LiberSextus

acerbum vocatur. Ex his ergo viii. ſapores eſſe claretexcepto eo quod ſapore caret.¶ LXIII.¶ De numero et differencijs ſaporum ſecūdū auicennam in ſecundo canone.Edici quidem ſapores ſimplices noueꝫ ponūtquoꝝ tn̄ vnus inſipidꝰ eſt ſicut aque pure. Nōmīant em̄ ſaporeꝫ omne qd̓ guſtu iudicat̉ actuvel potentia. Inſipidum quidē duplex eſt. aut priuatūſapore ſcd̓m veritatē. aut priuatū eo apud ſenſū: ſcꝫ ꝙin ſe quidē ſaporem habet: ſed ꝓpter vehemētiam ſpiſſitudinis ſue nō reſoluitur aliquid ex eo quod lingue admiſceatur et ab ea cōprehēdatur. Sed deinde cū ingeniatur reſoluunt̉ ꝑtes eiꝰ ⁊ ſubtiliantur: ⁊ ſapor eiꝰ ſertitur vt es aduſtū ⁊ ferꝝ. Lingua enī non conſequiturex eis ſaporē qm̄ nō reſoluitur ex ſubſtātia amboꝝ aliquid ꝑuenienſ ad humiditatē poſitā in lingua q̄ eſt media in ſenſu guſtꝰ. Et ſi ingenietur vt in ꝑtes minimaſconuertatur: apparebit eiꝰ ſapor fortis. Sapores autēocto quos ponunt: hi ſunt. dulcedo. amaritudo. acuitaſſalſedo. acetoſitas. ponticitas. ſtipticitas. vnctuoſitasDicunt enī ꝙ ſubſtantia ſaporem ferens: aut eſt ſpiſſaterrea. aut ſubtiliſ. aut media. Et eiꝰ virtꝰ aūt eſt calidaaut frigida. aut equalis. Spiſſa itaqꝫ terrea ſi eſt calida: tunc eſt amara. Si frigida pontica. Si equalis dulcis. Subtilis aūt ſi eſt calida: tunc eſt acuta Si frigidaacetoſa. Si equalis vnctuoſa. Media vero ſi calida ētunc eſt ſalſa. Sed frigida ſtiptica. Si equalis inſipidaAt acutū quideꝫ calidiꝰ eſt: deinde amaꝝ: deinde veroſalſum. Acutū enī fortiꝰ eſt ad reſoluendū ⁊ incidendū⁊ abſtergendū: ꝙͣ amaꝝ. Salſum vero qn̄ calefit a ſolevel igne vel a ſeꝑatōe aqueitatis frangentiſ virtutē caloris: fit amaꝝ. Et ſal amaꝝ calidiꝰ eſt ſale qd̓ comeditur: ponticū vero frigidiꝰ eſt: de inde ſtipticū: poſtea acetoſum. Et ob hoc in oībus fructibꝰ qui dulceſcūt: prieſt ponticitas vehementis infrigidatōis. Cū aūt in eiscurrunt aeritas ⁊ aqueitas. ita vt tempentur parūpercū aeritate ⁊ calefactōe ſolis digeſtiua. declinat ad acetoſitatem: ſicut agreſta. Et inter illud trahunt ad ſtipticitatem parūper. de inde ꝑmutantur ad dulcedinē: cumagit in eis caliditas digeſtiua. Quādoqꝫ vero ꝑmutantur ex ponticitate ad dulcedinē abſqꝫ acetoſitate: ſicutoliue. Acetoſum aūt ꝙͣꝫuis minꝰ frigidū ſit ꝙͣ ſtipticumin plurimis tn̄ eſt plurime infrigidatōnis: ꝓpter ſubtilitatem ⁊ penetratōeꝫ ſuā. ponticū aūt ⁊ ſtipticū: in ſapore ꝓpinqua ſunt. Sed ſtipticū non contrahit: niſi qd̓ delingua manifeſtū eſt. ponticū