LiberSextus

On̄s eſt caput aque naſcentis: ſic dictꝰ: quaſiaquas fundens ¶ Guilhermꝰ de conchis. Aqͣleni ꝑ catharactas terre decurrens ſi finem catharacte reꝑit: ob terre ſpiſſitudinē vltra nō poteſt ꝓcedere. Neqꝫ ꝓpter ſpecū aque ſequentis r̄currere. vndiad ſuꝑficiem terre ebullit: fontēqꝫ ꝑhennis aque facit:qui iuxta ꝙͣtitateꝫ aque que ꝑ catharactas terre decuirit magnꝰ vel paruꝰ exiſtit. Ex terre vero qualitate ſaporem ꝯtrahit Adelardꝰ. Qd̓ eſt ſudanti corꝑi guttahoc eſt vt mea fert opinio fons in humectāti terra. Cūeuī multo afficitur terra humore: ille cū ex diuerſiſ partibus in vnū ꝯuenit: fons eſſe incipit. Cū ergo terre locus exudantem humorē generare nō deficit: magna inde ſemꝑ naſcens gutta: fons eſſe nō deſinit. vnde fit etiam vt in locis in quibꝰ eſt humiditas ꝑua: eadeꝫ eſtiuali calore ſiccata: fontiua ſcaturigo eſtate ceſſꝫ: hieme redundet. Sed miror inquis de illis fontibꝰ qui naſcunt̉in excelſis montibus. Cū enī planicies vndiqꝫ circūiacens pateat: nec amnem illuc aſcendere poſſe video: necvnde ibi naſcunt̉ intelligo. At inquā dū multiformē flumina curſum diuidunt: in viſceribꝰ terre fieri poteſt: vttale quādoqꝫ territorium incurrat: qd̓ vndiqꝫ lapideismolibꝰ obſtruſum: ea ſurſum ſi patet exitꝰ: cogat effluere: dū itaqꝫ ſemꝑ aſcendit: ſemꝑ excurrit. qd̓ etiā in humanis oꝑbus ꝑſpicuū eſt: quibꝰ aquas cohibent: ⁊ preter naturalē curſū in alia ⁊ alia loca retorquēt ¶ ActorFons de terra ſcaturit purꝰ ac lucidꝰ frigiduſqꝫ. hiemetn̄ calet. Gratꝰ eſt enī viatoribꝰ ad bibendū: qꝛ ſitim ſedat ⁊ refrigerat. Quāto aūt clarior eſt: tanto faciliꝰ turbatur. Aquas de mari ꝑ occultos meatus excipit: et exſalſis dulces reddit. Eaſdemqꝫ ad matriceꝫ abyſſum ꝑaꝑtos riuos ac flumina remittit ¶ Ex libro de naturisreꝝ Fons cū cetera lauet: aliqn̄ purgatōe indiget. Origines fontiū in altis locis ſunt ⁊ in montibꝰ. alta quippe montium loca ſunt: ſicut ſpongia ſpiſſa: que ſuguntad ſe aquā: ⁊ paulatiꝫ aggregāt eā. oīm fontiū origo ēex mari: ⁊ ex fonte orit̉ flumen: ita vt dici poſſit: ꝙ fonſnō eſt flumen nec ecōuerſo: ⁊ tn̄ flumen ⁊ fons eadē ſūtſic pater ⁊ filiꝰ eadem eſſentiaXXV.Qualiter inueſtigandi ſunt fontes ſalubres¶ Uitrubius de architectura li. viij.Uod ſi nō aꝑti fontes ꝓfluunt. eoꝝ capitā ſubterra querēda ſunt. anteꝙͣ ſol exortꝰ fuerit. Inlocis vbi querendū erit ſunt ꝯcriſpantes humores. ⁊ in aera ſurgentes videbūtur: ibi fodiatur. In creta quidem tenuis ⁊ exilis eſt aqua. ⁊ nō alta copia. necoptimo ſapore. Sabulone quoqꝫ ſoluto tenuis: ſed inferioris loci inuenitur. limoſaqꝫ eſt ⁊ inſuauis. Terra autem nigra ſudores ſtille exiles inueniūtur: qui ex hibernis tempeſtatibꝰ collecte in ſpiſſis ⁊ ſolidis locis ſubſidunt. ⁊ optimū habent ſaporē. Glaree vero mediocres⁊ egregia ſuauitate. Iteꝫ ſabulone maſculo. arenamqꝫcarbunculo certioris ſunt copie ⁊ boni ſaporis Rubeoquoqꝫ ſaxo ⁊ copioſe ſunt ⁊ bone: ſi nō ꝑ interuenia dilabantur ⁊ liqueſcant. Sub radicibꝰ aut montiū: ⁊ ī ſaxis vberiores ſūt ⁊ frigidiores atqꝫ ſalubriores. In capeſtribus vero fontibꝰ ſalſe. graues. tepide. nō ſuaues.niſi qui ex montibꝰ ſub terra manantes erumpūt ī medio campi. ſunt qui arboꝝ vmbris contecti p̄ſtant montanoꝝ fontiū ſuauitatē. fodiatur itaqꝫ locꝰ latꝰ non minus quinqꝫ pedes. Et in eo collocetur circa ſolis occaſum ſcāphū eneū: vel plumbeū: aut peluis. Idqꝫ intrinſecus vnctū ponatur inuerſum. ⁊ ſumma foſſura oꝑiat̉arundinibꝰ aut frondibꝰ. poſtera die apiatur: ⁊ ſi ī vaſe alique ſtille aque ſudoriſqꝫ fuerint. is locꝰ aquā habebit ¶ Palladiꝰ de agricultura li. ix. Item ſi vas figulifictu nō coctū eadem ratōe ponatur: ac ſimiliter oꝑiat̉:altero die ſi aquaꝝ vena eſt in p̄ſenti. vas humore corcepto ſoluetur. Item lucerna oleo plena ⁊ incenſa: ſi ibi

ſimiliter tecta ponatur. ac ſecūdo die inueniat̉ extinctaaquas idem locꝰ habebit ¶ Uitrubiꝰ vbi ſupra. Similiter ſi in eo loco vellꝰ lane collocetur: ⁊ in ſequenti dieaqua de eo exprimatur. Item ſi ibidē ignis factꝰ fuerit⁊ ꝑcalefacta terra ⁊ aduſta. vaporē nebuloſum ex ſe ſuſcitauerit. his itaqꝫ ꝑtemptatis ⁊ ſignis inuentis puteus in eo loco deprimendꝰ eſt: ⁊ ſi caput aque inueniturplures circa fodiendi ſunt: ⁊ in vnum locuꝫ omnes concludendi.XXvI.¶ Quibus in locis querendi ſunt fontes.Ec aūt maxime in montibꝰ ⁊ regionibꝰ ſeptetrionalibus querenda ſunt. eo ꝙ in his ⁊ ſuauiora ⁊ ſalubriora ⁊ copioſiora reꝑiuntur. Auerſi ſunt enī ſolis curſui: ⁊ in his locis crebre ſūt arboresIp̄iqꝫ montes ſuas habent vmbras obſtantes. ⁊ radiiſolis nō directi ad terrā ꝑueniunt. nec humores exurere poſſunt. Interualla quoqꝫ montiuꝫ maxime imbresrecipiunt. Et ꝓpter ſiluaꝝ crebritatē niues ab vmbrisarboꝝ ⁊ montiū ibi diutiꝰ conſeruātur. deinde liquateꝑ terre venas ꝑcolantur. ⁊ ſic ad infimas montiū radices ꝑueniunt. Ex quibꝰ ꝓfluentes fontiū fluctus erumpunt. Ecōuerſo campeſtria loca copias habere non valent. ⁊ quecūqꝫ ſunt ſalubritatem nō habent: eo ꝙ ſolisvehemens impetꝰ ob