LiberSeptimus

tenere ſententias. p̄ſentia dn̄i ꝓfectus eſt agri. Generaqīm ſurculoꝝ vel frugū p̄clara: ſed terris tuis exꝑta cōmitte. In nouo enī genere ſeminū ante exꝑimentu noneſt tota ſpes ponenda. locis humidis ſemina citiꝰ ꝙͣ ſiccis degenerāt. opeꝝ ratio vnū modū tenere nō poteſt ītanta diuerſitate terraꝝ. Et ideo ſoli ⁊ ꝓuincie cōſuetudo ꝯſiderāda eſt: ſiue in ſurculis: ſiue ī genere omniūſatoꝝ. Que florent: cōſtat nō eſſe tangenda viribꝰ agreſtibus. Officia maxime iuuenū ꝯgruunt: imꝑia ſenioꝝIn agro ꝑiclitantur interiora: niſi colant̉ extrema. Neceſſitas feriis caret. fecundior eſt culta exiguitas. ꝙͣ manitudo neglecta. Terre altitudinē cum fecūditate: ſedad frumēta duobꝰ pedibꝰ explora. qͣtuor vero ſi arbuſtavel vites. Si tibi ager eſt ſiluis inutilibus tectus. Itaeū diuide: vt loca pinguia puras reddas nouales. Locaſterilia ſiluis fecta eſſe patiaris: quia illa naturali ubertate reſpondent. hec beneficio letantur incēdii. lupinꝰ ⁊vicia ꝑabularis ſi virides ſuccidātur: ⁊ ſtatim ſupra ſectas eaꝝ radices arentur. ſtercoris ſimilitudine agrosfecundāt: qui ſi ex ſe aruerint anteꝙͣ proſcindas: ex histerre ſuccꝰ aufertur. Ager aquoſus pluſ ſtercoris q̄ritſiccꝰ minus. Si neceſſitas cogat de ſalſa terra ſperarealiquid: poſt autumnū plantāda eſt vel cōſerēda: vt malicia eiꝰ hibernis imbribus elauetur. Aliqͥd ⁊ terre velarene fluuialis ſubiiciendū eſt: ſi illis virgulta commit¶ XLIX.ius.Iterum de quibuſdam documentis artisruſtice. ¶ Plinius vbi ſupra.Unc etiā aruoꝝ culture rationē tractare volumus: non modo vulgari: qn̄quidem qui eā diligentiꝰ tractauere: quibuſuis oratoribus potiꝰꝙͣ agricolis ſcripſiſſe poſſunt videri. principiū quoqꝫ acathone ſumemꝰ. Prediū inquit ne cupide emās. ⁊ ī reruſtica oꝑi nō parcas. Idē catho interrogatꝰ quis eēt:queſtꝰ certiſſimꝰ: reſpōdit. Si bene paſcas. qui ꝓximuſſit. At bene ſumma oīm in hac ſpectāda fuit: vt fructꝰis maxīe ꝓbaretur: qui minimo impēdio ꝯſtaturuſ eſſethoc ex locoꝝ occaſione aliter alibi decernitur. eodē ꝑtinet: ꝙ agricolā vendicem eſſe oportere dixit. funduꝫ inadoleſcentia conſerendū ſine cōtactōe. edificandū nonniſi agro cōſito. ⁊ eū qui bene habitet. ſepiꝰ ventitare īagrū. frontemqꝫ dn̄i plꝰ ꝓdeſſe ꝙͣ occipitiū nō mentiūt̉Modꝰ aūt hic ꝓbatur: vt nec fundꝰ villam querat: necvilla fundū. dicere quoqꝫ cōuenit vt nec iuxta paludesponendū eſſe: nec aduerſo amne: ꝙͣꝙͣ homerꝰ omnino eflumine ſemꝑ ante lucanas aurās inſalubres tradiditveriſſime: in eſtuoſis locis