Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberQuintus

nichil eſt odoriteꝝ: niſi qd̓ eſt compoſitū. vapore ſiccoeuaporatiuū. Elementa igit̉ ſint ſimplicia: non ſuntꝗdorabilia. Mare vero admixtū habeat vaporē ſiccum terreſtrē aduſtū qui cauſat ſalſedinem in eo. efficit̉ꝗdorifeꝝ. quoniā odor ꝯſiſtit in vapore ſicco. Porro ſaleſt ſpecies terre. vt habet̉ in libris metheoroꝝ. generat̉enī ex ſicco terreſtri ꝯbuſto: liquente aūt humido aquoſo. Nitꝝ aūt ſpecies plꝰ ſicca: ꝓpterea etiā magis oleiextrahitur de ſale: ꝙͣ de nitro: ſicut exꝑtum eſt in alchimia. Et hoc ideo: qꝛ humidū aereū plus eſt in ſale ꝙͣ innitro. Qd̓ qꝛ facile vaporat: ideo magis eſt odoriferumſal ꝙͣ nitꝝ. Capis vero generat̉ ex luto viſcoſo: eſtpactus ac terreſtris. Ideoqꝫ vaporat: ac ꝯſequenſ habet odorē. ligna vero plus habent de aereo. cuiꝰſigͥnū eſt cremabilia ſunt. Et qm̄ talia facile vaporātideoqꝫ ligna odorabilia ſunt. Et inter hec aquatica ligna: qꝛ magis frigida ſunt. humiditate aque magishumida. Ideoqꝫ magis ſed minꝰ vaporātia ſunt: ac hoc minꝰ odorabilia. AVI. De odoribꝰ quorundā metallorum. Areſtotiles in libro de ſenſu et ſenſatoNter illa vero que metallant̉ aurum odorat: qꝛ achimum eſt. Es aūt .i. cupꝝ ferꝝ odorabilia ſunt Et qn̄comburit̉ humidū in metalliſ. tunc ſcorie metalloꝝ odorifere ſiue odorabiles fiūt plus ip̄is mētallis Argentūvero ſtannū magiſ odorat ꝙͣ auꝝ: minuſqꝫ ꝙͣ es ferrum: eo magis aquatica ſunt. Albertꝰ. Auꝝ quippe quia fit ex puro ſulphure argento viuo optime comixtis. calido cōmiſcente: ac frigido congelante. vehementeꝫ habet compactōeꝫ ex cōmixtionis bonitate. Ethuiꝰ ſignū eſt eiꝰ ponderoſitaſ. habet etiā conſtrictionē.poroꝝ extrinſecꝰ ex frigido ꝯgelante. Et vtrūqꝫ illoruꝫꝓhibitiuū eſt euaporatōis: ac conſequens odoris. Cuprum aūt ferꝝ ita ſe habent: in cupro quidē eſt ſulphur puꝝ argentūuiuū puꝝ: non bene cōmixtanec equalia: qꝛ plus eſt ibi de ſulphure. Ideoqꝫ non eſt.ſolidū in ꝑtibus. Sed ob abundantiā ſulphuris eſt poroſum: ob hoc euaporatiuū: ac ꝯſequens odoriferūFerꝝ aūt eſt ex ſulphure viſcoſo argentouiuo lutoſo.Et ꝓpter viſcoſitatem hmōi poteſt aqueū hmōi argentiuiui ſeꝑari. Ideoqꝫ ferꝝ eſt liquabile: ſed mollificabile. ꝓpter hoc bona habet cōmixtionē: poroſum eſt atqꝫ euaporatiuū: cōſe quēs odorifeꝝ. Porro ſtannū plumbū ex vtroqꝫ impuro ſunt. Sed vincitin eis argentiuiui aqueū: habent compactōeꝫ ꝑtiūꝓpter minorem ergo compactōeꝫ magis odorifera ſūt es auꝝ. Beniqꝫ ſcorie oīm illoꝝ ꝓpter actōneꝫ calidi: qd̓ eſt aperitiuū poroꝝ: euaporatiuū terrei humidi magis odorabiles ſunt CVII.De odoribus ciborū ac medicaminumRazi in almaſore.Lures aūt vapores faciūt paſſionē in odoratuquemadmodū in guſtu. aqueū enī oīa acerba pungitiua vt alliū cepa ledunt odoratꝰſenſum: minꝰ fere ꝙͣ guſtū. Sic in oībus alijs ẜmmaiorem ꝑtem: ea que mouent ſenſum guſtꝰ: mouent etſenſum odoratus. vnde eſt inuenire plurima: queꝙͣ guſtauerunt hoīes ꝓpter odorē eoꝝ fetidū: qꝛ norūtcuiꝰ nature ſunt: copia certificatōis ꝑuenit ad illoſex eoꝝ odoribꝰ. Sunt aūt alia quoꝝ odor naturā eorum p̄dicat: hec quidem aut diuerſa ſunt natura:aut odore priuata. Que diuerſa ſunt natura: iocūdi ſūtodoris: maximeqꝫ roſa. Guſtꝰ enī eius valde manifeſtediuerſus eſt ab odore. Nec ſignificatio concordat vtriuſqꝫ. Cuiꝰ rei cauſa eſt: qꝛ rōſa varia eſt: cōſimiliūptiuꝫ. Guſtꝰ quidē eiꝰ compoſitū eſt ex amaro aſperoſuauiqꝫ aquoſo: ꝑs eiꝰ amara calida eſt ſubtilis: ꝑsſuauis aſpera eſt frigida groſſa. Aquoſa vero ī ſapore varia eſt: media inter ſubtilem inter groſſum Sub

