LiberSextus
calida. quā quidam ieiuni bibunt ſtomachū p̄cedentisnutrimenti a ſuꝑfluitatibꝰ lauat: et ventrem fortaſſe ſoluit. Que tn̄ ſi frequenter bibatur ſtomachū corrumpitet debilitat. aquā tepida faſtidiū facit. aqua vero coctaquouſqꝫ minor reddatur eiꝰ ſubſtantia: minꝰ inflat: citiLXXIIII.uſqꝫ deſcendit.Iterū de eodē. ¶ Iſaac in dietis.Qua nullū dat nutrimentū vel augmentū corporibꝰ humanis: niſi ꝯpoſita fuerit cū cibariisex quattuor elementoꝝ complexionibꝰ cōpoſitis. Quia cū ſit frigida ⁊ humida: cōtraria eſt om̄ibuscalidis ⁊ ſiccis. vnde nichil in eis oꝑatur: niſi ſicut contrariū in cōtrario .ſ. repugnando ⁊ deſtruendo: ſicut videmus aquā igni reſiſtere: ip̄m enī extinguit: non ergoaugmentat: qꝛ ſimplex eſt: corpꝰ aūt noſtꝝ compoſitū.Et compoſitū quideꝫ ſuū ſimile facit creſcere: ſimplexaūt ecōtra decreſcere. Sed neqꝫ nutrit: nutrimentū eīꝫnichil aliud eſt ꝙͣ aſſimilatio cibi in corꝑibꝰ edentiuꝫ: ⁊eſt ſimile poteſtatiue. aqͣ vero nec poteſtatiue nec actualiter ſimilis eſt caliditati ⁊ ſiccitati corꝑis noſtri. Eſttn̄ neceſſaria duobꝰ modis. Uno qꝛ portat cibū ꝑ totūcorpꝰ cū ſui ſubtilitate et liquore: diſſoluit enī ⁊ attenuat eū: vt poſſit penetrare venas: ⁊ totiuſ corporis vias.Alio vero: qꝛ cū frigiditate ſuiqꝫ humectatōe refrigerat ⁊ extinguit extranei caloris acumē: ⁊ ſitim ab eo generatam mitigat: ⁊ diſſoluit fumū circa cor cumulatū.vn̄ naturā in actōne ſua ꝯfortat. verumtn̄ ſi fortē adeocalorem inuenerit: vt ei nequeat r̄pugnare: mutatur inip̄m patiendo: ſicut etiā in exterioribꝰ videmꝰ aquaꝫ inignea naturā trāſire ꝓ ſui ſubtilitate ac leuitate. vndeignis augmētatur ⁊ ꝯfortatur. Ideoqꝫ vt tribuatur infirmis: oportet etiā ingeniare miſcendo rem compoſitāvt fiat groſſior ⁊ grauior: ne extraneo calori obediat: ſꝫab ea extinguat̉. ⁊ ſitis ꝑ eā generata mitigetur. ¶ Exlibro de naturis reꝝ. Aqua dulcis eſt de rebꝰ interioribus ydropicis. hec enim membra reddit tremula ⁊ mollia¶ LXXV.De aquis ad potandū eligendis¶ Auicenna primo libro.Que fontiū ceteris meliores ſunt: nec tn̄ oīm:ſed fontiū terre libere: vbi nulla diſpoſitionū ⁊qualitatum extraneaꝝ ſuꝑat. nec ex om̄i fonteterre libere: ſꝫ illa tm̄ que eſt currēs. ac ſoli ac ventis diſcooꝑta: ⁊ ſuꝑ lutū incedens. Talis eniꝫ melior eſt illaque ſupra petrā fluit: qꝛ lutū mundat aquā: ⁊ aufert abea res extraneas ſibi cōmixtaſ: ⁊ colat eā: qd̓ nō faciūtlapides. Sed oportet vt lutū ꝑ qd̓ trāſit: ſit libeꝝ ⁊ nōfetidū: neqꝫ lacunoſum. Ꝙ ſi hec aqua multa fuerit: etforti cucurrerit curſu: vt ꝓpter ſui multitudinē illud qd̓ei cōmiſcetur in ſuā ꝯuertat naturā: ⁊ ſuo curſu tendatad ſoleꝫ .i. ad orientē. ꝓprieqꝫ ad eiꝰ exitū: erit aqͥs cēteris melior. ⁊ tanto magis: ꝙͣto a ſuo elongabitur principio. poſt hanc illa q̄ ad ſeptētrionem vadit̉ Nā illa quead occidentem ⁊ meridiē: mala eſt. Et ꝓprie cū meridionales exufflant venti. Illa quoqꝫ que a locis altis deſcendit: cū alijs bonitatibꝰ melior eſt: ⁊ eſt quaſi dulcisnec vinuꝫ tolerat vt ex ea ſibi admiſceat̉ niſi paꝝ. Eſtaūt in pondere leuis. citoqꝫ infrigidat̉: ⁊ cito calefit. ꝓpter raritatem ſuā. frigida in hyeme. ⁊ calida in eſtate.In qua nullo modo ſuꝑat color aliquis vel odor. ⁊ citodeſcendit ab ypocondriis. Qd̓qꝫ in ea cōquitur cito coquitur ⁊ cito diſſoluitur. Ex aquis quoqꝫ laudabilibuſſunt aque pluuiales: ⁊ ille p̄cipue q̄ in eſtate veniunt: ⁊ex nubibꝰ cum quibꝰ aſſunt tonitrua ¶ Iſaac in dietis.Laudabilis aqua duo cōtinet in ſe. vnū ex ſui eſſentia.aliud ex ſui curſus origine. Ex ſui eſſentia claritas ⁊ liquiditas: nullū habens colorem: neqꝫ ſaporem: nec odorem: nec fetorem. Hec enī ſignificāt quattuor elemento