ſpectare debet ſeptentrionēIn frigidis vero meridiē. In tꝑatis exortū equinoctialem. Ip̄iꝰ agri bonitas. quibuſ argumentis iudicandaſit: ꝙͣꝙͣ de optime terre genere diſſerendo: qd̓ dictuꝫ eſtſufficere poſſit. etiā tn̄ traditas notas ſubſignauimus:Cathonis maxime verbis. ebulū. vel prunus ſilueſtrisvel rubus bulbꝰ minutꝰ. trifoliū. herba pratenſis. q̄rcꝰſilueſtris. maluſqꝫ frumentarii ſoli note. Iteꝫ nigra terra cinerei coloris. Om̄is creta coquit niſi ꝑmacra. Sabulū etiā niſi id ꝑtenue ⁊ multo campeſtribꝰ magis ꝙͣcliuoſis reſpondet eadē. Agri modū in primis ẜuandūantiqui putauere. Ita quippe cenſebāt. Satius eſſe minus ſerere. ac melius arare. qua in ſententia virgiliumquoqꝫ video fuiſſe. vna fuit antiquoꝝ vox. Temerariū⁊ fortaſſe eſtimetur penitꝰ incredibile. nichil minꝰ expedire: ꝙͣ agꝝ optime colere. Nā bene quidē colere neceſſariū eſt. optime vero damnoſum. p̄terꝙͣ ſobole ſua colono. aut paſcēdis. Alioquin colente dn̄o. aliqͣs meſſescolligere nō expedit: ſi computetur impendiū oꝑe. ne temere oliuā. nec quaſdā terras diligenter colere: ſicut inſicilia tradūt. Itaqꝫ decipi aduenas dicunt. Inde reliqua ꝓſequamur oraculo. Nequā eſſe agricolā. quiſquiſemeret qd̓ ei p̄ſtare fundꝰ poſſet. Malūqꝫ patremfami

lias eſſe. quiſqꝫ interdiu domi faceret: qd̓ noctu poſſet.niſi tm̄ in celi tempeſtate. peiorem quoqꝫ qͥ ꝓfeſtis diebus ageret. qd̓ feriatis deberet. peſſimū vero qͥ ſerenodie potiꝰ oꝑaretur ſub domi tecto: ꝙͣ in agro. frutectaoptime tollunt̉ igne: filix biennio morit̉: ſi frondē agerenō patiaris. id efficaciſſime ꝯtingit germinātis ramisbaculo decuſſis. Succꝰ enī ex ip̄a defluens necat radices. Aiūt ⁊ circa ſolſtitiū auulſas nō renaſci. nec arundine ſectas aut exaratas vomeri arundine impoſita p̄cipiunt. Iuncoſus ager verti pala debet. At in ſaxoſoqidentibꝰ. humidiorem agꝝ vtiliſſimū eſt foſſione cōcidi atqꝫ ſiccari. foſſas vero retuſis locis aꝑtas relinquiIn ſolutiori terra ſepibꝰ firmari. Extirpade ſilue ratiouem ꝓdidit democritus. lupini flore in ſucco cicute vno¶ L.die macerato. ſparſiſqꝫ radicibꝰ.De multiplici cultura terre. ¶ Iſidorꝰ li. xvij.Ultura eſt qua frumenta vel vina querunturex terra magno labore .ſ. ab incolendo ſic vocata. diuitie ſiquidē antiquoꝝ in his duobꝰ erāt.videlicet bene paſcere: ⁊ bene arare. Cultura quidemagri multiplex eſt .ſ. cinis ſiue ſtipularū incenſio. ſtercoratio. intermiſſio. aratio. occatio. runcatio. Cinis eſt incendiū ꝑ qd̓ ager inutilem humorem exudat ¶ Aratiodicta eſt: qꝛ de ere priꝰ terre culturā exercebant. anteꝙͣferri fuiſſet vſus reꝑtus. Duplex autē eſt aratio .