menſurā venerint arator retineat: iugū quoqꝫ ꝓtollat: vt eoruꝫ collarefrigerent̉. Sulcꝰ enī in aratōe longior ꝙͣ. cxx. pedum debet eſſe. Seruandū eſt aūt ne inter ſulcos terra ūemota relinquatur: ſed glebe om̄s dolabris diſſipenturEqualiter vero terrā cognoſcis eſſe motā: ſi trāſuerſaꝫ ſulcos multos equaliter partitā ꝓſpexeris vt intelligatur vtro vomer ierit: que res ſepiꝰ facta bubulcosab hac remouebit negligentia. Obſeruandū eſt ne aretur ager lutoſus. aut qd̓ ſepe fit poſt longas ficcitatesimbre leui ꝑfuſus. Naꝫ in terra lutoſa tractat̉: in primordio fertur poſſe tractari toto anno. Que aūt ſupra leuiter infuſa eſt: ac ſubter ſicca: ſi tunc aretur pertrienniū fieri ſteriliſ aſſeritur. Ideoqꝫ mediocriter infuſus ager: vt nec lutoſus: nec aridus ſit: p̄ſcindi debet: ſicollis trāſuerſus eſt latera ſulcari debet. forma tucẜuandā eſt ſemē acceꝑit.¶IV.De tꝑibus arandi. Plinius vbi ſupra.Epidioribꝰ locis a bruma p̄ſcindi debent arua frigidioribꝰ ab equinoctio verno. Maturiuſaūt ficca regione ꝙͣ humida maturiꝰ denſa terra ꝙͣ ſoluta. pingui macra. vbi ſicce graueſ ſūt eſtates. Terra cretoſa gracilis vtiliꝰ in ſolſtitiū autumni equinoctiū aratur: vbi vero leues ſunt eſtꝰ ac frequetes imbres: pingue herboſumqꝫ ſolū: ibi meliꝰ caloribꝰAltū graue ſolum etiā hyeme vomeri placet. Tenuevalde aridū paulo ante ſationis tempꝰ. Quidā ab eqͥnoctio veruo ꝓſcindi volunt: qd̓qꝫ vere ſemel aratū eſtMalladiꝰ li. iii. Menſe februario locis tepidis. aut ſitempꝰ clemens ſiccū fuerit. colles pingues proſcindi