vero ꝯtrahit ⁊ exaſperatqd̓ manifeſtū eſt. ⁊ qd̓ occultū. ⁊ ponticū quidē ſubtiliꝰeſt ⁊ magis intrans. Acutū aūt ⁊ amaꝝ ſunt linguā radentia. Sed amaꝝ nō radit: niſi qd̓ de lingua apparet.Acuti aūt abraſio ⁊ eiꝰ ſeꝑatio ꝓfunda eſt: qꝛ ſubtiliseſt ſubſtantie ꝓfundans Amaꝝ vero eſt grauis ſubſtātie ſicce. Et ob hoc ip̄iꝰ puꝝ nō recipit putrefactioneꝫex qua generet̉ animal. nec etiā nutrit animal: ꝓpter ſiccitatem ſuā. Amaꝝ quoqꝫ qd̓ abradit: abradit cū exaſperatione aliqua. Dulce aūt ⁊ vnctuoſū ambo dilatātlinguā ⁊ leniūt: faciendo currere id qd̓ frigꝰ leſit ⁊ cogelauit abſqꝫ reſolutōe: ⁊ remouet aſperatōeꝫ ip̄iꝰ. Sedvnctuoſum facit illud abſqꝫ calefactōne manifeſta. dulce vero cū calefactōe. ⁊ ideo plus digerit dulce. Amaꝝquideꝫ abradit vehementer. vt dictū eſt. ita vt exaſꝑetAcutū aūt ⁊ acetōſuꝫ mordicant linguā. Sed acutumquidē vehementer cū calefactōe. Acetoſum vero mediocriter abſqꝫ calefactōe. Et ſalſum quidē ꝓuenit ex r̄ſolutōne amari ⁊ inſipido aquoſo Cū ergo cōgelat̉ ſicutaqua cineris fit ſalſum. Acetoſum aūt ꝓuenit ex ꝯuerſione dulcedinis cū diminutōe caliditatis: aut digeſtione ponticitatis cū augmento caliditatis ⁊ humiditatiſEt eiꝰ quideꝫ ſubſtātia ẜm rei ſummā humida eſt. Similiter ⁊ dulce. ſubſtātia enī eiꝰ ad humiditateꝫ ꝑtinet

ſubſtātia vero amari ⁊ pōtici ad ſiccitatē. ¶ LXIIII.¶ De operationibus et effectibus ſaporumPerationes itaqꝫ dulcis ſunt digeſtio ⁊ lenificatio ac multiplicatio nutrimenti: ip̄m qꝛ nō digerit: ⁊ attractiua virtuſ attrahit. Oꝑationesꝗmaritudinis ſunt abſterſio ⁊ aſꝑatio: Oꝑatio vero pōticitatis eſt contractio ſi eſt debilis: ⁊ exp̄ſſio ſi fortis.Oꝑatōes ſtipticitatis ſunt ꝯtractio ⁊ inſpiſſatio et induratio ⁊ retentio. Unctuoſitatis aūt eſt lenificatio etdigeſtio ꝑua. Acuitatis reſolutio ⁊ inciſio ⁊ putrefactōSalſedinis abſterſio ⁊ ablutio ⁊ exiccatio: ⁊ putre factionis ꝓhibitio. Acetoſitatis infrigidatio ⁊ inciſio. Qn̄qꝫ vero duo ſapores aggregātur in vna ſubſtātia: ſicutacuitas ⁊ dulcedo in melle decocto. Et qn̄qꝫ q̄ ꝓueniūtex duobꝰ ſaporibꝰ adiuuāt ſe ad ꝯfortanduꝫ illud: qd̓ ꝓuenire debebat ex vno. Acuitaſ enī ⁊ mordicatio remanentes in aceto ex vino: faciūt ip̄m vehementōris infrigidationis: qꝛ tranſitꝰ aperiūt. Ip̄amqꝫ infrigidatōeꝫaceti: faciunt magis penetrātem ac ꝓfundātem: p̄tereaduo ſapores qn̄qꝫ ſe iuuāt ad frangenduꝫ qd̓ ex vno ꝓuenit: ſicut acetoſitas ⁊ pōticitas in agreſta. pōticitasenī agreſte ꝓhibet acctoſitatem eiꝰ ab infrigidatōe