LiberSeptimus
diuiditur ad terras vſqꝫ ꝑueniant. Et ꝑs que ibi incōperta ⁊ ineſtimabilis eſt menſure. In terris nō ampliꝰꝙ ducentoꝝ vel paulo minꝰ ſtadioꝝ menſurā obtineat.Comꝑta igitur magnitudine vniꝰ ꝑtis terraꝝ. que adzod iacū ꝑtinet. ⁊ illā tricenties ſexagies multiplicādocirculū terre diffiniuit. ſtadioꝝ ducentoꝝ quinquagintaduoꝝ miliū .i. miliaria. xxx. ⁊ vnū milia ⁊. d. Unicuiqꝫ. ccc. ⁊. lx. ꝑtium dans ſtadia. dcc̄. i. lxxxvii. miliaria.⁊ ſemiſſem. Igitur vigeſimā quartā ꝑtem tot ſtadiorūtranſcurrit ſol in vna hora. .i. ſtadia. x. milia ⁊ quingenta. ſiue. M.cccc. xii. miliaria ⁊ ſemiſſeꝫ. hore aūt partexv .i. vniꝰ ex. ccc. lx. gradibꝰ aſcenſu vel deſcenſu ſolemdcc̄. ſtadia: ſiue. lxxxviii. miliaria ⁊ ſemiſſeꝫ trāſcurrerep̄dicte terre ambitꝰ claret diuiſionē. Dyamētꝝ aūt terre iuxta circuli geometricalē regulā in octuaginta milibꝰ ⁊. c. ⁊. lxxxi. ſtadiis ac ſemiſſe ſiue miliaribꝰ. x. milibꝰ⁊ xxii. cū. xi. ſextadecimis vniꝰ miliarii colligi ꝓbatur.ꝙͣuis macrobiꝰ. lxxx. miliū ſtadioꝝ vel nō multo amplius eū eſſe fateat̉ ¶ Ex libro de naturis reꝝ. Teſte alfragano: ceteriſqꝫ ph̓is ⁊ aſtronomiſ terra ſperica eſt: ⁊ tota inſtar puncti reſpectu celi. Cū tn̄ mathematici ⁊ autores almageſti dicāt: ꝙ eiꝰ reuolutio habeat. clxxx. milia ſtadia q̄ in duodecies mille miliaria ⁊. lii. cōputātur¶ Ambroſiꝰ. Ueꝝ quoqꝫ michi querere que ſit menſura circūitus terre: quoniā geometri. clxxx. milibus ſtadiorum eſtimauerunt melius eſt ſcire terraꝝ genera ꝙͣſpacia.¶ UIII.De quniqꝫ zonis. id eſt. circulis terre.¶ Ex libro de naturis rerum.Perā terre duo maria interſecāt: in oriente: etoccidente ad angulos rectos. videlicet mediterraneū: qd̓ circūiens terrā vadit ab oriente ī occidentem: ⁊ iteꝝ in orientē. Et occeanꝰ qui circūiens ſimiliter terrā: vadit a meridie ad aquiloneꝫ: ⁊ ab aquilone ad meridiē: quibꝰ totā terrā diuiditur in quinqꝫ zonas: quaꝝ vna vt alibi ꝓbatur eſt habitabilis: licet nontota. ⁊ hec in quattuor ꝑtes diuidit̉: que quattuor orbiſclimata dicuntur ¶ Ex imagine mundi. Quinqꝫ aūt zouis .i. circulis terra diſtinguit̉. Quoꝝ duo extremi ſūtinhabitabiles algore. Mediꝰ inhabitabilis calore: a qͦſol nunꝙͣ recedit. Ad illos vero extremos nūqͣ acceditMedii vero habitabiles ſunt. hinc algore. inde ardoretꝑati. Ex his aūt circulis primꝰ eſt ſeptentrionalis. Secundꝰ ſolſtitialis. Terciꝰ equinoctialis. Quartꝰ brumalis. Quintꝰ auſtralis noīatus. Sed ſolſtitialis a nobisinhabitari noſcitur: qui in