LiberSeptimus

quiſqꝫ timens. hoc igitur vnū meditare lucilli. ne mortis nomen reformides. effice illam tibi cogitationemulta familiarē. vt ſi ita tuleris. poſſis illi ⁊ obuiā exire. Sed nobis ignorātibꝰ naturā reꝝ oīa terribilia ſūtquoꝝ metū raritas auget. Leuius enī accidunt familiaria. nā in iuſolito formido maior eſt. Cur aūt nobis qͥcꝙͣ inſolitū eſt: qꝛ nō ratōe: ſed oculis comp̄hendimꝰ neccogitamꝰ qͥd illa facere poſſit: ſed tm̄ qͥd fecerit. Bamꝰitaqꝫ penas hmōi negligentie tanꝙͣ nouis territi: cū illa n̄ ſint noua: ſed inſolita. Cunqꝫ timendi cauſa ſint neſcire. nō eſt tanti ſcire: ne timeas.¶ XI.De terre fecunditate.¶ Ex libro de naturis reruꝫ.Erra quidem. vt dictū eſt ſupra. fecunda eſt: ⁊oīm nutritiua. in ſe quoqꝫ ꝯtinet metalla p̄cioſa. ſuꝑ om̄ia elementa paſſibilis ⁊ mutabilis: ⁊petroſa quidem frigida eſt ⁊ ficca. pinguis ⁊ craſſa calida eſt ⁊ humida. Lutea vero frigida ⁊ humida. ¶ Plinius vbi ſupra. Hec quidē .i. terra p̄ ceteris elementiseſt benigna mitis ⁊ indulgens. ⁊ mortaliū vſibꝰ ſemperancilla. multa generat coacta. ſponte quoqꝫ fundit multa. ſuccos odores colores atqꝫ ſapores ⁊ ſimilia: bonaqꝫ fide creditū fenꝰ reddit. qd̓ cauſa noſtri alit. Sed vtveꝝ fatear: qd̓ ip̄a nobis maloꝝ genuit remediū. nos illud vite facimꝰ venenū ¶ Adelardus ad nepotem. Atinquis cū terre ſuꝑficies plana primū ⁊ immobilis ſit:quid eſt qd̓ inde mouetur: et ſurgit ac creſcit: et ramosextendit. Nempe cū aliquid terre ſubtiliter cribratumin teſteo vel eueo vaſe reponas: de hinc acceſſione tempoꝝ herbas inde reſurgere videas: cui hoc niſi miraculo diuine voluntatis mirabili effectui imponas. voluntas inꝙͣ creatoris eſt: vt a terra naſcātur herbe ſed commixta: ita ꝙ in ſingulis ꝑticulis ſuis q̄ ſenſui ſubiacēt:om̄ia quattuor elementa cū eoꝝ qualitatibꝰ continent.Nā quattuor illa in om̄ibꝰ ſunt ꝑmixta Cū ergo ī hocterreo corꝑe qd̓ dicitur terra licꝫ ſubtiliter puluerizatoquattuor ſunt cauſe neceſſariū qd̓dam compoſitū indeſurgit .ſ. herba. terreū maxime. aquaticū paꝝ. aereū minus. igneū minime. ꝑ terra vtiqꝫ coherens: ꝑ aquā diffundens: per aerem ⁊ ignem ſurgens. Sed hec pleniusinfra exponentur: vbi de generatione herbarum ſuo loco dicetur.XII.De diuerſis generibus terre¶ Plinius li. xvij.Um aūt diuerſe ſunt ſpecies terre: terraꝫ amaram ſiue macrā ſi quis ꝓbare velit. demōſtrāteā atre ⁊ degeneres herbe. frigidā vero retorride nata: vliginoſam triſtia: rubricā oculi: argilloſaꝫ oꝑidifficillimā. que raſtros ⁊ vomeres ingentibus glebisonerat. ꝙͣꝙͣ aliqn̄ nō qd̓ oꝑi: hoc ⁊ fructibꝰ ſit aduerſuꝫItem ecōtrario cinericiā: ⁊ ſabulū albū. Nā ſterilis: dēſa: callo facile dep̄henditur: vel vno cuſpidis ictu. Catho breuiter ac ſuo more determinat vicia terre Terrāinquit carioſam caue: neue plauſtro: neue pecore impellas. Ecce hanc tantopere reformidat: vt pene veſtigusetiā interdicat. Redeamꝰ ad ligni cariē: ⁊ inuenimuſ illa. que intm̄ abhominātur. viciā terre .ſ. aride. fiſtuloſeſcabre. caneſcentes. exeſe. pumicoſe. plꝰ dixit vna ſignificatione: ꝙͣ poſſit vlla copia ẜmonis enarrari. Eſt eniꝫinterp̄tatione vicioꝝ quadā non etate: que nulla intelligi poteſt in ea. Sꝫ natura ſua anꝰ terra: ideoqꝫ ad oīainfecunda ⁊ imbecilla Idem agꝝ optimū iudicat ad radicem montiū: planicie in meridiē excurrente: qui eſt ſitus totiꝰ ytalie. Terrā vero tenerā: que vocetur pulla:erit hec optima ⁊ oꝑi ꝯgrua alias ſatiua. Nā intelligere libeat: dictā mira ſignificatōe tenerā. Et quidqͥd aptari debet: in hoc vocabulo inuenietur. Illa vbertatistꝑate: illa mollis: faciliſqꝫ culture: nec mādida: nec ſitiens. Illa poſt vomeres niteſcens: qualē fons ingenioꝝ

