Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberSeptimus

magnū eas interſecans ingreditur .ſ. qd̓ mediterraneūdicitur: quaꝓpter ſi in duas ꝑtes orientis occidentisorbem diuidas. aſia erit in vna. in altera vero europa affrica. Guilhermꝰ de conchis. Due igitur parteſterre. vt dictū eſt. tꝑate ſunt. atqꝫ habitatōes patiētesvna circa torridā zonā. altera vltra: vnā tm̄ ab hominibus inhabitari credimꝰ: nec tn̄ totā. Noſtra ergo habitatio ab oriente vſqꝫ ad occidentē. A meridie ad ſeꝑtentrionem extenditur: que ꝙͣuis tꝑata dicatur: tn̄equaliter in oībus ꝑtibus: pars enī torride zone ꝓpinquior: vt libia: ethiopia: eſt calida ficca. Uicina frigide: frigida humida. Occidētalis frigida ſicca. Media vero ꝑs: eqͣliter tꝑata. Hec in tres ꝑtes diuiſa eſt.aſiā: affricā: europa. Incipit aūt aſia ab oriente extenditurqꝫ lateraliter hinc vſqꝫ ad ſeptētrionem: illinc vſqꝫ ad torridā zonā terminaturqꝫ ab occidente tanaynelo. mediāqꝫ ꝑtem noſtre habitabilis obtinet. Affricam vero terminat ab oriente nylus: a meridie torrida:a ſeptentrione mediterraneuꝫ mare: ab occidente mareathlanticū. Europā vero ab oriēte tanays terminat aboccidente mare gaditanū. a meridie mediterraneū mare. a ſeptentrione frigida zona. hec noſtra habitabilis:aliqn̄ extremitas: aliqn̄ ꝑs illiꝰ ſubnota. XVIII.De locis conuenientioribus habitationi humane. Auicenna in primo canone.Ocoꝝ aūt habitabiliū diſpoſitōes in corꝑibꝰdiuerſificātur cauſa altitudinū ꝓfunditatumIin ip̄is: cauſa diſpoſitōis eoꝝ in eis vicinātur. hoc ex montibꝰ cauſa diſpoſitionū terre ip̄iusvt ſi lutoſa eſt vel ſcenoſa. vel ſi eſt in ea virtꝰ minere:etiā diſpoſitōis multitudinis aquaꝝ vel paucitatis: vl̓etiā diſpoſitōis eoꝝ vicinātur eis. ſicut arboꝝ: mineraꝝ aut foueaꝝ: cadaueꝝ: montiū quoqꝫ ac marium: etetiā ex ventis eaꝝ. Om̄is quidē aer qui cito infrigidatur occidit ſol cito calefit qn̄ ſol oritur ſubtilis eſt.Qui vero ꝯtrariꝰ huic: ecōtra ſe habet: om̄ibꝰ aūt aeribus deterior eſt ille qui cor ꝯſtringit ac aeris attractionem anguſtat: loca habitabilia calida capillos nigrificant criſpant: ac digeſtiuā debilitant: cunqꝫ in eiſ maxima r̄ſolutio fuerit: minuetur humiditas: cito venit ſenium: ſicut in terra nigroꝝ .i. ethiopū. Ibi nanqꝫ morātibus aduenit ſeniuꝫ in annis. xxx. eoꝝ corda timidaſunt: eo ſpūs multū reſoluitur. p̄terea corꝑa illic morantiū leuia ſunt. In locis aūt frigidis morantes: ſuntfortiores audacie maioris: ac melius digerentes. Etſi humidi fuerint: erunt groſſi carnoſi albi: quoꝝ vene ꝓfunde: iuncture occulte. In locis humidiſ habitātes pulcras habent facies: cutes lenes. Cunqꝫ exercitantur cito aduenit eis laxitas: hoꝝ eſtas multūlefit: nec hyems multū infrigidatur: his adueniūt ventres .i. fluxꝰ ventris. multꝰ ſanguinis exitꝰ: ex mēſtruis: emorroydibꝰ: vlcera putrida: multiplicat̉ in eiſepylenſia frequenter. In locis ſiccis morantiū exiccantur cōplexiones ip̄oꝝ obfuſcātur cuteſ. hoꝝ eſtas valde calida eſt hyems valde frigida. In locis altis homines ſunt ſani: fortes laboris multū patientes: diuviuunt. In ꝓfundis aūt morantes in vaporoſitate multa ſunt: epatis debilitate Aquis abundāt frigidiſſed ꝓprie ſi ſtantes fuerint: eoꝝ aeres mali ſunt: In locis petroſis diſcooptis morantiū aeres in eſtate multum calidi ſunt: hyeme frigidi valde. hoꝝ corꝑa duraſunt ſolida multoꝝ capilloꝝ: iuncture manifeſte.vincitqꝫ in eis ſiccitas: ſunt aūt multū vigilātes: morum maloꝝ ſuꝑbi atqꝫ inobedientes. In bellis forteſIn artibꝰ ſolertes acuti. In locis montuoſis terra frigida montiū ratione ventoſa. dūqꝫ nix ibi morat̉ boni in eis venti generātur. aūt reſoluitur: ſi monteshabent: qui ventos ꝓhibeant: vaporoſi fiunt. locoꝝ marinoꝝ tꝑantur frigiditas caliditas ꝓpter inobedienti