tres ꝑtes diuiditur. europāaſiā. ⁊ affricā. ¶ Guilhermꝰ de conchis. Terra quideꝫfrigida ⁊ ficca eſt. mediū tn̄ terre. qd̓ ſoli ⁊ ceteris ſubiacet planetis calore aduritur. duo illiꝰ capita ex remotione ſolis. ⁊ ex frigiditate ip̄iꝰ aque ꝑpetuo gelū ꝯſtringūtur. due vero ꝑtes quaꝝ altera hinc ⁊ altera illinc intertorridā ⁊ frigidā tꝑate ſunt atqꝫ habitatōnes patiētesSūt ergo ī terra quīqꝫ circuli .ſ. ꝑs torrida. ⁊ due frigide. due temperate. Que quia latitudinem habent: atqꝫvndiqꝫ terrā cingunt: a grecis zone: a nobis circuli dicuntur.¶ Xv.Ꝙ ī celo et ī terra recte dicūt̉ eē quīqꝫ zone̓.Unqꝫ virgilius zonas celo aſcribit. Non ideoquinqꝫ zonas in terra eſſe negat. Et attēde aerem hic celū vocari. Suꝑ luna enī eſt ether: quiniſ aliud eſt ꝙͣ ignis: vnde ergo ꝑs illiꝰ poſſet eſſe frigida. Itē ether ſubtilis eſt: neqꝫ ſuꝑ lunā eſt in quo igniſaccendatur. vnde igitur ꝑs erit torrida. Si vero ſuperlunā eſt quinta eſſentiā. vt teſtātur quidā. nec frigiditaſibi nec calor poterit eſſe. Lalor enī ⁊ frigus qualitates.ſunt elementoꝝ vel compoſitoꝝ ex eis. In aere igit̉ ꝑsque eſt ſuppoſita ſoli colore accenditur: que accenſa ꝑtēſibi ſubdita accēdit. ꝑtes vero aeris que ſuꝑ capita terre ſunt: frigiditate terre ⁊ aque: ⁊ ex remotōe ſolis fiūt
frigide. ꝑtes vero inter frigidā ⁊ torridā zonā poſite.ex vtraqꝫ diſtemꝑie temperātur. Qualis vero eſt parsaeris ſuꝑpoſiti: talis eſt ꝑs terre ſuppoſite. Sunt ergoquinqꝫ zone in celo. i. in aere: ⁊ quinqꝫ in terra. Sꝫ torrida eſt in terra ex ſuꝑioribus: due frigide ſunt in ea exſui natura: due tꝑate tā ex ſe ꝙͣ ex ſuꝑioribꝰ. Sed in aere due frigide zone ex terra ⁊ aqͣ: torrida ex ſole Due tēperate ex ꝯfinio frigidaꝝ ⁊ torride. Sed dicis ſi ſuperlunā nō ſunt quinqꝫ zone: quo poterit ſtare ꝙ in autoribus inuenitur .ſ. ꝙ aries ⁊ libra ſunt in medio torridezone. Cancer in confinio torride ⁊ tꝑate: ⁊ alia ſimilia.Reſpōdeo. Solent autores p̄poſitionē ꝓ p̄poſitōne ponere: vnde forſan dictū eſt in ꝓ ſuꝑ: vt ſit ſenſus: arieseſt in medio torride .i. ſuꝑ mediū torride: ⁊ ſimiliter dealijs intellige: vel forſitan ꝑs aeris ſuppoſita torridezone: ⁊ ſi nō eſt in ſe torrida: noīe tn̄ illiꝰ qd̓ continet: torrida dicitur. Solent enī autores nomen cōtenti attribuere cōtinenti ⁊ ecōuerſo. ſimili figura ꝑs etheris ſuperpoſita frigide: frigida dicitur. Superpoſita temperatetemperata.XvI.Ꝙ modica inhabitetur portio terre.