vltima. Amaꝝ quidem abſolutū ⁊ acutū nocent viſceribuſ⁊ ſi aſſociatur ſtipticū. ꝯferunt. om̄e etiā dulce cū ſtipticitate viſceribꝰ eſt amicū: qꝛ ſuaue eſt ⁊ ꝯfortans: ⁊ exaſperationem ꝓhibens. vniuerſaliter aūt qd̓ ꝓhibꝫ mordicationeꝫ: generatiuū eſt carnis ¶ Hali vbi ſupͣ. Omne dulce calidū eſt ⁊ contemꝑate: ꝓpter hoc laxat ⁊ maturat: nec multū calefacit. om aūt vnctuoſum eſt aquoſum et aereuꝫ. ideoqꝫ humectat et emollit et laxat ſinecalefactōe. om̄e vero amaꝝ igneū eſt et terreū. Quarenō purgat meatꝰ: et opilatōes aꝑit mundatqꝫ et groſſitudinem incidit: ac mediocriter calefacit. Porro omneſalſum terreū calidū et ſiccū nō igneū: quare mūdat etꝯſtringit ſine calefactōe forti. pungitiuuꝫ aūt fortis caloris eſt igneū: ꝓpter hoc et ſubtiliat et purgat et cōburit. omne porro inſuaue aſpeꝝ ponticū frigidū ⁊ terreūeſt: ideoqꝫ coadunat: et poros ſpiſſos facit: et expellit: ⁊ingroſſat: qꝛ refrigerat ⁊ deſiccat. Ceteꝝ acerbū omneaquoſum frigidū eſt et ſubtile. vnde et incidit et ſubtiliat. et aꝑit opilatōes: purgat meatꝰ: refrigerat et deſiccat et expellit.LXV.¶ Iterum de eodem. ¶ Razi in almaſoretercia parte.Ulce calidū eſt licet nō violenter: et qui frequēter eo vtitur: multitudo colere rubee et ſanguinis generatur. Inde quoqꝫ accidit opilatō et īepate et in ſplene flegmā: ventris etiā fluxꝰ ex eo ſequitur: et ſtomachū mollificat. pectori vero et pulmoni cōfert. corpꝰ itidem impinguat et augmentat: ſpermatatribuit. Acidum vero frigidum eſt licet nō vehemēterColerā rubeā et ſanguinem reprimit. ventrem ſtringitſi tn̄ ſtomachꝰ et inteſtina munda fuerint. Si vero flegmatis in eis fuerit multitudo. ventris fluxū et corpuſinfrigidat. virtutem quoqꝫ digeſtiuā impedit. ⁊ ꝓpriein epate. Neruis aūt et neruoſis membris nocet. et corpus deſiccat. virtutem appetitiuaꝫ excitat. vnctuoſumſtomachum mollificat. et fluxum ventris facit: ac ſatietatem anteꝙͣ homo cibi ꝙͣtitateꝫ ſibi neceſſariā ſumpſerit: adducit. Calefacit quoqꝫ maxime febricitātes. autep̄ar. aut ſtomachum calidum habentes. p̄terea corpuſhumectat et lenit: flegma vero auget. Et cogitationemhebetem reddit: auget quoqꝫ ſomnum. Ponticuꝫ verocorpus infrigidat et deſiccat et carnem et ſanguinē minorat: ſi quis eo multotiens vtatur. St omachū quoqꝫꝯfortat. et ventrem frequenter ſtringit. ſanguinem melancolicum generat. Amaꝝ porro calefacit et deſiccatfortiter. citoqꝫ ſanguinem ad aduſtionem et maliciā ꝑducit. Coleram quoqꝫ rubeam in ſanguine augmentat