LiberSextus

frigida. minus aqua fluuioꝝ adhuc minus pluuiaruꝫ.¶ Auicēna. Aque puteoꝝ ⁊ aqueductuū: male ſunt incomꝑatione aquaꝝ fontiū. Sunt enim aque conſtricteterreſtritatē longo tꝑe retinentes. ideoqꝫ nō poteſt eſſequin ſit in eis aliqua putrefactio: qm̄ extracte ſūt ⁊ mote virtute artificiali cogente: ⁊ nō virtute naturali. Exhis tn̄ ille deteriores ſūt: quibꝰ ex plumbo vie facte ſūtqm̄ ex eiꝰ virtute aliquid aſſumunt. vnde frequēter addiſintheriā ducunt Aqua paludis deterior eſt aqua putei: qꝛ manatio aque putei acuitur ⁊ renouatur: ꝓpterhoc qd̓ de ea extrahitur. vnde ꝑdurat eiꝰ motꝰ. Et ī cōſtrictione nō diu moratur. Nec in locis vnde manat diutius manet. Aqua vero paludis: qꝛ longo tꝑe morat̉in foraminibꝰ terre putrefacientis ⁊ eiꝰ motꝰ in manādo ⁊ egrediendo tardꝰ eſt: qui nō ꝑuenit ex fortitudineſue expulſionis: ꝓpter largitatē materie ip̄iꝰ: nō eſt niſiin terra corrupta ⁊ putrida.XIVII.¶ De puteo fodiendo ¶ Palladius vbi ſupraD puteū vero fodiendū oportet caput aque requirere. vel ſi plura ſunt in vnū colligere. Maxime vero ſub radicibꝰ montiū in ſeptentrionali ꝑte querende ſunt aque: qꝛ in his locis magis abundant: vtilioreſqꝫ naſcūtur. Sed in fodiendis puteis cauendum eſt foſſoꝝ ꝑiculū: qm̄ plerunqꝫ terrā ſulphur:alumen: bitumen: educat. quoꝝ ſpūs mixti anhelitū peſtis exalant. ⁊ occupatis ſtatiꝫ naribꝰ: extorquent aīasniſi qͥs fuge velocitate ſibi ſuccurrat. priꝰ ergo ꝙͣ deſcēdatur ad intima: in eis locis lucernā ponas accenſam:que ſi extincta nō fuerit: ꝑiculum nō timebis. Si veroextinguatur cauendꝰ eſt locus: queꝫ ſpiritꝰ mortifer occupauerit. Ꝙ ſi alio loco aqua nō poteſt inueniri: tuncdextra leua ve fodiamꝰ puteos: vſqꝫ ad aque ip̄iꝰ libramentū. Et ab his foramina hinc inde patefacta velutnares intꝰ agamꝰ: quibꝰ nocens ſpūs euaporet: quo facto latera puteoꝝ ſtructura ſuſcipiat. Fodiendꝰ aūt eſtputeꝰ latitudine octo pedū quaqꝫ verſum. vt binos pedes ſtructura cōcludat. que ſtructura vectibus ligneisſubinde denſatur. ⁊ ſtructura fit lapide tofico vel ſiliceSi aqua limoſa fuerit: ſalis admixtione corrigitur. Sꝫdū foditur puteꝰ ſi circūcirca terra nō ſtabit vicio generis diſſoluta: aut humore laxabitur. tabulaſ obiicias directas vndiqꝫ: ⁊ eas tranſuerſis vectibꝰ ſuſtentabis: nefodientes ruina concludat. Aquā vero nouā ſic ꝓbabiſin vaſe eneo nitido ſꝑges ⁊ ſi aqua maculā non feceritꝓbabilis iudicetur. Itē decocta eneo vaſculo ſi arenaꝫvel limū nō relinquit in fundo: vtilis erit. Itē ſi legumina cito valebit excoquere. vel ſi eſt colore perlucido: carens muſco: ⁊ om̄i labe pollutionis aliena. Si in alto qͥſunt putei ꝑforatis vſqꝫ ad infimā ꝑteꝫ terris: ad locainferiora poſſunt inde fontes exire. ſi vallis ſubiecte na¶ XIVIII.tura ꝑmittat¶ De aqueductu faciendo.Um vero ducenda eſt aqua ducat̉: aut formaſtructibili: aut plumbeis fiſtulis: aut cannalibꝰigneis: aut fictilibꝰ tubis Si forma ſtructibiliducitur: ſolidanda eſt cannalis ne ꝑ rimas aqua poſſitelabi. Cuiꝰ magnitudo ꝓ aque menſura faciēda eſt. Siꝑ planū veniet: inter cente nos l̓ ſexagenos pedes ſenſiꝫreclinetur ſtructura: vt vim poſſit habere currendi. Siquis mons interiectꝰ occurrit: aut ꝑ latera eiꝰ aquā ducemus obliquā. aut ad aque caput ſpelūcas librabimꝰ:ꝑ quas ſtructura ꝑ̄ueniet: ſed ſi ſe vallis interſecat: erectas pilas vel arcꝰ vſqꝫ ad aque iuſta veſtigia cōſtruemus. aut plumbeis fiſtulis clauſā deiici patiemur: ⁊ explicata valle ꝯſurgere. Sed qd̓ eſt ſalubriꝰ atqꝫ vtiliuſfictilibꝰ tubis cū ducitur: duobꝰ digitis craſſe: ⁊ ex ꝑtevna reddantur anguſte: vt ſpacio minori vna in alterapoſſit intrare. Quas iuncturas viua calce oleo ſubactadebemꝰ illinire. Sed anteꝙͣ his aque curſus admittat̉

