LiberSextus
equaliter aquis exp̄ſſis: vno in loco eodē tꝑe ſuſpendātQuiqꝫ prior exiccatꝰ fuerit: aquā in qua madefactꝰ fuerat: ſciant eſſe leuiorem ⁊ tenuiorē ¶ Actor. De hac qͦꝫmateria ſuꝑius require. vbi dictū eſt de ponderoſitateaque ſalſe.¶ Lv.¶ De diuerſitate in colore. ¶ Auicenna inprimo canoneQuā naturalis ſimplex eſt: nec inſpiſſatur: niſiqꝛ aut frigoris qualitas p̄ualuit ſuꝑ eā: aut ꝓpter fortem terreſtriū ꝑtium cōmixtionē ¶ Idēin eodem. Aqua turbida lapidē generat ⁊ opilationesIdeoqꝫ poſt ipſam res ꝓuocatiua comedenda eſt. licetventrem mollem habenti plerūqꝫ conferat ip̄a. ⁊ om̄esaque cetere groſſe ⁊ graues: eo ꝙ in eiꝰ ventre tenēturnec cito deſcendunt. Ex cuiꝰ quidē tiriacis exiſtunt resvnctuoſe ⁊ dulces ¶ Conſtantinꝰ vbi ſupra. Aqua clara bona eſt ad bibendū: ſi de fontibꝰ ſit orientalibꝰ. lucida. ſerena. ⁊ nulliꝰ odoris. cito caleſcēs. ⁊ cito frigeſcēſaqua hmōi eſt acceptabilis. citoqꝫ non grauans ſtomachum exit: eū refrigerans ⁊ humectās. Claritas eiꝰ nichil ei admixtū ſigͣt. Leuitas aūt ⁊ cito mutabilitas ſb̓tilem eſſe ſubſtantiā demonſtrat. huiꝰ ſecunda eſt ſeptētrionalis. fontana aqua quoqꝫ de lutoſis fontibꝰ fortiter currens ⁊ ſupra petrā vel arenā clariſſimā. ſecundūtenet ſanitatis gradū. hmōi eniꝫ aque in hyeme calideſunt: in eſtate frigide. Aqua nō pura: aliꝙͣtulū redolēs⁊ ſapida vel turbida: vel que ex grandine ⁊ niue cōficiuntur. hmōi aque ꝯſtipatōeꝫ faciūt in epate: vel in renibus lapideꝫ. dure digerunt̉. ſtomachū difficulter egrediuntur. Aqua putrida: ſicut quorundā lacuum vel paludum ſiue lutoſa. ſiue in qua fetentes influunt ciuitatum putredines ſplenē magnificat: ep̄ar ⁊ ſtomachūcorrūpit: cutē horridā facit: diuerſas febres gignit.¶ LVI.¶ De diuerſitate in ſapore. ¶ Seneca li. vij.Quaꝝ ſapor variat̉. aliqn̄ ex ſolo ꝑ qd̓ ferūturaliqn̄ ex ſpiritu in aquā tranſfigurato. aliqn̄ excorruptōis vicio ꝑ iniuriā ꝯtracto. ¶ Areſtotiles in libro de ſenſu ⁊ ſenſato. Natura quidem aque inſipida eſt. ſapores aūt om̄s craſſitudinē habent. calidūraſſatiuū eſt. vnde aqua calida apparet incraſſata.