Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberSextus

calor naturalis interiꝰ calorem ſolis adiutus: expulſo frigido incipit adurere ſiccū inuentū ī illo: tūc eritfructꝰ amarꝰ. Ex his ergo colligitur: ſapores a pͥmiſqualitatibꝰ generantur. At cōtra hoc eſſe videtur: qd̓in libro de ſenſu ſenſato legitur. Quemadmodū colores albi nigri ex cōmixtōne ſunt. Ita ſapores a dulci amaro: ẜm ꝓportionē in eo qd̓ minꝰ eſt maiꝰ. Dicimus ergo duplex eſt ſapoꝝ generatio. Una cauſam efficientem: hec eſt a primis qualitatibus. Aliavero cōmixtionē eoꝝ: que eſſentialiter ſaluātur in mixto. ẜm hoc ſapores extremi ſimplices ſunt: medii vero ab illis compoſiti. Quantū ergo ad primā generationem ſaporis in genere eſt humidū principaliter vt ſb̓iectū: ſiccū terreſtre illi cōmixtū: calidū mouens adcōmixtioneꝫ. Generatio vero ſaporis in ſpecie vt a cauſa efficiente: hec eſt. a calido ſufficienter digerētehumidū: generatur ſapor dulcis. A calido vero digerēte ſubtiliante aqueū humidū in humidū aereū: generatur ſapor pinguis. Porro a calido digerente ſedadurente ẜm aliquē modū ſi quidē eſt humido generatur acidū. Si vero eſt ſicco generatur amaꝝ. vl̓ ſiminꝰ adurat ſalſum. Et ẜm hunc modū generatōis loquitur ph̓s in libro de plantis. ẜm aliū vero in libro deſenſu ſenſato. Per hoc etiā dicit: ſeptē ſunt ſaporeſſicut ſeptem colores ẜm ꝓportionē arithmetricaꝫ. Utvero plures erunt ẜm ꝓportionem armoniacā: ſineportione ſicut ſuperius dictū eſt. in tractatu de coloribus.LX. Utrū ſapor ſit paſſio cōpoſiti vel ſimplicisIcit aūt areſtotiles in ſecundo de generatōecorruptōe: in libro de anima: ex eiſdē generantur nutriunt̉ entia. Sed generātur expoſitis cōmixtis: ergo nutriunt̉ ex eis. ergo ſaporſit nutritiui paſſio qualitas: erit ſapor paſſio cōpoſiti ſimplicis. p̄terea ad hoc ponit philoſophꝰ quattuor ratōes in libro de ſenſu ſenſato: obiiciens cōtra qͣſdam pytagoricoꝝ ſententias. ſic dicens. Cibū oporteteſſe compoſitū. etenī nutrimenta ſunt ſimplicia: qꝛſuꝑfluitas fit cibi. hoc in ipſis: hoc vero extra: ſicut inplantis. Senſus eſt nutrimentū ꝓpter hoc oportet eſſecōmixtū: qꝛ aliter digeſtionē ſeꝑaretur ſuꝑfluuꝫ anutrimento. enī ſimplex ſit omogeniū: eſt ratioquare vna ꝑs abiiciatur: altera aūt ſūmat̉ in cibo Sedhec ſeꝑatio ſuꝑfluitatis in ip̄is cibariis eſt in animalibus que ſtomachos habent ventres: quibꝰ fit ſeꝑatopuri ab impuro. qn̄qꝫ extra ip̄a vt in plantis: que terrāhabent ventre: ꝓpter hoc egerunt. Secunda eſtqꝛ nec aqua: que tn̄ magis inter cetera corꝑum ſimplicia videtur eſſe nutritiua: nutrimentū eſt. nutrimentuꝫenī oportet eſſe corpꝰ mixtū. Tercia ratio eſt: qꝛ ſi vnūſimpliciū nutriret tunc qd̓libet ſimplex nutriret qd̓ fl̓meſt: qꝛ aer ꝓpter ſui ſimplicitatē non nutrit. Quarta ratio qꝛ cibis eſt locꝰ receptiuꝰ in corꝑe aīato: ad quēingrediunt̉ ſimplicia ſed cōpoſita. Ex his ꝯcluditur: ſapor ſit paſſio nutrimēti: ſapor eſt paſſio ſimplexveꝝ cōpoſita. Contra hoc ſic obiicitur: om̄is cibꝰ incorporabilis eſt ei qd̓ cibatur: ergo neceſſe eſt ip̄m maletermīabile in ſe. tn̄ bene terminabile in alieno hec aūteſt natura humidi. Et ita videt̉ ſapor principaliter eſſepaſſio humidi. humidū ſit ſimplex. videtur eſſe ſapor paſſio ſimplicis. hoc etiā videtur velle philoſophuſin ſecūdo de anima. vbi dicit. ſapor eſt humidi. ſicutodor ſicci. p̄terea in libro de ſenſu ſenſato videt̉ dicere: ſaporum ſubiectū humidū aqueū eſt. LXI. Determinatio eiuſdē queſtionis.Os aūt dicimꝰ ſapor eſt paſſio compoſiti corporis: eo om̄e alimentū commixtū cōpoſitūeſt. Sicut enī ꝓbat philoſophꝰ in libro ſenſu