ſtantia vero odorifera eſt waporoſa diſſoluta maximein corꝑibꝰ odoriferis iocundi odoris. vapor autē ex caloribꝰ generatur: nec ab oībus ꝑtibꝰ odorati reſoluiturOdor enī roſe ſignat quid calidū ſubtile in oībusꝑtibus eiꝰ tantūmodo. Sic ergo om̄ia odorē habentcalida ſunt. Sed ſignificatio nature ſumit̉ ex odore tranſit reꝝ iocundaꝝ odorem: nec eſt illi adequata.fida eſt: maximeqꝫ rōſe. Que aūt odorem habētvt dulcia falſa: manifeſtatur a nobis virtꝰ eoꝝ: niſi ſaporem. Que etenī odore carent: aut ideo priuataſunt odore: qꝛ vapor qui ſoluit̉ ab eis: eſt in vltimo ꝑuitatis Aut qꝛ cōſonat adoratui in tꝑantiā inter groſſum ſubtile. hinc ē ergo amara pungitiua ꝓpterſubſtantie ſubtilitatē odorifera ſunt odoribꝰ conſoniseoꝝ ſaporibꝰ. Salſa aūt aſpera odore priuata manētHe nanqꝫ ſpecies ambe ſunt groſſe ſubſtātie. Et aſpera groſſiore ſubſtātia frigide complexionis ſunt: quaetiā de cauſa nullꝰ ab ea vapor diſſoluitur. Porro odoriferoꝝ odor deſignat: ſubtilis ſubſtantie ſunt calidecōplexionis. tn̄ eſt certa ſignificatio ꝙͣta ſit eoꝝ ſubtilitas calor. Ideoqꝫ indiciū cōplexionis reꝝ: ex odoribꝰ minime eſſe ꝑpenditur Auicenna in ſecundo canonē. Odores quideꝫ ꝓueniunt a caliditatē: ꝓueniūta frigiditate: ſed eoꝝ olofactio ip̄oꝝ ſternutatio ſecūdum plurimū eſt caliditaſ: qꝛ cauſa plurima in ꝓpinquitate odoꝝ ad virtutem odorandi eſt ſubſtantiā ſubtilisvaporoſa: ꝙͣuis aliqn̄ ſit ẜm ſemitā cōuerſionis aerister reſolutōeꝫ alicuiꝰ rei ex habente odorem. Om̄es ergo odores ex quibꝰ ſentit̉ mordicatio: aut declinant adlatus dulcedinis. calidi ſunt. Illi vero ex quibꝰ ſentituracetoſitas vt roralis tharagīati .i. lacualis vapor .ſ. delacubꝰ vel paludibꝰ om̄s frigidi ſunt. om̄ia quoqꝫ beneredolentia ẜm plurimū ſunt calida. p̄ter illa quibꝰ aſſociatur roralitas vt muſcꝰ ſedatio ſpiritꝰ et anhelitusvt camphora et venūfar. Amboꝝ enī corꝑa euacuantur ſubſtantia in frigiditate aſſociata odori vſqꝫ adcerebrum. omne ergo bene redolens eſt calidū. ſimiliteretiā om̄ia alfenitati .i. ſpeciēs que ſunt vt piper ſil̓iacalida ſūt. ob hoc dolorē capitis faciūt. CVIII. De differentijs odorū. Albertus.E differentiis odoꝝ in libro ſenſu ſenſatodicit philoſophus: due ſunt ſpecies odoris.Una .ſ. que eſt pene delectabilis odoratꝰ in ſaporibꝰ habet delectatōeꝫ ſe ſolū niſi etiā inqͣtū ſaporabile. Alia qn̄ quidem ẜm ſeip̄os odores delectabiles ſunt. Exemplū prime eſt odor ciboꝝ. Secunde aūtodor floꝝ. Porro gregoriꝰ nyſenꝰ dicit generaliſſimaodoꝝ differentia eſt bonꝰ odor et malus. Et hoꝝ medium: qd̓ .ſ. nec bene odorabile eſt neqꝫ fetidū. Sciendumaūt ſpecies odoris diſtinguunt̉ ẜm duplicem moduꝫ.ſ. in ſe: et in comꝑatione ad delectatōeꝫ vel triſticiam:quā inferunt olofactui. In ſe quoqꝫ diſtinguuntur dupliciter .ſ. abſolute: et in comꝑatōe ad ſapores. Abſolute diſtinguunt̉: ꝓpria eoꝝ noīa habemꝰ: eo male odoramꝰ. Un̄ in illa diſtinctōe habemꝰ niſi noīaexcellentiaꝝ. Et vnū dicimꝰ redolens. Et aliud fetensEt ſi habemꝰ medium hoc eſt cōmixtionem: ſedabnegatōem extremoꝝ .ſ. qd̓ neqꝫ eſt redolens neqꝫ fetens. In comꝑatōe vero ad ſapores denominamꝰ odores noībus ſapoꝝ: vt a dulci ſapore: dulcem odorem:ab amaro amaꝝ: et a pingui pinguem. et ita de alijs.Sicqꝫ multiplicandi ſunt odores ẜm doctrinā ſuꝑiꝰ habitam de coloribus et ſonis. Porro penes delectabilediſtinguuntur odores in duas ſpeciēs tm̄. Quaꝝ vnaeſt .ſ. ẜm delectabile qd̓ cōfert alimento et hoc principaliter et primo eſt in ſapore cibi. ſecūdo in odore. Odorenī cibi manifeſtat ſaporem: qui eſt in eo delectabilis.Alia vero eſt ẜm delectabile qd̓ cōfert ad ſanitatem ethoc eſt ſe et principaliter in odore. Cuꝫ enim odor ſit