LiberSextus

Si aūt queritur cur illas congregatōes aquaꝝ ſcriptura pluraliter appellauerit maria ⁊ non ſingulariter mare. Dicimus ꝙ humidū aque male terminabile eſt in ſeIdeoqꝫ ẜm omnē decliuitatē diuiſibile: vt ergo noteturdiuerſitas iſta. vocauit deꝰ congregatōnes aquaꝝ non¶ VI.mare: ſed maria.De naturalibus aque proprietatibus.¶ Auicenna in primo canoneQua igitur eſt corpꝰ ſimplex: cuiꝰ naturalis locus eſt: vt ſit circūdans terrā: ab aere circūdata: cū in ſuis naturalibꝰ ſitibꝰ ꝑmanſerit: ⁊ heceſt eiꝰ grauitas comꝑatiua: cuiꝰ natura frigida eſt ⁊ humida ad ſꝑgendum ⁊ extendendū apta. Omnē figuraꝫrecipit: ſed nō retinet. huiꝰ igitur eſſe in generatiſ iuuamentum p̄ſtat: ad figurandū formas: ad lineandū ⁊ tēperandū. humidū eniꝫ cito formas figurales recipit: licet eas cito amittat. Siccū aūt ecōtra ¶ Philoſophusin libro de ſenſu ⁊ ſenſato. Natura aque inſipida eſt: ſola ⁊ incōmixta nō nutrit. Subtiliſſimūqꝫ oīm humidorum eſt. etiā ip̄o oleo: ſed ꝓtenditur oleū plus aqua propter lubricitatē: aqua vero tenuior eſt: quare ⁊ grauiuſeſt eā in manu ſeruare ꝙͣ oleū ¶ Iſidorus li. xiii. Aquadicitur: eo ꝙ ſuꝑficies eiꝰ equalis ſit. Hinc ⁊ equor appellatum eſt: ꝙ equale ſit ſurſum. duo autē validiſſimavite humane ſunt elementa .ſ. igniſ ⁊ aqua. vnde grauiter damnant̉ quibꝰ ignis ⁊ aqua interdicit̉. Aquarumelementū ceteris elementis imꝑat: aque enī celū temperant. terrā fecundant. aerē exalationibꝰ ſuis incorꝑantin ſublime ſcandunt. ⁊ celū ſibi vendicant. Quid eiꝫ mirabiliꝰ aquis in celo ſtantibꝰ. piſciū examina ſecū rapiunt. Effuſe oīm in terra naſcentiuꝫ cauſa fiunt. ſordesdetegunt. peccata abluunt. ⁊ potū cunctis animātibustribuunt. ¶ Pliniꝰ li. xxxi. Si veꝝ fateri volumus. elementum aquē imꝑat alijs oībus. aque terras deuorantflamas necant. in ſublime ſcandunt: ⁊ celum ſibi vendicant. ac nubiū obtentu vitalem ſpūm ſtrangulāt. Quecauſa. ſulmina elidit. ip̄o ſecū diſcordante mūdo. Sepequoqꝫ ſubuehunt lapides aliena pondera portātes. Eedemqꝫ cadentes oīm ē terra naſcentiū cauſa fiūt. Oēsquoqꝫ terre vires aquaꝝ beneficio ſunt. ¶ Uitrubiusde architectura li. viii. Nulla deniqꝫ ex om̄ibꝰ rebꝰ tātas videtur habere ad vſum neceſſitates. quātas aquaſine quā .ſ. nec corpꝰ aīalium: nec vlla vitalibꝰ virtꝰ pōnaſci: nectueri nec parari ¶ Gundiſalinus. Aque ſuꝑficies exterior eſt ſperica: quodpatet in cypho a qua re¶ De eodem ¶ Ex libro de naturis rerum.