ſ. vernalis ⁊ autumnalis. Intermiſſio eſt qua alternis annisvacuꝰ ager vires reſumit. ¶ Stercoratio eſt letaminisaſperſio. Stercꝰ aūt vocatur. vel qꝛ ſternitur in agris.vel qꝛ extergi oporteat: quidqͥd ſordidū ī ciuitate redūdat. Idem ⁊ fimꝰ eſt qui ꝑ agros iacitur ⁊ dictꝰ fimusqꝛ fiat mus .i. ſtercꝰ. qd̓ vulgo letamē vocatur eo ꝙ ſuonutrimento leta faciat germina r̄ddatqꝫ arua pinguia⁊ fecunda ¶ Occatio cū ruſtici ſatione facta: bobus dimiſſis: grandes glebas cedunt: ac ligonibꝰ frangūt Etdicta eſt occatio: quaſi obcecatio: eo ꝙ operiat ſemina.Occare igitur eſt oꝑire terra ſemina: vites vel arboreſRuncare eſt a terra herbas vellere. Nā rus terra eſtSulcꝰ a ſole vocatꝰ eſt: eo ꝙ proſciſſus ſolem capiat.Et ꝓſciſſio eſt aratio prima: cū adhuc durꝰ ager eſt.Satio dicta: quaſi ſatoꝝ actio. Serere aūt vocatumeſt: qꝛ hoc ſereno celo faciendū eſt: nō ꝑ imbres. ¶ Plinius li. xviii. In egipto nilus vice coloni fungens: incipit euagari e ſolſtitio: aut noua luna: at primo quidemlente: deinde vehementiꝰ: ꝙͣdiu ſol eſt in leone Mox iuvirginem trāſgreſſo pigreſcit. atqꝫ ī libra reſidet: ſi duodecim cubitos nō exceſſerit: certa eſt fames: nec minꝰſi. xvi. exupauerit: tanto em̄ tardiꝰ decidit: ꝙͣto abundātius creuit: ⁊ ſementē arcet. vulgo credebat̉ ab eius deceſſu ſerere ſolitos: mox impellere ſues veſtigiis ſemina deprimentes. ⁊ hoc quidem in madido ſolo antiquitus factitatū credo. Nunc aūt inarari certū eſt: abiectapriꝰ ſemina in limo digreſſi amnis: hoc eſt in nouembrimenſe incipiente: poſtea pauci runcant. ¶ LI.¶ De agri cineratione. ¶ Actor.Ineratio igitur. vt dictuꝫ eſt. incenſio eſt ſtipuyſidoꝝ. Nā vt etiā ſuꝑius dictū eſt iuxta plinilaꝝ ꝑ quā ager inutilem humorem exudat ẜmum: humidiorem agꝝ ſiccari eſt vtiliſſimū. ¶ Pliniꝰ li.xvii. Cineris vſus adeo placet trāſpadanis: vt antēponunt eū fimo iumētoꝝ: qd̓ qꝛ leuiſſimū eſt: ob id exurūtvtroqꝫ tn̄ ꝑiter nō vtuntur in eodem aruo. nec in arbuſtis cinere: nec ad quaſdaꝫ fruges. Sūt etiā qui puluore vuas ali iudicent. pubeſcenteſqꝫ puluerent. ac viciūarborūqꝫ radicibꝰ aſꝑgant: qd̓ narbonenſi ꝓuincie certum eſt: ⁊ vindemias citiꝰ ſic eo coqui: qꝛ plꝰ ibi puluisꝙͣ ſol cōfert ¶ Palladiꝰ vbi ſupra. Ut aūt ſuꝑius dictūeſt ager inutilibꝰ ſiluis tectꝰ diuidendꝰ eſt. Nam locapinguia ſunt in puras nouales redigenda. Locaqꝫ ſterilia ſiluis tecta eſſe patienda. Nā illa quidem rn̄dent