rum complexiones in corꝑibus compoſitis. vnde ſi qahoꝝ habeat aqua. ſignificat aliā rem in ea cōmixtamSi aūt habeat colore: oportet vt ſit albꝰ: clariſſimus: exmundꝰ. hoc enī indicat aquā aeri tenuiſſimo admixtaꝫSi vero ſaporē: neceſſe eſt vt odorifera ſit omni putorcarenſ: ⁊ grauitate. Origo curſus aque neceſſe eſt vt ſuad orientem: aliquantulū ſeptētrionali ꝑtinens plagevt ſeptentrionalis ⁊ orientalis ventꝰ eā ꝑflet. huiꝰ citiſſima mutatio qualitatis in qualitatē ſignificat eiuſdīleuitatem nec eā terreſtre habere quippiā. ¶ Dyaſcorides. Aqua que lapide emanat leuior ⁊ limpidior eſt. ⁊ventrē ⁊ vrinā ꝓuocat. oīm aūt aquaꝝ pluuialis ē optima: leuis ⁊ dulcis facile digeritur: cito enī calefit: et cito infrigidatur.LXXVI.¶ Iterū de eodē. ¶ Palladiꝰ libro vbi ſupra.Que ſalubritas ſic agnoſcitur. Primū ne a lacunis aut palude ducatur. ne de metallis originem ſumat. Sed ꝑſpicui coloris: neqꝫ vllo auſapore aut odore vicietur. nullꝰ illi limꝰ inſideat. friguſtēporem mulceat: eſtatis incendia moderetur: ſed qꝛ ſolet his oībus ad ſpeciem cuſtoditiſ: occultiorem noxamrectior ſeruare natura. Ip̄am quoqꝫ incolaꝝ ſalubritate noſcamꝰ: ſi facies bibentiū pure ſunt: ſi ſaluo capiteSi in pulmonibꝰ ac thorace. aut nulla eſt. aut rara cauſatio. Ipocras in regimine acutoꝝ. Ptiſanā ordeaceam ſuꝑ omne de grano cibariū acutis morbis ⁊ acutispaſſionibꝰ excellentiſſimū iudico. Quippe q̄ viſcoſa eſt⁊ leuis. vncta quoqꝫ ⁊ lubrica ⁊ mollis: tꝑatam habēshumiditatē: ſitim extinguit. ⁊ ſi opus fuerit ablui facitNequaqꝫ ſtiptica. nō ad laborē furioſa. nō inflatur inſtomacho: nec ibi aceſcit. Quoꝝ vtrūqꝫ nimiꝝ in coction. dū videlicet in poteſtate haberet. expleret ¶ Cōſtantinꝰ in pantegni. Ordeū frigidū eſt in primo gradu. ſiccum in ſecundo. p̄tiſane ex eo cōfecte frigide ſunt ⁊ humide. hoc ptiſanū calidā complexionem adiuuat: ẜm tēperamentū acutis febribꝰ valet. digerēs materiā vndegeneratur. ſit im extinguit. ⁊ naturaliter lauatoriū eſt.vnde fit vt membris om̄ibꝰ cito diffundatur. de ſtomacho in inteſtina ſtatiꝫ effluit. vbi ſi incēdentes humoreſinuenerit. facile expellit. limoſa interiora ſiue exterioramundificat. nullū rancorem infirmis generat: nō inflatnec ventoſitatē vllā apꝑat. ſicut alia ſolēt grana. Ordeum vn̄ ꝯficit̉: oportet eſſe bonū: nō vetꝰ: ſꝫ albū duꝝ: etbene excoriatū atqꝫ piſtatū.¶ LXXVII.De aquis pernicioſis ac venenoſis.¶ Auicenna ſecundo libro.Que male ſunt aque ſtantes: ⁊ que ſunt ī lacunis. Et ſuꝑ quas dn̄atur odor ⁊ ſapor extraneꝰꝯturbate. ſpiſſe. grauis ponderis. Et q̄ cito cōuertuntur in lapidem. Et ille ſuꝑ quas natat ſpūma atba mala. et in quaꝝ ſup̄mo congelat̉ res extranea malaSꝫ diuerſis eaꝝ nocumentis: diuerſis occurritur remediis: vt nitroſitatis nocumento: ſuccurritur cuꝫ lacte ⁊vino groſſo ⁊ amilo. et meliꝰ eſt cū vino ſubtili odorifiro et antiquo crudo ⁊ cucumeribus immaturis: et oleribus ſolutiuis et cū ꝓuocatiuis: aquas groſſas cōturbatas rectificant ſubtiliatiua vt alleū. cepe. porꝝ. et vinū.Et aqua quidem aſpera nō eſt niſi aut groſſa aut acutēabſterſiua. et dicit̉ qn̄qꝫ aquā aſꝑa illa q̄ vehementermundificat illū qui ea abluitur. Amarā aūt aqua rectificant dulcia. Salſam vero xilocaracte ſyre: et gna mūti. vniuerſaliter aūt aquas malas rectificat acetu ⁊ ſemouet eaꝝ maliciā ¶ Ex imagine mundi. Sūt loca ſerpentibꝰ plena: qͥ vicinā aquā veneno inficiūt. Ita ꝙ dibentes intereūt: vt fons ſtigiꝰ facit. ¶ HXVIII.¶ De his que generātur ex aquis et primode vellere aureo ¶ Actor.