am humiditatis ſue ad patiendū recipiendū id qd̓penetrat. In humiditate vero ſiccitate ꝓculdubio adhumiditatē declināt. Et ſi ſeptentrionalia fuerint: erūtmaris vicinitas: habitatōis ꝓfunditas magis in eistꝑate. Si vero meridionalia calida: erit econtrario. itaqꝫ qui loca eligit habitabilia cognoſcere debet terre diſpōſitōeꝫ: et aquaꝝ: et ventoꝝ: et hoīm ibi cōmorantiū:ſitqꝫ magis ſolicitꝰ: vt orientales venti ſtructuras vrl̓vel domꝰ ingredi valeāt: et vt ſol vbiqꝫ intrare queat:qm̄ ip̄e eſt: qui aera rectificat. Sed et ciuitas aquarumdulciū mobiliū currentiū: multaꝝ et mundaꝝ: eſtatecalefiūt: et hyeme infrigident̉: diuerſe ab eis occultāt̉ XIX.eſt res ꝯueniens et adiutoriū p̄bens.Se inſulis et nominibus earum.Iſidorus ex li. xiiij.Nſule dicte ſunt: eo ī ſalo ſint .i. in mari. Exhis notiſſime quedā et maxime. quas plurimiveteꝝ ſolerti ſtudio indagauerūt. notande ſūt.vt in occeano britania interfuſo mari orbe toto diuiſaa vocabulo ſue gentis cognominata. Thanathos etiāfreto gallico a britānia vado tenui ſeꝑata. frumētariiſcopiis gleba vberi referta. Thile quoqꝫ vltima occeani inſula: inter ſeptentrionalem et occidentalē plagaꝫvltra britāniam ſita. Sunt ibi et orcades. xxxiii. inſulevidelicet vltra britāniam poſite. quaꝝ. xx. deſerte ſuntxiii. incoluntur Ibiqꝫ ſcōtia et hybernia: britānie ꝓxima: inſula ſpacio terraꝝ anguſtior: ſꝫ ſitu fecūdior. hecab affrica in boreā porrigitur. Cuiꝰ ꝑtes priores hiberiam et cantabricū occeanū intendūt. vnde et hiberniadicta. Scotia aūt a ſcotoꝝ gentibus colit̉ appellataillic nullus anguis. auis rara. apis nulla: adeo vt aduectos inde pulueres ſeu lapillos: ſi quis aliubi ſparſeritinter aluearia examina fauos deſerant. Et gadis: quedirimit europā ab affrica. Sunt et ibidem fortunategorgondes: et eſperiduꝫ: cryſe: et argyre: et taprobanaſubiacens indie. Sūt in mari magno .i. mediterraneoalie inſule cōſtitute videlicet. cyprꝰ. cretos. abidos. choos. cyclades. in numero. liii. Eolie inſule ſicilie nouēſunt. ſicilia ſardina et corſice. eboſus. et baliares inſuleOm̄ibꝰ aūt inſulis cōmune eſt vt ꝓmineāt. vnde eaꝝloca dicūtur ꝓmontoria. Actor. Porro de inſulis acſupradictis tribꝰ ꝑtibꝰ orbis pleniꝰ deo adiuuāte inferius ꝓſequemur .ſ. poſt tractatū de creatōe hoīm de diſpoſitōe humani generis orbem. XX. De montibꝰ et cauſis eorū. IſidorusOntes ſunt tumores terraꝝ altiſſimi. ſic dicti.eo ſint eminentes. Colles ſunt p̄eminentiaEmontiū iuga: quaſi colla. Iuga montium dictaſunt: eo ꝓpinquitate ſua iungātur. Tumulꝰ auteꝫ eſtmons breuis: quaſi tumens tellus: vel terra congeſta. Petrꝰ cōmeſtor. Sunt aūt qui putant altitudinētium ante diluuiū fuiſſe tantā: quāta nūc eſt Ex libro de naturis reꝝ. Terra vt dictuꝫ eſt ſupra. in initiodiſpoſitōis ſue rotunda fuit et plana: nec montes: necvalles erant in ea Nūc aūt eſt montuoſa: ſed tn̄ ſperica Ex fine quarti libri metheoroꝝ in additis. Qn̄qꝫ excauſa eſſentiali montes fiūt: qn̄ ſcꝫ ex vehementi terremotu eleuatur terra: et fit mons. Qn̄qꝫ vero ex cauſaaccidentali: vt ex ventis vel aqueductū accidit: et fitpaulatim cauatio ꝓfunda. Sicqꝫ fit iuxta eminētiamagna. et hec p̄cipua eſt montiū cauſa. Sunt eniꝫ quedam terre molles. et quedā dure. Molles quideꝫ aqueductibus ventiſqꝫ tolluntur. dure vero remanent: ſicqꝫfit eminentia: fit etiā generatio montiū: ſicut generatolapidū: qm̄ aqueductꝰ adducit illud lutoſum viſcoſūtinue: qd̓ longitudinē tꝑis deſiccat̉: et fit lapis. Neceſt longe quin ſit ibi vis mineralis. vertens aquas ī lapides. Ideoqꝫ in multis lapidibꝰ inueniūtur ꝑtes aīalium: et aquaticaꝝ beſtiarū. Montes quidem multa