ſenſato. Generatio ſaporum eſt vt in ſubiecto in humido aqueo. vt in efficiente aūt in calido digerente: qꝛeſt caliduꝫ ignis ſolis. In ſicco aūt terreo eſt: ſicut inpaſſiuo terminante humidū aqueū: hoc ꝓbatur experimētū eniꝫ ſaporoſum incorꝑabile ſit: neceſſe eſtip̄m eſſe humidū: at videamꝰ in cibis ī fructibꝰ oblatis ad ignem ad ſolem generare om̄imodos ſaporetpatet cauſa ſapoꝝ caliditas eſt. Similiter videmusſalſa generari ex terreſtri aduſto in humido: in aquavidemꝰ generari multos ſapores: ex hoc tranſeuntml̓ta genera terraꝝ. Et ex hoc colligitur: ſapores qnerantur a primis qualitatibus a calido igneo ſole digerente: humido aqueo et terreſtri ſicco patientibus.Si aūt ſapores cōſiderantur in ſe: ꝓut ſunt vnū genusqualitatis: ſic extremi ſapores ſimplices ſunt: eoſunt compoſiti ex alijs. Et medii ſunt compoſiti: ſicut īalijs ſubiectis ſenſuū. Itaqꝫ nutrimentū habet quidehumidi naturā in hoc fluit ad terminos alienos:tn̄ eſt de natura tm̄ humidi: ſed etiā ſicci terreſtris calidi ignei. Qd̓ aūt dicit philoſophꝰ ſubiectū ſapoꝝ eſſehumidum aqueū. ſic intelligitur: ſapor eſt humidi ſicut ſubiecti. odor autem ſicci vaporatiui: vt ſubiecti. LXII. De cognitione complexionis ac ſubſtātiocibi vel medicaminis per ſapores. Hali inpractica li. ij.Omplexionis virtutis medicaminis ſignificatio que ſumitur ex ſapore excellentior eſt: ꝙͣ illahue eſt ex odore colore. Sapor enī nunciꝰ eſtcomplexionis et medicaminis ſubſtantie: ꝑ̄ſepe etiaꝫeiꝰ actionis. Odor aūt color hmōi. Sunt auteꝫ ſapores octo .ſ. dulcis. vnctuoſus. acerbꝰ. amarꝰ. pungitiuus. ſalſus. ponticꝰ. octauꝰ inſuauis aſper et durꝰ. Qd̓aūt ſaporem non habet vnū tm̄ eſt et ſimplex nec anmeratus ſaporibꝰ. Om̄e aūt qd̓ eſt obuium lingue: neceſſe eſt: aut aliquid aut nichil in eiꝰ ſenſu facere. Et ſquidē nullā infert ei paſſionē: vocatur inſipiduꝫ: vt eſtaqua pura et terra ſimplex: et etiā medicamina quibusterra vel aqua dn̄atur et quibꝰ terrenoſitas vt vicia etamilus et ſimilia. Quibꝰ vero dn̄atur aquoſitas: humda ſunt et viſcoſa vt album oui et oleum lotum ſine ſaleOleo aūt ſale dn̄atur aquoſitate terrenoſitas. hꝰergo et alijs ſimilia nichil ſenſui guſtꝰ ſi obuenient. lingue aūt delectatōeꝫ facient aut cōtra. Que quideꝫ delectationem faciunt homīs nature conſona ſunt et connientia: eiuſqꝫ complexioni colligata. Qd̓ aūt hmōi eſtei cui dn̄atur aquoſitats vnctuoſum dicitur. Cui veroterrenoſitas dulce vocatur. Cui aūt ſimul vtrunqꝫ necdulce ſed ſuaue: dulce quidē ſi lingue obuiet vacua eiimplet: et lenit aſperitatē: ſedatqꝫ ſi mordens aliqͥd fuerat: atqꝫ delectat. vnctuoſum autē idem facit: ſed eiꝰ delectatio minor eſt. at vero ſuaue inter hec duo extremamedium eſt. Que vero ſaporeꝫ in guſtu faciunt iniocidum mordent linguā: morſura vero ſpecies quedaꝫ eſtdiuiſionis iuncturaꝝ. Qd̓ igitur hoc facit aut partemlingue multa collectōe ſtringit: aut nimium diuidit. Eſi qd̓ lingue ſeꝑationeꝫ inducit: aut eiꝰ ſubſtātia gron.eſt et terrea. aut fortiter ſeꝑat lingue ꝑteſ: aut plurimiabluit: intm̄ vt etiā valde exaſꝑet. amaꝝ vocatur. autſeꝑat eas fortiter lauat ſic valde exaſꝑet. et ſaiſum nominatur. Cuiꝰ vero ſubſtātia ſubtilis igneafacitqꝫ in linguā morſurā fortē pungitiuum dicit. Qd̓autē cōgregat lingue ꝑtes: aut groſſum: aut terreū eſtSi fortiter coadunans linguā conſtringat et aſperet ēdeſiccet et fortiter oꝑetur et inſuaue vocatur. Si vertin lingua facit hoꝝ accidentiū qd̓ minꝰ eſt: ponticuꝫ appellatur. Qd̓ auteꝫ ſubtile aquoſum eſt faciens in lilgua morſurā: eiuſqꝫ ſubſtātie ſine calefactōe immergit