¶ Conſtantinꝰ vbi ſupra. Aquaꝝ quedā ſapida eſt: q̄dam nō. Sapida quidē clara eſt: vel nō clara. Item calida vel frigida vel tepida. Item de fontibꝰ: de flumībde lacubꝰ: de paludibꝰ: de imbribꝰ: de niuibꝰ vel grādinibus: ceteris aūt aqua pluuialis eſt ſaporoſior. Nō ſapida vero eſt ſalſa vel ſulphurea: putea: aluminoſa: vitrea: metallina. ¶ Auicēna li. i. Aqua ſalſa marceſcerefacit ⁊ exiccat. Et primo ſoluit ventrem ꝓpter vim radendi que eſt in ea. poſtea vero ſtringit in fine ꝓpter ſiccitatem: que eſt in eiꝰ natura: ⁊ corrumpit ſanguinē: pruritum ergo generat ⁊ ſcabiem ¶ Cōſtantinꝰ vbi ſupraAqua ſalſa ventrem emollit: ſepe aūt bibita ventreꝫ cōſtipat. corpus deſiccat. pruriginem ⁊ ſcabiem generatSꝫ tn̄ ydropicos ⁊ frigidos morbos adiuuat: ſi bibatur vel in ea balneetur ¶ Iſaac vbi ſupra. Cauere decꝫomnem aquā ſalſuginem ⁊ nitroſitatem habenteꝫ: Talis enī corꝑa calefacit ⁊ deſiccat: ac ventrem accidentaliter ꝯſtipat. Eius enī actio initio groſſos humores diſſoluit ⁊ inteſtina pungit. vnde fit ventris ſolutio. In fine vero ventris humectatōeꝫ ꝯſtipat: eiqꝫ reſiſtit: ne ꝑſeceſſum exeat.LVII.¶ De ſaporibus in genere. ¶ Actor.Uoniā aūt ſubiectu vel medium ſap̄oꝝ ẜm areſtotilem eſt humidū aqueū. Dicente quoqꝫ auguſtino: ꝙ quecūqꝫ ſapiūt: etiā ſi arida videantur cū accipiunt̉. humori tn̄ oris. vt ſapiāt. commiſcent̉Hic etiā aliquā michi videntur inſerenda eſſe de ſaporibꝰ: ſicut ſupra in tractatu de aere dictū eſt de ſonis ⁊
odoribꝰ. Et in tractatu de luce dictū eſt de formis ⁊ coloribꝰ ¶ Albertꝰ. Uidetur aūt ꝙ ſapor nō ſit actus humidi: ſed etiā ſicci euaporatiui. Nā vt dicit areſtotilesex eis nutrimur ex quibꝰ ſumꝰ. At vero quedam ſuntque principaliter cōſtant ex ſiccō terreſtri. ac ꝑ poſterius ex humido aqueo: quedā ecōtra. videtur itaqꝫ ꝙ cibus quorundaꝫ principaliter ſit ex terreſtri ⁊ ſicco. Etquorundā ex humido aqueo. Cunqꝫ ſapor ſit paſſio cibi: videt̉ ẜm hoc diuerſimode ſapor eſſe ſicci terreſtris⁊ humidi aquei: qd̓ eſt ꝯtra p̄dicta. dicimꝰ ergo: ꝙ q̄dāſunt in quibꝰ vincit terreſtritas. tn̄ qꝛ non poſſunt accipere nutrimentū: niſi cibꝰ influat in quālibet ꝑtem corporis eoꝝ. Et influxꝰ nō eſt niſi ꝑ humidi actu: oportetcibū principaliter eſſe humidū. licet qn̄qꝫ potētia ſiccū.hoc patet in ſanguinem habentibꝰ. In qͥbꝰ vltimū nutrimentū eſt ſāguis qͥ actu eſt humidꝰ. ¶ LVIII.De ſaporū cauſis.E cauſis vero ſapoꝝ dicimꝰ: ꝙ quedā ſunt cauſe ſapoꝝ ꝑ ſe. quedā ꝑ accidens. Cauſaꝝ veroIꝑ ſe: quēdā eſt efficiens. et quedā ſunt paſſiue.Efficiens vt calidū ſolis ⁊ ignis. Uidemꝰ enī in fructibus plantaꝝ amaris: in quibuſ humidū ꝑ calidū ſolisnō eſt ſufficienter digeſtū: digeſtione q̄ eſt pepanſis: ꝙpoſtea adhibita ad ignem efficiuntur dulcia: ꝑ digeſtionem q̄ eſt optheſis vel