¶ Plinius vbi ſupra.Uo tandem magnitudinis ſpacio credit̉ inhabitari terra. tante enī molis poſſeſſio debet eſſe¶imꝓba ⁊ infinita. at vero ſicut dictū eſt ſuꝑiusmaria circūfuſa vndiqꝫ diuiduo globo ꝑtem orbis auferunt nobis. Nec inde huc: neqꝫ hinc illuc ꝑuio tractuIp̄iqꝫ occeano nulla decedit portio: qui totꝰ circūdatꝰmedio: ceteras om̄es aquas fundit ac recipit. Quidqͥdetiā in nubes ⁊ ſidera exit: ip̄a tot ⁊ tante magnitudinipaſcens. Adde vero ꝙ ex relicto terre ſpacio plꝰ abſtulit celū. Nā cū eiꝰ ſint quinqꝫ ꝑtes. vt dictum eſt. quasvocat zonas. infeſto rigore. ⁊ eterno gelū p̄mitur: quidquid ſubiectū eſt duabꝰ extremis vtrinqꝫ circa verticeſhic videlicet: qui ſeptentrion vocatur. Eūqꝫ qui aduerius illi: auſtrinꝰ appellatur. vtrobiqꝫ caligo ꝑpetua: etalieno mollioꝝ ſideꝝ aſpectu maligna ac pruina tantūalbicans. lux vero media terraꝝ quā ſolis orbita eſt exuſta flamis ⁊ cremata cōminus vapore torretur. Circaquā due tm̄ inter exuſtā ⁊ rigentes ſunt tꝑate. Neqꝫ ipſe ꝓpter inceudiū ſideꝝ inter ſe nō ꝑuie. Ita tres ꝑtesterre celū abſtulit. Occeani vero rapina in incerto eſt.Sed ⁊ relicta nobis vnica portō. Neſcio an etiā in maiore ſit damno. Idē ſiquideꝫ occeanꝰ in multos infuſuſvt diximꝰ. ſinus: adeo vicino acceſſu in terna maria allatrat: vt centū quindecim milibꝰ paſſuū arabicꝰ ſinus diſtet a mari egypto. Caſpiꝰ vero trecentis ſeptuagintaquinqꝫ milibꝰ a pontico. Idē interfuſus per tot mariacurrit: quibꝰ affricā europā ⁊ aſiā diſꝑtit. Quantū vero terraꝝ occupet cōputetur etiā nunc menſura tot fluminum: tantarūqꝫ paludū. Addātur ⁊ lacus ⁊ ſtagna.Iteꝫ in celū elata ⁊ aſpectu ardua iuga detrahātur: ſilue: valleſqꝫ p̄ruꝑte: ſolitudines: ⁊ mille cauſis deſerta.he tot terre portōnes: imo vero vt plures tradidere: mudi punctꝰ. Neqꝫ euī aliud eſt terra vniuerſa. hec eſt glorie noſtre materia. hec ſedes nr̄a. hic honores gerimushic imꝑia exercemꝰ. hic bella inſtauramꝰ. hic etiā opesquerimꝰ vt publicos gentiū furores tranſeā ad menſuram auaricie noſtre terrā ꝓpaganteſ: furto vicini ceſpi¶ XVII.tem ſolo noſtro affodimꝰ¶ De ꝑtibꝰ habitabilibꝰ terre ¶ Iſi. li. xiiij.Rbis itaqꝫ terre dictꝰ a rotunditate. Nā vndiqꝫ circūfluens oqceanꝰ eius in circulo fines ambit diuerſos. Trifarie diuiſus eſt: ⁊ aſia quidēꝑ orientem ad ſeptentrioneꝫ ꝑuenit. Europa vero a ſeptentrione ad occidentem. ⁊ inde affrica vſqꝫ ad meridiem. vnde euidenter orbē mediū due tenent europa ⁊affrica. Reliquū vero dimidiū ſola aſia. Sed ideo iſtedue ꝑtes facte ſunt: qm̄ ab occeano inter vtranqꝫ mare