nullā vmbraꝝ obſtantiā eripit exhauriendo ē planicie campoꝝ humorē. Et ſi q̄ ſūt aqueapparentes: ex his qd̓ leuiſſimū eſt ac tenuiſſimū ex ſl̓tili ſalubritate diſſipat. queqꝫ grauiſſime ac dure et inſuaues ſunt ꝑtes. in fontibꝰ campeſtribus reliquunturItaqꝫ q̄ ex imbribꝰ aqua colligitur. ſalubriores habetvirtutes. Multoqꝫ meliora inueniūtur: que ad ſeptentrionem aut aquilonē ſpectant capita fontiū. niſi inciderint in ſulphurioſuꝫ locū: aut aluminoſum. vel bitumīoſum. tunc enī ꝑmutant̉: aut enī calide aque: aut frigideodore malo ⁊ ſapore ꝓfundunt fontes. ¶ XXVII.De natura aque fontalis ¶ Philoſophus.Qua fontis eſtate minꝰ eſt frigida: ꝙ aqua putei: qꝛ ꝓpinquior eſt calido aeri. veꝝ frigidioreſt ꝙͣ aqua fluuii: ⁊ ml̓to magis frigidior aquapluuiali. ¶ Auicenna li. i. Aque fontiū alijs aquis meliores ſunt: fontiū inquā terre q̄ libera eſt ab om̄i diſpoſitione extranea: quorum etiam aqua eſt currens ad ſeptentrioneꝫ vel aquilonem ſuper lutū incedēs. ſoli ventiſqꝫ diſcoopta ¶ Byaſcorides. Aqua de fontanis eligitur illa: que ad ſolis ortū tendit vel meridiē. ⁊ de mōtibus cauis exit. hec enī ꝓpinquat pluuialibꝰ. que verocontra occidentē vel ſeptentrionem currunt: ſunt peſſime: petram eniꝫ in veſica ⁊ renibus creant. Mulieresſteriles faciunt: et corporis torporem. Rigore quoqꝫnimio menſtrua ſtringunt: inhibent egritudini ſudoreꝫꝓrumpere: vel ventris fluxū: vel nauſeā. ¶ Uitrubiusvbi ſupra. Aque vero fontiū ſic ꝓbātur. Si fons nouꝰfuerit foſſuſ ⁊ in vas ex ere bono aqua aſperſa maculānō fecerit: optima erit. Similiter ſi legumen in vas cuꝫaquā coniectū: ad ignem poſitū celeriter decoctū fueritItem ſi aqua fontis limpida ac ꝑlucida ꝓfluxerit: ibiqꝫmuſcꝰ nō naſcatur nec iuncuſ: nec aliquo locꝰ his inquinatus fuerit: ſed purā ſpeciem habuerit. ¶ Plinius li.xxxi. Damnantur in primis fontes qui ſcenū faciunt:quiqꝫ malū colorem bibentibꝰ referūt ⁊ ſi vas eneū inficiunt. Aut ſi tarde legumina ꝑcoquunt. ſi liquāte leuiter terrā relinquūt. decocteqꝫ craſſis vaſa cruſtis obducunt. Eſt ⁊ vitiū n̄ fetidū modo veꝝ etiā om̄ino quicꝙͣrecipientis. licet illud iocundū ſit atqꝫ gratū: ⁊ ad vicinia accedens lactis. Aquā vero ſalubreꝫ: aeris oporteteſſe ꝙͣ ſimillimā. vnꝰ in orbe toto traditur fons eē aqueiocunde. videlicet in meſopotamīa cabille de qua fabule rationem afferunt. qm̄ eo iuno ſit ꝑfuſa. At vero ſalubriū aquaꝝ nullꝰ ſapor debet eſſe. nec etiā odor. Quidam ſtatera iudicāt de ſalubritate fruſtrāte diligentia