fauilla per eos mixta exiguo liquore decurrat. vt poſſitglutinare ſi q̄ ſunt vicia tubaꝝ. vltima ratio eſt plūbeiſfiſtulis ducere aquas: q̄ aquas reddunt noxias. Nā ceruſa plumbo creatur attrito: que corꝑibꝰ nocebit humanis. diligentis erit aquaꝝ receptacula fabricare vt copia vel inops aquaꝝ vena ꝓcurat:¶ XIIX.¶ Actor.De ciſternisIſterna ſicut nec lacus habet aquas naturaleſſed aduenticias: quas ab extrinſeco recipit. Eſteniꝫ terra defoſſa ad colligendas ⁊ retinendasaquas pluuialeſ. Que quidē qn̄ cadunt nō omnino frigide ſunt Sed in ciſterna ꝑ morā tꝑis magis infrigidātur Un̄ ſcriptū eſt: ſicut ciſterna frigidā facit aquā ſuā⁊cꝭ. Motꝰ ſiquidē cauſa caloris eſt. vnde aqua ꝑ motuꝫincaleſcit. aqua vero ciſterne nō eſt in motu. ideo etiamde facili corrumpitur. Iuxta illud: Et capiūt vicium nimoueant̉ aque. ſolent aūt maxime fieri ciſterne in locismontuoſis ⁊ aridis: vbi eſt penuria fontiū ⁊ fluminumſicut in iudea ¶ Palladiꝰ vbi ſupra li. i. Itaqꝫ vitandūeſt: qd̓ pleriqꝫ fecerūt: aque cauſa villas in infimis vallibus mergere: ⁊ paucoꝝ dieꝝ voluptateꝫ p̄ferre ſalutihabitatoꝝ. Cū ſi fons deſit ac putenſ: ciſternas extruere ꝯueniat: quibꝰ oīm ꝯduci poſſit aquaꝝ corriuatio: ſicigitur parietibꝰ ciſterna longior ꝙͣ latior ꝯſtruat̉: cuiuſſolū alto rudere ſolidatuꝫ. relicto foſſoriis loco teſtaciipauimenti ſuꝑfuſione leuigetur. hoc pauimentuꝫ omnicura tenenduꝫ eſt. at nitro in lardo pingui decocto aſſidue ꝑfricandū qd̓ vbi decocto humore ſiccatū eſt: ne rimis in aliqua ꝑte findat̉ etiā ꝑietes ſub corio velenturobducti. Et ita poſt diuturnā ⁊ ſolidā ſiccitatē aq̄ p̄beatur hoſpiciū. Anguillaſ ſane piſceſqꝫ fluuiales nutririin his paſciqꝫ ꝯueniet. vt hoꝝ natatū aqua ſtans agilitatem currentis aque imitetur ¶ Iſaac in dietis. Aquapluuialis munda ſi pouatur in aqua ciſterne optime lote minꝰ eſt humida ceteris: ⁊ quiddā ſtipticitatis habꝫnec nocet ſtomacho: ſed potius euꝫ confortat. aqua vero morās in ciſterna diu malā ſuſcipit qualitatē a fumoſitate terre.¶ I.De piſcinis et balneis. MPalladius vbi sͣIſcine vero due. vel ſolo imp̄ſſo. vel ceſo lapidecirca villā dicunt fieri. Quas facile eſt. aut fōte. aut imbre impleri: vt vna ex his pecoribꝰ vl̓auibꝰ aquaticis vſui ſit. Alia vero madefaciat virgastectoria. lupinas. ⁊ ſi qua ruſticitas infundere ꝯſueuit:nec alienū eſt: ſi aque copia patiat̉. patrē familias d̓ ſtructura cogitare balnei: que res ⁊ voluptati plurimū confert ⁊ ſaluti. Conſtituendū eſt aūt balneū in ea ꝑte in qͣfuturꝰ eſt calor. loco ab humore ſuſpēſo: ne ip̄m refrigeret fornacibꝰ vicina vligo. Lumina danda ſunt ei a ꝑtemeridiana ⁊ occidentis hiberni: vt tota die ſolis iuuet̉⁊ illuſtret̉ aſpectu. Celle aūt ſic diſponātur: vt quadrenō ſint. ſed verbi gratia. ſi quindecim pedibꝰ longe fuerint: decē late ſint. fortior eī vapor inter anguſta luctabitur. piſcinales vero celle in eſtiuis balneis lumē accipiant a ſeptentrione. in hyemalibꝰ a meridie. Et ita cōſtituantur balnea: ſi poteſt fieri: vt om̄iſ eaꝝ ꝑ ortos decurrat illuuies. Deniqꝫ ſi copia eſt aque poſt foſſurasbalneaꝝ: debet ⁊ piſtrinā ſuſcipere: vt ibi formatis aqͣriis molibus: frumenta frangantur abſqꝫ animaliuꝫ ⁊hominū labore.LI.De vſu balnei Hali in li. regalis diſpoſitōiſT um vtuntur: quo ea que ꝑ motuꝫ nō bene diſſoAlneo quidē ſani poſt exercitiū ⁊ ante prandi¶ luta ſūt: purgētur ⁊ euacuentur. Siccitas quāmotus fecerat. humectetur. ſordeſqꝫ que ē vaporibꝰ facte a corꝑe egredientibꝰ. ⁊ a puluere exteriꝰ ſuꝑueniētiin ip̄o exercitio ⁊ poſt: abluantur. Ante exercitiuꝫ verobalneū ſuꝑfluitates cibi tranſmittit. qͣs etias īdigeſtaſīuenit. humoreſqꝫ lique facit: ⁊ ſuꝑfluitates exire ꝑatas