homerꝰ in armis ab eo dixit celatā. Addiditqꝫ miraculum increſcentis: ꝙͣuis in auro fieret: illa quā recentemexquirunt imꝓbe alites vomerē comitāteſ: coruiqꝫ aratoris veſtigia ip̄a rodentes. Cicero lux altera doctrinarum: meliora inquit vnguēta ſunt: que terrā ꝙͣ q̄ crocūſapiunt. hoc euī maluit dixiſſe: ꝙͣ redolent. ita eſt ꝓfectoilla enī erit optima q̄ vnguenta ſapiet. Ꝙ ſi admonendi ſumꝰ. qualis odor terre ſit. ille qui queritur. ſepe contingit etiaꝫ illa quieſcente ſub occaſu ſolis: in quo lococeleſtis arcꝰ capita ſua deiecerit. Et cū a ſiccitate cōtinua imbre immaduerit. tūc illū ſuū halitū diuinū ex ſole conceptuꝫ emittit. cui comꝑari ſuauitas nulla poſſit.Is eſſe odor in cōmota debebit reptuſqꝫ nemine falletac de terre odore optime iudicabit. Talis fere in noualibꝰ eſt terra ceſa vetere ſilua q̄ ꝯſenſu laudatur XCIIDe ratione agriculture ¶ Richardus deſancto victore in libro exceptionum.Orro agricultura circa quattuor ſpecies exercetur in terra .ſ. aruū. paſcuū. conſitū. floriduꝫ.Aruū .i. ager qui deputatur ſationibꝰ. Conſitum vero nemoribꝰ: vt ſunt pomeria. vineta: ⁊ oliueta.Paſcuū cōſiſtit in paſcuis. vt prata. Floridū in floridiſvt roſaria ⁊ orti. Tuliꝰ in libro de ſenectute. Ueniamigitur ad voluptates agricolaꝝ: quibuſ ego incredibiliter delector: q̄ nec vlla impediunt̉ ſenectute. ⁊ michi adſapientis vita ꝓxime vidētur accedere. habent enī ratōnem cū terra. que nuſꝙͣ recuſat impium: nec vnꝙͣ ſinevſura reddit qd̓ accepit: agroqꝫ ornato ⁊ bene culto nichil poteſt eſſe vberiꝰ: nec ſpecie ornatius. ¶ Ideꝫ in libro officioꝝ primo. Omniū aūt reꝝ ex quibꝰ acquirit̉aliqͥd. nichil eſt agricultura meliꝰ. nichil vberiuſ. nichildulcius. nichil homini libero digniꝰ ¶ Auguſtinꝰ ſuꝑgeneſim li. viii. Quid enim maiꝰ aut mirabilius ſpectaculū eſt. aut magis cū natura reꝝ humana ratio qd̓ammodo loqui poteſt: quā cū cōpoſitis ſeminibꝰ. plantatiſſurculis. trāſlatis arbuſtulis. inſitis malleolis. tanꝙͣ interrogetur queqꝫ vis radicis ⁊ germinis qͥd poſſit. qͥdve nō poſſit: vnde poſſit: vnde nō poſſit. quid in ea nonvaleat neruoꝝ inuiſibilis interioꝝ potentia. Quid extrinſecꝰ adhibita diligētia: ⁊ in ip̄a ꝯſideratōe ꝑſpicereqꝛ neqꝫ qui plantat eſt aliquid. neqꝫ qui rigat: ſed deusqui incrementū dat. Nā ⁊ illud oꝑis: qd̓ accedit extrinſecꝰ: ꝑ iſtū accedit: quē nichilominꝰ creauit: ⁊ quē regit⁊ quē ordinat inuiſibilis deꝰ.¶ XIIII.De ipſius apud antiquos veneratione.¶ Plinius li. xviij.Ruoꝝ ſacerdotes romulꝰ primꝰ inſtituit. ſeqꝫduodecimū inter illos fratrem appellauit. Numa inſtituit deos fruge colere: ⁊ mola ſalſa ſupplicare. ⁊ vt autor eſt hemina. far torrere. quoniā toſtucibo ſalubriꝰ eſſet. id vno modo cōſecutū. ſtatuendo nonniſi toſtū ad rem diuinā puꝝ eſſe. Is ⁊ fortunc calue inſtituit farris torrendi ferias. Et agroꝝ terminis equereligioſas. hos enim deos tunc maxime nouerāt. Seiāſcꝫ a ſerendo. Et ſegeſtā a ſegētibꝰ appellabāt quaꝝ ſimulacra in cyrco videmꝰ. Nec deguſtabāt quidem fruges nouas aut vina anteꝙͣ ſacerdotes primitias libaſſent. Agꝝ male colere cenſoriū ꝓbruꝫ iudicabatur. Etvt refert catho. quē viꝝ bonū colonū dixiſſent: ampliſſime laudaſſe eſtimabāt: hinc etiā locupletes dicebāt. loqͥhoc eſt agris plenos. Cautū quoqꝫ beniuolentia leguꝫeſt: ne boueꝫ priꝰ ꝙͣ ouē nominaret: qui mulctā indicerꝫfrugem quidem aratro queſitā furtim nocte pauiſſe etſecuiſſe. puberi duodecim tabulis erat capitale. ſuſpenſumqꝫ cereri grauiꝰ: ꝙͣ homicidio conuictū iubebāt necari. Impubem vero p̄toris arbitratu verberari: noxāve: duplionē ve decerni. Iā vero diſtinctio ciuitatis ip̄ius honoſqꝫ nō erat aliunde. Ruſtice tribꝰ eoꝝ qui haherent rura: laudatiſſima. Urbane fere in qͣs tranſferri