epſeſis: ſicut videmꝰ in elixatisvel aſſatis. Paſſiue aūt ſunt humidū aqueuꝫ: vt ſubiectum in cuiꝰ actu eſt ꝙ neceſſe ſit eſſe ſaporoſum cū coniungitur ad guſtū: qꝛ aliter nō penetraret ad neruū guſtatiuū: qui eſt in lingua. Siccu vero terreſtre terminatiuum eſt humidi ad generatōeꝫ ſaporis. Cauſe ꝑ accidens. quedā ſunt intrinſece. quedā extrinſece. Frigiditas enī eſt cauſa intrinſeca q̄ ꝑ ſe hebetat ſapores: ſꝫ ꝑaccidens facit quoſdā. Cū enī calidū ſit euaporatiuumaeris ſubtilis ⁊ ſubtiliatiuū aque ⁊ terreſtris: ⁊ ꝑ cōſequens diſſolutiuū cōmixti ex illiſ: frigidū ꝑ ꝯtrariū eritreſtrictiuū aeris ⁊ ingroſſatiuū: eo ꝙ cōuertit aereꝫ adaqueū. ⁊ aquā ad terreſtre. vnde etiā dicit ph̓s. ꝙ frigida ſunt ſaporoſiora calidis. Cauſa vero ꝑ accidens extrinſeca eſt triplex .ſ. reſeruatio. reſudatio. ⁊ conſtrictio.et p̄cipue in fructiferis plantaꝝ. In prima enī maturatione reſꝑſum eſt in fructiferis qddā calidum: ⁊ nimisfacit exalare humidū: ⁊ remanet ſiccū fere inſipiduꝫ etduꝝ: ⁊ nō bene cōmixtū cū humido. Et poſtea reſeruati fructꝰ acquirūt humidū ex frigore. qd̓ naſcitur in eisex priuatōe caloris ſolis: qd̓ humidū ſubinductū cōmiſcetur terreſtri ⁊ ſicco: ⁊ ſubtiliat ip̄m: facitqꝫ fructꝰ ſaporoſiores. Reſudatio aūt tollit ſuꝑfluū humidū: poſtcuiꝰ ablationem naturale humidum bene adunat̉ ſiccoterreſtri. ⁊ generatur melior ſapor. His duabꝰ de cauſis meliores ſunt vt frequenter fructꝰ in hieme ꝙͣ ī eſtate. porro cōſtrictio humidi qd̓ clauſum eſt in ꝑtibꝰ ſicciterreſtris: facile facit illud coniūgibile lingue: ac ꝑ hoc¶ AIX.meliorem cauſat ſaporem.¶ Utrū generetur a qualitatibus primisUonia aūt om̄s poſteriores qualitates ẜm generationem reducuntur ad primas. vt in librode generatōe ⁊ corruptōe dicit ph̓s. videtur ꝙet ſapores generentur in primis qualitatibꝰ. hinc etiādicitur in libro primo de plantis: ꝙ miraboloni primoſunt dulces qꝛ ꝓpter raritateꝫ ligni calor ſolis digerēsvbiqꝫ conſequitur humidū attractū. poſtea vero calorattrahit ſiccū ſibi ſimile: ⁊ anguſtat pͥoros arboris. itaꝙ calor ſubintrare nō habet ad digeſtionem humidi: ⁊tunc ex priuatione calidi frigiditas ⁊ ſiccitas vincentcalorem ⁊ humorem. Eritqꝫ tunc fructꝰ ponticꝰ ac terreſtris ſaporis. Deinde vero ſol cū calore ſuo ſiccuꝫ oppilans multum attrahit ad exterius: ſicqꝫ multū incipiunt dn̄ari frigiditas et ſiccitas interiꝰ. Et tunc fortiſſime ponticitatis erit fructus. Tandem vero conſurgit