¶ VII.pleto.Ichil liquiduꝫ ẜm ſe ip̄m maturatur abſqꝫ arido. vnde aqua ſola liquidoꝝ minime maturat̉.ſola quoqꝫ nō impinguatur: aque om̄s ꝓfundeconcurrūt in terra: qd̓ eſt ob victoriā terre ſuꝑ aquas.in pedibꝰ aūt montiū aque minorātur. Aqua vt dictuꝫeſt euaporat in fumū ſubtiliorē ſe ꝑ calefactōeꝫ ignis.Et poſtea remanet terreſtre. vnde ⁊ ꝯtingit: ꝙ cū aquadecoquitur: in decoctōe ſubtiliatur. Et ſi poſtea ponat̉in olla ꝑ noctē: apparebit ypoſtaſis terrea in fundo vaſis: ſimiliter euaporat acetū in aquā ſubtileꝫ ⁊ inſipidāpoſtea remanet terreſtritas ꝑua. vinuꝫ ſimiliter euāporat in aqua ꝑ ſublimatōneꝫ inſtrumenti aque rofacee.Et ꝙͣto fortiꝰ eſt vinū: tanto inde maior aquā extrahit̉et terreſtritas maior relinquitur. vnde vinū rubeuꝫ: qꝛmagis eſt terreſtre: magis euaporat in aquā Et in quolibet liquido nō ſubmergitur: qd̓ nō excedit ꝙͣtitateꝫ inpondere ip̄iꝰ liquidi. vnde ouū in aqua marina non ſubmergitur: ꝓpter illiꝰ groſſitudinē ⁊ grauitatē: aqua ſimplex nō debet habere colorē. nec ſaporē. nec odorē. Nāſi quid hoꝝ habuerit. aliā rem ſignificat in ea admixtāUnde ẜm galienū. Aqua ſimplex tribꝰ ſenſibꝰ comprobatur. Uiſu .ſ. ꝙ ſit nulliꝰ coloris vel claritatis. Guſtu

ꝙ ſit nulliꝰ faporis. Olofactu vt ſit nulliꝰ odoris. Aqͣſubtilis ⁊ lenis eſt: que poſita ad ignem vel ad ſolem citiſſime calefit. Calefacta vero ſi ad aerem ponatur: velociter infrigidatur. Citiſſimaqꝫ mutatio eiꝰ de qualitate in qualitatem oſtendit eiꝰ lenitatem nec illaꝫ haberequicꝙͣ terreſtritatis. ¶ Philoſophꝰ. Aqua eſt ẜm elementū. Cuiꝰ immenſa ꝓfunditas dicitur abyſſuſ: quaſiabſenſ fundꝰ. habet tn̄ fundū: ꝙͣuis nimis ꝓfundū. hecfrigida eſt ⁊ humida. que de lapide manat leuior eſt atqꝫ limpidior. Aqua cōmunis eſt om̄ibus: ad ima fluit:ſordes abluit: terre ꝑmixta lutū facit: ſitim ſedat: igneꝫextinguit ⁊cꝭ.¶ De mari. ¶ Iſidorus vbi ſupra.¶ III.Are om̄is cōgregatio aquaꝝ abuſiue diciturSed illud cuiꝰ aque amare ſunt: proprie mare¶Cappellatur. Qd̓ ideo incrementū nō capit: cumomnes fontes ⁊ flumina recipiat: qꝛ influentes vndasip̄a magnitudo eiꝰ nō ſentit. deniqꝫ qꝛ amara aquā dulce fluentū ꝯſumit: vel qꝛ nubes multuꝫ aquaꝝ ad ſe trahunt. Siue ꝙ illud ꝑtim auferunt venti: partiꝫ ſol exiccat: poſtremo qꝛ ꝑ occulta terre foramina ꝑcolatū: ⁊ adcaput amniū fonteſqꝫ reuolutū recurrat. mare certū nōhabet colorem: ſed ꝓ qualitate ventoꝝ immutat̉. Nammodo flauū eſt: modo lutulentū: modo atꝝ ¶ Ambroſius in hexameron. Bonū eſt mare tanꝙͣ hoſpiciū ſtuuioruꝫ: delibatio alluuionū: inuectio cōmeantiū: quo ſibidiſtantes populi copulatur: quo p̄lioꝝ ꝑicula remouentur: quo barbaricꝰ furor clauditur: eſt in neceſſitatibusſubſidiū: in ꝑiculis refugiū: itineris compendium: ſubſidium vectigaliū: ſterilitatis alimentū. Ex hoc pluuia īterras diffunditur. Siquidē aqua de mari radiis hauritur ſolis: ⁊ qd̓ eiꝰ ſubtile eſt rapitur. Quātoqꝫ altiuseleuatur: tanto magis nubiū obumbratōne frigeſcit: ⁊imber fit. ¶ Seneca li. vii. Natura maris eſt: vt imdum omne litoribꝰ impingat: nec ſolū cadauera ſꝫ ſtramēta quoqꝫ: ⁊ naufragoꝝ reliqua ſimilia ex intimo trahens eiiciat. Nec in tempeſtate ac fluctu tantū: ſꝫ tranquillum quoqꝫ ⁊ placidū. Omnis enī aquaꝝ ſtantiumclauſarūqꝫ natura ſe purgat. Naꝫ in his quibꝰ curſuseſt: nō poſſunt vicia cōſiſtere: que ꝓpria vis defert ⁊ exportat. Si quis aūt excelſa ꝑlibret maria: terris pariaſunt. Nā par vndiqꝫ ip̄a ſibi tellꝰ eſt: caua eiꝰ ⁊ planainferiora eiꝰ ſūt. Sed iſtis adeo in rotundū orbis equatus eſt. In ꝑte aūt eiꝰ ⁊ maria ſunt: que in vniꝰ pile eqͥtate conueniūt: ſed ſicut campos intuentem: que paulatim deuexa ſunt fallunt. ſic cū nō intelligimꝰ mariſ curuaturas. videtur planū quidquid apparet. at illud eqͣleterris eſt ¶ Philoſophus in ſecundo metheoroꝝ Bixerunt quidā ꝙ mare manat ex orbe: ⁊ in ip̄o eſt radix eſꝰ⁊ principiū: finis quoqꝫ eiꝰ apud finem illiꝰ. Eſt aūt mare locꝰ aquaꝝ ꝓprius: ⁊ aggregatio eaꝝ: ꝓpter ꝓfundtatem ⁊ longitudineꝫ. Et qd̓ eſt in eo ex aquis leue: eliuat ſol. Qd̓ aūt graue remanet in terra. quādo aut eleuatur vapor: ſubtile eiꝰ fit aer: ⁊ groſſum fit aqua Quādo vero eleuatur vapor ſalſus. deſcendens ſuꝑ multanadmixtionē aeris: efficitur dulcis. ¶ Idē in libro vegetabilium. Ideo aūt mare ſuꝑ arenas eſt: ⁊ terra mari ꝓpinqua arenoſa: qꝛ in aqua ſiccitas terre obtinuit: duratqꝫ ẜm durationē fixionis terre: ⁊ exiſtentie aque: diuiſitqꝫ lutū ꝑ minutaſ ꝑtes ⁊ in arenā conuertit: vt auetiā in quibuſdā campis exiſtat arena. cauſa eſt moramotus ſolis ⁊ elongatio a dulcibꝰ aquis. Nā qꝛ nō habent qd̓ eos a ſole cooꝑiat: ⁊ ab aquā dulci remoti ſūt.Siccauit ſol ꝑtes humiditatis dulcis: remanſitqꝫ qd̓ ēde genere terre: ꝑſeuerante ergo ſole in loco illo dulcoperto. ſeꝑate ſunt ꝑtes luti. factaqꝫ eſt arena ¶ TgorMare itaqꝫ ſalſum ⁊ amaꝝ turbidū ⁊ ꝓcelloſum veltos generat. inquietum iugiter fluit ac refluit. omīa nūmina recipit. viua retinet. mortua abiicit. fetidum eſt.